ve

ec

e PLA LAM rcl lavage sia (S wel cr € e ets Dod) dare prope omg Daur eg eme Jew [oe di CUP = Gene frere e Bebres EL e sc vnR- euer [re Bicis 4S. jus D. PU 1 Se. um 2:3 2 cad up: Pf £ erae wa bé 8 ups f omy loc s vo : eoe De. cues ee Ose Riva eite gc e MAE "eafiaug Soc put Ei s me s. wf sey br anonc ee, “pone = alba (ee poke Sg E T PNEU mu avia Dae. pz [PR Eoo ponte j

hese Gebvang eoy ; fepe poner. Ao ae Yee.

n Joe die pts

^ on e e

te

= fron

VATICAN 4086, f. 15b,

lb inet. qn pines wetere poner tunc fenpest. SER qu f* em LT i71 y/ rune lem [os HE "e, a Ute 7 Rc aRunae. QML Uu (rug m

coke ieee jen "ie maence be » fec hebreo 43 ay.

Mone fic cOnenmim dntena Salas. sh YAWND 5 4 9 lii one te fecic "e Dim + i 33 2 3i mm i sey cladu ui Aretha ue - NN )73»^ 1730 ND NPD NODE. | clo. Box femaa > j er s VNB Ms ut du Yibos (0 Mens o fe famam b maw yes DANN Bp SNF Da ti à celo fnb * da r aec feum do v 1 | fane — chihw snae city — mc 1006000 — af nuc ome

"os Brow ana) ON a queue

fe «alio E eryoz. t ee. ha f. ARP even am. a ae * Ae ie gn No dei be prec aes e

sone RERUM * MORTO pe gus aps gross € € Biter Bua uo - E 2a Grete wy Rpeemepe aye fF A

dep. ec cc dnoc4- a: n (vn Tc qu

eie gum ut per dum T

VATICAN 4086, f. 16a.

Digitized by the Internet Archive In 2015

https://archive.org/details/b24975655 0003

JODIE,

“OPUS MAJUS"

OF

ROGER BACON

eo

EDITED WITH INTRODUCTION AND ANALYTICAL TABLE BY

JOHN HENRY BRIDGES

FELLOW OF THE ROYAL COLLEGE OF PHYSICIANS; SOMETIME FELLOW OF ORIEL COLLEGE

SUPPLEMENTARY VOLUME: CONTAINING—REVISED TEXT OF FIRST THREE PARTS ; CORRECTIONS ; EMENDATIONS; AND ADDITIONAL NOTES . .—.

Lr p Va cites TS t fe ls:

With Facsimile of Bacon's Hebrew and Greek Writing

"

* Induire pour déduire afin de construire." AUGUSTE COMTE:.

* Omnes scientiae sunt annexae, et mutuis se fovent auxiliis, sicut partes ejusdem totius, quarum quaelibet opus suum peragit

non solum pro se sed pro aliis." RocER Bacon, Opus Tertium.

WILLIAMS & NORGATE 14 HENRIETTA STREET, COVENT GARDEN, LONDON 20 SOUTH FREDERICK STREET, EDINBURGH AND 7 BROAD STREET, OXFORD 1900

| ROYAL COLLEGE OF PHYSICIANS 1 LIBRARY :

lyse 12, eae Ole,

Three motives prompted me, in 1893, to undertake a new edition of Roger Bacon’s Opus Majus. One was that the sixth centenary of one of

the earliest and perhaps the greatest of Oxford thinkers was at hand. A | second reason was that this work brings into prominence the connection of Greek Science with that of the modern world, through the mediation of the Arabic Schools of Bagdad and Spain. And thirdly, the Opus Majus, when | published in its entirety, appeared to me to present to the world a scheme f of culture contrasting strongly with any that was offered in Bacon’s time | or in the centuries that followed. Combining the comparative study of | language with a comprehensive grasp of physical science, conceiving these | studies as progressive, and yet holding them subordinate to a supreme | ethical purpose, it surpassed any that was put before the world till the | publication of the philosophical and social works of Auguste Comte. | But the work was undertaken with insufficient equipment of expert skill | in deciphering manuscripts ; with the result that, though many errors in the | edition of 1733 were corrected, and especially the fundamental error of omitting the ethical treatise which completes and crowns the work, yet far too many were retained. Further, I had not had the opportunity of con- sulting the important MS. (Vat. 4086) to which attention was called by Dr. Gasquet, when in the July issue of the ZzgZ. Hist. Review 1897, he presented an unpublished fragment of Bacon of which more will be said afterwards. This MS., here called V., resembles in many important respects, though by no means in all, the Cottonian MS. Julius D.V. already noted on p. xv of vol. i. (spoken of there as Jul., but in this volume as J.). J. is the oldest of all known MSS. of the Opus Majus. It contains much that is not found in the Bodleian MS. (O.); but in the 2nd and ard parts it is much mutilated by fire. V., though probably not less than thirty years later in date, enables us to supply many of the deficiencies of J.

It was thus necessary that steps should be taken to repair the defects of the edition as it stood. The Delegates of the Clarendon Press, for whose

vi PREFACE.

considerate treatment of the matter I offer my grateful acknowledgments, had already spent much money on the work and were unwilling to incur further expenditure. They offered, however, to transfer to me the stock and copyright. This offer was accepted, and the work, including the present volume, will in future be sold by Messrs. Williams and Norgate.

A revised text of the first three parts of the Opus Majus is here presented, based in the main upon V. of which a photographic copy was obtained in Rome. It has been carefully collated by Mr. J. A. Herbert of the British Museum, with J. andalso with the Bodleian MS. Digby 235 (here called O.), which was entrusted to the Keeper of MSS. of the British Museum for this purpose. As the footnotes show, the readings of J. and of O. have been frequently adopted.

It will be seen that this revised text contains much that has not been printed before, and that it throws new light on Bacon's zeal for philological culture. This is further illustrated by facsimiles of f. 15, b. and f. 16 of the Vat. MS., which contain the Greek and Hebrew alphabets, and the remarkable passage in which Hebrew is compared with Chaldean.

Forthe remaining parts of the Opus Majus, a minute collation of my text has been made by Mr. Herbert with the best MSS. available, with results shown in the appended list of Corrections and Emendations, and in the Additional Notes. To have reprinted the whole work in the form adopted for parts i.-iii. was a task beyond my means, nor did it seem to be needed. Among the Notes will be found the missing preamble to Multiplicatio Specierum, contained in the early fourteenth century MS., Add. 8786; and the Vatican MS. 4091 (denoted X.) for knowledge of which, as well as of other Vatican MSS., I have to thank Mr. Bliss, has supplied some important passages of Part VI., which O. omits.

In the preface to vol i. pp. xiii-xvii, something was said of the MSS. of the Opus Majus. Of the most important of those some further details are subjoined.

The Oxford MS. Digby 235 (denoted O.)is the earliest MS. containing all seven parts of the Opus Majus. From it, as was stated vol. i. p. xiv, the Dublin MS. was copied ; the Gale MS. in Trin. Coll. Camb. (see Brewer, Rogeri Bacon Opera Inedita, pp. xliii-iv), being a copy of this

PREFACE. am

latter. O.isa small folio volume of 269 vellum leaves [ff. 2-269, paged incorrectly from 1 to 539]. For its history, see Macray's Annals of the Bodleian Library 1890, pp. 7, 8, 316, and Cazalogus Codicum MSS. Kenelmi Digby 1883, col. 244. The volume contains :—

I. One leaf from a fourteenth century copy of the Speculum Historiale of Vincent de Beauvais.

2. Opus Majus of Roger Bacon, parts I.-v. There is no general heading.

Part I. is headed, Pars prima hujus persuasionis in qua excluduntur quatuor universales causae tocius ignorancie humane habens quatuor distinciones ; and begins, Sapiencie perfecta consideracio consistit in duobus. Part of an unfinished fourteenth century MS. (ff. 125-148) has been skilfully embodied, the later scribe ending a short quire on f. 124 b. at the precise point where the older fragment begins, and continuing the text on f. 148 b., which his predecessor had left blank. Part V. ends * veritatem non posset sustinere" Colophon: * Finitur quinta pars majoris operis fratris Rogeri Bacon."

3. * Tractatus Magistri Rogeri Bacon de Multiplicacione Specierum,” begins * Primum igitur capitulum circa influenciam agentis," f. 153, ends * ]icet bene retinet post quam recipit" Colophon: “ Explicit tractatus M. Rogeri Bacon de multiplicacione specierum."

4. Opus Majus, Parts VI. and VII. Part VI.is headed, “Pars sexta hujus persuasionis et est sexta pars maioris operis de scientia experi-

mentali ; ?

and begins, “ Positis radicibus sapiencie Latinorum penes linguas, etc.," f. 194. It ends, * secreta nature et artis indagarent,” f. 209 b. near the top of col. 2. The rest of the column is left blank, and Part VII. begins a new quire (but the text is in the same hand as in the pre- ceding part). Heading, Incipit pars septima huius persuasionis de morali philosophia habens distinctiones et capitula. Begins, Manifestavi in praecedentibus quod cognitio linguarum, etc., f. 210. The leaves numbered pp. 471-498 (ff. 235-248) are misbound and ought to come in the following order: 487-498, 483-486, 471-482. Ends, “et quid potest homo plus petere in hac vita?" Here the MS. ends. Cf. vol. ii. p. 403.

The insertion of the Multiplicatio Specierum between Parts V. and VI. may possibly not have been the original arrangement of the volume, since that treatise and Part VI. both begin new quires. We know from the Opus Tertium that the Multiplicatio Specierum was intended to be read in connection with Part V. (Brewer's ed., pp. 38, 117) ; but we also know that it was regarded by Bacon as distinct from the Opus Majus. (Op. Tert., p. 272.)

O., as already stated, is of the fifteenth century, probably of its second quarter. For earlier authority we have to consult MSS. which contain

viii PREFACE.

only a portion of the work. Of these, the oldest, undoubtedly of the thirteenth century, and possibly written at the very time when Bacon was composing his work, or very shortly afterwards, is the Cottonian MS. Jul. D.V. spoken of in this Appendix as J. It is a small parchment quarto and consists of 81 folios, (ff. 71-151b), covering pp. 1-241, l. 7 of the text of voli. In the last half of Part I., the whole of Part IL, and the beginning of Part III., it is much injured, some folios being almost entirely destroyed. Many of the rubrics are illegible : what is left of them show that the first three parts, as well as the first portion of Part IV., were divided into Distinctiones as well as Capitula.

In this MS. the transition from Part III. to Part IV. is attended with great confusion. On f. 104, after the passage (p. 96 of vol. i.) ending, cum vario sapientiae damno languent, follow the words, Quodque non avertunt, ideo necessitate compulsi sunt moderni damnum cum vituperio sustinere, a quibus omnes sancti doctores, philosophi et sapientes antiqui remanserunt immunes. Then, without any break beyond an ordinary full stop and capital, come the words Secundum impedimentum est majus isto, nam una est scientia qua ignorata nulla alia sciri potest : et qua scita possunt aliae de facili edoceri ; et haec fuit in usu omnium sanctorum doctorum et philosophorum et sapientum antiquorum propter sui infinitam utilitatem et pulchritudinem et magnificentiam, et haec est mathematica. Unde totius studii destructio est negligentia mathematicae. Quoniam qui ignorat quantitates continuas et discretas et earum applicationes ad caeteras res et scientias ignorabit omnia. Et, quod pejus est, omnis homo ignorans hoc suam ignorantiam non potest percipere (et seq. as in vol. i. pp. 97-108, as far as the end of Distinctio Prima, sed hoc non est praesentis speculationis). J. then proceeds with the first six words of Distinctio Secunda (vol. i. p. 109) Quod de scientiis jam ostensum est, and there stops. He then interpolates a long passage, printed here for the first time, and given by no other MS., which is of great importance, because it fills up a gap in Part III. which would be otherwise inexplicable. On vol.i. p. 92 Bacon had expressed his intention of describing the value of linguistic studies not merely (1) in themselves but (2) for the government of the Christian commonwealth, and (3) for the conversion, or (4), if necessary, the repression of the heathen. In the text as it stands, the second of these topics is left unfinished, the third and fourth are not treated of at all.

In J. the sense, broken off on f. 104 with the words raro sufficiunt, is carried forward on f. 107 with the words raro sufficiunt interpretes .d intelligentiam plenam, et rarius inveni[un tur fideles (et seq.). This passage, here restored to its proper place, completes the second subject, and discusses in full the two others.

PREFACE. ix

After the conclusion of this passage, J. then proceeds with what is given in vol. i. on the authority of other MSS. (P. and O.) as the opening of Part IV. (vol. i. p. 97), Manifesto (szc) quod multae et praeclarae radices sapientiae dependent ex potestate linguarum (et seq.), as far as the words ac per contrarium hujus scientiae notitia (last line of p. 97), and then stops. On this there follow the first words of Distinctio Secunda, p. 109, Quod de scientiis jam ostensum est (et seq.).

The Hebrew passage, following on the Hebrew alphabet (vol. i. p. 75), is so incorrectly written, whether as regards the Hebrew words, their trans- literation, or the Latin translation of them, that it was omitted from my text. V., the MS. next to be spoken of, offers a complete contrast in this respect, as the annexed photographic reproduction will show.

J. has other faults of a kind which make it difficult to believe that this MS. can have been prepared under Bacon’s superintendence. Thus the word gnomone (p. 103, |. 18) is written by him cognomone ; p. 161,1. 22, atagonis for heptagonis ; p. 222, l. 13, Yndorum for Numerorum, and other blunders of the same kind. In the displaced passage above mentioned on the conversion and repression of the heathen, the text, as will be seen from the footnotes, is extremely corrupt. There are some remarkable omissions. That of the table, p. 208, with the commentary on it, is common to J. with V. But there is another of eight lines on p. 138, and a still more important one of five pages (pp. 231-6). On f. 84 and on f. 148 there is a drawing of a man's head in the margin of the page. As Bacon speaks of his practice of using this sign to call attention to certain passages (see Op. Tert. ed. Brewer, p. 68), these instances have been thought to prove Bacon's supervision of this MS. The evidence is quite inadequate to such a conclusion.

Vatican 4086, here spoken of as V., is a beautifully written MS. (parch- ment) in 74 folios, of the first quarter of the r4th century. A photographic copy of it, and also of the unpublished fragment previously mentioned, has been given to the Museum by Dr. Gasquet (Add. 35,253). It includes the first 376 pages of vol. i, ending with the words principalem scripturam, which close the geographical section. V. is without rubrics, but leaves spaces for them which on the whole correspond to the divisions in J. It follows J. in omitting the last chapter of Part I., and the table on p. 208, and like J, it passes from Part III. to Part IV. without clearly marking the division. The mathematical section begins simply as a new paragraph with the words Secundum impedimentum est majus isto, and continues as in J. to the words praesentis speculationis at the foot of page 108, proceeding then with Quod de Scientiis ostensum est, as on p. 109. The passage as to conversion and subjugation of the heathen is not contained in V., and

x PREFACE.

there is no indication, like that given in J., of the opening to Part IV. which is adopted in the ed. of 1733 and in my own.

The principal value of V. is that it restores to us passages which in J. are destroyed or made illegible by fire, and that the Hebrew sentences are more accurately transcribed. In the scientific portions of Part IV. there are many errors and omissions which render it of less value than J. or O. or than P., which is next to be spoken of. In the thirty-two pages, for instance (197-228), there are eight omissions, amounting to 107 words, all of which interfere fatally with the sense. It has many mistakes, moreover, in the computations of astronomical magni- tudes.

A copy of this Vatican MS. will be found in the Paris Library (Nouvelles Acquisitions Latines 1715). Itis complete, except that the Hebrew passages are omitted, though a place is left for them. It is probably of the beginning of the sixteenth century,

Royal 7 F vii (here spoken of as P.) contains a complete copy of the fourth part of the Opus Majus. It appears to be of the first half of the fourteenth century, and is very boldly and clearly written, in 6 folios of four columns. On the margin at the foot of f. rob and f. 11 is a long quotation from Albertus Magnus in a very different handwriting, but also clearly of the fourteenth century, on the subject of the tides, which will be found among the additional notes (p. 139).

On f. 62b, after the words principalem scripturam (p. 376), there follows, in a later handwriting, Hic sequi debet tractatus qui incipit, Post locorum descriptionem (cf. vol.i. pp. 376-403). And on f. 68 this treatise will be found in another hand of the same period ; another fragment, De visu et speculis, occupying the intervening space. (It has been held by some critics that it should be regarded as part of the introductory work called by Bacon Opus Minus, or Secundum, of which we possess other fragments. It is addressed to the Pope, and contains references to the various parts of the Opus Majus. On the whole it appeared best to leave it in the position assigned to it in O.) The text of this astrological section in P. is extremely imperfect, very inferior to the corresponding text in O.

In P. Part IV, is clearly defined as a separate section of the work. The rubric is, Pars quarta in qua ostenditur potestas mathematicae in scientiis et rebus et occupationibus hujus mundi, habens distinctiones. Prima habet tria capitula. In primo datur intentio istius partis. Like V., it contains the section (pp. 269-285) on the correction of the Calendar. In the scientific portions of the work, and especially in arithmetical calculations, it is much more accurate than V.

The above are the only MSS. known to me containing the fourth part that

PREFACE. xi

are as early as the fourteenth century. In the fifteenth it was several times copied. The Cottonian MS. Tiberius C.V. has been mentioned in the Preface (p. xv). It covers 71 folios (49-119) of the same volume that con- tains one of the principal MSS. of Opus Tertium. There are no rubrics and no divisions of chapters. The Correctio Calendarii, although it will be found in the Opus Tertium (ff. 40b-43b) is not given here, nor the concluding astrological treatise. The MS. ends as in V. with the final words of the Geographia,—principalem Scripturam. It is apparently of the middle of the fifteenth century.

Another copy of the fourth part is in the possession of Corpus Christi College, Cambridge ; and yet another in the Lambeth Library. These are approximately of the same date as the Cottonian.

Of the fifth part of the Opus Majus (Perspectiva) the most important MS. is Royal 7 F viii. (ff. 47 et seq.) already spoken of on pp. xiii and xv of the Preface. The rubric, displaced from its proper position, is, Tractatus perspectivae habens tres partes; prima est de communibus ad caeteras duas ; secunda pars descendit in speciali ad visionem rectam principaliter ; tertia ad visionem reflexam et fractam. Prima pars habet duodecim distinctiones. Prima est de proprietatibus istius scientiae et de partibus animae et cerebri et instrumenti videndi, habens capitula. Primum est de proprietatibus scientiae hujus.

The treatise begins, Hic aliqua dicenda sunt de perspectiva. Auctores quidem multi tractant de hac scientia; sed quidam nimis parum, et seq. as in the extract from Combach's edition, quoted in the note to vol. ii. pp.1-2. This MS., like the greater part of that which precedes it in the same volume (ff. 13-46b), is of the 13th century.

The rubric of the second part of Perspectiva is, Hic incipit pars secunda hujus tractatus, et seq. as in the text of this edition.

The rubric of the third part is simply, Tertia pars perspectivae principalis.

It will be noted that 12 distinctions are spoken of in the first part. O., however, speaks of nine only. The two MSS., however, agree in giving ten distinctions, and they entirely coincide in their contents.

Next in antiquity is the MS. of Perspectiva contained in Add. MS. 8786 (a small volume entitled Baconis Opuscula Physica), f. 84 (et seq.). This MS. is in very small writing, in double columns, of the early part of the fourteenth century. It is headed, Incipit tractatus de modo videndi, and begins, Quoniam praecipua delectatio nostra est in visu, et lux et color habent specialem pulcritudinem (et seq.) Chapters are marked by red letters, but without titles. Of Distinctiones, in the first part, nothing is said. The diagrams are scanty and imperfect.

xii PREFACE.

In the Vatican Library (Palatine 828) there is a MS. of Perspectiva stated in the colophon to have been completed on Sept. 29, 1349, of which the title is Tractatus perspectivae habens tres partes principales extractus ex multis auctoribus perspectivae compilatus per fratrem Rogerum Bacon ordinis frattum minorum. Pars prima hujus persuasionis habens 9 distinctiones ; prima habet capitula 5; primum est de pulcritudine et utilitate hujus partis in universali,

The.MS. begins: Propositis radicibus sapientiae tam divinae quam humanae quae sumuntur penes linguas a quibus scientiae Latinorum sunt translatae, nunc volo radices aliquas discutere quae ex potestate per- spectivae oriuntur (et seq. as in this edition). But the nine distinctions spoken of in this MS. are not identical with those of Reg. and O. They cover the whole of the three parts of the treatise. Thus Dist. iii. cap. i. appears in this MS. as Dist. ii. cap. 4. ; Dist. v. cap. i. as Dist. iii. cap. i. ; Dist. viii. cap. i. as Dist. iv. cap. 1. ; Dist. x. cap. i. as Dist. v. cap. i. ; Part II. Dist. ii. cap. i. as Dist. vi. (the second distinction of Part II. being omitted). Part III. Dist. i. is Dist. vii. ; Part III. Dist. ii. is Dist. viii. ; Part III. Dist. iii. is Dist. ix.

Other and later MSS. of this portion of the Opus Majus are, Harleian 80, Sloane 2156 ; Magd. Coll., Cambridge, possesses a copy of it; also St. Mark's Library, Venice (Lat. 133), and Paris Bibl. Nat. (Nouv. Fonds Latins 10260). This last is on paper, beautifully written, of the sixteenth century. Combach’s edition published in 1614 is said by him to be founded on “very old Oxford MSS.” What these were he has not told us; nor can the variants of this edition be connected with any of the MSS. known to us. Some of them probably are of his own devising.

It thus appears that for the first five parts of the Opus Majus, contain- ing two thirds of the whole work, early manuscript authority is not wanting. The case is far otherwise with the sixth and the seventh parts, for which we have principally to depend upon O. In Part VI, indeed, some assistance has been afforded by the Vatican MS. 409r, to which attention has been called in the additional notes. It extends, however, only to the first third of the section.

For Part VII. we have, besides O., the Royal MS. 8 F ii., here spoken of as M. It is of the early part of the fifteenth century, perhaps thirty years older than O. But the text is far more corrupt than that of O., and it only covers the first 52 pages, not a third part of the section.

Coming to what is here printed as an Appendix to the Opus Majus, the Multiplicatio Specierum, we find again an abundance of manuscript material. The oldest MS., contemporary with Bacon, is contained in Royal 7 F viii. ff. 13 (et seq.) preceding the MS. of Perspectiva already

PREFACE. xii

spoken of. Next in order to this is the Museum MS. Add. 8786 (early four- teenth century in double columns, f£. 20b-45b). In the additional notes mention is made of an interesting preamble to this treatise, given in this MS. only, which fixes its position as part of a larger philosophical work. There are certain passages in it not given elsewhere against which the word superfluct is written in the margin in a contemporary hand. Further, some of the chapters of Parts II. and III. are removed from their proper position : e.g., f. 35d is continued on f. 37a, and chapter ix. of Part II. is found embedded in Part IV.

Later MSS. of the Multiplicatio will be found in Sloane 2156, in Magd. Coll., Cambridge, following on the MS. of Perspectiva already mentioned ; ' and in the library of St. Mark's, Venice (Lat. vi. 133), preceding a MS. of Perspectiva.

In framing a text from the foregoing MSS. it will be noticed that the principal difficulty occurs in the transition from Part III. to Part IV. In J. and also in V., which rank among the oldest (the first being of the thirteenth, the second of the beginning of the fourteenth century), the distinction is by no means clearly marked. On the other hand in P., a MS. not later than 1350, and in all other MSS. of the fourth Part, the division of this section is very distinctly indicated. Some clue to this discrepancy is probably to be found in a remarkable passage occurring in the Baconian fragment published by Dr. Gasquet in the English ZZs£orica/ Review, July 1897: Sentiens meam imbecillitatem nihil scribo difficile quod non transeat usque ad quartum vel quintum exemplar antequam habeam quod intendo. J. and V. represent perhaps one, or more probably two, of the earlier drafts. J. appears to represent a somewhat more advanced “state” of the work than V.

There remains’ the difficulty of accounting for the many curious inaccuracies in J.; errors so gross as to render it impossible that the copy could have been made, as some critics have supposed that it was made, under Bacon’s superintendence. To this difficulty Bacon has himself supplied the clue when explaining to the Pope, as he does in Opus Tertium. In the second chapter of that work he speaks of the difficulty of getting his work transcribed : “It could not,” he said, * be fairly written out except by scribes who stood outside our body ; and these would transcribe on their own account, whether I liked it or not, in the way in which writings are very frequently published in Paris fraudulently.” It is far from improbable that J., or at any rate the first portion of J., represents one of these pirated editions.

The question was raised by one of my reviewers, whether there was any such work as the Opus Majus? Although the question seems to carry scepticism rather far, it may be well to answer it. The earliest evidence for

xiv PREFACE.

the Opus Majus as a whole is its existence in the MS. here spoken of as O. O.,as already stated, can hardly be considered earlier than 1440. If it were not genuine, the alternative. would be to suppose it an artificial compilation of Baconian treatises made at some date between the end of the thirteenth and the middle of the fifteenth century. Against this somewhat gratuitous supposition is to be set, first, the internal evidence to be found in the work itself ; secondly, the external evidence derived from the Opus Minvs or Secundum, and the Opus Tertium.

The internal evidence consists (4) in frequent references to Pope Clement IV. to whom the work was addressed. The letter of the Pope to Bacon requesting him to send to him the results of his researches was copied by Wadding from the Vatican archives, and has been verified by myself after inspection of the original document. In a work written subsequently to the Opus Majus (Compendium Studii, Brewer, p. 424), Bacon mentions Clement IV. as the Pope in question. Among these references to the Pope in the Opus Majus may be mentioned vol. i. pp. 1, 12, 17, 23, 72, 81, 285, 376-7, 403, vol.ii.p.377. They are found in the earlier MSS., no less than in the later.

The second branch of internal evidence (4) consists im the numerous cross-references from one part of the Opus Majus to another. Thus Part II. is spoken of (vol. i. 33) as a continuation of Part I. Frequent references to Part II. are made in Part VII., as vol. ii. pp. 225, 229, 233, and 237. The opening sentence of Part III. refers to the results of Part II. ; that of Part IV. to Part III. ; that of Part V. to Parts III. and IV. ; that of Part VI. to Parts III., IV., and V. ; that of Part VII. to Parts II., III., IV., V., and VI. Part VI. is spoken of in Part IV. (vol. i. p. 213) ; Part VII. in Part I. (i. p. 57); and numerous references are made in Part VII. to Part IV. (vol. ii. pp. 369, 370, 371, 380, 389).

To this internal evidence is to be added the external proof derived from the Opus Minus and the Opus Tertium. For the first it is sufficient to refer to pp. 316-20 of Brewer's edition (Rolls series 1859), including both these treatises. In the case of the second the evidence is more abundant. Reference to Part I. will be found in cap. xxi. and xxii. ; to Part II. in cap. xxii. and xxiv.; to Part III. in cap. xxv.-xxvii; to Part IV. in cap. xxviil-Ixxv. ; to Part V. in cap. xii. ; to Part VI.in cap. xiii. ; to Part VII. in cap.xiv. It may be added that mention is made of the Opus Tertium, under the title tertia scriptura, in a contemporary marginal note on f. 32b. of V. On the whole, it will be hard to find in the history of literature a work the authenticity of which rests on a sounder foundation. ‘These, and other questions of a more doubtful kind would be at once disposed of, could the original MS. sent in 1267 to Rome be discovered. But of this there is

PREFACE. xv

little hope. We have no knowledge that the work ever reached Pope Clement. In whichever of the many stages between Paris and Rome it may have been detained, it probably did not survive the condemnation which, as we now know from an Assisi document, was passed on Bacon and his works ten years afterwards. (See Add. Notes, p. xxxiii.)

I conclude this preface with cordial acknowledgment of the assiduous and intelligent assistance given me by Mr. Herbert throughout this work.

Denotation of the principal MSS. used in this work. O. Bodleian Digby, 235. J. Cottonian Jul. D.V. V. Vatican, 4086. p. Royal, 7 F vii. Reg. Royal, 7 F viii. A Additional (Br. M.), 8786. M. Royal, 8 Fu. al Cottonian Tib. C.V. L Lambeth, 202. X Vatican, 4091.

FRATRIS ROGERI BACON

ORDINIS MINORUM, OPUS MAJUS.

PAIRS PU PTT BI

CAPITULUM I.

SAPIENTIAE perfecta consideratio consistit in duobus, vide- licet ut videatur quid ad eam requiritur quatenus optime sciatur, deinde quomodo ad omnia comparetur, ut per eam modis congruis dirigantur. Nam per lumen sapientiae ordi- natur ecclesia Dei, respublica fidelium disponitur, infidelium conversio procuratur, et illi qui in malitia obstinati sunt valent per virtutem sapientiae reprimi, ut melius a finibus ecclesiae longius pellantur, quam per effusionem sanguinis Christiani. Omnia vero quae indigent regimine sapientiae ad haec qua- tuor reducuntur nec potest pluribus comparari. De hac igitur sapientia tam relate quam absolute scienda nunc secundum tenorem epistolae praecedentis, quod! possum ad praesens probabili? persuasione, donec certius scriptum et plenius com- pleatur?, vestrae Celsitudini? praesentare conabor. Quoniam autem illa de quibus agitur sunt grandia et insolita, gratiam et favorem humanae fragilitatis requirunt. Nam et* secun- dum Philosophum septimo Metaphysicae, ea quae sunt

1j. quid. For quod—conabor, O. has, quicquid possum circa persuasionem ad praesens vestrae Beatitudini praesentare conabor.

? J. omits probabili—compleatur. 3 J., Beatitudine. + J. omits et;

SUPP. VOL. B

2 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

maximae cognitionis secundum se, sunt minimae apprehen- sionis quoad! nos. Involuta enim veritas in alto latet, et in profundo posita est, ut dicit? Seneca septimo de beneficiis, et quarto Naturalium ; et Marcus Tullius in Hortensio? dicit* quod omnis intellectus noster multis obstruitur difficultatibus, quoniam ipse se habet ad manifestissima in sua ? natura, sicut oculus noctuae et vespertilionis ad lucem solis, ut Philosophus dicit secundo Metaphysicae, et velut surdus a nativitate ad delectationem harmonicam, sicut nono? Metaphysicae dicit Avicenna. Quapropter sufficit nobis? in inquisitione veri- tatis proprii intellectus imbecillitas, ut quantum possumus causas et occasiones erroris extraneas longius a debilitate sensus nostri relegemus.

Quatuor vero sunt maxima comprehendendae veritatis offendicula, quae omnem quantumcunque sapientem impe- diunt, et vix aliquem permittunt ad verum titulum sapientiae pervenire, videlicet fragilis et indignae auctoritatis exemplum, consuetudinis diuturnitas, vulgi sensus imperiti, et propriae ignorantiae occultatio cum ostentatione sapientiae apparentis. His omnis homo involvitur, omnis status occupatur. Nam quilibet in singulis actibus vitae et studii et omnis negotii tribus pessimis ad eandem conclusionem utitur argumentis, scilicet, hoc exemplificatum est per majores, hoc est con- suetum, hoc vulgatum est; ergo tenendum. Sed oppositum conclusionis longe melius sequitur ex praemissis, sicut per auctoritatem et experientiam et rationem multipliciter pro- babo. Si vero haec tria refellantur aliquando magnifica rationis potentia, quartum semper in promptu est, et in ore cujuslibet, ut quilibet suam ignorantiam excuset, et licet nihil dignum sciat, illum tamen magnificet impudenter?, ut sic saltem suae stultitiae infelici solatio veritatem opprimat et elidat. Ex his àutem pestibus mortiferis accidunt omnia mala generis humani?; nam ignorantur utilissima et maxima

)

et pulcherrima sapientiae documenta, et omnium scientiarum

1 O., apud. Mey dicit.;also| 9-8 Vralt: ? V., Hortensis. J., Hortensio. 4 J., dicit. "V., dicunt. Pisa B VEPESUlS 8 O., undecimo. 7 J. omits nobis. O.and V. retain it.

i:

J.,impudenter. V.and O., imprudenter. ? O., humano generi,

CAUSAE ERRORIS. 3

et artium secreta ; sed pejus est quod homines horum quatuor caligine excaecati! non percipiunt suam ignorantiam, sed eam omni cautela palliant et defendunt, quatenus remedium non inveniant; et quod pessimum est, cum sint in tenebris errorum densissimis, aestimant se esse in plena luce veritatis ; propter quae verissima reputant esse in fine falsitatis, optima nullius valoris, maxima nec pondus nec pretium obtinere ; et e contrario falsissima celebrant, pessima laudant, extollunt vilissima, caecutientes ad omnem sapientiae fulgorem fasti- dientes de eis? quae magna facilitate? possunt adipisci; et propter stultitiae magnitudinem ponunt summos labores, consumunt tempora multa, magnas expensas effundunt in his quae nullius utilitatis vel parvae* sunt, nec dignitatis alicujus secundum judicium sapientis; et ideo necesse est ut violentia et malitia harum quatuor causarum omnis mali cognoscantur in principio et reprobentur?, et longius? a consideratione sapientiae relegentur. Nam ubi haec tria dominantur, nulla ratio movet, nullum jus judicat, nulla lex ligat, fas locum non habet, naturae dictamen perit, facies rerum mutatur, ordo confunditur, praevalet vitium, virtus extinguitur, falsitas regnat, veritas exsufflatur. Et ideo nihil magis necessarium consideratione, quam certa damnatio? istorum quatuor per sententias sapientum electas, quibus non poterit contradici. Quoniam vero sapientes tria prima simul colligunt? et repro- bant, et quartum propter singularem stultitiam propriam lima- turam desiderat?, ideo primo trium malitiam aperire conabor. Sed quamvis auctoritas sit unum ex istis, nulla loquor ratione de solida et vera auctoritate, quae vel Dei judicio collata est Ecclesiae, vel quae ex merito et dignitate personae nascitur in sanctis et perfectis philosophis? et aliis sapientibus, qui juxta humanam possibilitatem in studio sapientiae experti sunt; sed de illa auctoritate loquor, quam sine Dei consilio violenter usurpaverunt multi in hoc mundo, nec ex merito

1 J., obcaecati. ? O. omits de eis. ? O., facilitate. V., falsitate. * O.om. velparvae. ? V.,inserts in fine, after reprobentur ; omitted by J. and O. 5 longe, O. 7 J., damnatio ; V., damnatione.

8 O., collidunt. 9 J., desiderat. V., desiderant.

9 O., in sanctis philosophis et perfectis prophetis ; om. et aliis sapientibus,

4 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

sapientiae, sed ex propria praesumptione et desiderio famae; et quam vulgus imperitum multis concessit in pernicionem propriam judicio Dei justo. Nam secundum scripturam propter peccata populi multoties regnat hypocrita; de sophis- ticis enim auctoribus multitudinis insensatae! loquor, qui? aequivoce sunt auctores, sicut oculus lapideus aut? depictus nomen habet oculi, non virtutem 4

CAPITULUM II.

Haec? tria reprobat sacra scriptura, sancti doctores condem- nant, jus canonicum vetat 5, philosophia reprehendit ; sed prop- ter rationes prius tactas de’ philosophicis allegandis, et quia minus vulgatae sunt sententiae philosophorum circa haec tria, eas principaliter introducam. Simul vero omnes has tres pestes Seneca libro secundarum epistolarum prope finem uno sermone condemnat. Dicit igitur, *Inter causas? malorum nostrorum est, quod vivimus? ad exempla '*, nec ratione com- ponimur, sed consuetudine adducimur!; quod si pauci facerent nollemus imitari, cum plures facere coeperint, quia frequentius quam ? honestius id facimus, et recti locum apud nos tenet error, ubi publicus factus est.’ Philosophus vero per totam philosophiam suam persequens auctoritatem indignam secundo Metaphysicae causas erroris humani asserit praecipuas con- suetudinem et populi testimonium. Et iterum Seneca in? libro de vita beata dicit, Nemo sibi soli errat, sed alieni erroris causa et auctor est, versatque nos et praecipitat traditus per manus error, et alienis perimus exemplis. Et in secundo libro de ira, propter malitiam consuetudinis ait, Difficulter reciduntur vitia quae nobiscum creverunt. Et in libro de vitae beatitu- dine contra vulgi sententiam refert, Nulla res majoribus malis nos implicat, quam * quod ad rumorem componimur, optima rati ea quae magno assensu recepta sunt, nec ad rationem sed ad similitudinem vivimus. Inde est ista tanta coacervatio aliorum

1 J., insensatae, V. insensata. ? O., quz aequivoce sunt. © Non Baht) Wop ts 4 j., veritatem. 5 O., Sed.

6 O.,vetat. V.J.,vitat. " J. O., de. V.,esse. ® J. O.,causas. V.,casus. 9 J., vovimus. 1 O,, exemplar. 1 QO, abducimur.

P J., quamsi. D J. omits ‘in.’ 1 J., quam-quod. V., quam.

CAUSAE ERRORIS. 5

super?! alios ruentium. Quod enim in strage hominum magna evenit, cum ipse se populus premit, nemo ita cadit ut non alium in se attrahat, primique sunt exitio? sequentibus. Hoc in omni vita accidere videas*, Et item dicit in eodem, Stat con- tra rationem defensor* mali sui populus ; et infert, Non tam bene cum rebus humanis agitur, ut meliora pluribus placeant, et sequitur, Argumentum pessimum turba est. Et Marcus Tullius tertio de quaestionibus Tusculanis ait, ‘Cum magistris traditi sumus, ita variis imbuimur erroribus, ut vanitati veritas, et opinioni confirmata ipsa natura cedit, Atque in Lucullo dicit, * Quidam obsecuti amico cuidam aut una cum aliquo ? quem audierunt 5 oratione capti, de rebus incognitis judicant, et ad quamcunque sint disciplinam quasi tempestate delati, tanquam ad saxum inhaerescunt ; plerique" errare maluerunt 5, eamque sententiam quam adamaverunt defendere, quam sine pertinacia? perquirere quid constantissime dicunt, Et propter pravitatem consuetudinis quaerit in primo de divina natura, * Non pudet speculatorem naturae ab animis consuetudine im- butis petere testimonium veritatis?’ Et contra vulgi sensum dicit in proemio secundi quaestionum, Philosophia est paucis contenta? judicibus, multitudinem ipsam consulte fugiens, eique suspecta et invisa. Et in eodem secundo ait, ' Laudabiliora mihi videntur omnia quae sine populo teste fiunt Sed alii divisim haec tria persequuntur. Nam in libro Quaestionum Naturalium Adalardi™ quaeritur? de auctoritate fragili, * Quid est aliud auctoritas hujusmodi quam capistrum ? ut bruta quippe animalia capistro ducuntur quolibet, nec quo nec quare ducantur discernunt??; sic!* nec paucos bestiali credulitate cap- tos ligatosque ipsa auctoritas in periculum ducit! Et in libro de aeternitate mundi’ dicitur,!® ‘Qui elegerit alteram partem quaestionis propter amorem consuetudinis non potest recte

1 J., supra. 2 J.,exitio. "V., ex vitio. ? O. om. Hoc—videas. 4 J. O., defensor. V., defensorum. 5» ].,,alia-

6 J., audiant ; audierunt, V. 7 J., populique.

8 J. O., malunt. 9 J. O., pertinacia. V., pertumacia. 10 J., conjuncta. n] ©}, Alardic

P J., quaeritur. V., quzrit. 13 J., discernunt. V., discunt

1 JO}, sic. <V., sed. P Q,, Dei, J. V., mundi.

16 V, om. dicitur.

6 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

discernere veram opinionem. Et Averroes in fine! secundi Physicorum dicit, * Consuetudo est maxima causa impediens a pluribus rebus manifestis. Quemadmodum enim consuetus ad aliquas operationes licet nocivas erunt ei faciles, et ideo credit? eas esse utiles; similiter cum assuetus fuerit credere ser- mones falsos a pueritia, erit illa consuetudo causa ad negandum veritatem, sicut quidam tantum assueti fuerunt? comedere venenum, quod factum est eis cibus! Et idem Averroes vult super secundum Metaphysicae, quod *opposita principiorum cum fuerint famosa sunt magis receptibilia a multitudine et sequentibus testimonium multorum, quam ipsa principia." Atque Hieronymus in prologo quinti libri super Jeremiam asserit veritatem paucis contentam esse, et hostium multitu- dine non terreri. Johannesque* Chrysostomus super Mat- thaeum dicit quod a veritate nudos se esse professi sunt, qui multitudine se armaverunt.

CAPITULUM III.

Quod per auctoritates probatum est, experientia cujuslibet certius? dijudicat.

Nam experimur in nobis et aliis quod haec tria ut pluribus amplectuntur mala, frequentius? falsis adhaerent. Quod si aliquando bonis et veris implicentur fere semper sunt imper- fecta, et debilem gradum obtinent sapientiae. Matris quidem exempla? ut in pluribus sequitur filia, patris natus, domini servus, regis bajulus?, praelati subditus, magistri discipulus. Quia familiare est filiis ? Adae sibi auctoritatem vindicare et sua exempla spargere in lucem. Nam omnes homines, secundum Aristotelem quarto Ethicorum, amant sua opera ut parentes natos, et poetae metra !, et sic de aliis. Et ideo multi nimia scribendi licentia usi sunt, adeo ut pravis ? et besti- alibus viris insinuare non dubitaverunt, cur chartas non?

1 J., ante finem. 2 J. O.; credit. V., credunt.

3 J. O., fuerunt: V., fuerint. 4 J., Johannes (omitting ‘ que’).

5 J. O., certius. V., distinctius. 9$ J. V., ut pluribus. O., ut in pluribus. 7 J., frequentiis. 8 O., opera.

9 J., bailivus. V. et O., baiulus. 10 J. O., filiis. ~ V., filius.

H J.,metra. V., metrum. 12 J. V., pueris bestialibus.' 13 ., nunc.

CAUSAE ERRORIS. 7

impletis, cur a tergo non scribitis? Et hi sunt sicut pastor claudus et caecutiens cum ovibus multis, quas errantes per devia falsitatis non possunt nec sciunt ad saniora sapientiae pascua revocare, et sunt similes avibus, quae optant sine alis volare, prius de magisterio praesumentes, quam boni discipuli gradum adepti sunt. Qui necessario tot incidunt in errores, quod otiosi comparatione ipsorum reputant se felices; sicut quando multi currunt in stadio, ille quem desperatio currere non permittit, quantumcunque sibi videatur bravium! pretiosum, se tamen felicem reputat comparatione illius qui curreas cadit in foveam non praevisam* Et ideo videmus fide oculata? quod pro uno exemplo veritatis tam in scientia quam in vita sunt plus quam mille falsitatis? Mundus enim plenus est hujus- modi exemplis, atque unum exemplum verae perfectionis decem millia imperfecta invenit de facili Natura enim in numeris formavit nobis proprium perfectionis et imperfectionis documentum. Nam cum numerus perfectus dicatur, cujus partes aliquotae ipsum praecise constituant, non est nisi unus infra denarium, scilicet senarius; et unus inter decem et centum, ut 28; et unus inter centum et mille, ut quadringenta non- aginta sex ; et unus inter mille et decem millia, ut octo millia centum viginti octo; et sic ultra; et utinam sic esset inter homines, et hoc humano generi sufficeret. Sed nunquam fuit hoc nec in veritate vitae nec scientiae ?, neque erit usque ad finalem peccati destructionem, quoniam non solum est raritas eorum, qui in omni virtute et scientia perfecti sunt, sed eorum qui ad perfectionem unius virtutis vel scientiae devenerunt. Primi sunt et erunt ac fuerunt semper paucissimi. Nam sunt vere perfecti; de decem enim ? millibus hominum unus non in- venitur sic perfectus neque in statu vitae neque in professione sapientiae ; utinam de secundo genere perfectorum infra de- narium unus esset, et sic ultra, ut perfectio numerorum in hominibus conservetur. Sed non est ita, immo longe aliter invenitur. Similiter de consuetudine probamus per experi-

1 O. omits bravium (Med. Lat. for prize of victory). ? O., eam invisam. ? O. om. fide oculata. * V., falsitates. ? O,, nec in vita nec in scientia, 5 O. om. enim,

8 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

entiam in actibus nostris, quod nunc dictum est in exemplis personarum?. Revolvat quilibet vitam suam ab infantia sua, et inveniet quod in pluribus ejus operibus facilius mala et falsa duxit in consuetudinem ; nam in bonis et veris identitas humanae fragilitatis? mater est satietatis, et delectatur miser homo in varietate? utilium secundum sententiam auctoritatum, quas in principio allegavi; e contrario quidem in malis et falsis ac nocivis sibi et aliis. Nam ut in pluribus actibus, nisi gratia specialis * et privilegium divinum in aliquibus perfectis obvient, humana corruptio diligenter continuat ea quae veri- tati et saluti sunt contraria; nec taedio afficitur in peccati continuatione, nec fastidium de facili invenit in rebus vanis. Quod si aliquis a juventute applicetur ad vitae et scientiae veritatem, hic ut in pluribus suis occupationibus? continuat imperfectionem, et in ea jocundatur; perfectio vero contristat eum frequentius, nam paucissimos delectat, et maxime in vir- tutum et scientiarum plenitudine ; et ideo accidit quod aetas juvenilis vix cavet ab errore, et senectus cum summa diffi- cultate ad perfectionem in aliquo transcendit. De vulgo vero est idem judicium. Nam multitudo generis humani semper erravit in Dei veritate, et paucitas Christianorum illam recepit ; atque scimus quod plebs Christianorum imperfecta est ; nam paucitas sanctorum hoc ostendit. Similiter de philosophica doctrina; vulgus enim mundi semper caruit sapientia philoso- phiae. Brevis enim philosophorum numerus hoc declarat. Et vuleus quidem philosophantium imperfectum semper remansit. Nam de philosophis famosis solus Aristoteles cum sua familia notatus est judicio omnium sapientum, quoniam ipse partes" philosophiae digessit secundum possibilitatem sui temporis ; sed tamen ad finem sapientiae non pervenit, sicut satis mani- festabitur inferius.

CAPITULUM IV.

Sed tamen quantumcunque fragilis sit auctoritas, nomen habet honoris, et consuetudo violentior est ad peccatum quam 1 O, om. personarum. 2 J. V., fragilitatis, O., fragilitati.

3 J. O., varietate. V., arietate. 3 J.,spiritualis. V. et O., specialis. 5 O., actibus. 9 O. om. mundi. 7 J., partes omnis.

CAUSAE ERRORIS. 9

ipsa; utraque autem earum impetuosior est sensus vulgi. Nam auctoritas solum allicit, consuetudo ligat, opinio vulgi obstinatos parit et confirmat. Consuetudo enim est altera natura, ut dicit Philosophus in! libro de memoria et reminis- centia, et in libro problematum ; et ideo majorem violentiam quam auctoritas inducit. Unde Philosophus decimo? Ethi- corum sententiae Jeremiae de pelle Aethiopum adhaeret, dicens, quod impossibile est vel difficile eum, qui per con- suetudinem in malis induratus est, mutari ad bonum. Et Sallustius in Jugurthino sensum Solomonis profert cum ait, ‘Ubi adolescentiam habuere, ibi senectutem agunt, Sententia quidem vulgi caeteris improba magis est. Nam ut ait Seneca tertio declamationum libro, * Multitudo semel mota modum servare non potest'; propter quod Johannes Chrysostomus super Matthaeum dicit, Convenerunt ut multitudine vincerent, quem ratione superare non poterant. Et considerandum est diligenter quod vulgus imperitum non solum violentius est ad persuasionem mali quam reliqua duo, sed stultius est et magis elongatum a fine sapientiae. Nam exemplum perfectionis trahitur ab aliquo in consuetudinem, sed vulgo sufficit ut non erret. In nullo enim statu Ecclesiae requiritur quod ejus perfectionem teneat multitudo. Nam etiam apud religiosos paucitas figitur in centro perfectionis suae, et multitudo in circumferentia vagatur; et sic est in statu clericorum ? secula- rium, et in statu laicorum, ut cernimus ad oculum evidenter. Turba enim sicut cum Moyse in montem * non ascendit, sic nec cum Christo. Nec in transfiguratione Christi multitudo discipulorum assumpta est, sed tres electi specialiter; et cum magistrum perfectionis Christum turba secuta est per annos duos praedicantem, post haec dimisit eum, et in fine clamavit, Crucifge. Nam vulgus nihil perfectum continuare potest ; utinam in vita vel in studio? non erraret. Et sicut hoc videmus? in veritate fidei, sic in philosophiae professoribus. Nam semper sapientes contra vulgus divisi sunt, et arcana sapientiae non toti mundo solum sed plebi philosophantium

1 J. omits in. 2 ].O.,x*. V., secundo.

? O., in statu multorum saecularium. 1 J. O., montem ; monte, V. " ; e ; : ;

? J., studiosapientiae. O., nec in studio errasset. 9 J., nos videmus hoc.

IO OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

velaverunt... Quoniam sapientes Graeci nocturnis vigiliis con- gregati vacabant sine vulgo collationibus sapientiae, de quibus A. Gellius conscribit in libro Noctium Atticarum, id est col- lationum sapientiae nocturnalium, quas sapientes Attici, id est Athenienses Graeci celebra[ba]nt ut multitudinem vitarent. In quo etiam dicit, Stultum est asino praebere lactucas, cum ei sufficiant cardui?, loquens de vulgo cui rudia et vilia et im- perfecta sapientiae sufficiunt alimenta. Nec oportet mar- garitas spargi inter porcos; nam rerum majestatem minuit, qui vulgat mystica; nec manent secreta, quorum fit turba? conscia, sicut in libro Gemmarum edocetur. Atque Aristo- teles in libro secretorum dicit se fore fractorem sigilli coelestis, si secreta naturae vulgaret. Et propter hoc sapientes licet darent in scriptis radices arcanorum sapientiae, tamen ramos et flores et fructus vulgo philosophantium non dederunt. Nam vel omiserunt scribere, vel per sermones figurativos et multis aliis modis, de quibus non est ad praesens dicendum *, occultaverunt. Quoniam secundum sententiam ? Aristotelis in libro secretorum, et Socratis magistri sui, secreta scien- tiarum non scribuntur in pellibus caprarum et ovium, ita quod a vulgo valeant aperiri. Sapientissimi enim et maxime experti multoties maximam difficultatem in libris reperiunt antiquorum. Et cum Philosophus dividat probabile primo ® "Topicorum, separat vulgus a sapientibus: nam dicit probabile esse quod videtur omnibus, vel pluribus, vel sapientibus ; sub omnibus enim comprehenduntur vulgus et sapiens communiter, ergo per plures vulgus designatur; quare de consortio sapien- tum non est ipsum vulgus insensatum. Et hoc accidit ei non solum propter sui? propriam stultitiam, sed quia ut in pluribus caput recipit languidum et infirmum, quod errori- bus proclive est et auctor imperfectionis, cujus nutu? ducitur in omnem eventum, ut in epistola praeeunte notavi. Et

1 O., non toti mundo sed plebi philosophantium revelaverunt.

2 J. O.,cardui. V., cardi. 3 J., turba fit. O., turba est.

* O. om. de quibus—dicendum. 5 J., sententiam. — V., scientiam. $ J.,in primo. O., primo libro. 7 J., suam. O. om. propriam.

8 J. omits et infirmum. 9 J. O., nutu. V., initium.

10 J., ut in epistola praeeunte notavi. V., ut suo loco magis explicabitur. O. ends sentence with eventum.

CAUSAE ERROKIS. It

ideo vulgus imperitum nunquam ad perfectionem sapientiae potest ascendere; nam nescit uti! dignissimis! rebus!; quas si aliquando a casu contingat, omnia convertit in malum, et ideo justo Dei judicio negatae sunt ei viae perfectionis, et optime secum agitur, quando? permittitur non errare. Et suum nomen ostendit omnia quae praedicta sunt ; nam apud omnes auctores vocatur vulgus imperitum vel insensatum. Imperitia vero in errore et in imperfectione consistit, et ideo vulgo familiaris est error et imperfectio, et saepius errat quam velit licet imperfecte sentire veritatem?. Nam multi sunt vocati, pauci vero electi ad veritatis divinae receptionem, et similiter philosophicae. ^ Quia Philosophus dicit secundo Topicorum, quod sentiendum * est ut pauci?, licet loquendum sit ut plures, pro loco et tempore?; quia stultitiam vulgi ali- quando simulare providentia summa aestimatur, praecipue cum est in furore suo. Ex his igitur? omnibus colligitur malitia et stultitia horum trium, et damnum humani generis infinitum, et ideo suspecta sunt in omni causa, nec eis con- fidendum; et maxime vulgi sensus est negligendus propter dictas rationes speciales, non quin? aliquando cadant haec super vera, sed? quia ut in pluribus falsis implicantur; et rarissime exemplum et consuetudo perfectionem habent ; vulgus autem nunquam pertingit ad eam, ut prius explana- tum est.

CAPITULUM V.

Munimen P? vero ac! defensionem contra haec habere non possumus, nisi mandata et consilia Dei ac?? scripturae suae et juris canonici, sanctorum ac philosophorum et omnium sapientum antiquorum, sequamur. Et si his mandatis et consiliis adhaereamus, non possumus errare, nec debemus in aliquo reprobari. In praedictis igitur per philosophica ® prin- cipaliter allegatum est ad ostendendum horum pravitatem et

1 J., rebus uti dignissimis. ? J. O., quando. V., quoniam.

3 O. om. et saepius—veritatem. * J.,sciendum. O. et V., sentiendum. 5 J., rauci. 5 O. om. pro loco et tempore.

7 J. omits igitur. 8 J. O., quin. V., quando.

Sum OPSsedee Vin et. 9 y., Lunimen.

H. J., ad. aes aut 3 Q., philosophiam.

12 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

stultitiam, propter quas ipsa! possemus et deberemus evitare. Sed propter causas assignatas de inducendis philosophorum testimoniis silui fere in aliis; ad hoc? idem? quae nunc sup- ponenda sunt, ac si essent proposita. Nunc autem possum innuere? consilia, testimonia in quibus consilium vel man- datum de obviando istis expressius habetur. Contra igitur sensum vulgi teneamus mandatum Exodi, Non sequeris turbam ad faciendum malum, nec in judicio plurimorum acquiesce sententiae, ut a vero devies. Et consilium Tullii in fine de quaestionibus* impleamus dicentis, * Tu autem etsi in oculis sis multitudinis, tamen in ejus judicio stare noli, nec quod ipsa putet idem putare pulcherrimum. Et Seneca libro de copia verborum invitat nos et consolatur recedentes a via multitudinis, dicens, * Nondum felix es, si nondum te turba deriserit' Et contra consuetudinem impleamus con- silium Cypriani, Consuetudo sine veritate vetustas erroris est, propter quod relicto errore, sequamur veritatem. Et Augustinus praecipit quod veritate manifesta, cedat con- suetudo veritati, quia consuetudinem veritas et ratio semper excludunt?. Et Isidorus, Usus auctoritati cedat; pravum usum lex et ratio vincant Et ideo Tullius libro’ de immor- talitate animae, laudans et extollens eos qui fugiunt consuetu- dinem, dicit, ‘Magni animi est cogitationem a consuetudine revocare. Nomen autem auctoritatis? favorabile est. Et ideo majores nostri venerandi sunt, sive habeant auctoritatem veram, sive apparentem, quae est auctoritas ducum vulgi." Et contra usum apparentis auctoritatis non solum sunt propria consilia et mandata secundum vias Dei et sanctorum et philosophorum et omnium sapientum, sed quicquid contra vitia humanae fragilitatis apud auctores veros dici potest, commune est eis qui auctoritate abutuntur praesumpta. Et ideo si consilia et mandata habemus contra defectus? verorum auctorum, multo magis contra abutentes. Sed quia auctores

1 J. O., ipsa. V., ipsas.

2 J., hoc idem. V., hac idem. O. omits ad hoc—essent proposita.

3 J., invenire. 4 J., quaestionibus in fine.

5 J. O., excludit. 6 ©., vincant. V., vincat. 7 O. om. libro.

8 J., auctoritas. O., auctoritatis. 9 J., defectum. O. V., defectus.

CAUSAE ERRORIS. ng

veridici, ut sancti et philosophi principales!, juverunt nos in consideratione veritatis, regratiandum eis est, sicut Aristoteles

primo Metaphysicae regratiatur suis praedecessoribus, et in

fine Elenchorum de inventis multas ipsemet cupit habere

grates. Quoniam vero prima fundamenta? jecerunt, est eis

non solum regratiandum, sed quasi totum cum quadam reve-

rentia ascribendum. | Secundum quod Seneca vult tertio Naturalium, ‘Si quid a posterioribus inventum est, nihilominus J. much muti- referendum antiquis, quia magni animi fuit rerum latebras d E primitus dimovere, et plurimum ad inveniendum contulit, T of lines qui speravit posse reperiri; et quamvis propter humanam fragilitatem in multis defecerunt, tamen excusandi sunt, Nam

ut in libro memorato ait Seneca, ‘Cum excusatione veteres

audiendi sunt.’

CAPITULUM VI.

Sed quoniam propter peccatum originale et propria? cujus- libet peccata partes* imaginis laesae sunt, nam ratio caecu- tiens est, memoria fragilis, ac voluntas depravata, et verum ac bonum uno modo sunt, falsum autem cuilibet vero oppositum, et malum cuilibet bono contrarium infinitis modis variantur ; quia ut Philosophus secundo Ethicorum ? exemplificat, facile est diverti? a signo dato, propter multiformem declinationis possibilitatem, sed veritas et virtus sunt in puncto; infinitae etiam sunt veritates ac virtutes, atque innumerabiles gradus in qualibet veritate ac virtute sunt; manifestum est quod mens humana non sufficit dare quod necessarium est in omnibus, nec potest in singulis vitare falsum nec malum. Et ideo ad auctorum dicta verorum potest convenienter addi, et possunt corrigi? in quampluribus. Et hoc egregie docet? Seneca in libro quaestionum naturalium, quoniam tertio libro dicit * Opiniones veteres parum exactas esse et rudes, circa verum adhuc erra- batur?. Novaerantomnia primo tentantibus, postea eadem illa

limata sunt, nulla res consummata est, dum incipit! Et in J. compara- tively perfect

! O. om. principales. ? O., qui vero prima principia. ? O., proprium. — again. 4 J., partis. O. V., partes. 5 f. O., Ethicorum. V., Topicorum. 9 V., diversi. 7 O., potest communiter addi et corrigi.

8 O., IIoc egregie docet. V., haec egregia dicit. 9 O. om. adhuc errabatur,

|. very imper- ect again, only ends of ine left.

14 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

quarto libro dicit, * Veniet tempus quo ista quae nunc latent in lucem dies extrahat!, et longioris aevi diligentia ad inquisi- tionem tantorum una aetas? non sufficit. Multa venientis aevi populus ignota nobis sciet, et veniet tempus, quo posteri nostri? tam aperta nos nescisse mirentur. Et ideo dicit Prisci- anus * in prologo majoris voluminis, quod nihil est perfectum in humanis inventionibus, et affert, ‘quanto juniores, tanto per: spicaciores, quia juniores, id est posteriores, successione tem- porum ingrediuntur labores priorum. Et cum jam per causam et auctoritatem verificatum sit quod volo, nunc tertio per effectum ?, Nam semper posteriores addiderunt ad opera pri- orum, et multa correxerunt, et plura mutaverunt, sicut patet per Aristotelem maxime, qui omnes sententias praecedentium. discussit, Et etiam Avicenna et Averroes plura de dictis ejus correxerunt. Et adhuc reprehenditur de mundi aeternitate, quam nimis inexpressam® reliquit; nec mirum, cum ipsemet fateatur se non omnia scivisse, Nam quadraturam circuli se ignorasse confitetur, quod his diebus scitur veraciter ; et cum hoc ignoravit, multo magis majora. Atque Avicenna dux et princeps philosophiae post eum, ut dicit commentator super capitulum de Iride in libro Meteororum Aristotelis, et opera in totam philosophiam ab eo digesta? ab Aristotele hoc mani- festant,’ dixit se naturam Iridis ignorasse, sicut praedictus com- mentator fatetur. Et in tertio Physicorum se ignorare unum de decem praedicamentis, scilicet praedicamentum habitus, dicere non veretur. Et proculdubio in libro suo de philoso- phia vulgata errores et falsa continentur, ut in nono? Meta- physicae ponitur error de mundi’ productione, in quo dicitur quod Deus propter infinitam unitatem quam habet, et ne recipiat varietatem dispositionum, non potest creare nisi unum, scilicet angelum primum, qui creavit secundum cum coelo primo, et secundus tertium cum coelo secundo, et sic ultra. Et cum in decimo ponat omne peccatum habere fines

l J., extraxat. M Eres: 3 J. O., posteri nostri. "V., posterum. 5 J., ps. [7 prius? praedictus?] O., praeterea. 5 O., per effectum probabo. 9 V., virtus expressam. — O., nimis inexpressam.

7 O. om. Aristotelis—manifestant. 3 V., digesta sunt.

9 O., undecimo. 1? ©, om; mundi.

CAUSAE ERRORIS. 15

purgationis suae in alia vita, et singulas! animas peccatrices redire ad gloriam, manifeste errat, et sic in multis. Et Aver- roes maximus post eos sicut in multis? redarguit Avicennam, sic et sapientes nostri eum in pluribus corrigunt, non immerito, quia proculdubio erravit in multis locis, quamvis optime dixit in aliis. Et si isti majores erraverunt, multo fortius alii? minores. Quoniam autem in errores inciderunt, multo magis J. compara- defecerunt in necessariis, superflua et inutilia cumulantes, Ric us dubia et obscura et perplexa spargentes; et haec omnia pec- cata in libris eorum manifesta sunt cuilibet, et per effectum in nobis probantur. Nam tanta difficultate videndi* veritatem premimur et vacillamus?, quod fere quilibet philosophantium contradicet alii, ita quod vix in una vanissima quaestione, vel | in uno vilissimo sophismate, vel una operatione sapi- entiae, sicut in medicina et chirurgia et aliis operationibus | scientiarum 5, unus cum alio concordat. Sed non solum philo- sophi, immo sancti aliquid humanum in hac parte sunt passi. Nam ipsimet retractaverunt dictorum suorum quamplurima. Unde Augustinus, qui major in inquisitione veritatum occul- tarum reputatur, fecit librum de retractatione eorum, quae non bene praedixerat. Et Hieronymus super Isaiam, et alibi? pluries, non veretur suam sententiam retractare. Nam celeri- tate dictandi in transferendo pluries se confitetur deceptum fuisse, et multis aliis modis; et sic omnes alii doctores fecerunt. Sancti etiam ipsi mutuo suas correxerunt positiones, et sibi invicem fortiter resistebant. Etiam Paulus Petro restitit, sicut ipsemet confitetur. Et Augustinus sententias Hieronymi reprehendit ; et Hieronymus Augustino contradicit in pluribus. Haec exemplis eorum manifesta sunt’, et posteriores priorum dicta correxerunt. Nam Origenem, maximum doctorem secundum omnes, in multis posteriores reprobant, quia inter caetera posuit errorem Avicennae de animabus peccatricibus, scilicet quod nulla finaliter damnabitur. Et cum multi sacri doctores ac famosi exposuerunt Israel ut dicatur vzr videns

! O. om. singulas. ? O., eum in multis. ? O. om. alii.

* J. O., videndi. V., intendi. > J., vacillamus. V., evacillamus,

9$ O. om, una operatione— operationibus scientiarum.

7 O., alii plures. 5 O., manifesta sunt ut inferius exponetur.

16 |" OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

Deum,venit Hieronymus super Genesim, et probat falsam! esse expositionem per rationes irrefragabiles, sicut inferius ex- ponetur. Unde dicit, Quamvis auctoritatis sint, et eorum umbra nos opprimat, qui? Israel virum videntem Deum in- terpretati sunt, tamen magis consentimus Deo vel angelo qui hoc nomen imposuit, quam auctori? alicujus eloquentiae secu- laris Et doctores catholici in studiis solemnibus constituti nunc temporis in publicis multa* mutaverunt quae sancti dixerunt, eos pie? exponentes ut possunt salva veritate.

CAPITULUM VII.

Quoniam igitur haec ita se habent, non oportet nos adhaerere omnibus quae audivimus et legimus, sed examinare de- bemus districtissime sententias majorum, ut addamus quae eis defuerunt, et corrigamus quae errata sunt, cum omni tamen? modestia et excusatione. Et ad hanc audaciam erigi possumus, non solum propter necessitatem, ne deficiamus vel erremus, sed’ per exempla et auctoritates eorum, ut in nullo simus reprehensibiles de praesumptione. Nam Plato dicit, Amicus est Socrates magister meus, sed magis amica veritas. Et Aristoteles dicit se magis velle veritati consentire, quam amicitiae Platonis doctoris nostri carissimi. Haec ex vita Aristotelis et primo Ethicorum et libro Secretorum mani- festa sunt. Et Seneca dicit in? libro de quatuor virtutibus cardinalibus, Non te moveat dicentis auctoritas. Non quis, sed quid dicat intendito?. Et Boetius libro de disciplina scholarium, * Stultum est magistratus orationibus omnino con- fidere, nam primo credendum, donec videatur quid sentiat ; postea est fingendum eundem in dicendo errasse, si forte reperire queat discipulus quod commissae obviat sedulitati magistrali Et Augustinus dicit ad Hieronymum, quod solos auctores scripturae sacrae vult credere in scribendo

1 Q., falsum esse, omitting seven following words.

? J. O., qui. V., quod. 3 J., auctoritati.

^ J., multa mutaverunt. "V. om. mutaverunt. 5 J., eos pie. "V. om. eos. 6 J. O., omni tamen. V. om. omni.

7 J., vel per. O. and V., sed per. 8 J. omits in.

® O. om. dicat intendito. 10 V. om. Et Boetius--sedulitati magistrali, J. O., give the passage

CAUSAE ERRORIS. 17

non errasse, sed in scripturis aliorum, quantumcunque sanctitate et doctrina polleant, non vult verum putare nisi per canonem, et alios auctores, vel per rationes sufficientes possint probare quod dicunt. Etad Vincentium dicit, Negare non possum nec debeo, sicut in ipsis majoribus ita multa esse in tam multis opusculis meis, quae possunt justo judicio et nulla temeritate culpari. Et in prologo libri tertii de Trinitate! dicit, Meis litteris nisi certum intellexeris, noli firmum tenere. Item ad Fortunatum, *Neque? quorumlibet disputationes, quamvis catholicorum et laudatorum hominum, veluti scrip- turas canonicas habere debemus, ut nobis non liceat, salva honorificentia quae illis debetur hominibus, aliquid in eorum scriptis improbare atque respuere, si forte invenerimus quod aliter senserint quam veritas habeat, divino adjutorio vel ab aliis intellecta, vel a nobis?. Talis ego sum in scriptis aliorum quales volo esse intellectores meorum. Si igitur propter necessitatem vitandae falsitatis et consequendi* perfectiorem statum sapientiae possumus et debemus, et consulimur per sanctos et philosophos dignos, ut eorum dicta mutemus loco et tempore et ad sententias ^ addamus, multo fortius licentiamur ad hoc et cogimur in eis quae vulgi sunt, et ideo [eorum] qui vulgo praesunt imperito, praecipue cum capita multitudinis istius temporis non attingant ad dignitatem auctoritatis sanc- torum et philosophorum magnorum, nec sapientum anti- quorum, quorum aliquos nostro tempore conspeximus.

CAPITULUM VIII.

Remedium vero contra haec tria non est, nisi ut? tota No mark of virtute? auctores validos? fragilibus, consuetudini rationem, dies eu) sensibus vulgi sententias sapientum praeponamus; et non itis plainly

E ; marked in J. confidamus in argumento triplicato, hoc exemplificatum est, vel consuetum, aut vulgatum, ergo tenendum. Patet enim?

ex praedictis secundum sententias sanctorum et omnium

1]. O., Trinitate. V.,veritate. — ? J., neque ad. ? O. om. divino—a nobis, 4 J., consequendae. | O. V., consequendo.

5 J., sententias eorum. O., eorum sententias. Olena. Va.Os, ut.

7 J. O., virtute. V., virtutes. 8]. O., validos. V., solidos. 3 ]., ergo.

SUPP. VOL. C

18 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

sapientum ! quod longe magis sequitur oppositum conclusionis ex eisdem praemissis. Etlicet totus mundus sit? his causis erroris? occupatus, tamen audiamus libenter contraria con- suetudini vulgatae. Nam hoc est magnum remedium horum malorum, secundum quod Averroes dicit in fine secundi Phy- sicorum, quod mala consuetudo auferri potest per consuetudi- nem audiendi contraria. Nam multum operatur in opinione, quae est per consuetudinem audire res extraneas, quod con- firmat per effectum, dicens, quod ideo opinio vulgi est fortior quam fides philosophantium, quia vulgus non consuevit audire diversa, sed philosophantes multa audiunt. ^ Propter quod igitur Vestra Sapientia non miretur, nec indignetur Auc- toritas, si contra consuetudinem vulgi et exempla vulgata laborem. Nam haec est via sola perveniendi ad considera- tionem veritatis et perfectionis.

CAPITULUM IX.

Non solum quidem eae* causae generales sunt malorum in studio et in vita, sed quarta nequior his tribus est similiter communis in omni statu, et apud quamlibet personam reg- nare demonstratur. Conjunxi quidem praedictas tres causas propter hoc quod sapientes eas saepius conjungunt, et separavi hanc ab illis propter malitiam principalem. — Haec enim est singularis fera, quae depascit et destruit omnem rationem, quae est desiderium apparentis sapientiae, quo fertur omnis homo. Nam quantumcunque parum sciamus, et licet vile, illud tamen extollimus; celebramus etiam multa quae ignoramus, ubi possumus occultare ignorantiam, scienter ostendimus, ut de nihilo gloriemur. Et quicquid nescimus, ubi scientiam? ostentare non valemus, negligimus, repre- hendimus, reprobamus et annihilamus, ne videamur aliquid ignorare, quatenus saltem mundo muliebri et fuco meretricio nostram ignorantiam infami remedio coloremus® Unde utilissima et maxima et omni decore? plena et sua proprietate

1 O., sententias sanctorum aut sapientum. ? J. omits sit. Soy venrens:

Ef hae. 5 J., sententiam. O. V., scientiam. 6 J., toleramus. O. V., coloremus. 7 J., doctore. O. V., decore.

CAUSAE ERRORIS. 19

certissima a nobis per hanc viam et ab aliis relegamus. Haec vero pestis praeter malitiam absolutam quam habet recipit cumulum suae pravitatis in eo quod est fons et origo causarum trium praedictarum. Nam propter zelum nimium ! sensus proprii et excusandi ignorantiam statim exoritur fragilis auctoritatis praesumptio, qua nitimur propria extollere et re- prehendere aliena. Deinde cum omnis homo diligat opera sua, ut dicit Aristoteles, nostra libenter trahimus in con- suetudinem. Et cum nemo sibi soli errat, sed dementiam ? suam spargere gaudet in proximos, ut dicit Seneca libro secundarum epistolarum, nostris? adinventionibus * occupamus alios, et eas in vulgus? quantum possumus dilatamus. Ne- cesse vero est causas universales has praemitti, ad hoc ut error vitetur et veritas relucescat. Nam in morbo spirituali evenit sicut in morbo corporali; medici? per signa causas proprias et particulares morbi cognoscunt’; sed tam haec quam illas praecedit causarum universalium notitia, quas actionibus? naturalium medicus habet scire; quia dicit Philo- sophus libro de Sensu et Sensato, ubi terminantur principia naturalis philosophiae incipiunt principia medicinae. Similiter igitur in cura ignorantiae et erroris, ut veritas sana inducatur, ante ipsius propositi exhibitionem requiritur ut signa et causae particulares ostendantur; sed prae omnibus exiguntur causae universales, sine quibus nec signa aliquid ostendunt, nec causae particulares demonstrant. Nata enim nobis est via cognoscendi ab universalibus ad particularia, sicut dicit Philosophus in principio? Physicorum. Nam ignoratis com- munibus ignorantur quae post communia relinquuntur.

Haec autem quarta causa’? multum invaluit ab antiquo, sicut nunc improba invenitur, quod in theologicis sicut in philosophia manifesto per experientiam et exempla. Moyses

1 J., minimum. O. V., nimium.

2 J. V. O., sententiam ; Seneca, dementiam. — ? J., et nostris.

3 J. O., adinventionibus. V., adulationibus.

5 J. O., vulgum. 6 J. O., medici enim.

7 J. O., cognoscunt, V., cognoscant. 8 O., acommunibus naturalium.

9 J., primo. O. V., principio.

3? J., nam haec causa quarta. O., Haec autem. V. (beginning fresh chapter), Lec autem.

20 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

enim simplicissimus recepit sapientiam legis a Deo, contra quam Pharao et Aegyptii et populus Hebraeorum et omnes nationes murmurabant, ita quod plebs Dei electa vix hanc sapientiam voluit recipere; et tamen praevaluit lex contra adversarios, qui neglexerunt et impedierunt sapientiam quam non didicerunt. Similiter Dominus Christus omni simplici- tate et sine plica falsitatis incedens, et apostoli simplicissimi intulerunt sapientiam mundo, quibus satis contradictum erat propter ignorantiam solam tantae novitatis, et tandem, licet cum summa difficultate, sacra veritas est recepta! Deinde sancti doctores cum profluvia expositionum legis divinae voluerunt dare, et magno impetu aquarum sapientiae Eccle- siam irrigare, diu reputabantur? haeretici, et compositores falsitatum. Nam sicut prologi beati Hieronymi in Bibliam et alia ejus opera probant, ipse vocabatur corruptor Scripturae? et falsarius, et haeresium seminator, et in tempore suo succubuit, nec potuit sua opera in publico ponere*; sed tandem post mortem suam veritas suae translationis claruit, et sua ex- positio, ac per omnes ecclesias dilatatae sunt, ita ut nullum vestigium ? translationis antiquae, scilicet 70 interpretum, qua prius usa fuit Ecclesia, valeat reperiri. ^ Dum etiam beatis- simus Papa Gregorius auctoritate functus est ® libris ejus non fuit contradictum ; sed post mortem famosi in Ecclesia egerunt ad hoc ut comburerentur *, et per miraculum Dei pul- cherrimum fuerunt salvati, et apparuit mundo sapientia cum suavi veritate et devotione plenissima. ^ Et similiter con- currit impedimentum veritatis apud omnes sacrae scripturae doctores. Nam renovantes studium semper receperunt con- tradictionem et impedimenta, et tamen veritas invalescit et invalescet usque ad dies Antichristi.

Similiter de philosophia. ^ Aristoteles enim voluit com- plere? scripta priorum et multa renovare, qui licet sapientissi- mus homo?, tamen repulsam et occultationes suae sapientiae visus est usque fere ad haec tempora recepisse. Nam primus

1j. O., recepta. V., reperta. 2 jJ., reputabantur. V., reputabamur. 3 J. O., scripturae. V., Bibliae. . 4 J. O., promovere.

J. O., vestigium translationis antiquae. — V. omits translationis antiquae.

J. omits est. O. V., functus est. 7 J., comburerentur. V., comburentur, J. O., contradicere prioribus. V., complere scripta priorum. % O. om. homo.

anon

CAUSAL ERRORS. DIE

Avicenna revocavit! philosophiam Aristotelis apud Arabes in lucem plenam. — Vulgus enim philosophantium ipsum ignoravit; pauci enim et modicum philosophiae Aristotelis attigerunt ante tempus Avicennae, qui diu post tempus Machometi nuper? philosophatus est. Avicenna vero? prae- cipuus Aristotelis expositor et maximus imitator multas rebel- liones* passus est ab aliis: Nam Averroes major post eos et ali condemnaverunt Avicennam ultra modum; sed his temporibus gratiam sapientum ? obtinuit quicquid dicat Aver- roes, qui etiam diu neglectus fuit et repudiatus, ac reprobatus a sapientibus famosis in studio, donec paulatim patuit ejus sapientia satis digna, licet in aliquibus dixit minus bene® Scimus enim quod temporibus nostris Parisius diu fuit con- tradictum naturali philosophiae et metaphysicae Aristotelis per Avicennam et Averroem ^ expositis, et ob densam igno- rantiam fuerunt libri eorum excommunicati et utentes eis per tempora satis longa. Cum igitur haec ita se habent 5, et nos moderni approbamus viros praedictos tam philosophos quam sanctos; et scimus quod omnis additio et cumulatio sapientiae quas dederunt sunt dignae omni favore, licet in multis aliis diminuti, et in pluribus superflui, et in quibusdam corrigendi, et in aliquibus explanandi, manifestum nobis est quod illi qui per aetates singulas impediverunt documenta veritatis et utilitatis, quae oblata fuerunt eis per viros prae- dictos, nimis erraverunt, et quod vitiosi plurimum fuerunt in hac parte; sed hoc fecerunt propter scientiam extollendam 9, et propter jgnorantiam palliandam. Ergo in nobis ipsis debemus facere: idem argumentum, ut cum nos ? respuamus et vituperemus quae ignoramus, clamemus hoc esse propter ignorantiae nostrae defensionem, et ut illa modica, quae scimus, sublimius attollamus. Permittamus igitur labores introduci congaudentes veritati, quia proculdubio licet cum difficultate veritas semper praevalebit apud sapientes, donec

1 J. O., revocavit. V., renovavit. ? O. om. nuper.

3 J. O., autem. * Q. rebellitates.

5 O., sapientiam. $ J., bene minus. O. V., minus bene. 7]. V. O., Aueroys. 8 J., se habent ita.

9 J., scientiae extollendae. ., scientiae extollentiam. O. om. palliandam. 10 J. omits nos.

22 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

Antichristus et ejus appareant praecursores. Nam semper bonitas Dei est parata sapientiae donum augumentare per

subsequentes et subsequentium sententias in melius trans- formare.

CAPITULUM X.

Caeterum duo sunt hic discutienda, scilicet praesumptae scientiae ostentatio, et excusatio ignorantiae infrunita!, Propter primum debemus advertere diligenter, quod cum infinitae sint veritates Dei et creaturarum, atque in qualibet sint gradus in- numerabiles, oportet quod pauca sciantur a quolibet, et ideo de multitudine scitorum non oportet aliquem gloriari. Et cum intellectus noster se habet ad maxima, sicut oculus vesper- tilionis ad lucem? solis, ut prius secundum Philosophum alle- gatum est, oportet quod sint pauca? quae veraciter sciamus ; nam pro certo ubi* intellectus noster de facili comprehendat illud valde modicum est et vile, et quanto cum majori difficul- tate intelligit, tanto est nobilius quod acquiritur. Sed tamen omne illud super quod potest intellectus noster ut intelligat et sciat, oportet quod sit indignum respectu eorum, ad quae in principio credenda sua debilitate obligatur?, sicut sunt divinae veritates et multa naturae et artis complentis naturam secreta, de quibus nulla ratio humana dari potest in principio; sed oportet quod per experientiam illuminationis interioris a Deo recipiat intellectum, scilicet in sacris veritatibus gratiae et gloriae, et per experientiam sensibilem in arcanis naturae et artis expergefactus inveniat rationem.

Et adhuc minora sunt longe quae credimus quam quae ignoramus, sicut sunt secreta Dei et arcana vitae aeternae, quae utcunque vidit apostolus ad tertium coelum raptus, nesciens utrum in corpore vel extra corpus, quae tanta sunt, ut non liceat homini loqui de illis: Et similiter in rebus creatis; nam ob magnam nostri intellectus difficultatem certum 9

1 J. O., infrunita. V., infinita. 2 O., lumen.

3 J. O., parva. TOs, Ubi. Ve, misis

5 J., obligatur. V., sunt debilitate obligatum. The reading in the text is that

of O. with which J. as far as it is decipherable agrees. 5 O. om. certum est.

CAUSAE ERRORIS. 23

est antequam videatur Deus facie ad faciem, nunquam homo

sciet aliquid! in fine certitudinis. Et ideo si per? infinita

seculorum? secula viveret in hac mortalitate, nunquam ad per-

fectionem sapientiae in multitudine scibilium et certitudine

pertingeret. Nam nullus est ita sapiens in rerum naturis qui

sciret certificare de veritatibus omnibus quae sunt circa

naturam et proprietates unius muscae, nec sciret dare causas

proprias coloris ejus, et quare tot pedes nec* plures nec pauci-

ores haberet, nec rationem reddere de membris et ejus pro-

prietatibus?. Est igitur homo impossibilis ad perfectam sapi-

entiam in hac vita, et ad imperfectionem veritatis est nimis ?

difficilis, et multum pronus et proclivis’ ad falsa et vana

quaecunque. Quapropter non est homini gloriandum de sapi-

entia, nec debet aliquis? magnificare et extollere quae scit.

Pauca enim sunt et vilia respectu eorum quae non intelligit

sed credit, et longe pauciora respectu eorum quae ignorat, nec

novit fide nec scientia. Et quoniam respectu eorum quae scit J. very imper-

homo restant infinita quae ignorat, et sine omni comparatione rane ay

majora et meliora et pulchriora, insanus est qui de sapientia se MU m

extollit. Maxime? insanit qui ostentat, et tanquam porten- MS

tum suam scientiam nititur devulgare. duel Praeterea quis audet de sapientia gloriari, cum totam medul-

lam quam unus quantumcunque studiosus addiscit per 30 vel

40 annos ? cum expensis et laboribus gravissimis !!, valeat uni

puero docili certo scripto et verbo sufficienter ostendere ? per

annum unum vel in tempore minori. Nam hoc probavi in

puero praesenti, qui cum paupertate magna et modicam habens

instructionem quantitatem anni vix ponens in addiscendo

novit tot et tanta quod omnes mirantur qui eum cognoscunt.

Nam secure P? dico quod licet aliqui sciant plus de philosophia

et linguis, et in diversis diversi ipsum excedant, non tamen

inter Latinos sunt !* qui eum ex omni parte transcendunt P, et

1 V. nec aliquid. J. O. omit ‘nec.’ ? J. O., si per. V., super.

? O. om. seculorum. 3 J. O., et non. O. om. nec pauciores. 5 O. om. et proprietatibus. $ J., minus. O. V., nimis.

7 J., proclivus. 8 J., aliquid.

9 J., et maxime. 10 ©, per nonaginta annos.

HQ, om. cum—gravissimis. 1? Q., ostenderet, 7o valeat ostendere.

? O., securus. HM V. om. sunt. — P J., transcendunt. V., transcedunt.

24 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

ipse singulis illorum! est in aliquibus par, et in aliquibus? singulos excedit. Nec est aliquis inter Latinos quin multa bona valeat ab hoc puero auscultare. Nec aliquis tam sapiens est, cui non sit necessarius multis modis. Quamvis enim omnia quae scit? didicit meo consilio et regimine et adjutorio, et multa* ipsum docui verbo et scripto, tamen me senem in multis transcendit propter meliores radices quas recepit quam ego5, ex quibus potest flores et? fructus salubres expectare, ad quos ego nunquam pertingam. Quare igitur gloriabor de scientia? Nec aliquis, quantumcunque in studio senuerit, cum hic puer curret citius in magnalia sapientiae, si adhuc bono consilio dirigatur, sicut ei hactenus est provisum 7? Non dico quin sapientes et experti? poterunt? per suam propriam virtu- tem facilius et citius eruere multa secreta sapientiae quam hic puer per seipsum, quia non est expertus vires suas, nec perci- pit quantum novit, nec aliquid potest facere juxta fundamenta sibi data’. Sed sicut in radicibus excedit alios, ut dictum est, sic vero, si sano et efficaci consilio et auxilio juxta fontalem plenitudinem quam habet dirigeretur, nullus senior!! conse- queretur eum in sapientialium profluviis rivulorum. Et quon- iam sapientes se sentiunt magis vacuos quam insipientes volunt P de ipsis confiteri, ideo videmus homines quanto sapien- tiores sunt tanto humilius se inclinare ad doctrinam alterius suscipiendam, nec dedignantur simplicitatem docentis, sed ad rusticos vetulas et pueros se humiliant; quoniam simplices et idiotae aestimati ? sciunt multoties magna quae latent sapi- entes, sicut Aristoteles docet in libro de Somno et Vigilia secundo. Nam cum simplicibus est sermocinatio Dei secun- dum scripturam, et experientia reddit nos certos in hac parte, quoniam plura secreta sapientiae semper inventa sunt apud simplices et neglectos, quam apud famosos in vulgo; quia homines famosi occupantur in eis! quae vulgantur. Et haec non possunt esse magnalia, sicut patuit in prioribus, plura etiam

1 V., illorum quorum quatuor. O. om. quorum quatuor. 2 J., quibusdam. ? O. om. quae scit. * O. om. multa. 9 O. om. quam ego.

5 O. om. flores et. 7 O. om. Nec aliquis—provisum.

8 J. O., experti. V., experte. 9 O., potuerunt.

10 O. om. nec percipit—-sibi data. 1 J.O.,seniore. V., senior.

1? Q., vel volunt, 13 J. O., aestimati. V., aestimare. 145i), nis:

CAUSAE ERRORIS. 25

utilia et digna sine comparatione didici ab hominibus magna simplicitate detentis, nec nominatis in studio, quam ab omni- bus doctoribus meis famosis. Proposui igitur Vestrae Sapi- entiae hoc exemplum; et transmisi personam non solum propter duas causas superius annotatas, sed in argumentum perfectum, ut nullus glorietur de sapientia, nec despiciat simplices qui sciunt proponere ea quae famosis hominibus in scientia Deus non concessit!, et sciunt revelare et renovare multa sapientiae? secreta dignissima quae sapientes? nondum perceperunt.

CAPITULUM XI.

Secundum vitium quod hic reperitur est quod ignorantia obtinet locum persuasionis. Sed cum veritas impugnatur nefas est et puritas malitiae*; deinde ignorantiae turpitudo crescit magis et clarius revelatur. Crescit quidem quia nititur a se et ab aliis excludere sapientiam ; apertius quidem revelatur, quoniam coram Deo et omnibus ? sanctis veraciter innotescit, ac secundum judicium omnis sapientis, quamvis? sit languens ignorantia apud ignorantes et stultos, suam confusionem pal- liare vitant& Tertio cum judex teneatur habere scientiam causae, non habet homo ignorans auctoritatem judicandi de his quorum habet ignorantiam, et ideo si affirmet", vel neget, ejus judicio stari non debet, immo ex hoc vehementius resisten- dum, quod sententia qualiscunque feratur ex ignorantia quae auctoritatem non habet. Unde si verum diceret, verisimile non esset, et sententiam ignorantia foedaret?. Nam ut dici- tur in libro de virtutibus cardinalibus, ibi nullam auctoritatem habet sententia, ubi qui damnandus est damnat. Quapropter sive sapiens? apud vulgus, sive secundum veritatem, sive bonus seu sanctus affirmet vel reprobet quod ignoret, et maxime in excusationem suae ignorantiae vel ostentationem sapientiae apparentis, approbari non debet de hac parte, sed negligi et contradici, quamvis in aliis fuerit magnifice collaudandus.

! V., cognoscit ; O., concessit. ? O. om. sapientiae. ? O., sapientes vulgati. * O., malitia, > O., hominibus. 5 O. om. quamvis—vitant. 7 J. O., de illis affirmet.

8 J. is imperfect: *. , . [? sententiam] ignorantia foedaret.! V., sententiandis ignorantia foedaretur, O, omits the words. ? O., sapientes, 10 J., sive vulgum.

Again the greater part of a leaf lost

in J.

26 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

CAPITULUM XII.

Hanc? vero? causam omnium malorum nostrorum cum aliis tribus ideo specialiter introduxi, ut sciamus nunc sicut retro- actis temporibus multa quae sunt utilissima et omnino neces- saria studio absolute considerato et quatuor modis relate praetactis negari, negligi, et ex sola ignorantia reprobari ; et pro infinitis latius explicandis posterius in singulis partibus sapi- entiae, volo nunc aliqua exempla praemittere grossiora. Cum enim linguarum cognitio et mathematicae est maxime neces- saria studio Latinorum, ut tactum est superius, et exponetur loco opportuno, et fuit praecipue in usu sanctorum et omnium sapientum antiquorum, nos moderni negligimus hoc et annihi- lamus et reprobamus, quia ista et eorum utilitatem nescimus. Deinde si aliqui sapientes et sancti aliqua neglexerunt aut humana fragilitate devicti aut ex causa rationabili, nos prae- sentis temporis obstinate et pertinaciter negligimus et re- probamus, fortificantes nostram negligentiam propter hoc quod sapientes et sancti neglexerunt, non volentes considerare quod in omni homine est multa sapientiae imperfectio, tam in sanctis quam in sapientibus, ut prius evidenter et multipliciter probatum est tam per eorum exempla et auctoritates quam per rationem et experientiae certitudinem. — Praeterea non solum [non] volumus humanam fragilitatem considerare, sed nec causas rationabiles, quas sancti et sapientes multi? habuerunt, quare pro tempore et loco multa utilia vitaverunt propter ábusum hominum in eis, quia ea convertebant ad impedi- mentum majoris* utilitatis et salutis. Ne igitur nos simus causa erroris nostri et fiat magnae sapientiae? impedimentum ex eo quod vias sanctorum et sapientum non intelligimus ut expedit, possumus auctoritate sanctorum et sapientum anti- quorum multipliciter prius assignata considerare mente pia et animo reverenti propter veritatis dignitatem, quae omnibus

1 J., Rubric: * Distinctio quarta in qua ostenduntur causae quare sancti et primi- tiva ecclesia non habuerunt usum scientiarum magnarum; quae tamen [MS. tunc] locum non habent modo ut vitemus artium sapientialium magnalia, licet vulgus hoc faciat allegans quod sancti doctores et ecclesia primitiva his non utebantur . . .'

iy, Elance. «Ve, Nunc. «© Oni vero: ? O. om. multi. 4 O., majora impedimenta, 5 O. om. sapientiae,

CAUSAE ERRORIS. 27

antefertur, si sancti et sapientes caeteri aliqua quae humanam ! imperfectionem! important protulerunt in quibus seu affirmatis seu negatis non oportet quod nos imitemur ex fronte.

Scimus quidem quod non solum dederunt nobis consilium et licentiam faciendi hoc?, sed conspicimus quod ipsi multa posuerunt magna auctoritate quae postea majori humilitate retractarunt; ergo latuit in eis magna imperfectio prioribus temporibus. Quod si vixissent usque nunc, multo plura cor- rexissent et mutassent ; cujus signum est sicut et argumentum principalis intenti, quod doctores posteriores quamplurima de sententiis sanctorum mutaverunt, et pie ac reverenter inter- pretati sunt in sensum quem eorum litera non praetendit. Praeterea sancti adinvicem fortiter contendebant et mutuas positiones acriter mordebant et reprobabant ut taedeat nos conspicere, et supra modum miramur; quod evidens est in epistolis beatorum Augustini et Hieronymi, et multis aliis modis?. Cum enim Hieronymus se comparavit bovi lasso, qui fortius figit pedem, propter hoc quod jam in studio sacro senuerat*, et Augustinus fuit junior eo, quamvis episcopus, re- spondit monacho pontifex quod bos senex fortius figit pedem non animi vigore sed corporis senectute. Et cum Augustinus multa quaereret ab Hieronymo, dicit Hieronymus, ‘ Diversas tu nominas quaestiones, sed ego sentio meorum opusculorum reprehensiones continentes. Praetermitto salutationis ? officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis quibus reprehensionem meam niteris consolari, ut ad ipsas causas veniam ; observari quidem ceremonias non potest esse in- differens, sed aut bonum aut malum ; tu vero bonum, ego assero malum ; dum aliud vitas, ad aliud devolveris; dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, Ebionis haeretici laqueos incurris.’ Et talia innumerabilia colliguntur ex libris sanctorum et historiarum ? quae tam in rebus de quibus est contentio quam in modo reprehensionis multum in sanctis humanae fragilitatis ostendunt, qua affirmabant quae non

1 j.,.. . imperfectionem. O., humanam imperfectionem. V., humana im- perfectione.

2 J., hoc faciendi. ? O. om. modis, 4 O., senuerit.

5 O., salutationes, 9 O. om. et historiarum.

28 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA,

debebant. Sed constat non ex certa scientia haec fecerunt ; ergo ex apparenti et aestimata laboraverunt in hac parte.

CAPITULUM XIII.

Caeterum non solum! ex hujus mortalitatis imperfectione multa reprobabant, quibus non oportet nos obstinate inhaerere, immo magis ad honorem eorum pie et reverenter interpretari, secundum leges veritatis; multa et maxima neglexerunt ex causis certis. Una est quia non fuerunt translata in linguam latinam, nec ab aliquo Latinorum composita, et ideo? non fuit mirum si illorum non aestimabant valorem. Platonis enim libros doctores omnes assumebant in manibus, quia translati fuerant, aut inveniebant in Graeco?; sed libri Aristotelis non fuerunt tunc temporis* translati. Nam Augustinus fuit primus translator Aristotelis et expositor, sed in minimo et primo libellorum suorum, scilicet in praedicamentis ; nec fuit philo- sophia Aristotelis tunc temporis Graecis philosophis nota, nec Arabibus, sicut prius tactum est. Et ideo sancti sicut alii neglexerunt philosophiam Aristotelis, cujus usum non habe- bant 5, laudabant tamen Platonem. Et quia intellexerunt quod Aristoteles persecutus est Platonicas sententias, Aristotelem in multis reprobant, et dicunt ipsum haereses congregasse' ; sicut Augustinus dicit libro de Civitate Dei, ipsum adhuc magistro suo, scilicet Platone?, vivente, multos in suam haeresim congregasse. Sed tamen omnium philosophantium testimonio Plato nullam comparationem respectu Aristotelis noscitur habuisse. Si igitur sancti vidissent philosophiam ejus pro certo ea usi essent, et altius extulissent, quia veritatem non negassent manifestam, nec maxima pro minimis declinassent. Caeterum ex libro praedicamentorum manifestum est quantum sancti laudassent Aristotelis? magnalia, postquam illum libel-

1 ©, has non solum after caeterum, V. omits ; J. is wanting.

? O. om. ideo. ? O. om. aut—Graeco. * O. om. temporis. Su Jost bicis (|©Noms nec) Arabibusi.).0. tactumyest: 9 O. om. cujus usum non habebant. 7 O. om. et dicunt—congregasse.

8 J., Platone scilicet. 9 V., Aristotelem.

CAUSAE ERRORS. 29

lum, qui respectu suae sapientiae in mille tractatibus diffusae

unam non valet festucam, magnifice extulerunt! Nam Augus-

tinus ipse transtulit illum? de Graeco in Latinum pro filio suo,

et exposuit diligenter, plus laudans Aristotelem de hoc nihilo

quam nos extollamus eum? pro magna parte suae sapientiae.

Quoniam in principio illo* praedicamentorum dicit, *Cum

omnis scientia et disciplina non nisi oratione tractetur, nullus

tamen, o fili, in quovis genere? pollens inventus est, qui de

ipsius orationis vellet origine principiove tractare. Idcirco

miranda est diligentia Aristotelis philosophi, qui disserendi de Again a creat omnibus cupidus ab ipsius cepit examine quam sciret et prae- B » termissam a cunctis et omnibus necessariam. Et in fine dicit,

* Haec sunt, fili carissime, quae jugi labore assecuti ad utili-

tatem tuam de Graeco in Latinum vertimus, scilicet ut ex his

quoque bonam frugem studii a nobis perfecti suscipias! Et

Alcuinus de expositoribus sacrae scripturae unus, et magister

magni Caroli, illam translationem Augustini de praedicamentis

mire laudavit, et metrico prologo decoravit sub his verbis.

Continet iste decem naturae verba libellus,

Quae jam verba tenent rerum ratione stupenda Omne quod in nostrum poterit decurrere sensum. Qui legit ingenium veterum mirabile laudet, Atque suum studeat tali exercere labore.

Nunc Augustino placuit transferre magistro

De veterum gazis Graecorum clave Latina,

Quem tibi, rex magne, sophiae sectator, amator, Munere qui tali gaudes modo? mitto legendum.

Boetius quidem longe fuit post sanctos doctores, qui primus incepit libros Aristotelis plures transferre, Et ipse aliqua logi- calia et pauca naturalia et aliquid de Metaphysicalibus trans- tulit? in Latinum. Nec adhuc medietatem nec partem meliorem habemus. Nam Aristoteles quidem fuit diu ignotus etiam philosophantibus, nedum? aliis, et vulgo Latinorum ?, Caete-

! O. om. Caeterum—extulerunt. A few words of it can be read in J. ? J., ipsum. O., librum praedicamentorum.

3 J. omits eum. 4 J., illorum. 5 J. O., in quovis genere pollens. V. om. genere. 9 V., non, ro modo. 7 J., quidem fuit . . . 8 O., pauca de aliis transtulit,

? V., nondum. 9? O. om, Nam—vulgo Latinorum,

30 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

rum sancti! grammaticalia, logicalia et rhetorica, et com: munia mathematicae multum efferunt, et in sacris abundanter utuntur, Unde Augustinus libro de doctrina Christi secundo, tertio, quarto docet ista applicari ad divina, et alibi similiter tangit de eisdem ; necnon et sancti caeteri idem volunt. Sed de aliis raro et parum loquuntur, et rarius? immo multum neg- ligunt et negligi edocent aliquando, sicut patet per Ambrosium super Epistolam ad Colossenses, et per Hieronymum? super illam ad Titum, et per Rabanum de pressuris ecclesiasticis, et sic in locis aliis quamplurimis. Sed constat omnibus philoso- phantibus et theologicis scientias has nullius valoris esse re- spectu caeterarum, nec alicujus dignitatis. Quapropter si sancti habuissent usum scientiarum philosophiae magnarum, nunquam cineres philosophicos in tantum extulissent, et ad Sacros usus convertissent * ; quanto enim scientiae meliores sunt et majores, tanto sunt aptiores ad divina. Sed quia ad manus eorum non devenerunt libri nisi grammatici, logici, rhetorici ac de communibus mathematicae, ideo his se juverunt secundum gratiam eis datam, quicquid? poterunt de his laudabiliter ex- trahere, convertunt copiosius ad legem Dei, ut in expositionibus eorum et tractatibus singulis manifestum est; et hoc suo loco planius exponetur *.

CAPITULUM XIV.

Deinde considerandum est diligenter, quod quamvis hab- uissent multa de majoribus scientiis, vel si aliqua habuerunt, tamen non fuit tempus utendi eis, nisi in duobus casibus $, scilicet, astrologia " pro calendario, et musica pro officio divino. Patet enim per? historias, quomodo? Eusebius Caesariensis et Beatus Cyrillus? et Victorinus et Dionysius Abbas Romanus, cujus doctrinam nunc sequitur Ecclesia, et alii ex

1 V., Caeterum cum grammaticalia. ? O. om. et rarius.

3 J. O., per Hieronymum. V., Hieronymus. * O. om. et--convertissent.

5 Q. om. quicquid—exponetur. $ J. O., duobus casibus. V. om. casibus. 7 J. O., astronomia, 8 J. O., enim per. V. om. enim.

9 J.,quomodo. V.,quando, 7 J. O., beatus Cyrillus. V., Boncus Cyrilius.

CAUSAE ERRORIS. 31

2

mandato apostolico per leges astronomiae! laboraverunt in hac parte. Sed aliae scientiae majores fuerunt neglectae, et praecipue illae? quae judicia et opera sapientiae magnifica noscuntur continere. Et hujus causa fuit quadruplex *. Nam philosophia ante Christi adventum dedit leges mundo, prae- terquam populo Hebraeorum, tam de cultu divino quam de moribus et legibus justitiae, pacis inter cives, et belli contra adversarios reipublicae*, Et quoniam hujusmodi leges fuerunt datae quantum potuit humana ratio, secundum quod? Aristo- teles vult in fine Ethicorum, ubi transit ad librum legum dicens, Dicamus nunc quantum possibile est philosophiae in rebus humanis, principes mundi per philosophos regulati 9 noluerunt recipere legem Christi, quae fuit supra rationem humanam, et ideo philosophia ingressum fidei impedivit, in hoc quod mundus ea deductus legi celsiori horruit consentire.

Caeterum non solum hoc modo philosophia retardavit fidem Christi, sed jure legum suarum de reipublicae defensione ab omni contrario sensu visa est per judicia futurorum, et ostensionem rerum occultarum praesentium, et per opera mirabilia supra naturae et artis communiter operantium potestatem, contendere cum fidei praedicatoribus, quorum proprium fuit non per naturam et artem, sed per Dei vir- tutem, prophetiam de futuris eructare, occulta producere in lucem, miracula suscitare. Nam quod prophetiae? potestas valeat magnifica peragere, quae vulgus non solum laicorum sed clericorum duceret pro miraculis, sequentia declarabunt. Necnon rectores rerum publicarum ubique per consilia philo- sophorum suas leges zelantium persecutionis et mortis judicia sanctis Dei graviter intulerunt. Insuper ars magica per totum orbem invalescens, occupans homines in omni super- stitione et fraude religionis?, quamvis fuerit? philosophis odiosa et ab omnibus debellata, ut certificabitur suo loco, tamen sancti primitivi invenientes mundum hac occupatum

1 ©, places per leges astronomiae after Ecclesia. ? O., istae.

3 O., quintiplex. * O. om. reipublicae. ? O., ut fro secundum quod.

8 ©. om. per philosophos regulati: after rationem humanam, O. has, et ipsi fuerunt regulati secundum philosophos. ]

7 O., prophetica. 8 O. om. religionis, 9 J. O., fuerat,

Again the greater part of a leaf missing in J.

32 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

sicut philosophia pro eodem artificio utramque reputabant, quoniam ambae fidei fructum impediebant multis modis. Nam sicut magi Pharaonis Moysi resistebant, et populum Aegypti mandato Dei inobcdientem faciebant, sic fuit in principio Ecclesiae per artis magicae violentiam. Quae cum in eundem effectum, scilicet contra opus fidei, cum philosophia concordabat!, totum ejus vituperium in philosophiam, quae principalis fuit, redundabat.

Praeterea Deo placuit a principio Ecclesiae quod nullum testimonium humanum ei daretur, sed ut veritas fidei tanto vigore mundo radiaret, ut probaretur solum Deo auctore? promulgari per testes ab ejus imperio destinatos. His igitur de causis philosophia fuit ab Ecclesia in principio et sanctis Dei non solum neglecta, sed eis odiosa?, non tamen propter aliquid quod in ea continetur* contrarium veritati. Nam licet imperfecta sit respectu professionis Christianae, tamen ejus potestas non est Christi sectae? dissona, immo totaliter ad eam disposita et ei utilissima ac omnino necessaria, sicut omnes credunt et certificabitur evidenter. Non igitur propter aliquod malum philosophiae Ecclesia Dei neglexit et repro- bavit eam a principio, sed propter abusores ejus qui voluerunt eam suo fini, qui est veritas Christiana, copulare. Et propter hanc causam Ecclesia primitiva non fuit sollicita de transla- tione scientiarum magnarum philosophiae, et ideo sancti doctores Latini copiam magnalium philosophicorum non habebant, et configurantes se primordiis Ecclesiae neglexerunt multa philosophica dignissima, sicut in principio fuerunt propter causas neglecta supradictas, non propter aliquid falsum vel indignum quod in philosophica potestate" reperiri possit; et haec? certius suo loco per ipsos Dei sanctos pate- bunt?. Nam ostenditur quod sancti Patriarchae et Prophetae a principio mundi omnes scientias receperunt a Deo, quibus illam vitae longitudinem magnam dedit, ut possent experiri

1 V., concordabant. O., concordabat, 2 J. O., auctore. V., actore. 3 J. O., sed eis. V., sed odiosa. 4 V., contineatur,

5 J., sectae Christi. 6 J. O., totaliter. V., taliter, 7 O., philosophia, 772 philosophica potestate, 8 O. om. haec,

9 O., patebit.

CAUSAE ERRORIS. 33

quod eis fuerat revelatum, quatenus, fide Christi introducta et evacuata artis magicae fraudulentia, potestas philosophiae ad divina utiliter rapiatur.

CAPITULUM XV.

Sicut vero doctores sacri magnificas scientias philosophiae non habuerunt in usu,sic nec posteriores, scilicet Gratianus, Magistri sententiarum et historiarum, Hugo de Sancto Victore, et Ricardus de eodem. Nam non fuerunt in eorum temporibus translatae, nec in usu Latinorum, et ideo neglexe- runt eas, nec dignas sacris mysteriis sciverunt judicare, sed humano sensu respuebant, quorum exercitium ! non habebant, et in multis obloquuntur, sumentes nihilominus occasionem ex hoc quod sancti doctores easdem ? neglexerunt; sed non attendebant causas sanctorum, scilicet quia non fuerunt trans- latae in eorum tempore, et quia Ecclesia neglexit eas jubere transferri propter causas quinque prius tactas. Moderni vero doctores vulgi licet multa de philosophiae magnalibus? sint translata; tamen non habent eorum usum, cum etiam in parvis et vilibus delectati duos libros logicae meliores negli- gunt, quorum unus translatus est cum* commentario Alpharabii super illum, et alterius expositio per Averroem facta sine textu Aristotelis est translata. Et longe magis caetera quae majorem obtinent dignitatem, sicut novem scientias mathe- maticae, et sex scientias magnas naturales, quae multas alias sub se comprehendunt?, atque morales quatuor partes negli- gunt dignissimas ; et suae ignorantiae quaerunt miserabile solatium per Gratianum et caeteros magistros authenticos, qui non habuerunt notitiam partium philosophiae, sicut? nec praesentes; et per dicta sanctorum aliquorum simplicia, non intelligentes causas antedictas?. Nam sancti post Christum non sunt usi multa philosophiae dignitate, non propter hoc quod ipsa sit sacris contraria sententiis vel indigna, cum ad

1 O., usum. ? O., prius easdem. ? O., de philosophia. SEO ICUITIS Vey ae 5 J., comprehenderunt. O. V., comprehendunt. $ O. om. sicut nec praesentes—antedictas.

SUPP. VOL. D

34 OPERIS MAJORIS PARS PRIMA.

theologica absolute intelligenda et respectu Ecclesiae Dei ac reipublicae fidelium et conversionis! infidelium et reproba- tionis praescitorum utiliter ac magnifice possit adjuvare, sicut certificabitur cum erit necesse. Et tanto mirabilius est quod multitudo studentium modernorum magnas negligit scientias, cum tamen fuerint introductae post Gratianum et? alios et in usu per viros sapientiae excellentis, quos oculis nostris conspeximus?; et aliqui adhuc vivunt qui in solemni- bus studiis eas sapientibus perlegerunt.?

CAPITULUM XVI.

[Quamvis autem istas causas malorum omnium universales persequor ex animo, et vellem omnia reduci ad auctoritatem solidam, et sensum sapientum et expertorum, qui pauci sunt, non tamen credat Serenitas Vestra, quod ego intendam? Vestrae clementiam Sanctitatis excitare, ut auctores fragiles et ipsam multitudinem Majestas Papalis violenter invadat; nec quod ego indignus sub umbra Gloriae Vestrae suscitem aliquam super facto studii molestiam ; sed ut mensa Domini ferculis sapientialibus cumulata, ego pauperculus micas necessarias? mihi colligam decidentes. Poterit igitur" Vestrae Potentiae magnitudo sibi et successoribus suis providere de totius sapi- entiae compendiosa plenitudine non solum absolute habenda, sed quatuor modis praedictis comparata. Deinde cum Vestrae Paternitatis discretio pleniorem de his certitudinem reporta- verit, poterit auctoritatis vestrae judicium studiosis et sapienti- bus de facili persuadere, ut quod vulgus studentium capere non potest, cupidi sapientiae se gaudeant obtinere ; insuper quantum sufficit multitudini spes promittit. Nam Hierony- mus dicit super Isaiam, * Multitudo, accepta veritate, de facili

1 V., om. infidelium. O. om. reprobationis praescitorum.

2 O. om. et alios—conspeximus. ? O., qui in studiis eas perlegerunt.

4 This chapter is omitted in J. and V. But it is found in another context and in another part of the Vatican MS. 4086. See additional notes.

5 O., intendo. 9 O, om. necessarias. 7 O., enim.

CAUSAE ERRORIS. o

mutat sententiam. Et hoc verum est nisi quando! capitibus malesanis retractetur. Nam licet vulgus de se sit proclivius? ad malum, et quia saepius invenit? caput languidum, tamen nisi qui praesit impediat, satis facile est ad bonum imper- fectum, quia suapte natura instabile* est, et semel motum? modum servare non potest, et ideo de facili quantum est de se vertitur ad contraria secundum regimen praesidentis ; quoniam omni vento doctrinae flectitur, velut arundo, et quod principi ejus placet apud ipsum? legis habet vigorem. Nos enim hoc videmus in omni congregatione hominum, quod secundum arbitrium capitis membra moventur. Nam si qui praeest bonum negligit, subditi obdormiunt; si ad malum excitat", in illud? currunt cum furore; si ad bonum im- perfectum 9, similiter sine discretione festinant! Si tamen ! vias perfectionis moveat P, tunc olfacit a longe multitudo, sed gustare nec potest nec curat ? nec ab ea debet requiri, ut supe- rius ostensum est", Quod si non esset temporis vestri omnia apud vulgum consummare; poterit Vestra Magnificentia locare fundamenta, fontes eruere, radices figere, quatenus » Vestrae Sanctitatis successores quod feliciter inceptum fuerit valeant facilius adimplere.]

1 Vat. om. quando. ? O., proclive. ? O., invenitur,

4 O., instabilis. 5 O., mota. 8 O. om. apud ipsum.

7 O., excitati. $ O., idem. ? O. om. imperfectum. 10 Q., festinat. H Q., Et si. 1? (),, movet.

33 Q. om. nec curat. H Q,.,ut superius ostensum est. Vat., ut loco proprio

exponetur. * Ont

PLATS eS LAG LUND AL HUJUS, PERSUASIONIS:

CAPITULUM I.

Relegatis igitur in infernum ? quatuor causis totius erroris humani generalibus et penitus ab hac persuasione suspensis, volo in hac secunda distinctione ostendere? unam sapientiam esse perfectam et hanc in sacris literis contineri, de cujus radicibus omnis veritas exivit*, Dico igitur quod vel? est una scientia dominatrix aliarum, ut theologia cui reliquae penitus sunt necessariae, et sine quibus ad effectum per- veniri non valet?, quarum virtutem in suum jus vindicat, ad cujus nutum et imperium caeterae subjacent; aut melius? una est tantum sapientia perfecta, quae in sacra scriptura totaliter continetur, per jus canonicum et philosophiam explicanda. Expositio etenim? veritatis divinae per illas scientias habetur. Nam ipsa cum eis velut in palmam explicatur, et tamen totam sapientiam in pugnum colligit per seipsam ; quoniam ab uno Deo data est tota sapientia et uni mundo, et propter finem unum. Quapropter haec sapientia ex sua triplici compara- tione unitatem sortietur. Caeterum via salutis una est, licet gradus multi; sed sapientia est via in salutem. Omnis enim consideratio hominis, quae non est salutaris, est plena caeci- tate, ac ad finalem inferni deducit caliginem ; propter quod multi sapientes famosi in hoc mundo damnati sunt, quia veram

1 [n J. the greater part of f. 83, on which Part ii. begins, is destroyed. V., (in margin) 2* distinctio. O., Secunda pars hujus persuasionis.

? O. om. in infernum. ? O. om. ostendere. 4 O., eruitur.

5 O. om. vel. 8 O., pervenire non potest. 7 O., una tamen est. 8 O., et expositio,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 37

sapientiam non habuerunt, sed apparentem et falsam, unde se aestimantes sapientes stulti facti sunt secundum scripturam. Caeterum ! Augustinus loquens de sacra scriptura dicit libro? secundo de doctrina Christiana, si alibi est veritas, hic inveni- tur; si noxium, hic damnatur. Et vuit? quod ubicunque invenerit Christianus Domini sui intelligat esse veritatem, ut a principio dictum est^ Et veritas Jesu Christi est sapientia sacrae scripturae. Ergo non est alibi veritas, nisi quae in illa continetur scientia. Et Ambrosius super Epistolam ad Colos- senses dicit, Omnis ratio supernae scientiae et terrenae crea- turae in eo est qui est caput et auctor, ut qui hunc novit, nihil ultra quaerat, quia hic est perfecta virtus et sapientia. Quic- quid alibi quaeritur, hic perfecte invenitur. Cum ergo sacra scriptura dat nobis hanc sapientiam quae Christus est, mani- festum est quod hic omnis veritas sit conclusa. Caeterum ? si alibi dicatur sapientia, tunc si est contraria huic erit erronea, nec habebit nisi nomen sapientiae, vel? licet non dicatur con- traria est tamen diversa? Sed diversitas, quamvis alibi non faciat contrarietatem, hic tamen eam” inducit, sicut patet per evangelicam auctoritatem, Qui non est mecum, contra me est. Sic de hac sapientia verum est, ut quod illi annexum non est, contra illam esse probetur, et ideo Christiano? abhorrendum.

CAPITULUM II?

Hoc autem manifestius patet consideranti divisionem scien- J., f. 83b.,

" E ü " S 3 ] ;4. almost en- tiarum aestimatam !, Nam si nitamur separare scientias ab in tirely wanting

vicem, non possumusP dicere non theologiam [esse] et scientiam until near foot

of page. 1 O. om. Caeterum. ? J., *hoclibro.' O., secundo libro. ? V., cum velit. O., vult. * O. om. ut— dictum est. 5 O., Si autem est sapientia huic contraria erit erronea. 8 O. om. vel—diversa. 7 O. om. eam. 8 J., Christianae.

9 J., Rubric, Capitulum secundum in quo [osten] ditur [pro] positum descen- dendo ad jus canonicum.

tie, Elaccas OF, Tlaec).). . patent: 11 Q, om. aestimatam.

1? O., non possumus dicere theologiam ; om. et scientiam—philosophiam. V., non possumus dicere non theologiam (2 seg. ).

38 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

juris canonici et philosophiam; sub unaenim parte philosophiae, scilicet sub scientia morali, quam civilem nominavit Aristoteles, continetur jus civile, ut inferius enotescet. Canonicum vero jus vel a scripturis canonicis nuncupatur, non ab aliis, sicut ipsum nomen demonstrat ; quae scripturae canonicae dicuntur libri Veteris Testamenti, sicut Decretorum parte prima dis- tinctione nona pluries! habetur, et alibi ; aut ab eodem, scilicet a canone nuncupantur!, nam canon Graece regula Latine dicitur. Et tam jus canonicum quam divinum regularem modum vivendi reddere comprobatur. Caeterum jus canonicum tota- liter fundatur super auctoritate scripturae et expositorum ? ejus, sicut clarius patet per totum corpus Decreti et Decretalium. Nam aut? pro constitutionibus canonum * allegantur auctori- tates? expositorum sacrae scripturae, ut Augustini, Hieronymi, Gregorii, Ambrosii, Isidori, Cypriani, Hilarii et aliorum, aut sacri$ et summi pontifices pro suis statutis inducunt auctoritates et exempla Novi et Veteris Testamenti; et ideo hoc jus non est nisi explicatio voluntatis Dei in scriptura. ltem jus can- onicum vocatur jus’ ecclesiasticum, quo regitur in spiritualibus Dei Ecclesia tam in capite quam in membris. Sed nihil aliud sonat haec? scriptura nisi hoc regimen. Praeterea jus naturale continetur in sacra scriptura, sicut docetur in principio Decreti, sed quaecunque moribus recepta sunt vel scriptis comprehensa, si naturali juri fuerint adversa, vana et irrita sunt habenda, ut parte prima distinctione octava continetur. Et ideo jura can- onica non possunt esse aliena a jure divino, immo de fontibus illius oportet ea derivari. Et jus commune vel est divinum velhumanum. Divinum est, quod sensu ?? et spiritu Dei alla- tum est mundo in sua scriptura; humanum, quod sensu hominis est adinventum. Sed constat Ecclesiam regi! sensu et spiritu divino, et ideo jure divino quod sacris literis includitur, et certum est Ecclesiam regi jure canonico. Quapropter id

1 O. om. pluries ; after habetur, O. has aut canones nuncupantur,

? O., expositore ; om. sicut—decretalium. — ? V., dum, 3 O., om. canonum. 5 O., auctores sacr: scripture ut Augustinus et alii ; om, Hieronymi—et aliorum. 5 O. om. sacri et. 7 O. om. jus. 5 O. om. haec.

9. O., in principio Decreti manifeste, omitting rest of sentence. 10 O. om. sensu et. 1 O., regi jure canonico, omitting intermediate words,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 39

jus est divinum de thesauro sacrae scripturae eruendum. Et hoc manifestum est consideranti partes juris canonici. Nam! ordinat? gradus ecclesiasticorum officiorum, vel sacramenta Dei determinat, vel forum conscientiae discutit, aut causas ecclesiasticas descindit. Sed horum omnium radices et ipsa stipes erecta apud sacram scripturam reperiuntur; rami vero penes expositores ejusdem, ut in canonum? corpore folia flores et fructus salutiferi capiantur *, Nam sermonis? canonici suavis ornatus foliis comparatur? secundum scriptu- ram, florum autem et fructuum utilitas sub propria metaphora praedicta quatuor comprehendit. Et ideo canones non sunt nisi culmi? segetum aurei, et palmites uvarum maturitio per virtutem scripturae suae offerendi. Quoniam igitur ita est jus canonicum sub potestate scripturae in uno corpore contin- etur, sicut unius? arboris corpus ex radicibus et stipite, ramis, floribus et fructibus constituitur.

CAPITULUM III

Quod autem philosophiae potestas non sit aliena a Dei sapi- entia sed in ipsa conclusa, manifestandum est in! universali et particulari. Nuncautem per auctoritates et exempla et rationes communes hoc declarato, deinceps uberius explicabitur ad quatuor vel quinque partes philosophiae descendendo juxta singularum scientiarum et artium potestatem . Si enim a philosophis tanquam injustis possessoribus rapere debent Christiani utilia, quae in libris eorum continentur, sicut !! tetigi

a principio per sententiam Augustini, patet quod philosophia f. 84 of J. begins here ; it is as imper-

est condigna et propria!” sacrae veritati. Et? in eodem libro

1 Q., nam vel. ? V, O., ordinant. 3 Q., in canone. 3 O., capiuntur, 5 O., sermones. 5 O., comparantur. 7 J., cubii. oF Up Abboee

, J*29

9 J., Rubric: Capitulum tertium in quo ostenditur propositum descendendo ad philosophiam et hoc per sententias beati Augustini principaliter.

1? O. om. in universali

1 O., sicut dicit Augustinus.

J3 Q., Et iterum in libro octavo de doctrina Christiana.

artium potestatem,

n [E

O., om. et propria,

fect as the preceding leaf,

40 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

4

dicit quod philosophorum aurum! et argentum non ipsi insti- tuerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa? est, eruuntur, quod praefiguratum fuisse ostendit dicens, *Sicut Aegyptii? vasa atque ornamenta de auro et argento et vestem, quae ille populus* exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem vindicavit, sic doc- trinae gentilium liberales disciplinas usui veritatis aptiores et morum praecepta utilissima continent, deque ipso Deo colendo nonnulla? inveniuntur apud eos, quod eorum tanquam aurum et argentum debet ab eis auferre Christianus ad bonum usum praedicandi Evangeli?' Et hoc explicat in omnibus humanis tractatibus quae vel sunt moralia vel historialia, vel artificialia, vel naturalia, vel logicalia et grammaticalia. Nam pro moralibus dicit, * Vestem quoque illorum 5, id est hominum quaedam instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac vita carere non possumus, in usum convertenda Christianum " [habuere licuerit] De historialibus dicit, * His- toria gentilium plurimum nos adjuvat ad sanctos libros in- telligendos. Nam? et per Olympiadas et consulum nomina multa saepe quaeruntur a nobis, et ignorantia? consulatus quo passus est Dominus nonnullos errare coegit, ut putarent quad- raginta annorum et sex aetate passum Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem dominici corporis habebat, Et istud manifestum est per loca quasi innumerabilia in Novo et Veteri Testamento*. De aliis vero considerationibus humanis, tam artificialibus quam naturalibus, dicit, * Artium autem caeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod post operationem remanet, ut domus, scamnium !, vas et hujusmodi, vel medicina et agricultura et gubernatio !, vel quorum omnis effectus actio est, sicut salta- tionum, cursionum, luctaminum ?': harum autem cognitio

1 O., aurum sap'entiae. 2 O., est effusa. ? V., episcopi Aegyptii. 4 V., philosophus ; O., populus. ? O., nulla; O. om. quod eorum— Evangelii. 6 V. O., quorum illorum. 7 O., Christianum debet.

8 O. om. Nam et—Testamento. In J. this passage is destroyed, in V., in- correctly transcribed.

9 V., ignoramus consulatus quod.

1 V. scannu, J., stramium, O., domus et hujusmodi.

1 Q, om. et gubernatio. I2 (), om. luctaminum.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 41

usurpanda est ad judicandum ne omnino nesciamus quid scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figuratas ! locutiones ? inserit, et licet large sumere? naturalia, ut sub eis medicinalia contineantur 5, et quae agriculturae sunt. Nam de rebus naturalibus istae scientiae constituuntur, atque sunt duae de octo praecipuis naturalibus, ut inferius elucescet. Tamen universaliter? pro omnibus naturalibus dicit, ‘Benignam sane operam faceret pro sacra scriptura, qui proprietates tem- porum et locorum, lapidum et caeterarum rerum inanimatarum, plantarum et animalium colligeret! Et pro logicalibus dicit primo, quod disputationis disciplina ad omnia genera quaes- tionum, quae in literis sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet. Et alias? in eodem dicit, quod secus est de logica et aliis scientiis. Nam de eis pro theologia possunt quaedam necessaria colligi et condigna, sed Non video, ut ait, utrum hoc possit fieri de logica, quia ipsa per totum textum scripturarum colligitur nervorum vice. Atque in libro tertio? de ordine disciplinae dicit, quod ad scientiam sacram nullus debet accedere sine scientia? potentiae logicalis. De gram- maticalibus vero assumendis ad sacra, fere secundus tertius et? quartus liber per totum hortantur. Et Hieronymus super Epistolam ad Titum, loquens de utilitate grammaticae respectu theologiae prae multis aliis scientiis dicit, Grammaticorum doctrina potest et proficere ad vitam dum fuerit in meliores usus assumpta, de qua magna et plura in sequentibus ? sunt ponenda?*. Sed de mathematicis dicit Cassiodorus in suo libro de hac scientia, ' Has scientias quatuor,scilicetgeometriam,arith-

meticam, astronomiam, musicam,cum sollicita mente revolvimus, i 84b E . . . * begins here, sensum acuunt, limumque H ignorantiae detergunt, et ad illam dene. halt

speculativam?? contemplationem, Domino largiente, perducunt, ?hnest entirely wanting.

1 j., figuras. V., signatas. O., aliquas facit figuras. 9 2 (0L

om. locutiones inserit—tamen universaliter. 3 V., sumendo, 4 J., continentur. 5 O. om. primo—aliis scientiis. $ J., alias. V., aliquis. Ge Oe, 20:

5 O., sine scientia logicali ; omitting what follows as far as ponenda.

9 J. omits et.

10 J., ‘se quaestionibus,’ the last word being altered to ‘quae sequuntur,’ 11 'J., lumenque. O., limamque. V., limumque.

1? O,, divinam.

42 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA. -

quas merito sancti patres legendas persuadent!, quoniam ex magna parte per eas appetitus a carnalibus rebus extrahitur, et faciunt desiderare quae solo animo largiente? corde possumus respicere, Sed? haec copiose manifestabuntur suo loco. Et si de his ita se habet, multo fortius metaphysicalia sunt consona colloquiis divinis: Nam loco unius partis theologiae apud philosophos metaphysica est, quae cum philosophia morali ideo ab eis scientia divina et theologia physica vocatur, ut patet ex primo Metaphysicae Aristotelis et undecimo et ex nono et decimo Metaphysicae Avicennae. Nam de Deo et angelis et hujusmodi divinis multa considerat, et sic patet quod omnis sapientiae potestatem vindicat sacra scriptura?. Sed non solum Augustinus docet praedicta sed hoc multos sanctos fecisse commemorat cum quaerit, * Nonne aspicimus quanto auro subfarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus doctor suavissimus et martyr beatissimus, quanto Lactantius, quanto Victorinus * Optatus, Hilarius, ut de vivis taceam, quanto in- numerabiles Graeci, quod prior ipse fidelissimus Dei famulus Moyses? [fecerat], de quo scriptum est quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum °?’

CAPITULUM IV.’

Non solum quidem beatus Augustinus, sed etiam alii sancti asserunt, quod § et iste, et figuratum etiam ostendunt et sanctos sicfecisse testantur. Nam Hieronymum? ad magnum oratorem censeo? ad praesens vocandum, qui dicit, ‘Quid autem quae-

1 OQ. om. quas— persuadent. ? O. om. animo largiente. ? O. om. Sed haec copiose—sacra scriptura.* * V., Victorius Aptatus.

5 V. om. fecerat.

O. om. reference to Lactantius and Hilarius, and generally condenses the passage.

7 J., Rubric: [Capi]tulum quartum, in quo idem ostenditur per Hieronymum et Bedam.

8 O. om. quod—testantur.

? O., Hieronymus—dicit ; O. begins the quotation with Si scripturas, ends it with gentilium libris, condensing the remainder, and shifting the reference to Epimenides, and Menander to end of chapter.

10 V., Senteo.

6

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 43

ris? cur in opusculis nostris secularium literarum interdum ponamus exempla, et candorem Ecclesiae ethnicorum sordibus polluamus? Responsum breviter habeto. ^ Nunquam hoc quaereres, nisi te totum Tullius possideret; si scripturas sanctas legeres, si interpretes earum omisso! Vulcatio evolveres. Quis enim nesciat et in Moyse ac prophetarum voluminibus quaedam assumpta de gentilium libris, et Solomonem philo- sophis Tyri et proposuisse nonnulla et aliqua respondisse? Unde in exordio Proverbiorum commonet, ut intelligamus sermones? prudentiae? versutiasque verborum, parabolas et obscurum sermonem, dicta sapientum et aenigmata quae pro- prie dialecticorum * et philosophorum sunt. Sed et Paulus apostolus Epimenidis poetae usus versiculo est, scribens ad Titum, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri In alia quoque epistola Menandri? ponit senarium, Corrumpunt bonos mores confabulationes pessimae. Et apud Athenienses in Martis Curia disputans Aratum testem vocat, Ipsius enim et genus sumus, quod est Graece clausula ® versus heroici. Ac ne parum hoc esset, ductor Christiani exercitus et orator invictus pro Christo causam agens etiam inscriptionem fortuitam arte torquet in argumentum fidei. Didicerat enim a vero David extorquere de manibus hostium gladium, et Goliae superbissimi caput proprio mucrone trunc- are. Legerat enim in Deuteronomio Domini voce prae- ceptum, mulieris captivae radendum caput, supercilia, omnes pilos et ungues corporis amputandos, et sic eam habendam conjugio. Quid ergo mirum, si et ego sapientiam secularem propter eloquii venustatem et verborum pulchritudinem de ancilla atque captiva Israeliten facere cupio? et si quid in ea mortuum est idolatriae voluptatis erroris libidinum vel prae- scido? vel rado, et mixtus purissimo corpori vernaculos ex ea genero? Domino Sabaoth, labor meus in familia Christi profici. Julianus Augustus septem libros in expeditione Parthica adversus Christum evomuit; si contra hunc

1 V., emissio, ? J., symonis, V., sermonis. 3 f. prudentem, — V., versutias verborumque parabolas. 1 J., deabeticorum. ? J., Menandi. '"V., Menandum. $ j., clasula.

7 V., Israelitae. 8 J.,praecido. ~ * V., generatio.

f. 85 of J. begins here, imperfect like

preceding

leaves,

44 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

scribere tentavero puto interdicis mihi ne rabidum canem philosophorum et Stoicorum doctrinis, id est Herculis clava! repercutiam?' Et inducit ad hujusmodi probationem prophetas et omnes doctores famosos a principio Ecclesiae qui philoso- phorum doctrinis fidem Christi persuaserunt principibus et infidelibus ac roboraverunt multipliciter. Et Beda super librum Regum dicit quod liberalium scientiarum utilia? quasi sua sumere licet Christianis ad divina. Alioquin Moyses et Daniel sapientia et literis? Aegyptiorum et Chaldaeorum non paterentur erudiri. Item in libro* de factura templi dicit Sol- omonem cum suis servis significare? Christum, et Hiram cum suis designare? philosophos et sapientes de gentilibus, ut tem- plum Dei, hoc est Ecclesia, non solum sapientia apostolica sed philosophorum construeretur. Et dicit? scriptura, Servi Hiram doctiores erant servis Solomonis ad caedendum?*. Quia, ut dicit Beda super hoc$, gentiles ab errore conversi atque ad veritatem Evangelii transformati melius ipsos gentium errores noverant, et quo certius noverunt, eo artificiosius hoc expug- nare atque evacuare didicerunt. Paulus Evangelium quod per revelationem didicerat melius novit. Sed Dionysius melius revincere poterat falsa Athenarum dogmata, quorum cum erroribus similibus? argumenta a puero noverat, et ideoSolomon dicit, Scis enim quod non est in populo meo vir qui noverit ligna caedere sicut Sidonii. Haec et hujusmodi multa allegat venerabilis Beda, et multi alii, sed haec nunc sufficiant.

CAPITULUM V.

Causae autem quare sancti sic affirmant? quod quaerimus, et figuratum fuisse declarant et a sanctis effectui mancipatum denunciantH, possunt assignari. Primo propter hoc quod ubicunque veritas invenitur, Christi judicatur, secundum

1 V., clausula. ? O. om. utilia. ? O. om. et literis. 4 O. om. in libro. 5 O., figurare. 9 O., significare. 7 O. om. Et dicit—caedendum.

8 O, om. ut dicit—hoc. 9 O. om. similibus.

10 J., affirmant et figuratum fu... 11 (), om. et a sanctis—denunciant,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA. AFFINITAS. 45

sententiam! et auctoritates Augustini? superius allegatas: secundo?, quamvis aliquo modo veritas philosophiae dicatur

esse eorum, ad hanc tamen habendam primo lux divina influxit in animos eorum, et eosdem superillustravit. Illum-

inat enim omnem hominem venientem in hunc mundum, sicut

dicit scriptura, cui sententiae ipsi philosophi concordant.

Nam ponunt intellectum agentem et possibilem. Anima

vero humana dicitur ab eis possibilis, quia de se est in potentia ad scientias et virtutes et eas recipit aliunde. Intel-

lectus agens dicitur, qui influit in animas nostras illuminans

ad scientiam et virtutem, quia licet intellectus possibilis possit

dici agens ab actu intelligendi, tamen sumendo intellectum agentem, ut ipsi sumunt, vocatur influens et illuminans possibilem ad cognitionem? veritatis. Et sic intellectus

agens, secundum majores philosophos, non est pars animae,

sed est substantia intellectiva alia et separata per essentiam

ab intellectu possibili. Et quia istud est necessarium ad propositi persuasionem, ut ostendatur quod philosophia sit

per influentiam divinae illuminationis, volo istud efficaciter probare, praecipue cum magnus error invaserit^ vulgus philosophantium in hac parte, necnon multitudinem magnam theologorum, quoniam qualis homo est in philosophia, talis in theologia esse probatur. Dicit igitur? Alpharabius in libro de intellectu et intellecto, quod intelligentia? agens, quam? nomi- f. 85b of J. navit Aristoteles in tertio tractatu suo de Anima,non est x eam materia, sed est substantia separata. Et Avicenna quinto de preceding Anima et nono? Metaphysicae idem docet. Necnon ipse cae Se Philosophus dicit quod intellectus agens est separatus 2 MS possibili et immixtus. Item vult quod intellectus agens sit incorruptibilis secundum esse et substantiam, quoniam dicit

ipsum differre a possibili penes incorruptionem. Sed possibilis

est incorruptibilis secundum substantidm et corruptibilis ! secundum esse, propter separationem ejus. Ergo agens

- 1 O., sententias. ? O., om. Augustini. 3 O., idcirco, 3 V, J., illuminationes. O., illuminans. 9 J., congre[g]ationem (szc). 6 J., invaserit error. 7 O., enim. 8 O., intellectus agens quem. 9 O., decimo.

1 O., corruptibilis. V., corporalis.

46 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

secundum esse et substantiam erit incorruptibilis, qua- propter non erit pars animae, quoniam tunc secundum esse suum in corpore corrumperetur quando separaretur. Et dicit quod se habet ad possibilem sicut artifex ad materiam, et sicut lux solis ad colores. Artifex autem! est extra materiam in qua? agit, et separatus per essentiam ab ea. Similiter lux solis expellens tenebras a coloribus? et aliis rebus separata * est per essentiam ab eis, et advenit aliunde. Dicit etiam quod intellectus agens scit omnia et semper in actu, quod nec animae rationali? nec angelo convenit, sed soli Deo. Item si esset pars animae, tunc anima sciret idem per agens, et ignoraret per possibile, quia agens est in actu quale est possibile in potentia, ut Aristoteles testatur® Item a digniori parte magis habet res denominari, ergo magis dicetur sciens per agentem, quam ignorans per possibilem ante inventionem et doctrinam. Si’ dicatur quod agens, licet sit pars animae, non tamen est actus et forma corporis sicut possibilis, et ideo homo habet operationes possibilis et non agentis, hoc est contra definitionem animae, qua dicitur quod anima est actus corporis physici Nam si una pars ejus tantum est actus, quod forma corporis tunc male datur differre animae totalis, et absolute et simpliciter per actum corporis, et ideo tunc debet excipi illa pars quae non est actus corporis, sicut ipse Aristoteles in principio secundi libri, quando ponit aliquas partes animae esse non solum actus corporis totius, sed partium ejus, ut sensitivam et vegetativam, excipit intellectum, quem negat esse actum et perfectionem partis corporis, quia non est alligatus organo sicut caeterae partes animae". Et? ad hoc expressius intimandum, dicit quod? intellectus est in cor- pore sicut nauta in navi, quoniam ad hoc quod non est alligatus alicui parti, sicut nec nauta navi, licet? sit actus et perfectio totius? Nauta tamen non est navis? perfectio, sed motor tantum. Item?! tunc componetur anima ex substantia separata

1 O., enim. ? O., quam. ? O., corporibus ; om. et aliis rebus. * O., separatus. 5 O. om. rationali. — 5 O. om. Item si—testatur.

7 O. om. Si dicatur— partes animae. 8 O., Item Aristoteles dicit quod

9? O. om. licet—totius. 0 QO, om. navis.

1l (Q, om. Item tunc—speciei oppositae.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 47

et conjuncta, sed hoc est impossibile. Nam intelligentia, sive angelus, et anima differunt secundum speciem penes unibile 4 et non unibile, et ideo anima non componetur ex aliquo quod est actus corporis, et ex aliquo quod non est tale. Nam species una non componitur ex aliquo alterius speciei oppositae. Cum ergo haec sententia? sit consona veritati, et textus Philosophi hoc evidenter praetendat atque ejus? expositores maximi * ipsum sub hac forma * declarant, et? haec verba agens et possibilis sunt a Philosopho non a sanctis accepta, longe melius est secundum Philosophi sententiam agentem intel- lectum penitus dicere substantiam separatam ab anima per essentiam. Non enim est dubium experto in philosophia quin haec sit sua sententia, et in hoc omnes sapientes antiqui experti concordant. Nam universitate Parisiensi convocata, bis vidi et audivi venerabilem antistitem dominum Gulielmum Parisiensem Episcopum felicis memoriae coram omnibus sen- tentiare quod intellectus agens non potest esse pars animae ; et dominus Robertus Episcopus Lincolniensis et frater Adam de Marisco et hujusmodi majores hoc idem firmaverunt. Oualiter vero refellantur quae hic objici possunt, manifesta- bitur in opere principali, cum de naturalibus fiet sermo. Verumtamen ne? cavillator aliquis a latere insurgat, allegans illud quo vulgus decipitur, dico quod cum Aristoteli impon- antur haec verba, * Quoniam autem in omni natura est aliquid quod agat et aliquid quod patiatur ita et in anima, primo? respondeo quod multoties falso translatum est, ct pluries obscure. Nam cum tertio Coeli et Mundi dicatur quod circulus et figura orbicularis replent locum, istud est falsum, ut sciunt experti in naturalibus et geometricis, sicut Averroes demonstrat ibidem. Et quod tertio Meteororum dicitur? quod iris non ex luna nisi in 50 bis, et hoc est iterum falsum. Nam experientia docet quod quandocunque luna sit plena et pluat, nec ipsa sit nubibus co-operta, accidit iris. Et sic sunt multa alia falso translata, cujus causa patebit ex tertia parte

, ‘unibile [altered from ‘unile’] et non . . . V., inibile.

, sententiam [szc]. ? O. om. ejus. * O. om. maximi—forma. . om. thirteen and a half lines resuming with Ne cavillator.

. om, cum. 7 O., imponuntur, $ O,, immo. X O., dicitur de iride.

"e 2j. 50 Sr

f. 86 of J. begins here ; as in the pre- ceding leaves, the whole of first few lines are lost, and more than half of all the re- maining lines except the last 8 or 10; only the last 5 are com- plete.

AM OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

hujus operis, cum! fiet mentio de vitiis translatorum!; sed longe plura sunt obscure et non intelligibiliter translata, in quibus quilibet? alii potest contradicere. Et in hoc loco accidit utrumque vitium vel saltem secundum, quod probo per ipsum Aristotelem. Nam ipse dicit secundo Physicorum, quod materia non coincidit cum aliis causis in eodem secundum numerum, ergo in nulla natura sunt simul agens et materia, ergo nec in anima. Si igitur ad literam teneatur textus male translatus, tunc omnino falsus est, et contra Aristotelem alibi ; et non? contradicit sibi tantus auctor. Etqualitercunque con- tingat, verbum suum in secundo Physicorum est verum et ab omnibus concessum ; ergo sermo suus tertio de Anima est falso translatus, vel indiget expositione. Nam nihil aliud intendit nisi quod in anima et* in operatione animae* requir- antur? duo, scilicet agens et materia, sicut in omni natura. Id est, in omni operatione naturae duo exiguntur, scilicet efficiens et materia, et illud est verum ; sed agens est semper aliud a materia, et extra eam secundum substantiam, licet operetur in eam. Caeterum possumus aliter hunc locum consolari. Nam Aristoteles quarto Physicorum dicit quod octo modi sunt essendi in aliquo, quorum unus est ut movens est in moto, quia movens seu agens est secundum virtutem suam in materia mota’, licet non secundum substantiam. Et sic agens? est in omni natura in quam ? operatur, et itain anima. Et sic nullo modo sequitur quod intellectus agens sit pars animae, ut vulgus fingit. Et haec sententia est tota fidelis, et a sanctis confirmata ; sciunt ? enim omnes theologi, quod !? Augustinus dicit in Soliloquiis et alibi, quod soli Deo est anima rationalis subjecta in illuminationibus et influentiis omnibus principali- bus. Et quamvis angeli purgent mentes nostras et illuminent et excitent multis modis, et sint ad animas nostras sicut stellae respectu oculi corporalis, tamen Augustinus ascribit Deo in- fluentiam principalem sicut soli influentia luminis cadentis per fenestram ascribitur, et angelus aperienti fenestram com-

1 O. om. cum—translatorum. . ? O., quilibet ; V., cuilibet.

? O, om. non. 4 O., scilicet in operatione ; om. animae.

5 O., requiruntur. 6 O., ea. " O., sua.

8 O. om. agens. 9 O., qua, 10 Q. om. sciunt—quod.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 49

paratur, secundum Augustinum in glossa super illud! Psalmi, Da mihi intellectum. Et quod plus est, vult pluribus locis quod non cognoscimus aliquam veritatem nisi in veritate increata et in regulis aeternis, et hoc saltem habet? intelligi effective et per influentiam ; licet Augustinus non solum hoc velit, sed aliud innuit in verbis suis, propter quod quidam posuerunt? eum majora hic sentire, ut scitur communiter. Quae omnia attestantur in hoc quod agens principale illu- minans et influens intellectum possibilem est substantia sepa- rata, hoc est ipse Deus. Cum igitur Deus illuminaverit animas eorum in percipiendis veritatibus philosophiae, manifestum est quod eorum labor non est alienus a sapientia divina.

CAPITULUM VI.

Tertia causa propter quam sapientia philosophiae reducitur ad divinam est quia non solum mentes eorum illustravit Deus ad notitiam sapientiae acquirendam, sed ab eo ipsam habuerunt, et eam illis revelavit, praestitit^ et dedit. Omnis enim sapientia a Domino Deo est sicut dicit auctoritas scripturae, quia, ut ait Apostolus, quod notum est Dei mani- festum est in illis, Deus enim illis revelavit*, Et Augustinus dicit super Johannem quod eis praestitit °, et summus Philo- sophus Aristoteles in libro Secretorum asserit manifeste totam philosophiam fuisse a Deo datam et revelatam. Et unus de maximis philosophorum *, scilicet Marcus Tullius, primo de Quaestionibus Tusculanis quaerit, Philosophia quid est nisi ut Plato donum, ut ego?, inventum Dei? Unde etiam dicit . quod nec poeta grave plenumque carmen sine coelesti aliquo mentis instinctu? effudit. Et Augustinus octavo de Civitate Dei docet et approbat quod Socrates pater philosophorum magnorum firmavit, quod non potest homo causas rerum Scire nisi in luce divina, et per donum ejus, et quilibet potest

1 O. om. super illud, 2 jJ., habet. V., habent.

? J., imposuerunt. * O. om. praestitit et dedit—Deus enim illis 5 O., praestitit sapientiam. revelavit.

$ ©, om. summus philosophus. 7 O., philosophis.

8 O., ut ego credo. 9? O., instructu,

SUPP. VOL, E

f. 87 of J. which begins here is very imperfect,

only the last

few lines being complete ;

the upper lines are entirely wanting.

50 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

per se experiri quod nihil primo ab homine invenitur, quod sit de potestate philosophiae. Et pono!exemplum in minimo ; quoniam licet universalia Porphyrii sint apud eum fere? suffi- cienter explicata, et alibi per logicam et metaphysicam et naturalem philosophiam et perspectivam? sufficienter* ex posita, tamen non est homo ita bene studiosus quin oportet quod doctores multipliciter habeat et per longa tempora audiat et studeat antequam sciat totam veritatem universalium. Et nullus vix ante mortem haec sufficienter? cognoscit, quantum- [cun]que habeat doctores®, quod patet propter? discordiam omnium in hac parte; quia aliqui ponunt ea sola in anima, aliqui? solum extra, aliqui secundum esse in rebus, sub ratione tamen universalis in anima. Et Avicenna ostendit super Porphyrium sextum universale ei defuisse et ipsum plures falsitates dixisse?. Si ergo ignorantia horum est apud quem- libet, quamvis per totam vitam suam studeant in libris philo- sophorum, et licet doctores habeant solemnes, multo magis quilibet homo ignorabit haec, et nunquam per se inveniret horum veritatem sine libris et doctoribus. Quapropter necesse est horum veritatem a principio fuisse homini revelatam. Si etiam aliquis quantumcunque sciens universalia tradidisset oblivioni librum Porphyrii et omnia quae necessaria sunt universalibus sciendis, et non posset libros vel doctores habere, impossibile esset quod unquam ? veritatem univer- salium explicaret. Loquor de universalibus secundum eorum esse, verum sicut metaphysicus habet considerare, non solum secundum puerilem doctrinam Porphyrii et secundum logicae rationem. | Quapropter quilibet potest per se considerare quod revelatio necessaria est in hac parte; et cum haec sint puerilia et minima, multo fortius erit hoc in tota sapientia philosophiae. Quod autem a Deo et quod ipse revelavit et praestitit et dedit, oportet quod suae sapientiae sit omnino conforme,

'1 V., pone. ? O. om. fere. ? O. om. et perspectivam. 4 O., sufficientissime,

«> O. om. haec sufficienter. 8 O. om. quantumcunque— doctores. 7 J., per. 8 O., aliqui extra, aliqui medio modo.

9 O. much condenses remainder of chapter ; see rst ed. 2 J., unquam. V., nunquam. 1 J., et loquor.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 51

CAPITULUM VII.

Caeterum et totus! philosophiae decursus consistit ut per cognitionem creaturae ? cognoscatur Creator, cui propter rever- entiam majestatis et beneficia? creationis et conservationis et futurae felicitatis serviatur in cultu honorifico et morum pulchritudine et legum utilium honestate, ut in pace et justitia vivant homines in hac vita. Philosophia enim speculativa decurrit usque ad cognitionem creatoris per creaturas, et moralis philosophia morum honestatem, leges justas et cultum Dei statuit, et persuadet de futura felicitate utiliter et magnifice secundum possibile* philosophiae. Haec sunt certa discurrentibus per omnes partes philosophiae principales, sicut. sequentia docebunt. Cum igitur haec sint omnino necessaria Christianis et omnino consona sapientiae Dei, manifestum est quod philosophia necessaria [est] legi divinae et fidelibus in ea gloriantibus.

CAPITULUM VIII.

Item omnes sancti et sapientes antiqui in suis ex positionibus sensum literalem colligunt ex naturis rerum et proprietatibus earum, ut per convenientes adaptationes et similitudines eliciant sensus spirituales. Quod declarat Augustinus in libro de Doctrina Christiana secundo, ponens exemplum de verbo Domini dicentis apostolis?, Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae. Nam voluit Dominus per hoc, ut ad similitudinem serpentis totum corpus exponentis pro defensione capitis?, apostoli et apostolici viri se et sua darent pro Christo capite suo et pro fide ejus?. Et propter hoc omnis creatura in se vel in suo simili vel in universali vel in particulari, a summis coelorum usque ad terminos eorum ponitur in scriptura, ut sicut Deus fecit creaturas et scripturam,

1 O., totius. ? O., suae creaturae. ? O., beneficium.

* O., secundum quod possible est. 5 O. om. Apostolis, ? q P P $ O. om. capitis. : 7 O., sua,

f. 87b of J. begins here, very imperfect except in the last few lines.

52 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

sic voluit ipsas res factas ponere in scriptura ad intellectum ipsius tam sensus literalis quam spiritualis. Sed tota philosophiae intentio non est nisi rerum naturas et pro- prietates evolvere, quapropter totius philosophiae potestas in sacris literis continetur; et hoc maxime patet, quia longe certius ac melius et verius accipit scriptura creaturas quam labor philosophicus sciat eruere!, Quod pro infinitis exemplis pateat in iride ad praesens. Philosophus Aristoteles suis obscuritatibus nos perturbat, nec aliquid quod dignum sit valemus per eum intellizere; nec mirum, cum Avicenna ejus? praecipuus imitator?, princeps et dux philosophiae post? eum, ut super capitulum Aristotelis de Iride tertio Meteororum dicit commentator?, fateatur se naturam iridis non bene agnovisse. Et causa hujus est quia philosophi causam finalem iridis ignoraverunt, et ignorato fine, ignorant * ea quae ad finem sunt, quia finis imponit necessitatem his quae ad finem ordinantur, ut Aristoteles vult secundo Physicorum. Causa vero finalis iridis est dissipatio humiditatis aqueae, sicut patet ex libro Genesis, unde semper in apparitione iridis est nubium resolutio in stillicidia infinita, et consumuntur aqueae humiditates tam in aere quam in mari et terra ; quia una pars iridis cadit in sphaeras aquae et terrae. Consumptio vero aqueae? humiditatis? non potest esse per iridem nisi propter radios solis facientes eam, nam per varias reflectiones et fractiones congregantur radii infiniti, et congregatio radiorum est causa resolutionis et consumptionis aquarum, et ideo iris generatur per reflectiones multiplices. Non enim possunt radii congregari nisi per fractionem et reflectionem, ut postea suo loco scietur?. Ex scriptura igitur" Geneseos cum dicitur, Ponam arcum meum in nubibus coeli, ut non sit amplius dilu- f. 88 of J. vium super terram, accipitur causa finalis ipsius iridis, ex qua? posins be} investigari potest causa efficiens et modus generandi iridem, the first few qui modus non fuit notus philosophis sufficienter, secun- lines, and only

the last few ; SUY are complete, — ! J. O., eruere. "V., enarrare. ? O. om. ejus—imitator,

3 O. om. post eum—commentator.

4 J., *... anturea quae. O., ignorantur,

5 O., aquae. . 8 O., patebit., om. suo loco, 7 O, om. igitur, 8 O., quo,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 53

dum quod libri eorum nobis manifestant. Et ita est de omni creatura. Impossibile enim est quod homo sciret veritatem creaturae ultimam, secundum quam accipitur in scriptura, nisi fuerit specialiter a Deo illustratus. Nam creaturae accipiuntur ibi propter veritates gratiae et gloriae eliciendas, quas philosophi nesciverunt, et ideo ad potestatem ultimam sapientiae creaturarum non venerunt, sicut sacra scriptura eam in suis continet visceribus. Unde tota philoso- phiae virtus jacet in sensu literali sacris mysteriis gratiae et gloriae decorata, tanquam quibusdam picturis et coloribus nobilissimis redimita,

CAPITULUM IX.

Et hoc ultimo confirmari potest per hoc quod eisdem per- sonis data est philosophiae plenitudo, quibus et lex Dei, scilicet sanctis patriarchis et prophetis a mundi principio. Et non solum est necessarium propter articulum qui hic tractatur, sed propter totum negotium sapientiae certificandum. Nam impos- sibile fuit homini ad magnalia scientiarum et artium devenire per se, sed oportet quod habuerit revelationem, qua probata nihil debet apud nos dubitari de arcanis sapientiae repertis apud auctores, quamvis! nos in illis fuerimus inexperti. Sed nullum capitulum sapientiale est tanti laboris sicut est certifi- catio hujus rei, eo quod est magnum fundamentum totius comprehensionis humanae, atque contrarietates et dubia multipliciter intercurrunt?, et oportet auctores et volumina abundantius revolvi quam pro aliquo alio articulo, qui in toto sapientiae studio valeat reperiri. Dico igitur quod eisdem personis a Deo data est potestas philosophiae, quibus et sacra scriptura, scilicet sanctis ab initio, ut sic appareat una esse sapientia completa hominibus necessaria, Soli enim patri- archae et prophetae fuerunt veri philosophi qui omnia sciverunt, scilicet? non solum legem Dei, sed omnes partes philosophiae. Hoc enim ipsa sacra‘ scriptura nobis satis? evidenter ostendit,

1 O, om. quamvis—inexperti. ? O., intercurrerunt, ? O, om. scilicet, * O., nostra, 5 J., satis nobis.

f. 88b of J. begins here (imperfect, see p. 52).

54 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

quae dicit Joseph erudivisse principes Pharaonis et senes Aegypti prudentiam docuisse, et Moysem fuisse peritum in omni sapientia Aegyptiorum. Et Bezaleel! et Aholiab hoc demonstrant, qui omni intellectu et sapientia rerum naturalium fuerunt illustrati; uno enim flatu Spiritus Sanctus eos illumin- avit et docuit totam potestatem naturae in rebus metallicis et caeteris mineralibus. Sed et Solomon sapientior omnibus praecedentibus et subsequentibus secundum testimonium scripturae plenam obtinuit philosophiae potestatem. Et Josephus primo? antiquitatum libro dicit quod cum filii Adae per Seth fuerint? viri religiosi et ab ipso Deo facti, Deus dedit eis sexcentos vivere annos propter gloriosas partes philosophiae, in quibus studuerunt, ut quod Deus eis revelavit possent experiri per vitae longitudinem. Et addit* quod Noe et filii ejus Chaldeos docuerunt partes philosophiae, et quod Abraham intravit Aegyptum et docuit Aegyptios. Et postea in octavo libro addit, quod nullam naturam inexaminatam Solomon praeteriit, sed de omnibus philosophatus est, et disciplinam proprietatum earum evidenter exposuit, et tangit quomodo descendens ad singula composuerit? quatuor millia librorum et quinque; et? adjungit multa quae naturam com- muniter operantem scimus nullatenus adimplere.

Et maximus Aristoteles ipsa veritate coactus dicit in libro Secretorum, Omnem sapientiam Deus revelavit suis prophetis et justis et quibusdam aliis quos pracelegit, et illustravit spiritu divinae sapientiae, et dotavit eos dotibus scientiae. Ab istis sequentes viri? philosophi philosophiae principium et originem habuerunt, Indi®, Latini, Persae? et Graeci. ~ Ab istis) enim habuerunt? et scripserunt artium et scientiarum principia et secreta, quia in scriptis ipsorum nihil firmum, nihil reprobum invenitur, sed a sapientibus approbatum. Philosophi enim ab eis habuerunt omnia et maxime Graeci, quia magis fuerunt studiosi, Et Averroes dicit super principium Coeli et Mundi

1 V., Besleel et Ocliab. O., Beseleel et Eliab. J., Besleel et Ochab. ? O., primo libro capitulo secundo. 3. J., fuerunt.

4 O., addidit. 5 O. om. composuerit.

8 O. om. et adjungit —adimplere. 7 O. om. viri.

8 O. om. Indi—habuerunt. 9 V., Perses.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 55

quod in tempore antiquorum ante Aristotelem et caeteros! philosophos fuit philosophia completa, ad cujus completionem Aristoteles suo tempore aspirabat? Et? in prologo compo- sitionis astrolabii Ptolemaei?, et apud Albumasar in majori introductorio et alibi et penes alios* habetur multipliciter quod Noe et Sem filius ejus multiplicarunt philosophiam, et praecipue primogenitus? Sem prevaluit in hac parte. Deinde post istos fuerunt viri qui philosophi vocabantur? nomine vulgato. Omnes philosophi et poetae famosi* et majores et minores fuerunt post Noe et filios suos, et post? Abraham. Nam Aristoteles et omnes consentiunt in hoc quod primi philosophantes fuerunt Chaldaei et Aegyptii, unde adhaeret sententiis patrum Chaldaeorum in undecimo Metaphysicae. Et in Aegypto scholasticum studium primo institutum est, ut dicit in primo Metaphysicae. Quia licet Noe et filii ejus docuerunt Chaldaeos antequam Abraham docuit Aegyptios, tamen non fuit studium more scholastico regulariter ita cito institutum, sed paulatim crevit ordo ejus et exercitium. Quatenus igitur omnis dubitatio tollatur in hac parte, videamus decursum et seriem infidelium philosophorum et poetarum, et omnium sollicitantium de studio sapientiali, ut percipiamus quod post Abraham et praedecessores? suos, quibus a Deo omnis” sapientia revelata est, inventi sint singuli qui aliquem titulum sapientiae laudabiliter M adepti sunt. Nam quamcunque volumus strictius computare, Zoroastres P? invenit artes magicas secundum Augustinum vicesimo primo de Civitate Dei, et secundum omnes auctores hoc vulgatum est ; sed hic fuit Cham filius Noe, ut Clemens libro suo et Magister Historiarum et Speculum Historiale conscribunt. Deinde Io, quae postea Isis dicta est, dedit literas Aegyptiis, ut Augustinus dicit libro de Civitate Dei octavo decimo ; ante cujus tempora non fuit secundum Augustinum sapientiae studium literis et

1 ©., alos: ? V., conspirabat. O., aspirabat. ? O. om. et in prologo— Ptolomaei. * O., aliquos.

5 O. om. primogenitus.

9 O. has hiatus in place of qui philosophi vocabantur.

" O. om. famosi. 8 O. om. post.

9 O., decessores. 1? (), om. omnis.

m

! O. om. sapientiae laudabiliter. 1? J., Zoroastes.

56 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

Scriptis pertractatum, quamvis doctrina! verbi Abraham eos instruxit. Et haec? Isis, ut Augustinus ait, dicitur fuisse filia Inachi, qui fuit primus rex Argivorum, qui regnavit primo anno Jacob et Esau nepotum Abrahae, sicut Augustinus et historiae confitentur ; quamquam et aliqui? voluerunt quod Isis venerit de Aethiopia in Aegyptum regina? et eis literas dedit, et multa beneficia contulit, sicut recitat Augustinus. Sed tamen ante tempus Inachi non fuit, nec? in ordine regum Aegypti in? chronicis reperitur. Eodem tempore fuit Minerva aetate virginali apparens, multorum ut ait Augustinus" operum inventrix, quae Pallas dicitur, et apud poetas dea sapientiae nuncupatur, et Athena vocatur atque Tritonia, ut dicit Augus- tinus. Et Isidorus hunc locum esse in Africa, qui Trito vocatur, refert octavo libro Etymologiarum, et Plinius quinto libro, a quo Pallas dicitur Tritonia, et fuit tempore diluvii et? Ogygii regis quod illi ascribitur, quia in Achaia accidit tempore ejus, qui secundum Augustinum, Eusebium et Hieronymum, ac Solinum libro de mirabilibus? mundi, fuit tempore Phoronei filii Inachi. Regnavit autem Inachus quinquaginta annis, et Phoroneus ejus filius 611°, cujus tempore facta est repro- missio Jacob, sicut patri suo, ut dicit Augustinus Et ideo Ogygius! fuit tempore Jacob, unde Solinus dicit f. 89 of J. diluvium primum in Achaia fuisse tempore Ogygii ? et Jacob begins here, : A 5 9 : AN

atriarchae, quod diluvium fuit ante diluvium Deucalionis per

very imperfect

PU ERA sexcentos annos, ut idem narrat Solinus. Nam ut Hieronymus at the foot. et Eusebius narrant, regnante Cecrope ? rege Atheniensium,

in Se bible sub quo Moyses eduxit filios Israel de Aegypto, fuit Deuca-

from SCIEN lionis diluvium. Et sub Phoroneo moralis philosophia incepit tion of the 7 ; G5 velum: apud infideles. Nam Augustinus dicit quod sub eo legum et judiciorum Graecia clarior facta est institutis. Sed prius fuerunt mores et jura vivendi, quod patet per inhibitionem sanguinis, et licentiam de esu carnium post diluvium, et de 1 O, doctrina Abraham instructi fuerunt. ? O. om. haec. 3:9, alii. * O. om. regina. PROF aut. $ J. O., Aegypti in chronicis. V., in chronicis Aegypti. 7 J., Augustinus libro dicto. —O., libro praedicto. 8 O. om. et. 9 J., ruralibus. T op bs: uj. V., Egigus. | O., Ogigus. oy Egici. (OF Ogicn 13 Q,, Cicrope primo rege. 15 O. om. eo.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 57

emptione et venditione apud Abraham pro spelunca duplici, et de circumcisione et hujusmodi !, atque sanctitas Abrahae et patrum suorum leges honestas et sacras vivendi concludit fuisse ab eis edoctas% Et cum minus utiles scientias per- fecerunt, non debuit tantorum virorum sapientia scientiam morum utilissimam negligere. Deinde primus inter viros titulo majoris sapientiae insignitus? fuit Prometheus *, quem poetae ferunt de luto formasse homines, quia optimus sapientiae doctor? fuisse perhibetur, ut Augustinus dicit decimo? octavo? de Civitate Dei. Cujus frater, ut idem ait Augustinus, fuit Atlas magnus astrologus; unde occasionem, ut Augustinus refert, fabula? invenit ut eum portare coelum confingeret?,quamvis mons ejus nomine nuncupetur, cujus altitudine potius coeli portatio in opinionem vulgi? venisse videatur, qui in extremis Africae maritimis prope Gades Herculis attollitur velut in coelum. Sed priores fuerunt filii Noe et Abraham qui fuerunt periti astronomi, ut Josephus narrat, et Isidorus libro tertio, et Clemens libro primo, hoc? idem de Abraham confitentur ?. Nam hi secundum Augustinum floruerunt quando Moyses natus est, et Isidorus concordat libro quinto dicens quod Atlas fuit sub servitute !? filiorum Israel ante natum Moysen. Atlas vero, ut dicit Augustinus, fuit avus maternus Hermetis Mercurii majoris, qui magnarum artium peritus claruit, et eas hominibus tradidit, propter quod eum tanquam deum post mortem venerati sunt, et hic, ut dicit Augustinus decimo octavo libro, fuit tempore quo Moyses eduxit filios Israel de Aegypto !!. Cujus nepos fuit Hermes Mercurius qui ad differentiam alterius dictus est Trismegistus, qui famosus fuit philosophus Aegypti et ? partium meridionalium maxime in moralibus, et quae ad cultum et divina pertinere noscuntur P, sicut Augustinus docet octavo de Civitate Dei; et hic? scripsit ad Asclepium, sicut patet in libro de divinitate, qui satis habetur; cujus Asclepii

! O. om, et de—hujusmodi. ? O., edoctos.

3 In O. the words zzszezzézs and doctor have been interchanged.

5 O., Prometha. > O., octavo, £7? decimo octavo. 8 O., fabulam. 7 O., quod—finxerit, V., quod—confinxerit.

5 V. O., altitudinem vulgi om. venisse. 9 O. om. hoc—confitentur,

7 V., virtute. O., servitute, 1 QO, om. de Aegypto.

1? O. om. et partium meridonalium— noscuntur. 2240 4h00

f. 89b of J. begins here, more legible than the other side.

58 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

avus fuit Aesculapius primus medicinae auctor apud philo- sophos infideles, secundum quod Augustinus recitat octavo libro. Sed tamen Isidorus dicit tertio libro Etymologiarum quod Apollo pater fuit Aesculapii, qui primo inter philosophos infideles dicitur docuisse artem medicinae. Nam et patri ascribitur medicina quantum ad documenta prima; sed filio magis, quia hanc artem ampliavit! et certiori modo docuit. Nam Apollo per carmina et hujusmodi remedia processit, Aesculapius per veritatem experientiae, ut? Isidorus dicit, et creditur esse Apollo magnus?, qui a poetis fingitur esse inter deos et dare responsa in templo Apollinis in Delos insula, unde vocatur Apollo Delphicus. Et tamen ante istos fuit inaestimabilis gloria medicinae, secundum quod Aristoteles tangit in libro de Regimine Vitae, quam Adae et Enoch magis ascribit quam sequentibus philosophis. Et cum medi- cina sit magis necessaria homini quam multae aliae scientiae, non est dubium quin filii Adae et Noe illam adinvenerint *, quibus sapientiae plenitudo data fuit, et quibus concessum est tamdiu vivere propter studium sapientiae perficiendum.

CAPITULUM X.°

Post haec, tempore Othonielis Judicis Israel, regnavit Cadmus Thebaeus®, qui primus dedit literas Graecis, ut in chronicis Cluniacensibus edocetur. Et Beda in libro tem- porum minore et caeteri concordant [quod] sub Aoth Judice Amphion musicus floruit; qui Aoth fuit primus post Othonielem, sub Debbora? et Barac. Fuit alius Apollo philosophus, secundum chronicam Cluniacensem auctor medicinae, contem- poraneus? Herculi secundo, cujus facta celebrantur, sicut dicit Augustinus decimo octavo de Civitate Dei, qui Hercules in

1 O., applicavit. ? O. om. ut.

3 O., magus, J. V., magnus. * O., invenerunt.

5 J., Rubric: Tertium capitulum, in quo descenditur ad Cadmum et poetas theologos.

6 O., Thebeus. J. V., Thebeis. " O. om. Debbora et.

8 O., temporaneus.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 59

tempore Abimelech Judicis Trojam vastavit1, et pilas suas in India statuit, et in Gadibus columnas erexit, et dolorem morbi non ferens seipsum tempore Jephthae Judicis cremavit, ut per Augustinum et dicta chronica confirmatur. De hoc Hercule secundo propter hoc narravi, quia alius fuit Hercules prope tempus Mercurii majoris, qui parum pcst eum fuit, ut narrat Augustinus. Et post eum fuit tertius, qui certamen Olympia- cum constituit, quod intermissum filius ejus Picus? instauravit post excidium Trojae anno quadringentesimo? octavo, ut Solinus scribit. Unde multi decepti fuerunt, unum Herculem aestimantes, qui omnia fecerit * quae de pluribus scripta sunt, ut dicit Augustinus. Similiter erratum est de hoc philosopho Apolline. Nam omnes, ut dicit Augustinus, aestimant ipsum fuisse illum qui pro deo in Delos insula colebatur, tanquam ? unus et idem esset, cujus contrarium ostenditur? multis testi- monii. Nam ille Apollo qui in templis dabat testimonia invenitur saltem respondisse quando primo facta est civitas Athenarum ut? Athena, quae est Minerva, pro dea coleretur, et ideo? hic philosophus non potest esse, qui pro deo Delphico colebatur. Sed secundum? quod dicit Augustinus, fuit filius Latonae, cujus soror Diana. Et Isidorus octavo libro idem dicit. Similiter non videtur esse ille de quo Hieronymus scribit in Epistola ad Paulinum quae Bibliis praeponitur Latinorum. Nam ille Hiarchum invenit in aureo throno sedentem et docentem, qui Hiarchus dicitur esse Abrachis astronomus, qui post mortem Alexandri magni fuit, sicut docet Ptolemaeus in Almagesti. Et ideo secundum hoc tres fuerunt Apollines, sicut Hercules. Deinde sub Gideone Orpheus et Linus claruerunt 1°, secundum quod Beda refert. Et hi, scilicet Amphion et Orpheus et Linus et hujusmodi sui temporis dicti sunt poetae theologi, secundum quod Augustinus dicit, eo quod Diis carmina faciebant; secundum Solinum autem Nicostrate ? mater Evandri regis Romani dicta est a vaticinio

O. om. Picus.

V.,sencit. O., fecerit.

V., ostendit. O., ostenditur.

O. om. ideo. 9 O., istud. V., Nicostrates. O., incostrates [szc].

1 O., devastavit.

? O., quadringenti.

> V., et tanquam. O. om. et. 7 O., ut Athena. V. om. ut. D O.,fuerunt, !! O., suo tempore. ™

t c O & t2

60 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

Carmentis quae in Capitoli[nJo monte Romae habitavit, et Latinis primo literas dedit. Et hoc ut Beda refert fuit tempore Jair Judicis Israel, secundum tamen chronicam Cluniacensem fuit tempore judicis qui! post Jair transactis septemdecim annis judicavit?, Sed de hoc non est vis? quantum ad praesentem intentionem.

Propter vero Sibyllas et maxime Erythraeam, quae omnes praedictos et praedictas infideles philosophantes longe super- gressa est, oportet excidium Trojae certificarit. Nam Augus- tinus refert octavo de Civitate Dei quod multi auctores scrip- serunt eam fuisse tempore Trojani belli, licet alii tempore Romuli et Achaz? vel Ezechiae regis Juda, voluerint? eam fuisse, ut dicit Augustinus. Excidium vero Trojae fuit ante Romulum per quadringentos? annos. Nam Solinus probat Romam fuisse? conditam Olympiade septima quadringen- tesimo tricesimo tertio post bellum Trojanum, sicut docet evidenter per Herculem et Picum filium suum supradictos 5, et per alios. Et secundum Augustinum octavo’ praefato !? vult quod Troja capta sit judicante Hebraeos Labdon !! supra- dicto, unde in chronicis Cluniacensibus dicitur quod tertio anno ipsius Labdon !! Troja capta est. Deinde? tempore Samuelis secundum chronicam Cluniacensem, sed expressius in gestis majorum Britonum, fuit Homerus poeta famosus? Deinde Hesiodus philosophus successit Homero ante Romam con- ditam, ut ait Tullius in libro de Quaestionibus Tusculanis. Et postea Archilochus, regnante Romulo, sicut ibidem scribitur, et ideo ? tempore Achaz vel Ezechiae regum ^ Juda. Nam? primo anno Numitoris avi Romuli, qui fuit ultimus rex Albanorum in Italia, sicut Augustinus dicit, fuit Roma con- dita?, Et ideo simul regnaverunt Numitor et ejus nepos Romulus, et tunc cessavit regnum et nomen Albanorum, et

! O. om. qui, ? O. om. judicavit.

3 O., cura. 4 O., etiam nos certificare.

Phe; -Achalnmvieap Achat. s Gv Achaz: 8 O., voluerunt.

7 O., quadringentos triginta. 8 J., fuisse conditam. V. om. fuisse. * O. om. supradictos. 1^ O., 8° de Civitate Dei.

11 J., Labdon. V., Iabdon. 22 O. om. Deinde—famosus,

15 O. om. ideo. eve regum. mu Ores:

1» O. om. Nam primo— Roma condita.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 61

vocati sunt Romani reges ; et rex tunc erat in Juda Achaz, vel sicut alii putant qui ei successit! Ezechias, quem? quidem f. 90 of J.

z ap m ES R ik Ne begins here ; constat optimum et pissimum regem, Oinul - TESNASSE uq. ct twelve

temporibus 2 lines are imperfect.

CAPITULUM XI.

Haec Augustinus ; sed sub eodem Romulo Thales Milesius fuisse perhibetur secundum? Augustinum, qui fuit primus de sep- tem sapientibus?, Nam * post poetas theologos crevit sapientia, et dediti? sapientiae? vocati sunt Sophi, id est, sapientes. Secun- dum tamen Bedam in libro Temporum, et secundum Isidorum quinto Etymologiarum et alios? Thales fuit sub Josia, qui phy- sicus rerum naturam scrutatus est et astrologus tempore quo populus Hebraeorum, ut Augustinus refert, ductus est in captivitatem. ^ Alius de septem sapientibus apparuit, scilicet Pittacus? nomine, et? patria ac gente Mytilenus®; et alii quinque fuerunt tempore captivitatis, quorum nomina sunt haec, Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Pariandrius ? [Periander] Corinthius, Cleobulus Li[n]dius, Brias [Bias] Prienaeus ^, De his Solon dedit leges Atheniensibus ad quas transferendas decem viros populus Romanus misit, et vocantur leges duodecim tabularum, sicut scribit Isidorus quinto libro, et!! Gratianus accepit abeo. Alii vero quatuor nihil in scriptis reliquerunt, ut Augustinus dicit. — Hi tamen omnes dicti sunt sapientes secundum Augustinum octavo de Civitate Dei, qui ab aliis hominibus vitae genere distinguebantur quibusdam praeceptis ad bene vivendum accommodatis, et secundum Augustinum octavo hi sapientes fuerunt Jonici, id est Graeci, ubi nunc Graecia nominaturH. Aliud vero genus hominum sapientiae deditorum post eos exortum est in lingua Graeca, quod tamen vocatur Italicum P, sed ex ea

! O. om. qui ei successit. ? O. om. quem—temporibus.

? O., qui fuit unus de septem sapientibus et primus secundum Augustinum.

* [n O. chapter begins here. 5 O., auctores sapientiae.

9 O. om. et alios. 7 O,, Putacus.

8 O. om. et patria—M ytilenus, 9 J. V. O., Pariandrius..

9 ©. Prierius, 1 O, om. et Gratianus—Graecia nominatur,

22x Nitalia,

62 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

parte qua Italia dicebatur antiquitus Magna Graecia, et quia! hi studuerunt in Italia, licet Graeci et in lingua Graeca. Et isti non voluerunt se vocari sapientes, sed amatores sapientiae ; quorum princeps fuit Pythagoras? Samius a Samo insula, a quo cum quaereretur quis esset respondit quod philo- sophus, id est amator sapientie, sicut Augustinus dicit libro octavo ; sed decimo octavo libro de Civitate Dei dicit Augus- tinus quod apparuit Pythagoras eo tempore quo Judaeorum soluta est captivitas. Et secundum Tullium in libro primo de Quaestionibus Tusculanis, Tarquinio Superbo regnante Romanis, qui fuit septimus? a Romulo et ultimus rex Romanorum, post quem consules * exorti sunt, venit in Italiam Pythagoras, et illam Magnam Graeciam tenuit? cum honore, cum disciplina, cum auctoritate; per? multa secula postea sic. viguit Pythagor[e]orum nomen, ut nulli alii docti viderentur. Et hic? Tarquinius, ut scribit Beda, tempore Cyri regis Per- sarum, qui laxavit captivitatem Judaeorum, incepit? regnare ac regnavit tempore Cambysis fili ejus et duorum fratrum magorum, et Darii,in cujus anno secundo templum aedificatum est, et tunc clarus habebatur Pythagoras, ut dicit Beda, et Zoro- babel, Aggaeus, Zacharias, et Malachias prophetae claruerunt ?. Pythagoras quidem edoctus fuit a Pherecyde Syrio '5, ut dicit Tullius libro praedicto, qui Pherecydes primus animosH hominum posuit immortales; cujus tempora non certificantur nisi per tempus Pythagorae discipuli sui, quamvis et Isidorus libro primo dicat quod Pherecydes scripsit historias tempore Esdrae, quod potuit forte esse versus finem vitae ipsius Phere- cydis et in juventute Esdrae. Nam a tempore quo dictus '? est Pythagoras claruisse ? fluxerunt triginta sex anni quibus regnavit Darius, et viginti sex quibus Xerxes, et septem menses quibus Artabanus P, et sex anni Artaxerxis Longi-

1 O. om. quia. ? O., Phitagoras. 3 O., secundus. 4 O., proconsules. 5 J., retinuit.

5 J., multaque secula postea sic. O., et postea sic viguit.

7 O. om. hic. 8 V. repeats incepit regnare.

9. J., narraverunt, 39 O, Ciro. V., Syro.

H O., animas. 7? O., dictus Phitagoras dicitur claruisse.

3 J., Arthabanus. O., Arthabas. V., Arthabali.

DEIJLOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 63

mani‘, antequam Esdras ascendit de Babylone in Jerusalem. Nam septimo anno regni ejus prima die mensis primi Esdras, secundum scripturam et chronicam ?, profectus est.

CAPITULUM XII

Haec autem duo genera philosophantium, scilicet Ionicum et Italicum, ramificata sunt per multas sectas et varios suc- cessores usque ad doctrinam Aristotelis, qui correxit ac mutavit omnium praecedentium positiones, qui philoso- phiam perficere conatus est. Successerunt vero Pythagorae f. oob of J. Archytas Tarentinus et Timaeus inter alios maxime nominati. ds Sed praecipui philosophi ut Socrates et Plato et Aristoteles un dozen non descenderunt ex hac linea, immo * Ionici et veri Graeci ' fuerunt, quorum primus fuit Thales Milesius. Quomodo autem huic caeteri successerunt, ostendit Augustinus octavo libro de Civitate Dei. Nam post Thalem fuit primus Anaxi- mander ejus discipulus, cujus successor fuit Anaximenes, et hi duo fuerunt tempore Judaicae captivitatis, ut? dicit Augustinus decimo octavo de Civitate Dei, et alii similiter? concordant in hoc. Anaxagoras vero et Diogenes Anaximenis auditores? eidem successerunt sub Dario Hydaspi, cujus anno secundo templum cepit aedificari. Anaxagorae, ut dicit Augustinus, successit Archelaus ejus discipulus, cujus auditor Demo- critus secundum Isidorum octavo libro’, et Socrates secun- dum Augustinum octavo libro, Archelai fuisse discipulus perhibetur. Socrates autem natus est secundum Bedam sub Artabano?, qui Persis regnavit annis septem, cui in idem regimen! successit Artaxerxes Longimanus, in cujus anno septimo Esdras descendit de Babylone; et ideo simul fuerunt Esdras et Socrates, sed tamen H prior natu fuit Esdras, sicut

1 O., Longimanus, ? O., scripturas et chronicas.

3 J., Rubric: Capitulum quintum, in quo tangitur de r[amificatione ?] philo- sophorum a septem sapientibus us[que] ad Aristotelem.

* O., immo vero. 5 O., haec. Gu SESIC:

7 O., auditores fuerunt et. 8 O., octavo libro de Civitate Dei.

9 J., sub Artabano. O., Archadabao. V., ab Archelao.

1? O, regnum. !! O. om, tamen.

64 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

ex nunc dictis claret. Et ideo dicit decimo octavo libro! Augustinus quod post Esdram fuit Socrates, hoc est pos- terior natu.. Nam quando floruit Esdras apud regem Per- sarum et Judaeos, tunc Socrates exortus est. Hic est Socrates qui dicitur pater philosophorum magnorum, quo- niam Platonis et Aristotelis magister, a quibus omnes sectae philosophantium descenderunt. Plato quidem, secundum Bedam in tractatu majori de temporibus, natus est sub Sog- diano?, qui mensibus septem regnavit, cui successit Darius cognomento? Nothus, quamquam sub eodem Dario Beda in majori * tractatu de temporibus scribat? natum esse Platonem. Sed in illo tractatu tempus Sogdiani, quia modicum fuit, com- putat sub regno Darii. Nam continuat eum cum Artaxerxe Longimano, Nascente vero Platone Hippocrates 5 medicus, ut dicit Beda, insignis habetur, et hoc tempore Empedocles et Parmenides inventi sunt; sed Plato Socratica primo addiscens, et ea quae Graeciae fuerunt, magister Athenarum Aegyptum petiit, et Archytam Tarentinum et Timaeum, eandemque"? oram [Italiae quae Magna Graecia dicebatur, laboriosissime peragravit, ut dicit Hieronymus ad Paulinum. Et contra Rufinum scribit Hieronymus quod Plato post Academiam et innumerabiles discipulos, sentiens multum suae deesse doc- trinae, venit ad Magnam Graeciam, ibique ab? Archyta Tarentino Timaeoque? Locrensi Pythagorae doctrina eruditus elegantiam et leporem cum hujusmodi instituit!? disciplinis. Et iste Plato omnibus philosophis antefertur secundum sanctos, quoniam ejus libri ad manus eorum devenerunt, et quia sententias de Deo pulchras et de moribus et vita futura multa conscripsit, quae sacrae Dei sapientiae multum con- cordant, ut in parte philosophiae moralis explanabo; et ob hoc aestimaverunt multi viri catholici quod audiverit Jeremiam prophetam in Aegypto. Nam! Aegyptum petiit propter sapi-

1 O., libro de Civitate Dei. ? O., Sogdiane. ? J., cognomento. V., cognomenti. O., cognomine natus, 4 J., minori. O.,in eodem tractatu, 5 J., scribit. V. O., scribat.

$ J. V. O., Ypocras.

7 J., eandemque. V., eandem. O. om. eandemque—dicebatur.

Sapevads ? O. om. Timaeoque— doctrina, 10 J. O., miscuit. 1 ©., Non,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 65

entiam et a barbaris sacerdotibus! instructus est, ut scribit

Tullius de eo? quinto Academicorum libro. Sed tamen

Augustinus dicit quod non fuit tempore Jeremiae. Nam

Jeremias, ut dicit decimo octavo de Civitate Dei, primo

prophetavit tempore quarti regis a Romulo, qui vocatus est

Ancus Martius, et in tempore quinti regis, scilicet Tarquinii

Prisci, Sed Plato tunc non fuit, immo post tempus Jere-

miae fere per annos centum, ut Augustinus dicit libro

octavo, natus est Plato, nec? tamen?, ut alii aestimabant,

invenit LXX. interpretes, a quibus instrueretur. Nam sicut

Augustinus dicit libro octavo, et Tullius libro de Senectute,

Plato mortuus est octogesimo primo anno vitae suae, et hoc

in fine regni Artaxerxis, qui Ochus dicebatur, ut scribit Beda ;

et a mortis ejus anno, ut dicit Augustinus, fuerunt fere triginta f. 91 of J. Dad d XXe 5 DIS EE begins here ;

anni a . Interpretes, quapropter ab eis doctus non gi few lines

est in divinis rebus. Sed aestimat Augustinus quod cum entirely lost, : ‘ : . s SR : : T and all the

fuerit scientiae cupidus didicit literas Hebraeas, et libros upper half

Veteris Testamenti perlegit, quod ostendit per mundi crea. "perfect and

É : aa : more or less

tionem quam posuit conformiter scripturae, atque per nomen illegible.

Dei quod Ipse imposuit in Exodo, Ego sum qui sum, quando

Moyses quaesivit a Deo quod esset nomen ejus; hoc autem

nomine Dei Plato usus est, et ipsum esse nomen ejus affirmat.

CAPITULUM XIII.

Ante vero mortem Socratis natus est Aristoteles, quoniam * per tres annos auditor ejus fuit, sicut in vita Aristotelis legitur. Et secundum Bedam natus est sub Artaxerxe? qui cognomina- tus est Mnemon , qui successit Dario Notho; et in decimo septimo anno vitae suae fuit auditor Socratis, et ipsum per tres annos audivit ; et post mortem Socratis factus est auditor Platonis, secundum Bedam, et ipsum audivit viginti annos; ut in vita sua legitur; et post mortem Platonis vixit viginti tres annos?; unde in universo non vixit nisi sexaginta tres annos, sicut ex dictis patet. Et hoc similiter scribitur

1 J. O., sacerdotibus. V., sapientibus. ? O. om. de eo. 3 J., Attamen. 3 V., quando. 5 O,, Artharge. . $ V., Invemenon, O. om. qui—Mnemon. 7 V., annis,

SUPP. VOL. F

66 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

in libro Censorini de die natali ; quem ille Censorinus refert contra passionem mortalem per tres annos animi magni- tudine magis quam medicinae virtute luctatum fuisse. Hic Aristoteles magister Alexandri magni effectus duo millia hominum auctoritate! discipuli sui misit per mundi regiones, ut naturas rerum exquirerent, sicut? Plinius narrat in Natur- alibus octavo libro, et? mille libros composuit, ut in ejus vita legitur. Hic enim philosophorum praecedentium errores evacuavit, et augmentavit philosophiam, aspirans ad ejus complementum quod habuerunt antiqui patriarchae, quamvis non potuit singula perficere. Nam posteriores ipsum in aliquibus correxerunt, et multa ad ejus opera addiderunt, et adhuc addentur usque ad finem mundi, quia nihil est per- fectum in humanis adinventionibus?*, ut in prioribus expositum est. Hunc natura firmavit, ut dicit Averroes tertio de Anima, ut ultimam perfectionem hominis inveniret. Hic omnium philosophorum magnorum testimonio praefertur philosophis, et philosophiae ascribendum est illud solum quod ipse affir- mavit; unde nunc temporis autonomatice? Philosophus nominatur in auctoritate philosophiae, sicut Paulus in doctrina sapientiae sacrae Apostoli? nomine intelligitur. Quievit autem et siluit philosophia Aristotelis pro majori parte, aut propter occultationem exemplarium et raritatem, aut propter? diffi- cultatem, aut propter invidiam, aut? propter guerras Orientis, usque post tempora Machometi, quando Avicenna et Averroes et caeteri revocaverunt philosophiam Aristotelis in lucem plenae? expositionis, Et licet aliqua logicalia et quaedam alia translata fuerint! per Boetium de Graeco, tamen a tempore Michaelis Scoti, qui annis Domini 1230 transactis apparuit deferens librorum Aristotelis partes aliquas de Naturalibus et Metaphysicis " cum expositionibus authenticis ?, magnificata est philosophia Aristotelis apud Latinos. Sed respectu multi- tudinis et magnitudinis sapientiae suae in mille tractatibus

1 O, om. auctoritate discipuli sui. 2X IO XsicutbVmam-

3 V., mille. O., et mille, 3 J., inventionibus. O., perfectionibus. 5 J., autonomasice. O., autonomatice. V., authonomasice.

8 O. om. Apostoli—intelligitur. 7 O. om. propter difficultatem aut.

8 O. om. aut—orientis, 9 O., plenam. J., plenae.

10 J, O., fuerunt, Hl O., mathematicis, 1? Q,, sapientibus,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA. AFFINITAS. 67

comprehensae !, valde modicum adhuc in linguam Latinam est translatum, et minus est in usu vulgi studentium. Avicenna quidem praecipue imitator et expositor Aristotelis, et complens philosophiam secundum quod ei fuit possibile, triplex volumen condidit philosophiae, ut ipse dicit in prologo libri Sufficientiae: unum vulgatum juxta communes sententias philosophorum Peripateticorum, qui sunt de secta Aristotelis; aliud vero secundum puram veritatem ? philosophiae, quae non timet ictus lancearum contradicentium, ut ipse asserit; tertium vero fuit conterminum? vitae suae, in quo exposuit priora et* secretiora naturae et artis recollegit?. Sed de his voluminibus duo non sunt translata; primum autem secundum aliquas partes habent Latini, qui vocatur liber Assiphae*, id est, liber Sufficientiae.

Post hunc venit Averroes, homo solidae sapientiae, corrigens f. gtb of J.

multa$ priorum et addens multa, quamvis corrigendus sit in , o

aliquibus, et in multis complendus. Nam” faciendi plures note at begin-

libros nullus est finis, ut scribit Solomon in Ecclesiaste 7,

CAPITULUM XIV.3

His consideratis, patet intentum principale, et manifestum est quod omnes philosophi infideles et poetae et Sibyllae et quicunque sapientiae dediti fuerunt, inventi sunt post philo- sophos veros et fideles et perfectos, qui fuerunt filii Seth et Noe cum filiis suis, quibus Deus dedit vivere sexcentos annos ad minus? propter studium sapientiae complendum, ut dicit Josephus primo Antiquitatum, asserens quod in minori tem- pore non potuerunt complere philosophiam, praecipue propter astronomiam, in qua est major difficultas eo quod a coelestibus homines mortales multum distant. Sed Deus eis revelavit omnia, et dedit eis vitae longitudinem ut philosophiam per experientiam complerent. Sed propter malitiam hominum

! O., comprehensum. V. J., comprehensae.

O., veritatem. — V. J., virtutem. 3 O., cum termino.

J., priora secretiora, V., priora et secretiore. O., exposuit secretiora naturae, O., Assephae, J. V., Assiphae. 6 O., dicta,

O. om. Nam—Ecclesiaste,

This chapter appears in O., p. 36, as Pt. iii. cap. 2 (ed. 1897, vol. i. p. 64). O. om. ad minus.

€ wo -1 OC Pp t$

68 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

qui abusi sunt viis sapientiae, ut primo Nemroth! et Zoroastes et Atlas et Prometheus et Mercurius Trismegistus? et fEsculapius et Apollo et Minerva et hujusmodi qui? cole- bantur * sicut Dii propter sapientiam, Deus obscuravit insipiens cor multitudinis; et cecidit paulatim usus philosophiae usquequo iterum Solomon eam revocavit et perfecit omnino, sicut Josephus docet octavo Antiquitatum. Et iterum propter hominum peccata evanuit studium sapientiae paulatim, donec Thales Milesius resumpsit eam, et ejus successores dilataverunt, usquequo Aristoteles consummavit, quantum fuit possibile juxta tempus illud. Sed isti ab Hebraeis didicerunt omnia, sicut Aristoteles dicit in libro Secretorum, ut prius? expositum est. Quoniam igitur primi philosophi infideles, ut Nemroth 9 et Prometheus, Atlas et Apollo et alii fuerunt post Seth et Noe et Sem et Abraham, et? post filios eorum qui com- pleverunt philosophiam"; et post Solomonem qui secundo perfecit eam, fuerunt? reliqui philosophi infideles, Thales et Pythagoras et? Socrates et Plato et Aristoteles, manifestum est quod philosophiae perfectio fuit primo data sanctis patri- archis 1° et prophetis, quibus lex Dei similiter fuit ab uno et eodem Deo revelata ; quod non fuisset factum nisi philoso- phia omnino esset sanctis Dei et legi sacrae conformis, et utilis ac necessaria propter intellectum legis et executionem !! et defensionem ; insuper ut fiat ejus persuasio et probetur et communicetur et dilatetur, nam ommibus modis his necessaria est, sicut discurrendo per partes philosophiae singulas appare- bit. Et ideo philosophia non est nisi sapientiae divinae explicatio per doctrinam et opus. Et propter hoc una est sapientia perfecta quae sacris literis continetur, et ? sanctis a Deo data; per philosophiam tamen, sicut per jus canonicum, explicanda.

1 f. O., Nemroth. V., Nenproth.

? O., ac Trismegistus. V., attrismegistus. ? O., Apollo et alii qui.

4 J. O., colebantur. V., colebatur.

5 J., prius.- V., primo. O. om. ut—expositum est.

8 O., Nemphroth et alii fuerunt. 7 O. om. et post— philosophiam. 8 J., fuerint. 9 J. omits et.

10 V,, patribus patriarchis. J. O., om. patribus.

11 Q.,, excusationem. ?? OQ. om. et sanctis—explicanda.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 69

CAPITULUM XV.

Ex his sequitur necessario quod nos Christiani debemus uti philosophia in divinis, et in philosophicis multa assumere theologica, ut appareat quod una sit sapientia in utraque re- lucens. Quam necessitatem volo? certificare non solum propter unitatem sapientiae, sed propter hoc quod inferius? oportet nos in philosophia revolvere sententias fidei et theologiae magni- ficas, quas reperimus in libris philosophorum et in partibus philosophiae; ut non sit mirum quod in philosophia tangam sacratissimas veritates, quoniam philosophis Deus multas con- cessit sapientiae suae veritates. Oportet igitur ut trahatur philosophiae potestas ad sacram veritatem quantum? pos- sumus, nam valor philosophiae aliter non lucescit, quoniam philosophia secundum se considerata nullius utilitatis est. Philosophi vero infideles damnati sunt, et * cognoverunt Deum, nec® sicut Deum glorificaverunt, et ideo stulti facti sunt, et evanuerunt a cogitationibus suis, et ideo philosophia non potest aliquid dignitatis habere nisi quantum de ea’ requirit Dei sapientia. "Totum enim residuum est erroneum et inane ; J. f. 92 begins et propter hoc dicit Alpharabius in libro de Scientiis, quod WEN EDD sicut puer indoctus se habet ad hominem sapientissimum in ODE dd philosophia, sic homo talis ad sapientiam Dei revelandam? iines; only noscitur se habere. Quapropter philosophia secundum se nihil the ud est, sed tunc recipit vigorem et dignitatem, quando sacram sapientiam dignatur assumere?. Praeterea? semper crescere potest in hac vita studium sapientiae, quia nihil est perfectum

1 J., Rubric: Tertia distinctio in qua ostenditur necessitas utendi philosophia in divinis non solum propter unitatem sapientiae perfectae sed quia in sequentibus partibus hujus persuasionis adducuntur multae veritates divinae quae de in [szc] libris philosophorum extrahuntur; et habet quinque capitula. This chapter and the next form Pt. iii. cap. 2 in O., p. 37 (ed. 1897, vol. i. p. 56).

? O., voluero.

3 O., quod inferius tangam. 4 T. omits sacram.

5 J. O., quantum. V., quam. $ J., non.

7 O., aliquid dignitatis habere nisi quantum de ea. V. om. habere, and has * n? for nisi,

3 O. om. revelandam—dignatur assumere. 9 O., praeterea, — V., propterea.

70 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

in humanis inventionibus. Quapropter antiquorum defectum deberemus nos posteriores supplere, quia introivimus in labores eorum, per quos, nisi simus asini, possumus ad meliora excitari; quia miserrimum est semper uti inventis et nunquam inveni- endis, ut dicit Boetius, et probatum est efficaciter superius suo loco. Item Christiani debent ad suam professionem, quae sapientia Dei est, caetera pertractare, et! vias philosophorum infidelium complere, non solum quia sumus posteriores et debemus addere ad eorum opera, sed ut cogamus sapientiam philosophorum nostrae deservire. Nam hoc infideles philo- sophi faciunt ipsa? veritate coacti quantum? ipsis est datum? ; nam totam philosophiam deducunt ad divinam *, ut ex libris Avicennae in Metaphysica et Moralibus, et per Alpharabium et Senecam et Tullium, et per Aristotelem ? in Metaphysica et Moralibus [patet]. Nam omnia reducunt ad Deum, sicut exer- citus ad principem, inferen[te]s de angelis et de aliis multis; quoniam principales articuli fidei reperiuntur in eis ; nam ut in moralibus exponetur, Deum esse docent, et? quod sit unus in essentia, infinitae potentiae et sapientiae et bonitatis, trinus in personis, scilicet Pater et Filius et Spiritus Sanctus, qui omnia creavit ex nihilo; et de Domino Jesu Christo, et de beata Vir- gine multa tangunt. Similiterque de Antichristo et * angelis et custodia hominum per eos?, necnon de resurrectione mortuorum et de judicio futuro et de vita futurae felicitatis?, quam Deus promittit ? obedientibus sibi, et de miseria futura quam pro- ponit inferre " his qui mandata ejus non observant. Scribunt- que innumerabilia de morum honestate, de legum gloria, de legislatore, quod debet accipere legem a Deo per revelationem, qui sit mediator Dei et hominum et vicarius Dei in terra, Dominus terreni mundi; de quo cum probatum fuerit, quod receperit legem a Deo, ei credendum sit in omnibus exclusa omni dubitatione et hesitatione; qui debet totum genus huma-

1 O. om. et. 20 40 31psa- m. Vie) primas

3 J. O., in quantum eis datum est, 4 J., divina.

5 O., per Aristotelem patet. $ J. omits et.

7 J., atque de. O. om. de. 8 O. om. per eos. 9 O. de felicitate futura.

10 J., promittit. O., promisit. V., praemittit. H J. omits inferre. "V. O., proponit inferre.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 4%

num ordinare in cultum Dei et legibus justitiae ac pacis, et in virtutum exercitu propter reverentiam Dei ac futuram felici- tatem. Et quod idolorum cultura! deberet destrui !, et quod prophetaverunt? de tempore Christi. Haec et his similia unde- cunque? habuerunt philosophi, in libris tamen eorum hujusmodi reperimus, sicut probatio certa docebit* in sequentibus, et quilibet potest experiri qui vult libros? philosophorum perlegere. Negare enim non possumus quin scripta sint ab eis, undecunque? hujusmodi receperunt’. Nec mirandum est quod philosophi talia scribant ; nam omnes philosophi fuerunt post patriarchas et prophetas, sicut? de hoc prius facta est con- sideratio suo loco?, et ideo legerunt libros prophetarum et patri- archarum qui sunt in sacro textu.

CAPITULUM XVI?

Et similiter alios libros fecerunt!*, tangentes Christi mysteria, f. g2b of J. ut in libro Enoch et in libro de!! testamentis"! patriarcharum Willd et? in libris Esdrae tertio, quarto et quinto, et in multis aliis f. 92). libris de quorum aliquibus fit mentio in sacro textu, ut de libris Nathan et Samuelis et Abdon prophetarum. In hujus- modi enim libris tanguntur expresse articuli fidei, et longe expressius quam in canone scripturae. Nam praeter caeteros libros liber de testamentis patriarcharum ostendit omnia quae de Christo adimpleta™ sunt. Quilibet enim patriarcha in morte praedicavit filiis suis et tribui suae, et praedixit eis ea quae de Christo tenenda sunt, sicut manifestum est ex libro illo™.

Et hi libri licet non sint in canone scripturae ^, tamen sancti et

1 J., debeat destrui cultura. ? J., prophetizaverunt.

3 V., undecunque. O., nunquam. 4 J., licebit [sz]. O. et V., docebit. 5 J., hos libros. 8 J., ubicunque.

7 J., receperuerunt [52]. 8 O., sicut prius dictum est.

9 J., Rubric: Capitulum secundum. In O. no space for a chapter is indicated. (See above, p. 69.) 1? O., quos fecerunt. 1 V,, et in testamento. 1? (. om. et. 5

13 O., impleta. 110s, suo: 15 Q. om. scripturae.

72 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

sapientes Graeci et Latini usi sunt eis a principio ecclesiae. Nam beatus Judas de libro! Enoch accepit auctoritatem, et Augus- tinus quarto [quinto decimo]? de Civitate Dei multum fundatur super illum librum ut ostendat? quod prius fuit sapientia apud sanctos quam apud philosophos, et ait quod magis? propter nimiam antiquitatem ille liber non est in auctoritate, quam propter aliud ?, De libris autem aliis? manifestum est^ quod in usu sanctorum et sapientum antiquorum sunt propter hoc quod planas veritates de Christo continere noscuntur. Philo- sophi igitur curiosi et diligentes in studio sapientiae peragra- runt regiones diversas, ut sapientiam inquirerent, et ideo? libros sanctos? perlegerunt?®, et didicerunt!? ab Hebraeis multa. Nam Avicenna in radicibus moralis philosophiae recitat verba Esaiae de vita aeterna, dicens illam esse quam oculus non vidit nec auris audivit, et recitat quod eleemosyna tollit peccatum, sicut propheta veritatis dicit, scilicet Tobias. Et Augustinus vult octavo de Civitate Dei quod Plato legerat librum Genesis, propter creationem mundi quam posuit similem ei quae P? ibi describitur ; et quod legit librum Exodi? propter nomen Dei quod ibi ponitur, scilicet, Eco sum qui sum. Nam hoc usus est Plato, et alibi non potuit invenire, ut consentit * Augustinus. Et praeter sacros libros prophetales patriarchae et prophetae composuerunt libros philosophiae, immo totam philosophiam bis perfecerunt; et quod philosophi non habuerunt nisi ab eis, sicut Aristoteles dicit!?^, ostensum est in praecedentibus evidenter. Et quia una est sapientia completa !$ quae sufficit humano generi, ideo sancti in libris philosophicis miscuerunt divina multa cum aliis, quantum potuit philosophia recipere. Et propter hoc per istos libros philosophicos sanctorum multa perceperunt philosophi de divinis veritatibus.

1 O., de hoc Enoch. ? O., decimo.

3 V., ostendit. 4 V. O., primo.

PAP jams $ O., aliquid aliud.

7 J., manifestum est aliis. 8 O. om. ideo.

9 J. O., sanctorum. 10 Q., perlegerant et didicerant. 1 O. om. quod. 12 T., qui [szz].

1? O., legis librum legit, scilicet Exodi. 14 Q., dicit.

15 OQ. om. sicut Aristoteles dicit. 1$ O. om. completa.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 73

CAPITULUM XVII.

Praeterea cum ipsi philosophi fuerint dediti veritatibus et omni vitae bonitati, contemnentes divitias delicias et honores, aspirantes ad futuram felicitatem quantum potuit humana fragilitas, immo victores effecti humanae naturae, sicut Hier- onymus scribit de? Diogene in libro contra Jovinianum, non est mirum si Deus, qui in his minoribus illuminavit, daret eis aliqua lumina veritatum majorum; et si non principaliter propter eos, tamen propter nos, ut eorum persuasionibus mundus disponeretur ad fidem. Et ad hoc facit quod Sibyllae multae inventae sunt, decem scilicet prophetissae, sicut omnes sancti? concordant, ut Augustinus decimo octavo libro de Civitate Dei, et Isidorus libro Etymologiarum septimo, et alii similiter, Necnon historiae et philosophi et poetae concor- dant universaliter in his Sibyllis. Sed certum est eas reci- f. 93 of T. tasse divina, et ea quae de Christo habentur, et de judicio iom os futuro et hujusmodi. Ergo multo magis probabile est quod lines are more philosophi sapientissimi et optimi a Deo receperunt hujus- peu gn modi veritates. Quod vero Sibyllae locutae sunt veritates Ee ue divinas, manifestum est per sanctos et alias ; et sufficit recitare practically quod Augustinus dicit in libro de Civitate Dei decimo octavo, ^?"Plete. Dixerunt igitur istae mulieres hujusmodi sermones ; * dabunt Deo alapas manibus incestis, et? impurato ore exspuent? ven- enatos sputos, dabit vero ad verbera simpliciter sanctum dorsum, et’ colaphos accipiens tacebit, et corona spinea coronabitur. Ad cibum autem fel, et ad potum acetum dederunt. Insipiens gens, Deum tuum non intellexisti ludentem * mortalium mentibus, sed spinis coronasti, horri-

dum? fel miscuisti. Templi vero velum scindetur, et medio

1 J., Rubric: Capitulum tertium. Pt. iii. cap. 4 in O., p. 39 (ed. 1897, vol. i. P- 59).

? J. om. de. ? O., scilicet decem, sicut omnes sancti. J. omits sancti. * O. om. et alii similiter. 5 J. om. et. 6 J., exspuen... O.,expuent. V., spuent. ? O. om. et.

8 J. et O., ludentem. V., bidentem. 9 J. et O., horridum. V., hordium.

74 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

die nox erit tenebrosa tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto. Et iterum metrice dixit Sibylla,

Judicii signum tellus sudore madescet,

Ex caelo rex adveniet per secla futurus,

Scilicet in carne praesens ut judicet orbem, Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis aevi jam termino! in ipso, Sic animae cum carne aderunt quas judicet ipse, Exuret terras ignis pontumque polumque.

.... Sontes? aeternum flamma cremabit, Actus occultos retegens? tunc quisque loquetur, Secreta atque Deus reserabit pectora luci. Eripitur solis jubar et chorus interit * astris, Volvetur caelum, lunaris splendor abibit,

Ejiciet colles, valles extollet ab imo.

Sic pariter fontes torrentur? fluminaque igni. Tartareumque Chaos monstrabit terra dehiscens. Excidet e caelis ? ignis que et sulphuris ? amnis.?

Si igitur mulierculae fragiles hujusmodi dixerunt, longe magis credendum est philosophos sapientissimos hujusmodi gustasse veritates. Et Augustinus vult decimo octavo de Civitate Dei alios percepisse Dei veritatem quam illi qui de linea Abraham usque ad Christum et deinceps descenderunt 7. Nam Job scivit resurrectionem et Dei veritates. Et in chronicis Eusebii legitur, quod Helena? et Constantino imperantibus fuit cadaver effosum, cum quo inveniebatur scriptura haec, Credo in Christum ; sub Helena? et Constantino iterum me videbit sol. Et nunc tempore Domini Alexandri Papae quarti Saracenus in Bozea mundum contemnens, vacans in lege sua Deo et virtuti? et contemplationi alterius vitae, recepit visita- tionem angelicam et consilium ut converteretur ad fidem

1].*jam ... er... o? [?termino] O., jam termino. V., ejus a termino in ipso.

? Q. before Sontes has tradetur, which refers to a previous line omitted in the quotation : after sontes all MSS. have aeterna for aeternum. See add. notes.

3 J., deteges [but perhaps the mark over the last * e,' denoting an ‘n,’ has been obliterated by the fire]. V. O., detegens.

4 J., interit. O., vicerit. "V., intererit. 5 O., torrentque.

$ So quoted by St Augustine. | V's reading is, caelo et ignis sulphuris.

7 J., descendunt. 8 ]., Hirena. ©:, Hireno. 9 j., veritate.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 75

Christi, et baptizatus est per sacerdotem mercatorum Januen- sium! Hoc Domino Alexandro et multis notum fuit, et adhuc recolunt quamplures.

CAPITULUM XVIII?

Potest etiam adhuc hoc idem ostendi per proprietates duas metaphysicae?, Nam haec scientia est:de illis quae omnibus rebus et scientiis conveniunt, et ideo ostendit numerum scien- tiarum, et quod oportet esse * aliam scientiam * ultra philoso- phiam, cujus proprietates tangit in universali, licet in particulari non possit eam assignare. Scit enim philosophia suam imper- f. 93b of J. fectionem, et quod deficit a plena cognitione eorum quae pests here.

2 (see beginning

maxime sunt cognoscenda, sicut Aristoteles dicit in Metaphysica of f. 93). pluries?, et Avicenna similiter, ut tactum est superius, et? iterum suo loco tangetur. Et propter hoc devenit philosophia ad inveniendum scientiam altiorem, et probat quod debet esse, licet? non in speciali valeat eam explicare, et haec scientia est tota divina’, quam theologiam perfectam vocant philosophi, et ideo philosophia elevat se ad scientiam divinorum. Item soliciti fuerunt philosophi super omnia inquirere de certificatione sectae in qua esset salus hominis, et dant modos probandi hoc praeclaros, sicut ex moralibus manifestum erit®. Etinveniunt !? certitudinaliter quod aliqua debet esse secta fidelis et sufficiens mundo, cujus proprietates assignant, quae non possunt reperiri nisi in secta Christi, ut probatur suis locis, et ostenditur quod de bonitate Dei est et? necessitate humana quod sciatur ab hominibus?? haec secta fidelis. Sed non potest hoc probari

1]. has here Rubric: ‘Capitulum quartum. O. om. per—Januensium (and then passes on to ‘Ante vero mortem Socratis, as in p. 65 above. Cf. O., p. 40, 123).

? O. has this and the following chapter on pp. 32-34, as Pt. ii. cap. 13, 14 (ed. 1897, vol. i. pp. 61, 62).

3 J. O., metaphysicae. V., mathematicae. 1 J., scientiam esse.

> O. om. pluries. $ O. om. et—tangetur. 7 O., inveniendum scientiam. — V., veniendum in.

8 O. om. licet non—tota divina. . SEG) rest:

10 (., invenerunt. H T. et O., nisiin. V. om. nisi.

? Q., de, pro et, 1 Q. om. ab hominibus.

76 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

infidelibus! per legem Christi, nec per auctores sacros, quia ex lege disputationis possunt negare omnia quae in lege Christi sunt, sicut Christiani negant ea quae in aliis legibus continentur. Et etiam quia Christum negant, non est mirum si auctoritates Christianorum negent. Persuasio autem fidei necessaria est, sed non potest hoc esse nisi duobus modis, aut per miracula? quae sunt supra fideles et infideles, de quibus nullus potest praesumere?, aut per viam? communem fide- libus et infidelibus, sed hoc non.est nisi per philosophiam. Ergo philosophia habet dare modos probationis fidei Christianae. Articuli vero hujus* fidei* sunt principia propria theologiae ; ergo philosophia habet descendere ad probationes principiorum theologiae, licet minus profunde quam ? ad principia? aliarum scientiarum ; et hoc modo supponatur ex hac ratione donec veniatur ad probationem sectarum. Nam ibi ostendetur quod moralis philosophia efficacius theologiae" deservit in hac parte, et ideo licet secundum veritatem? hujusmodi? sunt theologica, nihilominus tamen sunt philosophica,sed” propter theologiam *.

CAPITULUM XIX

Praeterea tota philosophia speculativa ordinatur in finem suum qui est philosophia moralis. Et quia finis imponit necessitatem eis quae sunt ad finem, ut Aristoteles dicit secundo? Physicorum, ideo speculativa? scientia? semper aspirat ad finem suum, et erigit se ad eum, et quaerit vias utiles in ipsum, et propter hoc potest philosophia speculativa praeparare principia moralis philosophae. Sic igitur se habent

1 J., in fidelibus. 2 J., miracula. O. V., mirabilia. 3 J., praesumere, aut per viam, V., potest sumere viam. O., potest praesu- mere viam.

4 J., fidei hujus. 5 J. O., quam. V. quantum. $ O., ad aliquam aliam. 7 O., in homine. 8 O., virtutem. 9 J.,hujus. V..et O., hujusmodi. 10 ©. om. sed propter theologiam.

1 J., Rubric: Capitulum quintum, 12 Os, secundo Vd 2s193:2 13 J. O., philosophia speculativa.

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 77

duae partes sapientiae apud infideles philosophos; sed apud Christianos! philosophantes scientia moralis propria? et perfecta

est theologia, quae? super majorem philosophiam infidelium

addit fidem? Christi et veritates quae proprie sunt divinae.

Et hic finis habet suam speculationem praecedentem, sicut

moralis philosophia infidelium habet suam. Quae igitur est*

proportio finis ad finem est proportio speculationis ad specula-

tionem; sed finis, ut lex Christiana, super? legem philosophorum

addit ? articulos fidei expressos per quos complet‘ legem moralis philosophiae 7, ut fiat una lex completa. Nam lex Christi leges

et mores philosophiae sumit et assumit, ut certum est per

sanctos et in usu theologiae et ecclesiae. Ergo speculatio Christianorum praecedens legem suam debet super specula-

tionem alterius legis addere ea quae valent ad legem Christi docendam et probandam, ut consurgat? una speculatio com-

pleta, cujus initium erit? philosophia ? speculativa philosopho-

rum infidelium; et complementum ejus erit superinductum theo- pere logiae et secundum proprietatem legis Christianae. Et ideo The first line philosophia completa apud Christianos debet sapere multum 9" vo entirely

dE : f gone, and the

de divinis plus quam apud philosophos infideles ; et propter hoc next 8 or 9 RA 5 : : “ li i -

Christiani debent considerare philosophiam ac si modo esset cq

de novo inventa, ut scilicet eam facerent aptam suo fini: et ideo ning and end.

aie : A eee "1 . he remainder

debent multa addi in philosophia Christianorum, quae H philo- (two-thirds of

sophi infideles scire non poterant. Et hujusmodi sunt rationes cde

exsurgentes in nobis ex fide et auctoritatibus ” legis et sancto- plete.

rum qui sapiunt philosophiam, et possunt esse communia philo-

sophiae completae et theologiae. Et haec cognoscuntur per hoc

quod debent esse communia fidelibus et infidelibus, ut sint ita

nota cum proferuntur et probantur quod negari non possunt a

sapientibus et instructis in philosophia infidelium. Nam

philosophi infideles multa ignorant in praesenti de divinis,

; 1 V., apud bonos Christianos. J. O. om. bonos. 2 J., proprie et perfecta. V., propria et perfecta. O., proprie et perfecte. 3 O., quae semper majorem philosophiam fidelibus addit et fidem.

* V. om. est. > O., semper. 8 O., addidit. 7 O., completur moralis philosophia. 8 O.,surgat. 9 J.; est. 1 O, om. philosophia.

H J.etO.,quae. V., qui. 1? Q,, auctoribus.

78 OPERIS MAJORIS PARS SECUNDA.

quae si! convenienter! proponerentur eis et probarentur per principia philosophiae completae, hoc est per vivacitatem rationis, quae sumit originem a philosophia infidelium, licet complementum a fide Christi, reciperent sine contradictione et gauderent de proposita sibi veritate, quia avidi sunt sapientiae et magis studiosi quam Christiani, Non tamen dico quod aliquid de specialibus articulis fidei Christianae reciperetur in probatione, sed multae sunt veritates communes rationales quas omnis sapiens de facili reciperet ab alio, quamvis secundum se ignoraret?, sicut omnis homo studiosus et desi- derans scientiam multa addiscit ab alio et recipit per rationales persuasiones, licet prius ignoraverit? eadem.

Non igitur mirentur philosophantes si habeant elevare philosophiam ad divina et ad theologicas* veritates et sanc- torum auctoritates, et uti eis abundanter cum fuerit opportunum, et probare eas cum necesse est, et per illas alia? probare ; quoniam proculdubio philosophia et theologia communicant in multis. Et sancti non solum loquuntur theologice, sed philosophice, et philosophica multipliciter introducunt. Et ideo Christiani philosophiam 9 volentes complere debent in suis tractatibus non solum dicta philosophorum de divinis veritatibus colligere, sed longe ulterius progredi usquequo totius philosophiae potestas compleatur. Et propter hoc com- plens philosophiam per hujusmodi veritates non debet ideo dici theologicus’, nec transcendere metas philosophiae; quoniam illa? quae sunt communia philosophiae et theologiae potest secure tractare?, et ea quae. communiter habent recipi a fidelibus et infidelibus. Et talia multa sunt praeter dicta philosophorum infidelium, quae tanquam propria infra limites philosophiae debet recte philosophans colligere, ubicunque ea invenit 1°, et tanquam sua habet congregare, sive in libris sanc-

1 O. om. si convenienter.

? J. has ‘‘ignoraret” with what is perhaps meant for ‘‘ur” added, V. O., ignoraret. O. om. sicut omnis—ignoraverit eadem.

3 J., ignoraverat. 4 O., theologiae.

5 O., alias. 5 J., volentes philosophiam.

7 J., theologicus. V., theologiis. O, om.

8) Jin, asta. 9 J., contractare, O., tractare.

10 ©,, invenerit,

PHILOSOPHIAE CUM THEOLOGIA AFFINITAS. 79

torum, sive in libris philosophorum, sive in scriptura sacra, sive

in historiis sive alibi. Nullus enim auctor est quin! praeter principalem intentionem aliqua incidenter recitet quae sunt

alibi magis propria; et hujusmodi? causa est annexio scien- tiarum, quia quaelibet ab alia quodammodo dependet. Sed f. 94b of J. omnis qui debito modo tractat de aliquo debet quae sunt ei Wo propria assignare, et quae necessaria et suae competunt? digni- of f. 94). tati; et ideo ubicunque ea inveniat novit * sua recognoscere, et ideo? tanquam propria habet rapere et in locis propriis col- locare. Propter quod philosophans Christianus potest multas auctoritates et rationes varias? et sententias quamplurimas de scripturis? aliis quam de libris philosophorum infidelium adunare, dummodo sint propria philosophiae, vel communia

ei et theologiae, et quae communiter habent infideles et fideles recipere&. Et nisi hoc fiat non perficietur, sed multum ei dero- gabitur. Et non solum debet hoc fieri propter complementum philosophiae, sed propter conscientiam Christianam quae?

habet omnem veritatem reducere? ad divinam, ut ei subjicia-

tur et famuletur ; atque propter hoc quod? philosophia infideli-

um est penitus nociva, et nihil valet secundum se considerata.

Nam philosophia secundum se ducit ad caecitatem infernalem,

et ideo oportet quod secundum se sit tenebra et caligo.

oer ohbete 2 J., hujus.

3 O., competentia. 5 O., velut sua cognoscere. 5 O. om. ideo. 8 O. om. varias. 7 O., scriptis. 5 O., reperire. 9 J., *quaeh . . . reducere." O., quae habet omnem veritatem ducere, V.,

quae habet casum mentem reducere, 1 Q. om. quod.

PARS THRTIA HO OS PERSIOASTONUS

DE UTILITATE GRAMMATICAR

CAPITULUM I.

Declarato igitur quod una est sapientia perfecta quae sacris literis continetur, per jus canonicum et philosophiam expon- enda ?, qua mundus habet regi, nec alia requiritur scientia? pro utilitate generis humani, nam* totam juris et philosophiae continet in se potestatem * ; nunc volo descendere ad ea philo- sophica® quae maxime valent hujus sapientiae magnificae expositioni. Et haec sunt quinque, sine quibus nec divina nec humana sciri possunt, quorum certa cognitio reddit nos faciles ad omnia cognoscenda. Et primum est Grammatica in linguis alienis exposita, ex quibus emanavit sapientia Latin- orum. Impossibile enim est quod Latini perveniant ad ea quae eis? necessaria sunt in divinis et humanis nisi per notitiam aliarum linguarum, nec perficietur eis sapientia absolute, nec relate ad Ecclesiam Dei, et reliqua tria praenotata&, Quod volo nunc declarare, et primo respectu scientiae absolutae. Nam totus textus sacer a Graeco et Hebraeo transfusus est, et philosophia ab his et Arabico deducta est ; sed impossibile est quod proprietas unius linguae servetur in alia. Nam et

1 O,., Rubric: ‘Tertia pars hujus persuasionis de utilitate grammatice J., Rubric: *Seq[uitur pars tertia] de uti[litate sciendi] li[n]guas alien[as habens] tres distinctiones [quarum] prima habet quinque ca[pitula in] primo ponuntur tre[s ratio] nes de necessitate li[nguarum ].? ? O, om. exponenda.

3 J. om. scientia. ^ O. om. Nam— potestatem.

5 O. om. philosophica. $ O., praenominata.

LINGUARUM COGNITIO, $1

idiomata ejusdem linguae variantur apud diversos, sicut patet de lingua Gallicana, quae! apud Gallicos et Picardos et Nor- mannos et Burgundos et? caeteros? multiplici idiomate variatur? Et quod proprie et? intelligibiliter? dicitur in idiomate Picardorum horrescit apud Burgundos, immo apud Gallicos viciniores, quanto magis * igitur * accidet? hoc? apud linguas diversas? Quapropter quod bene factum est in una lingua non est possibile ut transferatur in aliam secundum ejus proprietatem quam habuit in priori. Unde Hieronymus in epistola de optimo genere interpretandi sic dicit, ‘Si ad verbum interpretor, absurdum resonat. Quod si cui? non videtur linguae gratiam interpretatione mutari, Homerum ad verbum exprimat in Latinum. Plus aliquid dicam ; eundem 9 in sua lingua prosae’ verbis? interpretetur, videbit ordinem ridiculum? et poetam eloquentissimum vix loquentem. Qui- cunque enim aliquam scientiam ut logicam vel aliam quam- cunque? bene sciat, eam !! nitatur in linguam convertere maternam, videbit se non solum in sententiis sed in verbis f. 95 of J. be- deficere, ita ? quod scientiam sic translatam nullus intelligere 8^5 here: ™

wants the

poterit secundum ipsius scientiae potestatem.? Et ideo nullus Migne is . * * " E . : rst six lines, Latinus sapientiam scripturae sacrae et philosophiae poterit ut and part of

oportet intelligere, nisi intelligat linguas a quibus sunt trans- the next six. latae. Secundo P considerandum est quod interpretes non habuerunt vocabula in Latino pro scientiis transferendis, quia non fuerunt primo compositae in lingua Latina. Et propter hoc posuerunt infinita de linguis alienis, quae sicut non“ intelliguntur ab eis qui illas? linguas ignorant sic nec rite ^ proferuntur nec scri- buntur ut decet. Atque, quod vile est, propter ignorantiam linguae Latinae posuerunt Hispanicum, et alias linguas mater-

! O., quae est. ? Omitted in O. ? O., variantur.

3 J., O., igitur magis. ? O., cuique.

5 J. V., eundem. O., Si quis autem eundem.

* J. V. O., perse. Jer. (ed. Migne) prosae. 8 J., verbum.

9? O., ridiculosum. V. rudiculum.

1? J. O., quamcunque. V. quantumcunque,

11 Q,, eam et si. 1? O, om. ita—potestatem. 1? Q,, et secundo. xrmnec, 15 O,, recte.

SUPP. VOL. G

82 OPERIS MAJORIS PARS TERTIA.

nas, quasi infinities pro Latino. Nam pro mille millibus exemplis unum ponatur de libro Vegetabilium Aristotelis, ubi dicit ‘Belenum in Perside pernitiosissimum transplantatum ! Jerusalem fit? comestibile. Hoc vocabulum non est scientiale sed? laicorum? Hispanorum?. Nam jusquiamus 5, vel semen cassilaginis, est ejus nomen in Latino; quod sicut multa alia prius? ab Hispanis scholaribus meis? derisus cum non intelli- gebam quae legebam, ipsis vocabula linguae maternae scienti- bus, tandem didici ab eisdem.

Tertio cum’ oporteat interpretem * optime scire ? scientiam quam vult transferre et duas linguas a qua? et in quam! transferat, solus Boethius primus interpres novit plenarie linguarum potestatem; et solus dominus Robertus dictus Grossum Caput, nuper episcopus? Lincolniensis? novit scientias. Alii quidam ! medii, ut Gerardus Cremonensis, Michael Scotus, Aluredus Anglicus, Hermannus Alemannus quem vidimus Parisius, defecerunt multum tam in linguis quam in scientiis ; sicut idem Hermannus de se ipso et de alis est confessus quod ostendit ipsorum translatio", Nam tanta est perversitas et cruditas'" et horribilis difficultas maxime in libris Aristotelis translatis, quod nullus potest eos intelligere, sed quilibet alii contradicit, et multiplex reperitur falsitas, ut patet ex collatione diversorum interpretum et tex- tuum diversarum linguarum. Et similiter in textu sacro inveniuntur falsa et male translata quamplurima. Nam Hieronymus probat translationem LXX interpretum et Theodotionis et Aquilae multas habuisse falsitates, quae quia fuerunt vulgatae ? per totam Ecclesiam, et omnes stabant maxime pro translatione LXX sicut pro vita, reputabatur Hieronymus falsarius et corruptor scripturarum, donec paula-

1 O., sed transplantatum. 2 Ais Oy itis Won siis

? O., laico Hispanicorum. 4 J. O., jusquiamus. V., jusqueamus. 5 J. O., prius. V., primo. 8 Omitted in O.

7 O., oportet quod interpres. 8 O., sciat.

9 O., quibus. LOR EQ uas:

1 O,, quidem medici translatores defecerunt multum tam in scientiis quam in linguis, quod ostendit ipsorum translatio, instead of the passage quidam medii . ipsorum translatio. 1? V., crudelitas. O. om. 13 J. et O., vulgatae. V., valgata.

LINGUARUM COGNITIO. 83

tim claruit veritas Hebraica per sanctum Hieronymum in

Latinum conversa. Ne tamen nimia novitate deterreret !

Latinos, ideo ut ipse scribit, aliquando co-aptavit se LXX interpretibus, aliquando Theodotioni, aliquando Aquilae; et

ideo multa dimisit ut? fuerunt? per? alios? translata?, et

propter hoc remanserunt plura falsa. Nam, ut Augustinus

probat secundo de doctrina Christiana, male translatum est

quod habetur in libro Sapientiae, Spuria vitulamina non

dabunt altas radices. Nam deberet? esse, spuriae plantationes,

vel? adulterinae? plantationes?, ut Augustinus probat per

Graecum. Et tamen Hieronymus dimisit hoc, sicut multa?

alia, propter pacem * Ecclesiae * et doctorum. Atque scitur

manifeste quod Hieronymus humanum aliquid passus ali-

quando in translatione sua oberravit, sicut ipsemet pluries confitetur. Nam quod decimum nonum Isaiae male trans-

tulerat resumit in originali? quinto libro? dicens, *In eo

quoque quod transtulimus zzcurvantem et refrenantem? pos-

sumus? dicere zweurvantem? et? lascivientem. Nos autem f. 95 of J. be- verbum Hebraicum aczoz, dum celeriter quae? scripta sunt*a eed Gee vertimus, ambiguitate decepti ve/renantem diximus. Et aliud note at begin- quod in eodem capitulo male transtulerat revolvit dicens, sass ‘melius reor proprium errorem reprehendere quam dum

erubesco imperitiam confiteri in errore persistere. In eo

vero quod transtuli, * et erit terra Juda Aegypto in festivitatem,"

in Hebraico legitur «gea quod interpretari potest et /estzvztas,

unde aggeus in festivum vertitur, et Zzzzor quod significantius

Aquila transtulit e7roszz 5, cum aliquis pavidus et timens cir-

cumfert oculos et advenientem ? formidat inimicum 3; ergo,

si voluerimus in bonam partem accipere quod recordatio

Judaeae? Aegypto sit gaudii, recte /eszzvzfas dicitur; sin

autem, ut arbitror, in timore pro festivitate vertitur in for-

midinem vel pavorem ', !?

1 J. O., deterreret. V., decurreret. 2 Omitted in O.

* V., debent. 3 J., Ecclesia pacem.

? O., saginali. 5 O., gerosin.

* O., adveniens. 5 O., initium. 9 O.,Judaeae. V., indice.

? Between this chapter and the next O. has four chapters which belong properly to Part IL. (see above, pp. 67, 69, 73).

84 OPERIS MAJORIS PARS TERTIA.

CAPITULUM II.

Quarta ratio! hujus rei est? quod quamplurima adhuc desunt Latinis tam philosophica quam theologica. Nam vidi duos libros Machabaeorum in Graeco, scilicet tertium et quartum, et scriptura facit mentionem de libris Samuelis et Nathan et Gad videntis, et aliorum quos non habemus. Atque cum tota certificatio historiae sacrae sit a Josepho in antiquitatum libris, et omnes sancti expositionum suarum radices accipiant a libris illis, necesse est Latinis ut habeant illum librum ? incorruptum. Sed probatum est quod codices Latini sunt omnino corrupti in omnibus locis in quibus vis historiae consistit, ita ut textus ipse* sibi contradicat ubique; quod non est vitium tanti auctoris ; ergo ex translatione mala hoc accidit, et? ex cor- ruptione ejus per Latinos, nec? est remedium nisi de novo transferatur, vel ad singulas? radices sufficienter corrigatur *. Similiter libri doctorum magnorum ut beatorum Dionysii, Basilii, Johannis? Chrysostomi, Johannis Damasceni et aliorum multorum deficiunt ; quorum tamen aliquos dominus Robertus, praefatus episcopus, vertit in Latinum, et alii quosdam alios ante eum; cujus opus est valde gratum theologis. Et si istorum libri translati essent, non solum gloriose? augmenta- retur sapientia Latinorum, sed haberet Ecclesia fortiora ? adju- toria contra Graecorum haereses et schismata, quoniam per sanctos ? eorum ?? proprios ,'° quibus non possunt contradicere convincerentur.

Similiter omnia fere secreta philosophiae adhuc jacent in linguis alienis. Nam solum quaedam !! communia et vilia ut in pluribus sunt translata; et de hujusmodi etiam multa desunt.

1 O., causa est et ratio. ? Omitted in O. ? V, J. om. illum. 4 O., ille. 5 O., non. 5 O., transferantur.

7 O., singulas. V., linguas, 8 O., corrigantur. 9 J., O., fortia, 10 O.,, sanctorum eorum sententias. n J. et O., quaedam, V., quidem.

LINGUARUM COGNITIO. 85

Nam lineae! infinities quasi et! capitula et partes librorum et libri integri omittuntur in Metaphysicis * et? Naturalibus et? Logicalibus et aliis, praeter magna secreta scientiarum et artium et naturae arcana quae nondum sunt translata ; ut est secunda philosophia Avicennae quam vocat orientalem, quae traditur secundum puritatem philosophiae in se, nec timet ictus contradicentium lancearum, et tertia quae fuit conter- mina # vitae suae, in qua experientias secretas congregavit, sicut ipse in prologo primae philosophiae suae annotavit. Et similiter cum Aristoteles complevit octo partes naturalis philosophiae principales, quae multas sub se continent? scientias, de prima parte non habemus omnia, de aliis vero quasi nihil. Et eodem modo de mathematicis®, quae sunt novem scientiae ", cum ipse compleverit eas, nihil habemus de textu? ejus". De‘ metaphysicis? vero’ quod? habemus? nulla dignitate notari? potest propter defectus multiplices et praegrandes. De moralibus vero, cum sint quinque scientiae magnae, non habemus nisi primam et parum de secunda. Etiam de? logica deficit liber melior inter omnes", et alius post eum in bonitate secundus male translatus" nec potest sciri nec adhuc est in usu vulgi, quia nuper venit ad Latinos,et cum defectu translationis et squalore. Nec est mirum si dico istos libros logicae meliores, nam oportet esse quatuor argumenta veridica; duo enim movent intellectum speculativum seu rationem, scilicet. dialecticum per debilem habitum et initialem, qui est opinio, ut disponamur ad scientiam, quae est habitus completus et finalis in quo quiescit mens specu- lando veritatem. Et hic habitus animi! acquiritur per demonstrativum argumentum". Sed cum voluntas seu intel- lectus practicus sit!^ nobilior ^ quam speculativus, et virtus cum felicitate excellit in infinitum scientiam nudam,

1 O. omits lineae—et. ? O., mathematicis.

SEQ etn. + O., conscientia.

? O., continet. 5 O., metaphysicis.

* Omitted in O. 5 J. O., mathematicis. 3 J. O., vocari.

10 J. here apparently interpolates l. 17 of p. 81; but many of the words in this and in the next few lines are undecipherable. 1! O., omnes alios.

2 O., male translatus. V. om. male. 15 Q., non, fro animi.

^ O,, sit nobilior. V., fit melior.

f-290) 01 Jay which begins here, is com- plete, but the upper part stained and often illegible.

86 OPERIS MAJORIS PARS TERTIA.

et nobis magis est necessaria sine comparatione, necesse est ut habeamus argumenta ad excitandum! practicum intellectum, praecipue cum magis simus? infirmi in hac parte quam in speculatione. Libenter enim omnes gusta- mus de ligno scientiae et? boni et mali, sed difficiles sumus ad lignum vitae ut virtutum dignitatem amplec- tamur propter futuram felicitatem. ^ Quapropter oportet quod habeat intellectus practicus sua adjutoria, et excitetur per propria argumenta sicut speculativus per sua, Et ideo necesse fuit ut traderetur * doctrina? de his argumentis, quibus moralis philosophia et theologia utuntur abundanter. Nam sicut speculativae? scientiae gaudent argumentis speculativis opinionis et scientiae nudae, sic practicae scientiae, ut theologia et moralis philosophia practica, considerant argu- menta, quibus ad praxim, id est ad opus bonum, excitemur et flectamur ad amorem felicitatis aeternae. Et hic? sunt duo modi flectendi nos. Unus est qui promovet animum ad cre- dendum et consentiendum et commiserandum et compatien- dum ‘ et ad hujusmodi? actus, et sua? contraria cum necesse 1° est^; et hoc argumentum vocatur rhetoricum, et est respectu intellectus practici sicut argumentum dialecticum ad intel- lectum speculativum. Nam facit debilem habitum, scilicet persuasionem credulitatis et fidei ", ut sequatur habitus com- pletus, qui est amor crediti et dilectio per opinionem confirmanda." Et hic habitus qui flectit nos ad amorem boni operis habetur per argumentum poeticum, quia poetae veraces, ut Horatius et alii Graeci et Latini, vitia prosequuntur et virtutes magnificant, ut alliciantur homines ad amorem P? boni ^ et odium peccati. Nam ut ille 6 dicit,

Aut prodesse volunt aut delectare poetae. Omne fulit punctum qui miscuit utile dulci.

! O., exercitandum per. 2 jJ. O.,simus. V., fimus. ? Omitted in O. 3 J., tradentur (szc). > J. O., speculativae. — V., speculatione. SEO Juil; * O., complacendum.

5 J., hujusmodi. O., eorum. V., hujus.

9 Je,.sunt. 9 »5tad. 19 (),, necessitate.

MO, om. Nam—confirmanda. T2uj tide: 1) og Ga toy.

H V., hic est habitus. J. O. om. est. 1» O., honorem.

LEST ©: , citwllesmmVeM omen te

LINGUARUM COGNITIO. 87

Non enim parum prodest civibus qui delectat! in moribus, oportet enim non solum docere, sed delectare et promovere. Unde tam poeta quam orator debet haec tria facere, ut docendo reddat auditores dociles, per delectationem faciat attentos, et promovendo? seu flectendo? cogat in opus. Et haec argumenta in salutiferis rebus sunt fortissima, in puris* speculativis impotentia?; sicut demonstratio efficacissima est in specula- tionibus nudis, sed impotens omnino? in practicis et in his quae pertinent ad salutem ; secundum quod Aristoteles dicit primo Moralis Philosophiae, quod par peccatum est mathe- maticum uti argumento rhetorico et rhetorem demonstrationem experiri, quoniam /, ut dicit secundo, haec scientia? non est contemplationis nudae ? gratia, sed ut boni fiamus. Aristoteles iitur fecit. libros de “his. argumentis, et! Ayerroes et ™ Alpharabius !! exposuerunt in suis commentariis, et Avicenna docet in logicalibus de his argumentis?! ; et Alpharabius in libro de scientiis affirmat duas partes logicae debere constitui de his duobus argumentis, quia sola logica debet!" docere cujus modi P? sunt argumenta et qualiter componuntur, propter usum omnium aliarum scientiarum ; et tunc logica servit '* speculativis scientiis per argumenta duo speculativa 4, quae sunt dialecticum et demonstrativum. Moralibus autem ministrat! practica argumenta. Et quia theologia et jus canonicum mores et leges et jura determinant, ideo haec duo argumenta sunt eis necessaria, et 7 omnis theologus et jurista ac philosophans moraliter utitur his argumentis necessario, ex consuetudine et usu, sive fiat persuasio praelato seu principi seu judici vel populo vel privatae personae," quamvis Latini nondum habent scientiam horum argu-

1 O,, delectant.

? O., promovendo. . V., permovendo. * J. O., flectando. 4 O., puris. J. V., pure. ? J., in potentia.

5 O.,