—

-'N

'

, I

V uv 2 ■ ~

‘J ' ; ' W

T v'\-sV v ^ ^-^Ar \> v cA. <&.v\A. c (Xma i i t-i-.Vc tA

\d>

L c>\. L : ow»

Digitized by the Internet Archive in 2016

https://archive.org/details/dvcvmbrabantiaecOObaar

D V C V M

BR AB ANTIAE

CHRONICA

HADRIANI BARLANDI,

Item

Brabantiados Poema Melchioris Bareae i:

4 ' ,

Iconibus nunc primam illuftrata,

j£re ac fiudio Ioan. Bapt. VrientI:

Opera quoque Noi. viri AntonI DE Svcca.

A D

Serenifsimos Principes

ALBERTVM ET ISA BELLAM

BRAB AN TIjE D V C E S,

ANTVERPI JE,

IN OFFICINA PLANTINIANA,

Apud Ioannem Moretum.

anno saecvlari SACRO CIO. IOC.

ne£LJ>lu5(.iAf«i*um<

3C

,^~EQK£l

cDucum sertes , virtutum jjloria maior, }s ornat titulis , et vos \ ornatis eosdem,

A D

SERENIS S. PRINCIPES

ALBERTVM ET ISABELLAM

AVSTRIACOS BRABANTIi DVCES.

Hilippo Macedonum rege Corin- thum ingrefluro , Serenissimi Principes, concurfantibus hono- ris gratia, atque follicidsciuibus, Dio- genem Philofophu Samofateniis fcri- ptor ait dolium fuu furfum deorfum affidue verfafle perCraneum, quod ad Corinthum ille gymnalium incolebat, rogatumque cauflam, re- fpondille: Ne in publica Utitia nihil y er e evidear. Adeun- dem modum, ex quo Antuerpia, in celeberrimo Bel- gica ditionis Veltra: emporio, inauguratio ingietlul- queCelfiVV. nuntiabatur, nihil duxiantiquius,qua vt ipfe quoque in publico ciuium optimorum gau- dio dolium verfarem;hoceft, fcrinia mea excuterem.

De meis ergo anguftiis,quod haberem, hilari vultu Lib. Mer. donadum putaub adlcito in laboris partem Nob.viro Antonio de Succa, artis pi&oria, Belgica- que antiquitatis in primis gnaro . Satagebat nimirum S. P. Q. Antuerp. nationefque,qua hic negotiantur, extera, Hifpani, Lulitani, Itali, ac Germani; vt thea- tra, pegmata, faftigia incredibili fumtu, pi&urafque fum morum artificum certatim erigereiu, ignefque feftos no&u excitarent . Equidem ne teflarc folus

* z viderer,

viderer, fchedasdomi euoluens reperi inchoatas pri- dem Dvcvm Br a banti^e Imagines adviuumex- preflas, &, quo ad plures manaret vtilitas, in aes inci- las , e ftatuis , tabulis , pi6turis antiquis , lignis , tem- plis, atque archiuisdepromtas. Abfoluere igitur ani- mum induxi raeum,& CelfV V.muneri exhibendas exiftimaui,cum felici omine, atque adgratulatione, cum Imperij, tum futurae fobolis. Quibus quidem Imaginibus teftis temporum luxque ventatis , Hifto- ria ciimdeeflet, quam potillimum adhiberem , dili- beranti mihivnus B arlandvs occurrit, Eloquen- tia: olim Do&orLouanij Grudiorum, vt illa tempo- ra ferebant non indifertus, nec indiligens rerum Bel- gicarum indagator. Qui cum aetatis noftrae memo- riam haud attigiflet, P.Andreas Schottus, Societatis lelu Sacerdos operam mihi fuam in eo illuftrando, &ad haec vfque tempora fupplendo nondenegauit, quam lingularem eius ceterorumque eiufdem Socie- tatis Patrum benignitatem, ac bonorum lludia pro- mouendi amorem, vti gratus ego hbenfque agnofco, ita ignorari a quoquam minime velim . Poli hunc quem dixi Barlandum, Io.Molanus Theologus, fa- cram militiam Brabantiae Ducum, expeditionelque recipiendae Terrae fandae fufceptas , litterarum qui- dem monumentis confignauit; fed qui plenam Bra- bantinorum hiftoriam, rerumque domi forifque ge- ftarum narrationem abfolute confcripferit, aut lal- tem in apertum protulerit, nemo adhuc repertus eft: incertum, liue ob diuturnam inteftinorum bellorum calamitatem, liue quod Principum benignitas inge- nijs deeflet. Certum illud eft, ( fteculine infelicitate,

an

an ciuium ignauia, an vtraque potius de cauffa) nemi- nem exftitme, qui patriae amans, rem perficeret, licet glaciem,quod aiut,Barlandus fecuiflet, viamque Mo- lanus muniuiffet. Veru ita eft , externos mores Belgae mirantur, & peregrinas linguas cito arripiunt; aliena confedfantur, fua vero nefcio quo ftomachi vitio fa- ftidiunt : quae tamen vt grandia funt , admirationem- que legentibus parient, iic lumen litterarum fcripto- remque defiderat. Sed quidnam efle cauflae dicemus? an quod bellicofis olim gentibus vfu venit, praeclaras res gerere Belg^ quam Icribere gloriofius exiftiment? an potius, quod Principum hadtenus fauor ac benefi- centia defuit? quae fi adfit, emoriar, ni fubito feges in- gens nafceretur,floreretque ingenia, quaeque tenebris iepulta , fi tu ac fqualore obfita pridem iacent, in aper- tam lucem reuocarentur, puta nobilium familiarum ftirpes, res domi, militiaeque geftae, bella pro Religio- ne maiorum aduerfus Saracenos atque haereticos fuf- cepta 5 innumerabiles denique de hoftibus, Deo be- ne iuuante, partae vi&oriae, pofitaque trophaea: vt ho- dieque non finitimis modo gentibus ac regnis, fed ipfis etiam Tureis, immanitate barbaris, ac multitu- dine infinitis Belgarum exercitus formidini fit. Te- ftes noftra memoria copiae, legionefque Belgarum, quas Carolus Mansfeldius Comes in Panoniam nu- per du&abat: qui feliciter in immanem Chriftiani nominis hoftem pugnans, fudit fugauitque obuios, vrbes & arces cepit, vt, fi longior vitae vfura, Dei benignitate, contigifiet,Byzannj figna & aquilas vel hoftium teftimoniopofirurus crederetur. Sed Belgi- cum hunc Leonem, tot tantifque bellis ac virtute cla-

* 3 rum.

rum,refque Belgicas laudabunt alij, quibus & elo- quentia luppetit & otium, fi modo Prmcipum fauor accedet. Sint enim Mxcenates , vel ruri exorituros Virgilios poeta Iberus auguratur : idemque in fu- nere canere cygnos & Plato Philofophorum Home- rus , exiflimant. Verum fuauem illum fonum audiri negant, ni fpiret Fauonius. Sic & Regum ac Pnnci- pum liberalitate , tanquam Zephyro , dodorum ho- minum cantus, fcriptaque exaudiuntur . Hxc hade- nus. Poema vero heroicum Brabantiados Mel- chioris Barlaei ciuis meiadijciendumcuraui,vtvicifi- fitudine reficeretur Ledor. amant enim alterna Ca- moenx: & fane mutuas libi operas praedare folent. Vt piclura Poefis erit , Flaccus ait. Simonides quoque apud Plutarchum.Piduram tacitam Poelim,bc retro, Poefim loquentem piduram appellare confueuiL/. Brab antia D vces, vt ad rem ipfam propius ve- niamus, primum Auftrafiae Duces appellatos compe- ri.poftBrabantiae: hinc a Lothario primo, Lotharin- gios : Quin & a Metropoli ditionis Louanio, Comi- tes, Ducefque Louanienfes nominari video: Belgicae etiam Duces ac Regulos Mofellanoru didos audor eft Otto Frilingenlis,ac Vitichundus Saxo. Ex hac ipfa B RABANTi^E prouincia, (mediocriquidemliin Tabula fpedes,& cum finitimis regnis compares; fed fi incolarum multitudinem, induftriam,reruque om- nium vbertatem confideres, cum ceteris conferenda) tamquam ex equo Troiano meros aliquot Fleroas prodijlfeaccepimusivt virtutis feminarium militarifi que fortitudinis palxltram iure dixerim: indultrix quoque, artiumque variarum gymnafium exteri vno

ore appellent. Cui enim, in hiftoriarum Antiquita- tumque ledione non omnino hofpiti , CaroliMar- telli robur ignotum? Oui quod hoftium vires con- tunderet, acieifque perfringeret, Malleus a populari- bus di£tuseft. Eius Pepulero hoc Elogium, quod Gal- lici regni diadema repudialfet, inlcriptum legitur. Non regnare ,fed Regibus imperare tvede. Nonne id par elt fcitedidum.ei quod Manio Curio Dentato, Rom. Annales tribuunt? qui cum Samnitum Legati vafa aurea offerrent, repudiauit; Malo, inquiens ,fi£lilibus <vti, <Sr aurum habentibus imperare. Romane , hoc cft ge- nerose,id a tanto viro,vt St a C. Fabricio didtum; ra- tis auro non indigere, qui cupiditatibus fuis impera- ret. Quid de Philippo i i . Burgundix , Brabantixque Duce dicam? cui morum facilitas, fingularifque hu- manitas Boni cognomentum dedit, quique Aurei evelleris Collegium loge auguftiflimum publico Chri- ftiani orbis commodo inftituit: fiueab lafonedudfa origine, qui in Colchida profectus ea nauieft, quae maria primum fulcalfe putatur, & nominata eft Argo, quod Arjiui in ea le£U <viri,

Vetli petebant pellem inauratam arietis. feu potius a Gedeone , illo Duce , qui vellus ficcum, deinde rorulentu vidit, inta&x fcilicet Virginis Dei- para: fymbolum. Quis cum hoc Philippo Ariftidem, Iurfi apud Athenienfes cognomento , committere audeat? Eius quoque tumulo vere poeta infcripfit: Tuta 'a nobilibus quo Ecclefta firmior ejjet ,

Nobilis mucntui evelleris ordo mihi eif.

Quid? Iohanne 1 1 1 1, ftudiorum ingeniorumque pa- rente qui; clarior? Hic in Grudiis Louanienfem Aca- demiam,

dcmiam, corrupta iam,Huffitaru labe, Pragenfi fcho- la, excitauit, Martino V. Pont. Ajax, approbante, vt poft nafccntibus hsrefibus pro Dei domo murus obijceretur. Quod fane Gymnafium dodorum ho- minum copia, loci amoenitate, & humanitate ciuium cum ceteris certat Academijs. Qua: citmita fint, effi- citur plura ex hac BRABANTi^ac Lotharingis no- biliffima profapia,tanquamex vberrimo fonte, ma- nafle bona: Reges nimirum aliquot Gallorum, Ger- mania: Imperatores, Italis Pontifices: csli denique incolas, vits innocentia eo perdu&os. Francia enim ( e quo regno Duces Brabantis primum iam inde a Pipino profedti funt ) Lotharios, Carolos , Ludoui- cos , aliofque hinc fumpfit . Augufto vero Imperio potiti, Carolus cognomento vere Magnus, Henrici, Godefridi,&, quos prudens omitto, ceteri. Hoc tan- tum ; Inclytam illam toto terrarum orbe piamque Auffriacorum familiam , maiorum memoria hac ipfa BrabantijE ditione potitam effe, cum Maximilia- nus i .Mariam Caroli Audacis F.eius qui ad Nantium fortiter dimicans occubuit, thalami iure fibi cooptaf- fet. Defummis vero Pontificibus e Belgio acceptis, & ad maximum Apoftolatus gradum euedlis , incre- dibile didtu videatur, niflFaftos, Annalefque facros, vt tcftes omni exceptione maiores laudare pofTem; paucos e multis, dicis gratia nominabo. Grego rius eius nominis V.Bruno antea didtus , Ottonis Lotha- ringis Ducis filius, & Conradi Sapientis cognomen- to nepos fuit. Leo ix. Bruno & ipfe antea appellatus: cuius in facris Faftis ob lingulare vits fandtimoniam rcligiofum nomen legitur. Chriftum enim Seruato-

rem

1

rem leprofifpecie, tedo ledoque accepit: Idemque Pontifex cum elTet,Belgarum,vnde originem repete- bat, dilfidijs componendis Aquifgranum Romalon- go fane itinere peruenit: Remilque coada Epilcopo- rum fynodo , tranquillatifque rebus Ecclefiae , in Ita- liam reuertit. Poli: Stephanus xx. Romte fedit : cuius etiamtum Cardinalis ad Byzantinos legatio, con- flandae audoritatilque plena, G raecorum ad defedio-^ nem fpedatium audacia refrenauit. Califtus item ii. Guido antea didus, domoBurgundio fuit,& Vien- nenlls Archiepifcopus, hinc Pontifex. Huius foror Clementia, RobertoFlandriae Comiti nuptum data: quo humanis rebus erepto, Godefrido Louanien- fi, Magno Lotharingiae Duci in manum conuenit. Amadei Allobrogum Ducis coniux Mana, Antoni) Brabantiae Ducis loror fuit, amita vero loannis im. quem Louanienfem Academiam codidilfe diximus. Hunc quoque Amadeum amilfa coiuge Pontificem creatum accepimus. De Hadriano vi. Pont.ob recen- tem rei memoriam, mitto dicere: qui Vltraiedinus eam ipfam Academiam, atque adeo Belgium vniuer- fum, nominis celebritate, dodrina,lcriptilque imple- uit: Collegium etiam Pontificium Theologis Loua- nij magnifice exllruxit: & Caroli Quindi ftudijs, moribufquepraefeclus,Hifpaniam poli cum imperio adminilf rauit. Demum e Dertulano Epifcopo Car- dinalis, poft omnium fuffragijs Pontifex abiens re- nunciatus, Apollolicam l'edem,fed non ita diu, te- nuit. Optabat enim , corruptis iam fieculi moribus, corporis vinculis folutus , hinc in beatorum fedes euolare. Quas qui incolunt a Deo e viuis euocati,di-

** dumi*

du m iru m ,quot,quantofque hinc acceperunt. In his Pipinus i. Caroli,Ludouici,ceterique m Sandorum Natalibus recenfentur. nam & Carolomannus , & Lotharius, fxculi ac regni pertxfi , fponte fe abdica- runt^ in cxleftium rerum meditatione verfantes, monafterijs fe confecrarunt, ille Caffinenfi.hic Pru- menfi. Rarum id, fateor, atque huic xuo inufitatum exemplum, nili quod parentum memoria, Celf. V. auus,idem Carolus Quindus Augultus, mortem prxfagiens, abdicato imperio fe collegit, abdiditque, vt rationem omnis anteadx vitae fummo illi Impe- ratori Deo redderet accuratius.

Miranda fane haec: illud mirandu magis, femineum fexum, viros pietate fuperafte. E Brabatica enim ftir- pe Gertrudas,Beggas,Waldetrudas, & Odas, non fo- iitm a nobilitate , led animi fortitudine virgines vel viragines potius, in tepla.pauperefque largitate ac be- neficentia lingulari commendat hilloria. Haec enim B.Oda,tria Canonicorum Collegia, Louanij S. Petri, Eruxellis B.Gudulx, & in campeftribus Brabantix locis, fua pecunia erexit. S an da quoque W aldetrudis nobiliflimaru Virginum Collegium Montibus Han- nonix excitauit. Sophia denique B. E u s a b et h ae feu IsabelljE ac Ludouici Thuringix Lantgrauij filia, nupfit Henrico ii. Duci Brabantix: de qua nofter Barlandus: per omnem vitam multa pauperibus ero- gaffe , edodam nimirum a matre pientilfima Ifabel- la; cuius vitam fande innocente rque adam,hic Ant- uerpi^ gratulationis ergo ominifque boni, poft annos ipfos quadringentos pro communi vtriufque nomine IsABELLiE, ledifs. Iuuentus Gymnafij Societatis

Iesv,

Iesv, Celf. VV.Patriacque Nobilitate fpectantibus venufte nuper dedit mligni Tragico -comccdix ap- paratu. T aceo Isabellam admirandae fortitudin is Ptincipem Caftellae Reginam, Ferdinando Arago- numRegi nupta: qui ambo ex Hifpania pulfisMau- risatque ludaiis C atholici nomevirtute partum Pofteritati traflcripferunt. Finem facio illo S Leonis Pont, ad Pulcheriam Auguftam di&o, Celf. VV. ex animi mei fententia appellans: Res, inquit, humana, tutet aliter ejfe non pojfmt, mfi qua ad Diurnam pertinent con- feftonem, Regia fr Sacerdotalis defendat auHoritcu. Deum itaque Opt. Max. veneras precor, vt ominis boni gra- tia,oblato hoc non leuium vigiliarii impenfarumque Opere, Celf. VV. tueatur, in maius prouehat, & fobolem largiatur; vt Belgio noftro diuturnis bellis affedto optatam Pacem , tranquillitatemque Ecclefiae reddentes, decurfo vita; curriculo, acuo lempiterno perfruamini. Antuerp.Kal.Febr. Anni faecularis facri.

Celf.VV.

addi&ifsimus

Io. Bapt. Vrientim Antuerp.

** ^ Hadria-

HADRIANI BARLANDI IN HISTORIAM

dvcvm brabantiae

PRAEFATIO.

ORATIO UuBore,

Omne tulit pun£tum,qui mifcuit vtile dulci. Pote fine quid quam hifloria dulcius ejjfe per quam rvmmtot pulcherrimarum fitus ^urbium, tot flu- minum cur Jus, hortos , amoenos recejjus , Majarum domicilia , patrios cultus , habitus locorum ,

Et quid quaque ferat Regio, quid quaque reculet, <z>bi Jegetes,<z>bi r veniant felicius ^vua ,cogm\cimus : <$r domi ma- nentes fine fiumptu , fime periculo , orbem ip\um terrarum nobis peragrajje c videmur . Eiujdem muneris utilitas nonne maxima ejl? witam , mores, fafia hominum , confilia item , encntus

rerum in medio ponit, in qua poflerit as omnis , t an quam in flecu- lum 3 injpicere pofiit , $■* cyitam morefique componere . Quid bono- rum animos Pnncipum ad res cum laudegerendas magis accen- dit, inflammatque? Tyrannorum cupiditates quid magis refre- nat, dum cvtrique cernunt , te ?vita patrarint , futurum <z>t

mox in orbis totius , imo Jaculorum omnium theatrum omnibus fetanda producantur? Nullam earum habere notitiam rerum , ^ antequam nafcer ere, contigerunt, hoc efl fiemper ejfie puerum . EV pr Mentis etiam ficulis <? vixiffe evideamur, fola prafiat Hifto - riarum cognitio . Abjolutum Oratorem neminem dixerim , nifl exemplis abundauerit , plurima nouerit, ^n libris

Hiftcriccrum,cvt dixi, omnis Exempli documentayci>elut in illu- jlri monumento pofita intuemur \ mde qu& imitanda fint de-

promcrcj

(

promere, nobfcjue ad imitandum proponere, qu<e fugienda fugere po fimus. Confelendum efi itaque Principibus, Regibus, Impera- t oribus, njt Hiftoricos legant. Qua enim non audent Principibus dmonftrare domefiici , ea omnia Principes ipfi in libri* [criptis repericnt.Hiftoria ad id quod homftum eft inflammat , wtiiade- teflatur , probos extollit, improbos deprimit .

His tam multis ac rvarijs utilitatibus uddutius confcripfe <Sr primus tan fiam fatis mihi feruatam in litteras mi fi rerum d Br ABANTI^ Dvcibvs ge fi arum Hiftoriam ; fortalfe non tanta flrmonis politie , at fide optima . Nihil enim <vel grati a <vel ofenfic datum eft. Scio abejje ab hiforico debere foedum af fent ationis crimen , amorem ae beneuolcntiam , metum

Jimultatem. Nullus tota efl Hijloria locus , ftem non fim para- tus magna etiam flonflone /^Chronicis lingua noflrateD confcriptis , aut alijs certe , fti his de rebus aliquid litteris man- dauerint , ex fide reprAfentare . Quod fi quis domeflicis fidem exifiimet abrogandam jcript oribus , Liums fabulam nenhifio- riam fecit , ftem tam multi tradunt in confcribendis rebus ge- fiis, Romanos, non Punicos fecutum e ffe Annales. Quod njeroad fiylum attinet meum, omnino nihil fum folli citus. Hiftoria,<rtf ad fuum feribit Capitonem Plinius , quoquo modo /cripta dele- £tat, ipfa ad rerum notitiam prouocante natura. Sed damna- bit for tafle me quiffliam,rvtnimisbreuem. Datur laudi aperta, ac lucida breuitas : ftalis apud Sallujlium . Alius difparitatem reprehendet. Huic Limum obijeiam, quem modo breuem, modo cofiofum ruide mus. Dicet alius omitti quAdam^rpTAtemi. Ad Iu fimum prouocabo hifloriA fcriptoremfrouocabo ad Suetonium , qui CAfarum ruit as ita confcripfit, <vt multa njel pr At er e at, rue! nimis circumcisi narret , qua ab alijs ditia junt copiofius .

* *

3

De

DE VTI LITATE HISTORIA,

IDEM BARLANDVS;

Olet quadri a ftudiofis viris^vtilifhe fic Hiftoria? nos vero non modo vtilem & frugiferam , led ne- ^ cellariam mortalibus effe contendimus. Et quem- admodum agricolatione corpora, fic monumentis rerum animi fouentur. Vita: cupido pharmaca pellendis morbis inuenit.Series rerum,ne vnacum eo quigerir,interiret,Hi- ftoriam excogitauit. Quanto nobilior animus, tanto cete- ras dotes procellit Hiftoria, poti Ifimam que fibi lapientia partem vindicat. In ea eft enim imitatio viuendi , vitia de- teftatur, virtutes ardorequpdam imitationis effert; & cum rebus omnibus tempora vetuftatem adferant, Hiftoria nu- mero annorum admirabilior eft, & finalior habetur.

Boni

BONI DVCIS IMAGO.

Plato lib. vi i. de legib.

r^iyO^Ttq bi 7T0te<ril> o! ClpXpVTZS VVXTUp (po&gyi (JLZV XOtmg 7T0-

tejuioig ts olijlcl xgj Tohimig , dyct<?o\ Se xg) jifjuot Z>tg thxdioig re qgij <rd(p£$<rw, toQsMpioi Se dv&ig re rgij %i>jU7rdry) tw zroA«.

Principes profeflo nottu in <~vrbibus evigilantes, impro- bis hominibus 5 tum hojhbus , tum ciuibm tenori funt: amandi honorandi iu/lis ac temperatis : /ibi ac duitati <vtiles cvmueyfa.

Homervs Uiad. 0'

OY %ph 7Tclvvv%iov evSetP oLpSgyt.

Ci Aotot t evirer ^(potrooi , xgj) tooscl fie/u,nKe.

Haud dignum D v c e id efl.,no£lem dormire per omnetn: Cui populi commiffi,& tanta negocia cura.

Viagilivs ^Eneidos iv.

iEnea, potes hoc fub cafu ducere fbmnos?

Idem: Vigilas ne Deum gens

iEnea? Vigila.

S ilivs Italic vs.

Turpe Dvc i totam fomno confumere noftem, O re£tor Libyae, vigili flant bella magiftro.

Series

SERIES

DVCVM BRABANTI1

IN HADRIANI BARLANDI

CAP. I

CAP, I | CAP. VII CAP. XI CAP. XIII C AP. XX I I I I.

Hic ab altis intcricfti, a Barlando flndio frater mi fi.

Lotharius.

Carolus Caluus*

Ludouicus Balbus.

Carolus Simplex Lud. F.

Ludouicus Simplex.

Carolus Craflus. ! *

Otco.

Henricus &: Lambertus, eum Gccrberga.

Chronicis.

.* . • - v . 1 • ■ ^ ' v

. * , ■ e V /

I p i n v s. i. Carolomanni F. Chrimoaldvs Ansegis vs &: Begga,

P I P I N V S. I I.

Carolvs Martellvs.

P I P I N V s. III.

Carolvs Magnvs.

Lvdo vi cvs Pivs. Car. Magni F.

Godefridvs Barbatvs. Godeeridvs ii. Barbati F. Godefridvs m. t\

Henricvs Godefridi iii. F. Henricvs ii.

Henricvs iii. IoannesHenrici i i i. F.

IOANNES II.

IOANNES III.

CAP. X X V I i CAP. XXX CAP. XXXII CAP. XXXV CAP. XL C A P. X L I I I CAP. XLIIII C A P. L

- ~ C A P. L V

Wenseslavs, Ioan.Bohemia: Regis F. & Ioanna, Ioannis m. F. cap.lxi Antonivs Philippi Burgundii Ducis F. c a p. l x v i i

Io annes 1 1 1 1. Antonij F.Louanienfis Academia: conditor. c a p. l x x v P h i l i p p v s Antonij F. & Ioannis frater. cap. lxxxvi

Philippvs ii. Burgundia: Dux cognomento Bonus, hic Aurei velleris eque- ftrem ordinem inftituir. c a p. x C

Carolvs Avdax Philippi F. a cap. c 1 1 1, vfque ad c x l 1 1 1 Maximilianvs Avstriacvs-& Maria Caroh F. cap.cxliii Philippvs i i i. Maxim. F- cap. clxiiii

Carolvs Q_v i n c t v s Philippi i 1 1. F. cap.clxxiu

Philippvs i i i i. Hifp. Rex Caroli v. F.

Albertvs Avstriacvs & I s a b e l t a Philippi 1 1 1 1. F.

/

\

I

NDO

i,

>

/; . • , ^Ty

1 ".'••• -r ' *•

! ‘ >/

Vj/.L

/ Mv

• i,# t

isprouim ofa> Peco- * Dr,pomo« •e c multas a publica apparatu, ns lauda- ie obuia, Ilo inuti- e cvirum. itate cef- fene&u- egio tO' : multi- 'adertim > vt cir- miacen-

Ha NN0N1AE

PARS.

jELAtr*

1 DIAE

PARS .

i. ft

JjSV* Tlandt

AJrttrjnT van Rijen^ gT' «MU**» r

OfiileAt O Werflvifel j

° ^ xJavi

'fo -iy o S-Ltmtrt \

fHOlAAK: A

cLfUn

1 Flerrf

) »1

[Njmvr-

*vt| \fi 3 ° .

V» \ •rfl”1” > *«z *w*nfc

o V _ \ Vi 0 OMti

/ \ ./ 3^~4^>-,9" '"i— ^

[ Vaiflel o Htithbn ^

/uVl i *a»= \Vp»wi,

lfcrUga&ofe

BRABANTLE

DVCATVSAC

CVRATBSIMA

DESCRIPTIO.

K*£*y«

Tlandt

Mfaeslandt.

1 ■2”*6> K*/c

y.,%*

Raueftein.-v^t

^VVaV o -

.

\Loen.

^V-^o °-^ * :SI5 *r^WW.5 ™ q MRS. “T* .V*

PeellandtN000!^

Jft yT^nmc*'^

HttMtJrln ‘V o£. . ^

VJEN

N^rt, 0jK£t%\lf-Men

1*1 % /Nmrittrr .\l «

Horn^ com.

2^n% ^ UW»„ Uti!?1—

Uv)eIAE]

. I °Borclrt

*yJPARS.<

•BKRGJ B4R.S.

(QrMruis tti/ i llua

D V C V M

BRABANTIiE

CHRONICA

AB HADRIANO BARLANDO Rhetore Louanienfi confcripta,

Nunc tyrmitm Iconibus illuflrata.

DE BRABANTIA,

E I V S Q^V E VRBIBVS.

R A B A N T I A Germania: inferioris prouin- cia eft multum amoena, & deliciola Peco- ris ferax, frumenti multo feracior, pomo- rum abundantiffima. V rbes habet multas illuftri nomine: in quibus aedificia publica pariter &: priuata vilendo funt apparatu. Permulti ad vrbium fpeciem exftru£ti vici . Gens lauda- tiffima,& ad omne humanitatis officium maxime obuia. Doctrinarum quoque & pietatis cultrix , nec bello inuti- lis. Habet enim , vt poeta dixit , hac regio genu* me cuiriim.

\ Certe nulla eft natio cui vel humanitate, vel bonitate cef ferint Brabanti: nulla gens, quae minus grauem fenectu- tem fentiat. Hoc proflat illis hilaritas. Horum regio to- ta amoeniffima eft, nemorofa plerifque locis, ac multi- jugis ferarum generibus abundans. Aeris tanta praefertim circa Louanium & Mechliniam oppida puritas, vt cir-

A cumiacen-

2 Chronica

cumiacentibus regionibus, non raro Ixuiente peftilen- tia, Brabanti immunes a lue perfeuerent. Terra hxc vbi- que herbida , rerum omnium ferax , qux blandiuntur naribus, qux palato lapida fime. Quxcimque oculos pa- fcunt, quxeunque ad noftratia medicamenta conueniunt, largiffime effundit.

LOVANiV M.

h^vVANJVM caput eft vrbium Brabantix, coeli & aeris benignitate nulli cedens aliarum. Hic intra muros libera prata, vinex, horti Ipatiofi, agri, pomaria, campi , dumi , laltus , palcua, parux fyluulx, parua nemuft cula, vt merito hanc ledem ac domicilium optimarum artium delegerint maiores noftri, Habet enim Icholam, qua non alia fecundum Parifiacam numerolior, neque or- natior. Multa funt pallim toto orbe ChriftianoGymnafia, fed in aliis alia videas defiderari. Aurelix in Galliis lolx le- ges Ciuiles,Parifijs Theologia, ius Canonicum & Philofo- phia traduntur. Sunt alixquxdam lcholx,vbi fcla in pretio eft Medicina: Louanij omnes fcientix docentur. Habet hxc vrbs lacras xdes plurimas. Vnam diui Petri,ftru<ftura tam eleganti, vt architeftorum ludicio nullam pluribus locis inuenias pari politie. E conlpcftu templi Apoftolici vrfitur domus ciuica operofiftima , & qux non vna re tefte- turolim florentiftimamfuiftevrbem Louanium. Hanc ar- tificij plenam ftrufturam mirantur Galli, Germani, Britan- ni , & Itali. Schola Louanienfis vnum habet caput , vnum principem, cui omnes pareant; hunc Rectorem vocat. Cuius officium eft ius dicere, priuilegia tueri, & maleficij reos Icholafticos poenis afficere. Quiim in publicu prodit, ante

eum

Dvc VM Br A BANTIA. _ 3

eum it accenlus, quem Bedellum recepto illic vocabulo ap- pellant. Pone iequuntur famuli. Quantum autem honoris huic dignitati habeatur hinc apparet, quod Confules,Ma- giftratus,& clariflimi quique viri, denique omnium digni-* tatum gradus Academias principi aflurgant, & decedant de via. Exeunti ad comitia, quas certis anni temporibus indici folent,pluresaccenfi anteambulant, finguli manu auratum geftantes baculum, infignia honoris ampliflimi. Eft harcie- meftris dignitas: quemadmodum apud Romanos olim Di* «Statura fuit lex duntaxat menfium. Hasc nobis commen- tanti bus fcholas princeps ac Redtor erat eximius Sacrarum literarum profeflor Martmm Dorprn. Sunt & alia quaedam Louanij non indigna fpedtatu loca , Xenodochium amplif fimum, vbi nunquam nonafliftunt asgrotis mulierculae, fb- latiis refouentes fingulos, atque adferentes quod cuique e valeftidineefle confti terit. Eft alio loco digna Di uis, digna Principe domus , quam extruendam curauit fummus Pon- tifex Hadrianu* Sextm, quum adhuc in minoribus ageret. Intra moenia vi fitur & coenobium Carthufianorum , loco ab omni tumultu , ab omni frequentia femoto , ita vt nec eremi folitudinem in vrbe magnopere defideret monachi. Hoc aedificio nihil ex ea familia vidilfe fequicquam fplen- didiusingenue fatentur quiuis exteri. Ad muros vrbis, qua Mechliniam itur,arxeftinfigni vetuftate, &ad ocium, re- rumque vrbanarum vacationem Principibus accommo- data. Eodem loco, in monte te.mplum eft Baptiftae iacrum. E regione arcis, cuius modo commemini , turris eft in ipfo muro ex candido lapide, eaque alti tudine,vt inde videri /e- reno coelo Antuerpia poflit,o(fto magnis miliariis Louanio diflitum oppidum. Vulgo impenfa perdita vocatur haec tur- ris: quam annis aliquot fuperioribus fatifeentem ,confules

A z magno

4 Chronica

magno reficiendam curauerunt. Ager Louanienfis procer frumentum, legumina, triticum, poma, pira, perfica, cctcra- que ad corporum alimoniam pertinentia, dat & vinum. Cuius ea natura, vt non facile inebriet , non facile ad arma protrudat, & ludiam Veneream. Bibant hoc vinum initiati, quos diuin^ litera? perpetuo fbbrios & cotinentes e(Te vplut.

BRVXELLA.

R B S aulicorum frequentia, fontium copia , magnifi- centia principalis auIg,Ciuioe domus ac plurium alia- rum lplendore nobiliflima, & quod de fua Burdegala dixit Aufonius , Clementia coeli Mitis , irrigua larga indulgen-

tia terra. Huius incola: veflitu opes fuas oftentantpr^ ce- teris, & maxime genus mulierum. Templorum omnium hoc loco magnificentifiimum eft D. Gudula?,canoliico- rum collegio infigne.

M E C H L I N I A.

_ I s T A T Bruxella & Louanio miliariis quatuor Mech- linia, vrbs fitu &i opere munitifllma,qua? ipfa quoque iuas habet minime vulgares dotes. Aeris multam clemen-

tiam & falubritatem , incolas fermone blandos, moribus manfiietos, comes, ciuiles, bellicofbs etiam vbi res exigit. Placet in hac vrbe vicorum amplitudo, placet mundities. Habet Concilium Regium, habet & a?des facras complu- res, led duas, qua? longe ceteris antecellunt, Deipara: vnam, & alteram diui Rumoldi ornatiflimam, cum turri, qu# &C magnifica eft5& altitudine lpedlabilis.

HANT-

Dvcvm Brabanti^e.

HANTVERPIA.

Vnc offert /e mihi Hantuerpia, ad Schaldam fla- men fi ta, emporium longe celeberrimum. De cuius fitu, /pleiidore edificiorum, populi induftria, ac diuitiis quorundam exranc fcripti libelli. Efl: hoc nobile oppidum partim maritimum, Gallis, Germanis, Hilpanis, Britannis, Italis frequentatum. Hodie diuino munere & Senatus pro- uidentia lic floret mercimoniis, vt nec Londino in Anglia, nec apud Germanos Francfordie, nec in Galliis Parifio ce- dere debeat. Priuate hic domus affabre conftru&e. Certa- men efl; in vrbe,quis magnificentius aedificet. Grandia funt templa, vnum Deipara: Virginis auguftiflimum, cum turri altiflima ex candido lapide. Gentis mirum in opificiis acu- men:domus extruunt , altas magis , quam amplas propter locorum anguffiam , & fere ex lapide. Efl: hec ciuitas vna omnium qua: funt hodie in inferiore Germania , /aerarum certe ceremoniarum ftudiofiflima, vereque pietatis cul- trix. Monafterium habet Premonftratenfe, & ftru£tura magnificum, & monumento I/abele Caroli Ducis Bur- gundie coniugis nobile.

BVSCVMDVCIS.

pSprPpiDVM ludo !iterario,& pugnaci populo nobile. |g|J Horum arma fuperioribus annis haud femel Gelrij ienfere,cum qua gente vario certatum eft euentu noftris hominibus. In hac vrbe templum eft D.Ioanni facrum, opus vilendo apparatu.

A 3

PlPl-

6

Chronica

PIPINVS PRIMVS BRAB ANTIAE DVX.

C a p vt i.

trudis: quarum haec eft poftea in numerum relata Diua- ahwcw- rum:Filius,Grimoaldus^qui patre mortuo Dux factus Rei- pub. praefuit. Huius viri confilio Sigisbertus rex Francoru, diuerfis locis, in pauperum alimoniam iacras aedes, & coe- nobia extruxit. Odio quorundam interfe&o poftea Gri- moaldo, foror eius Begga, cum marito fuo , res Brabantiae aliquantum temporis adminiftrauit.

AnnoCbi- Jti fej.Si- gtbcrm in Chronick.

PIPINVS SENIOR BR ABANTIAE DVX I .

4

■ramum

8

Chronica

GRIMOALDVS PIPINI P. BRAB. DVX .

Dvcvm BrABANTI/E

9

1

Chronica PIPINVS SECVNDVS.

Cap. ii.

\

Atri Pipinus fucceflit huius nominis fe- cundus, & Dux Brabanti^ tertius, qui Her - {lalli cognomen accepit ab Hcrjlalio ; qui lo- Cus inter Leodium vifebatur & Traie&um, vbi ad Mofam fluuium idem Pipinus arcem extruxerat, in quam frequenter, credo loci captus amoeni- tate, fe recipere fblebat. Progenitoribus eft hic ortus fan- Chfiimis:vt prceteream alios, matrem habuit Beggam,Diux Gertrudis fbrorem.

De matrimonio ewjdcm> liberis . Cap. i i i.

Lectrvdis, mulier v\tx lan&imonia infignis,huic vxor data eft. Matrimonij vinculo fic iunfti, ac velut concatenati, bonorum omnium radici Concordi# nihil praeferendum exiftimantes, omnia fic egerunt, vt pax inter eos & tranquillitas eftet. Hanc pacem id boni fecutum,vt exeo coniugio digna parente fit edita proles: filij tres , Dra- go &Grimoaldus, qui quum Chrifti efiet fortis adfertor Dei,poftea Leodij Martyrium adijt ob Chrifti fidem, ibi iepultus in axie Diuo Iacobo iacra.Filius tertius fuit Siluius, vir pientiflimus,qui & ipfe Smfli appellationem meruit. Filia Notbuigis vocata eft. Sepulcro illata Colonis, mira- culis claruit: quaeres vi t^ innocenter afe euidens eft indi- cium. Omnium ex coniuge Ple&rude liberorum funera, vidit Pipinus.

DVCVM BRABANTliE. ii

PIPINVS II. HERSTALLIVS COGNOM.

B 2

11

Chronica

De bello eius eum Phrifiis . Cap. i i i i .

HV B E R N A N T E eo res Brabanticas , Phrifij , qui tum erant fidei hofles, vt fiium in Chriftianum nomen explerent odium, Franciam Orientalem ferro & igni late vaflauerant. Pipinus igitur Orthodoxa fidei propugnator acerrimus, ex fuis dele£lu habito, aliquot armatorum mil- lia contrahit. Nec longior inde mora , cum his copijs in Hollandiam tranfgreffus W ilteburgum (nunc vrbs Traie - ttum dicitur) obfedit, multumque & diu ab his qui intus erant, ftrenue defenfum, tandem cepit. Invrbe iam capta vis ingens Barbarorum cadaeft. Hic primum fiiba£ti funt Phrifij , qui nunquam antea didicerat externo parere Prin- cipi. Eorum, quos armis deuicerat Pipinus, animas quoque lucrari & feruare cupiens , Guilibrordum, quem habebant ea tempora virum fan£tiflimum , huc mifit , qui clari flima Euangelici fplendoris luce, caecatos infidelitate populos il- luftraret, & gentem alioqui indomitam ad veri & vnius Dei cultum accenderet.

Adulterium eiufdem . Cap. v.

N c i D i T poftea Pipinus in foedu adulterij crimen: quod ipfiim eo foedius eft habitum , quo innocentius vixerat ad id tempus ipfe. Alpiadis cuiuidam nobilis &: forma excelleti mulieris pulchritudine captus, eam com- preflit,& pragnantem haud multo pofl reddidit. Vnde na- tusilli filius Carolus, qui Alurtelli cognomen tulit. Hunc Pipini amorem eo progredum inuenio,vt adhuc fuperflite vxore legitima Ple&rude, alteram quoque matrimonio fibi iunxerit. Quod fadfum in Duce, quum Lambertus r raiectenfium ad Mofam Epifcopus reprehende ret,Dodo

princeps,

DvcvmBrabantkc, 13

princeps, Alpiadis frater, veritus futurum, vt Lamberti monita fecutus Pipinus,fororem eius di mitteret, mi fit qui fandtum viru interficerent. Nodlu occifum inuenio,quum aliquandiu orationi incubiiifiet. Hac de re fic habet Sabeh licus in Enneadibus. EtLambertus rvir infyni petat e Mar- tyrio defnndUu ‘fi, quia Pipmtm increpmjfet, quod Alpiadem pel- licem rvxcri JuperduxiJfct. Alpiadis frater Lamber tum premit, nec impune. \ncidit nefaria cadis audior in atroafimum genm morbi , erodente (e ipfum corpore, fupphcikque fibijjignente, Graei Phthiriafim occant , Pedicularis Romana woce dicitur. Apud eundem adnotatum inuenio his verbis: Duas Pip ino,BIon- dus ait,vxores fuiffe: Calpiadem,ex quaCarolus,qui Mar- telli cognome tulit, fitgenitus: Secundo loco Pledlrudem. Sunt qui Calpiadem Pleftrudi (uperdu&am tradant. Non defunt, qui Martellum ex concubina, non legitimo thoro natu feribant. Tanta vbiq; feriptoru laboratur incoftantia.

De morte eius. Gap. vi.

BErstallvs, per haec, quae dixi, & alia quadam in Gallijs, cui Prouinciae gubernandae praeferiis fuerat, gefla, excurfo vitae fpacio, moritur anno principatus fui xxix. Prius tamen quam decederet, apud conuocatos op-^714» pidorum primores, filium fibi , his etiam ampledfentibus, fuccefforem confli tuit, qui legitimo thoro natus non erat.

B 3

DE

14

Chronica

DE CAROLO M ARTELLO,

Pulijs em , Saracenorum aduentu in Galliae;

item de Phrifiis*

Cap. vi i.

A r o l v s hic Murtellus, robufta fuit Sc ferrea natu- ra (vnde cognomen accepit: Murtei enim lingua no- ftrate fjamec fonat) quam in fubigendis hoftibus, egregie offendit. Saxones primo vi&i ad eo, Si in- feftiflimi accol<£,Sc rebelles. Inde fubaSti Alemani: fubadfi flint SiSueui. Poftea ab Eudone Vifigotho Aquitaniae, Se Vafconi^ principe, bellum fibi illatum per legatos geflit.Ij cum exercitu Va (conum fines ingrefli cum Eudone, qui ad vim arcen- dam occurrerat, pugnauerunt.Pr^lio fuperatus Eudo,fui(que dif- 7%. r' fifus opibus, Saracenorum imploratauxilium,quiiamannosde- cem in Hifpanijs agebant. Galliam per hoc tempus ingrefli, Bur- degalam vrbem vi capiunt, captam diripiunt. Chriftiani nominis odio fieuitum efl: fine diferimine, in viros, in foeminas, in pueros. Templa quoque funditus euerfa firnt omnia, Se concultata fimu- lacra Diuorum. Iam progredi eos ad diripiendum Martini Turo- jienfis templum, varijs ac pulcherrimis opulentum donarijs, fama erat. Carolus igitur vndique coptractis viribus, ip(o etiam Eu- done,qui Saracenos accerfierat, in partes fuas addudto, Turonum contendit, ad impias gentisopprimendosconatus.Nec multo pofi: concurritur vtrimque maximis odijs,animifque. Ytraque pars difficilem hanc (enfit ptigqamifed Saraceni etiam funeftam. Pro- ditum efl: enim fidei hoflium ,cefa hoc loco millia feptuaginta. An.pi. Tam inclyta non contentus visoria Carolus, domitis Burgun- An.73i. dis, Se pofl: mortem Eudonis(cuius adiutus viribus Saracenos vi- cerat) Aquitaniae quoque magna parte fuis opibus adiedta, ad An<7i4’ Frifones bello perfequendos animum adiecit : qui populi perid tempus nondum Chrifli fidem amplexi erant. Huc deuedlus clafle Martellus, omnia diripuit, omnia casde compleuit, nulla neque fexus, neque astatis ratione habita, fubuertit ftatuas deo- rum: Templa ferro Si igni delenit.

An. Cbr.

723.

1 6

Chronica

Carolum Gallia Regibus imprajfe. C A p. v 1 1 x .

Il DER ico Francoru rege mortuo, Carolus delatu libi Prouinciae totius imperium, & regis lnfigmaper- anacilfime recufans; inquit, regibus, quam rex effi

malo. Et in Iodi patris demortui fuffecit Dagobertum , qui Hilderico natu maior filius erat. Huic poft quadriennium defun£to,lubiecit Carolus fratre Lotharium, qui non vitra bienium regnaui t. Poftea Chilperico, qui cognatus erat re- gum defunttoru, vi & armis regnu occupare voleti, fe cum exercitu obiecit Carolus, fuitq; ea Chilperico infelix dimi- catio. Qui fic vidtus, non multo poft, Legatos ad Carolum mifit: quoru illa itaeft placatus oratione, vt regia Chilperi- co ftatim detulerit infignia. Huic,poftquam annos quinde- cim rerum potitus elfet, quidam Icribunt Theodoricum quendam fucceflifie. Alij Theodoricurp Childerico in ad- miniftratione proponunt, & eos dicunt fratres fuilfe.

De alijs em rebus jjeJUe, C A p. i x.

IciT & Saracenos Carolus ante Auimonem (quam vrbem tum illi occupauerat ) Duce eoru ca;lo Amor- raeo,qui ex Hilpaniis accurrerat, luis laturus luppetias. Gre- gorio Pontifice tertio, Lutprandus Londus Longobardicae Princeps gentis Romam obfidione fatigabat. In Leone(qui Romanus erat Imperator ) nulla Ipes Pontifici quum elfet, ad hunc Carolum in Galliis agetem datae literae, quibus ora- bat eum Pontifex, vt laboranti Romse liiccurreret. Carolus Pontificis ledta. epiftola , pofthabitis omnibus, cu Lutpran- do fibi amicillimo egit, vt pro mutuo amore abftineret ab Ecclefia: rebus.Quod Lutprandus, ne no omnia Caro li, hoc eftliimmi amici caula velle crederetur, libentillime fecit.

Ex

DVCVM BRABANTIiE. 17

Ex quo tempore Gallorum Reges vrbi Romanas Apoftoli- casque Sedi fauere coeperunt.His multifque aliis parta glo- ria, Carolus iam fenex vita deceflit. Quidam fcribere funt a».74«. aufi, damnatum eum effe,& nunquam finiendis traditum cruciatibus, quod afliduis exhauftus bellis, inclementer extorferit a clero pecuniam, vt ita Procerum fiiorum rebus confideret. Additur a fcriptoribus Eucherio, Aurelianen- f Ium Epifcopo, facris operanti, prima luce cado repente de- lapfiim e Diuis vnum id nunciaffe. Sed hasc cun&antius re- ferenda, ne fides Hiftorias abrogetur. Plerifque enim ftulte multa afferentibus, temere affertis, multi aliquanto ftul- tius accedere folent.

De filijs eius. C a p. x.

N Chronicis Germanica lingua confcriptis, inuenio tres Martello patri filios fuperuixiffe, & filiam vnam. Sabellicus nulla fada mentione fili^, diuerfiis abiens, duos tradit filios ab eo relidos fuperftites, Carolomannium, cui maximo natu, ex patris diuifione Auflria & Sueuia- Pipi-Am74x. num,cui Burgundia&Franciaobuenerunt. Caroloman- nium poflea fponte Religionem fecutum, Romam venifle, ad Pontificem Zachariam,ab hoc facris ini tiatum, mona-A»^. fticaque indutum cuculla, CafTinenfe adiifle monafterium. Pipinum poftea folum gubernaffe , deui&os ab eo Germa- nos, Aquitanos, & Alemannorum gentem: moderatum & eum Francorum rebus, vt patrem.

C

vm

A». 7i«.

x8 Chronica

PIPIN VS TERTI VS,

Rex Gallorum er eat tu. C a p. x i .

I.v e per ea tempora Childericus,fiueTheodericus regnum tenuerit, vniuerfa Pipini virtute amplexa Gallia, pemrfaque Regis amentiam, Pont. Rom. qui tum Zacharias nominabatur, prius confulto,

hunc Regem creat. Mirum fuit femper huius viri

ckmMf /ludium in Romanam Ecclefiam , vnde Christianissimi cognomentum tulit: Romanis, 6 C laboranti Ecclefta aduerfus Aiftulphi Longobardorum Regis iniuriam opitulatus eft. Ste- phano huius nominis iecundo Pontifici, in Gallias ad auxilium contra Longobardos implorandum venienti occurrit , adque pe- des eius venerabundum fe demifit: inde equo infidentem, pedi- bus ipfe in regiam perduxit. Tanto tunc Reges Pietatis & Reli- gionis ftudiofiores erant, quam nunc priuati. Huius illa vox eft: Eo confiho nos arma induimus, vt /tpoffvhcam Jedm ab omni mortalium imurta yindicarmus^id daturi Chrifltan* T?ietati}non mortalium Jiudijs .

Bellum Aquitanicum. Gap. x i i .

tS i Agnvm fuit Pipino cum Aquitanis negotium, qui oda- ■ uo demum anno vidi ac debellati funt. Primaexpeditione

tott.vhtU- ad Theloatum oppidum caftra pofita, &, priufquam dimicari coeptum, Nauferio Aquitania: Principi data pax eft. Inde cum in regni interiora fe recepiffet,exercitumq*,dimififlet Pipinus, Nau- ferij miles, Galliarum gentem fubita vi adortus , omnia longe la- teque populatur. Ad quam vlcifcendam perfidiamxum eXercitu & copiis tumultuose reparatis, mifit filium Carolu Pipinus : erat enim iam ipfe grandis natu &C fenio confedus. Aquitaniam igitur ingreffus , magno animo Cardus ex Aruernis breui multa occu- pat loca. Fuit hoc tirocinium*, haec tam la^ta habuit initia militare imperium illius, cui res egregie geft^ Magni cognomen tu peperere, Necmultu inde fuit in terris Pipinus :ex Berta coniuge,Heraciij Principis filia relidis fuperftitibus filiis duobus, Carolo qui po- ftea Magm cognomentum (vt dixi) eft adeptus, & Carolomanno; quo mortuo Cardus omnem imperij molem folus fuftinuit.

DVCVM BRABANTIifi.

PIPINVS III. BRAB. DVX/FRANCOR.Rf

xA_ ,

20

Chronica

CAROLVS MAGNVS

DcYebu&abeojejlis. Cap. xiii.

Rancorvm regnu,quod a patre magnu quidc & amplu acceperat, multo maximu &ampliffimu reddidit iure belli, adie&is Aquitania, Vafconia, toto Pyrenei montis iugo , Italia tota ab Auguftis Praetoriis viq; ad minore Calabria, Saxonia citra & tras Albim, vtraq; Panonia,Dacia,qu£ appofita in alteraDanubij ripa eft,Iftria quoque & Liburnia, atque Dalmatia, praeter maritimas ci- uitates.Perdomuit atq;fiibegitBarbaras nationes, quae intra Viftula ac Rhenu omnesincol^ fimt Germani^.Saraceni ab eo in Baeticae anguluex cetera Hiipania fimt copulfi. Bcllu geflitcu DefiderioLogobardorum Rege ac hofte Rom.Po- tificis. Hunc reda&um in poteftatem, iuflit Lugdunum in Gallia deportari. Sub Dnicae Reiurrecftionis die Roma, pa- cato agmine veniente Carolum, Hadrianus Potifex huius nominis primus, accepit: eundequepulcherrimis,ob meri- ta in Romana Sede, Decretis ornatum dimifit. Saxonicum deinde bellum ab eo repetitum eft. Cuius cauia fuit rebel- lio. Abiente enim Carolo, omnia dd Rhenum vfqueSaxo vaftauerat. Hoc defundftus bello, cum Bauaroru Duce pace fanxit. Cum eode poftea bellum geftit,ob no datos obfides, quos priore foedere promiferat Bauarus. Poft receptos in deditioneBauaros,Sclaui,Iftri accolas bello petiti. Gentem hac aeftate vna perdomuit. Poftea Hunnos, qui & Hungari iam appellari coeperat, adortus, infigni clade affecit, ac mox in deditione acceptos humaniflime traftauit. Iam tot cla- rus vi<ftoriis,tot ferociftimarum getium domitor Carolus, in Franconiam eft profe&us. Eft h^c Germania regio.Hic ab eode indidfto multorum conuentu antiftitum, Feliciana eft damnata hasrefis, de abolendis San&orum imaginibus.

CAROLVS MAGNVS £R AB. DVX.FR ANQREX ET LAI

Yjm1*	- -Ag
	::tjh
: li f w

C

->

3

/

21

Chronica

Car olus a Leone tertio Pont.Rom.fmj>erato? declaratus.

C a p. xv.

Omanvs Pontifex Leo tertius, qui Hadriano lu£ fe&us elt, dum confiderat Regis Caroli & progenito- rum eius, maxima extare in Ecclefiam merita, & Impera- tores Conflantinopolitanos xgvb tantum nomen defende- re ac tueri , maximo totius populi confenlu atque rogatu, Carolum in Vrbem reuerfum , Imperatorem Romanum declarauit, & inunxit ter acclamante vniuerla multitudine:

CAROLO AVGVSTO, A DEO CORONATO, MAGNO ET PACI- FICO IMPERATORI, VITA ET VICTORIA.

Dc cvxoribus cius <$r liberis. C ap. xvi.

Res habuit in vita vxores, prima fuit Hildegardis no- mine,ex qua tres illi lunt nati filij, Ludouicus, Pipinus &; Carolus. poftea Wormacias in Germania , nupfit ei filia Rodolphi comitis Francis Orientalis . huic Faftradse no- men, ex qua duas luflulit filias, vnam Theoderatam,Hil- trudem alteram. Mortua Faftrada Lutgardam duxit, ex qua liberos non fulcepit.

Dc condita Patijienfi fchola, ej T filiis? qwbufdam aliis effis eius , ac morte.

C AP. XVI Ie

Am Imperator conlecratus, Ecclefxx ac Pontificia nitaris patrocinio lemel fufcepto, Capulum quen- dam, & Palealem impietatis reos extremo fupplicio admo- turus erat. Sed Pontificis rogatu, poena illis remifla : vtrum- que in Galliam relegauit. Bonarum artium ftudia quum indulgentilfime foueret, Parifijs diuinae human^que la- pientia:

Dvcvm Brabanti^e. 23

pientia? fcholam,& item alteram Ticini inflituit.Iunioribus orbatus filiis, Pipino Mediolani, Carolo in Germania, Ludo- uicum,quem virilis flirpis vnicum iam habebat, celeberri- mo totius Galliarum populi conuen tu, confortem Imperij a». 71#. declarauitrCumque reliquum vitas tempus, quod dederunt Superi , in ocio egiflet , febri tandem & lateris doloribus obijt,anno itatis feptuagefimo primo. Aquifgrani fepuh tus, in templo a fe conflru£lo. Monumento eius infcriptum:

Car oli magni Chrijlianiftmi Romanorum imperatoris corpus, hoc conditum e(l fepulchro.

T>e prodtgijs qua mortem em pracejferint .

Cap. xviii.

Ortem eius prasceffit deliquium Solis; idem annus quo princeps tantus ex humanis deceflit , Lunam ter vidit obfouratam. Aquilgrani in templo i£la fulmine pila concidit. Eodem loco & porticus a palatio ad templum du- cens, corruit. Pons, quem idem Carolus Moguntias cedifica- uerat, igni totus conflagrauit.

De fiat ara em . C a p. x i x.

O r P o R E fuit amplo & robuflo,excelfa flatura, ocu- lis praegrandibus, ac vegetis , hilari facie. Inceffus illi firmus, & tota corporis habitudo virilis. Clarior vox, quam vt corpori tanto conueniret. profpera valetudo, prae- terquam quod proximo ante obitum quadriennio fepius febri fit confli£latus.

De facundia & fiudiis eius. C a p. x x.

| Icendi facultate multum valuit ac prarfli tit, nec | Larini fermonis peritia contentus, etiam peregrina

ftudia

/

24 Chronica

ftudia fe&atus eft. Graeca tamen intelligebat melius quam inter legendum pronunciabat . Liberalium artium ftudia indulgenti (Time fouit, impenfiflime adamauit,earumque profefloribus honoris plurimum exhibuit. In Grcecis perci- piendis operam dedit Petro Pifanoeuidam. In ceteris difci- plinis, Rhetorica, Diale&ica, & Aftronomia praeceptore eft vfus Alcuino Britanno, quem virum in primis coluit. Mi» rum fuit in eo venandi & equitandi ftudium- exercuit 5c corpus frequenti natatu.

De cur a eius circa liberorum profettum.

Cap. xxi.

P Ili OS do£liflimis erudiendos tradidit praeceptori- § bus, amplifllma promittens atque diffoluens falaria. Neque enim ignorabat, quo quifque eruditior eftet, eo fa» cilioremclarioremque doftrinam miniftrare, neque paren- tum nomine dignos iudicabat, qui agros, qui vineta, qui iu- menta quoque pluris facerent quam filios.

De temperantia eius in cibo <$r potu .

Cap. xxi i.

Ibi erat valde teperans, quanqua ieiunia corpori fuo noxia querebatur. Vini tam parcus, vt no amplius ter, quater fiiper coenam aut pradium biberet. In cibo ferinam carnem aflam maxime appetebatxonuiuia rarius agitare, ac non nifi feftis diebus. Traditur & illud, nunquam eum fine do&o colloquio aut Hiftorica le&ione cibu cepifle. Quum femel optaftet fibi,ac feculo, duodecim viros Hieronymi & Auguftini fimiles , adftans forte praeceptor Alcuinus: Tu *vis, inquit, habere duodecim, quum tpfe ChrijUu coeli ac terra do - minus, horum fimiles^ea tempeflateplures non habuerit •

De

Dvcvm Brabantis.

De pietate em in Deum <Sr clementia, Cap. xxiii.

2J

I E T A T I s ac Religionis Chriftiana: tam diligens cuU tor fuit, vt non tantum Miflis & facrorum intereflet Horis, fed & Hymnos 8 C Pfalmos interdum caneret, ceu ex initiatis ac lacri ficis vnus. Templa Diuis erexit: Veram re- ligionem obferuauit etiam in minimis.Iniunas illatas ciuili animo tulilfe, in hoftes raro acerbius iasuifle traditur.

DE L VD OVI C O PIO,

Et filijs cita,

Cap. xxiiii.

A r o l o patri demortuo fiicceffit Ltidonicm^ tanta vir clementia, vt inde Pij cognomen fit adeptus. Aquilgrani,poft obitum parentis op- timi, cum legatis gentium diueriarum , pax noua eftab eo fancita.Filios habuit Otharium, & Pipinum. hunc Aquilgranis, alterum profecit Bauaris.

De bellis ab eo geflis. C a P. xxv.

V m Dacis bellum geffit. Vafcones opera Gallorum

ad imperium retraxit. Britones, qui res nouas moliti,

nouum fibi Regem creauerant, vicit. In prselio captum Murmanianum(is Regis nomen inuaferat) occidi luflit.

D Hoc

26 Chronica

Hoc imperante, Roma, caput gentium, a Saracenis ob/efta eft, vaftata, & omnis Tu/cia. Donarijs & (aera vefte /polia- tum Ca/finen/e monafterium. Omnia rapirusSc incendio foedata /unt.

De morte , & Decretis citu. Gap. x x v i .

Egessit Ludouicus anno imperij x x v i . fepultus

Metis, qui tota vita paternam aemulatus pietatem /an-

i. xit, ne /acris initiatus hominu /eruitioie fubiiceret . Quam turpe eft enim iftis aulicis efTe a /copis, a matula, a poculis, vel eum mulieri anteambulare, ad cuius verba in facrificio panis conuertitur , non foliim in hominem, /ed quod hu- ii* manum intelledum fupergredi videtur, in Deum. Sanxit & illa, ne /acerdos quseftui /e/e vili dederet, quum omnis m.ip/i ordini turpis eflet quasftus. Eodem au&ore ftatutum & illud Antiftitum celebri conuentu, ne /acerdotes pur- pura, /erico, aut gemmatis annulis vterentur. Abrogauit huic tam pio Decreto, vt multis alijs, nimium luxui dedita pofteritas.

D 2

28

Chronica

godefridvs barbatvs.

Cur omittantur vita quorundam Ducum : & dc bellis a Godefrido Barbato gtftis cum Arnouto Grimbergenji Principe. Cap. xxvii.

Vae poft huius Ludouici Principatum geftafunt,vfquc ad tempora Godefridi Barbati Ducis, qui Brabanticam terram ab Arduennat Principibus occupatam primus recuperauit,ea haudquaquam incorruptis rerum geftarum mo- nimentis tradita , nec affirmare, nec refellere ftatui. Hxcquxfc- quuntur &: rerum nouitate , &C varietate Exemplorum , non mo- do deletftare poterunt , fed &: prodefte Lectori.

Godefridvs igitur poft Brabantiam armis ac viribus recn-

f?erata,bellu indixit Arnouto principi GrimberganOjquicueftec 5geditiffimus,8c magno vir animo, Godefridu agnoicere fupe- riore recufabat. Hinc mucronib9, verutis, fecurib9, acerrime inter eos certatu. Vicit tade Arnoutus.Poft illa quoq-, du hoftiliter l^pi* cogrediutur,haud vno loco multu fanguinis humani effufum eft.

Cur diSlus Jit B arb at v s} & de amore omnium hominum erga eum.

Cap. xxviii.

Odefrido Principi natu grandiori cognomen Barbato

| fuitrPromileratenim patri Cc non ante pofituru barba, qua

An.iopS' adeptas recuperaftet prouincias , Lothoringiam &C Brabantiam. Huc Principe nobilitas vniuerfa plurimu dilexit , nec pauci quo- que Reges ipfius amicitiam per Legatos petiere. Nam erat &C miti vir ingenio, Sc ab omni flagitio ac tyrannide abhorrens. Confu- luit fuorum commodis , propria negligens^ vigilabat, vtfuis dor- mire liceret-, laborabat vt fui in ocio vitam agerent-, benefaciebat ingratis , etiam non intelligentibus , etiam inuiris.

De pietate eius in Diuos , morte. Cap, xxix.

SjH|| AON VM fuiffe in illo Pietatis ac Religionis (ludium, indicio funt tot lo- kHB cis ex eius^re coftru<5ta,& ej-e&a Monafteria. Lojuaqij quGqdip epcqa muros Parcenfe monaflerium huius efl opus , quod poftea patrum (ludio optimorum & agro & aedificijs ditatum cft. Is qui nunc in cade domo & moribus & rebus agen- dis prare(l,huc omnes cogitationes, omnia (ludia de(linat,vt & parta, qusefiraque a maioribus tueatur, &fummo iudici rationem exa&uro probetur. Mortuus hic An. 1140. Godefridus,fepelitur Affliginijjquod coenobium inter Bruxellam & Aloftum vr- bes vifitun vbi eft hodie Fratrum pie (andeque operantium coetus.

DvCVM BraBANTIjE.

godefridvs

DVX BRAB.

Chronica

de godefrido barbati

Filio, & bello cius cum Henrico Limburjjk Fr incipe,

C a p. x x x.

OsT defun£him Barbatum, filius eiufdem nominis, pofteaquam annum rexiflet vnum, eft cum valida manu profecftus contra Hen- ricum Ducem Lim burgis, qui Lothoringiam ingreflus,late omnia caedibus & rapinis foeda- bat. Godefridus diui Trudonis oppidum , cuius emes ab Henrici partibus ftabant, circunfedit, ac omni telorum genere fepius oppugnatum , poftremo in deditionem ac- cepit, oppidanis pollicentibus, ne grauiora paterentur, fe imperata fadfturos: quibus & venia data eft, & mutati reno- uatique Magiftratus, eiedfis Henrici fautoribus & amicis.

Deprofettione eius AquifgYmum ; debello GrimberganicO) de morte eiufdem. Cap. xxxi.

I N C citato agmine Dux Aquilgranum proficifeitur, - atque invrbcmadmiftlis, biduum in Caelario confe- dit folio , ciuefquc compulit vt fecum arma caperent, ita breui deui&is ac profligatis Henrici copijs, Godefridus cum vitftore exercitu inBrabantiam rediit. Non multo poft& Grimberganicum geflit bellum, fed damno maiore quam fru&u. Grimbergani enim Principes hic omnia recupera- uere,qu^e Barbatus illis ademerat. In Chronicis quibuldam legi, per h^c tempora in agro Louanienfi , no6le quadam meile rorafle. Moritur inde Princeps Godefridus, quum triennio & merifibus aliquot prafuiflet. Louahij fepultus in a:de Apoftolorum Principi fecra.

4

Dvcvm Brabantia-. 31

GODEFRIDVS 1 1 . GOD. BARBATI F. DVX BRAB. j.

3Z

Chronica

DE TERTIO GODEFRIDO

Superioris filio jn cunis deportato in aciem . Cap. xxxii.

R oxi mi Ducis filius Godefridus, nondum erae annum vitae primum egrefius,quum pater deceflit.

Itaque Grimbergani Principes, qui cum patre &£ irem auo huius grauia bella geflerant, infantiam Ducis pupilli contemnentes, rebellare coeperunt. Late vaftatus ager Brabanticus.Netelaria arx euerfa & folo aqua- ta efi. Haud longe diftabat haec domus a Viluordia,quas&: ipia tunc temporis non oppidum, fed.pagusjniedis ignibus confla- grauit.Tam atroci iniuria commoti nobiles Brabantiaecum vali- diffimo exercitu hortem infecuti, ad pugnam euocauerunt.Priuf- quam dimicari coeptum eft, infans Dux in cunis prolatus, ante a». m*. aciem pofitus traditur, vt acrius pugnarent Brabanti. Quum igi- tur miferatio eos infantis pueri teneret, quem fi bello vidti forent, captiuum ex Duce fa&uri videbantur, iis animis horte funt ador- ti, vt magna caede Grimberganos fuderint. Idem multis retro fe- culis fecerant Macedones cum Illyricis dimicaturi.

De matrimonijs enu liberis . Cap. xxxiii.

Odefridvs pupillarem egreflus aetatem , in matrimo- nium recepit Margaretam Henrici Limburgiae filiam, ex quafuftulit filios duos, Henricum, qui defuncto patre fadusert Princeps, A lbertum pofteaantiftitem Leodinorum,&: filiam vni- cam Aleydam , quae Regina fa£ta eft Angliae- Poft obitum Mar- garetae duxit alteram, cuius nomen in Chronicis non inuenio, Comitis filiam, ex qua natus ille filius nomine Guilielmus.

De prodigijs illius temporis } (gfr morte Godejridi, Cap. xxxi iii.

V i v s Principis temporibus, non vno loco fame labora-

tum,multaque prodigia hominum animos conturbauere. Terra horrende mota locis aliquot, tres Lunae in coelo, ac totidem vifi Soles. Dux Godefridus, tertio S£quadragefimo adminiftra- tionis anno, in humanis efle defiit. Corpus eius Louanij auguftifi fimo vrbis teplo,quod Barion^ eft, illatu,ibiq*, honorifice fepultu.

DVCVM Br ABANTI/E.

GODEFRIDVS III. IN CVNIS BRAB.DVX.

/

An. Chr

ii f 7»

34

•Chronica

DE HENRICI PRIMI

Matrimonio , ($r liberis eius. Gap. x x x v.

E n R I c V S primus huius nominis, proximi filius Godefridi Brabantiae Ducis patri demortuo fuc- ceffit* Vxor ei contigit Machteldis , Boloniae co- lmnsMattha^i filia, ex qua tulifle traditur filios duos, Hem ricum qui poftea praefuit, & Godefridu; filias vero quatuor, e quibus natu maxima, cui Marig nome erat,nupfit Othoni quartoCaelaiiTresah^funtpnncipibus tradit^ minoribus.

De (jiiibufdam rebmjejlis huim Hernici,

Cap. xxxvi.

N N o (nx gubernationis fecundo, Henricus euertit arcem, quae vulgo Duras nominabatur. Eandem fex- topoft anno rurfus inchoata a fundametis magno fumptu abfoluit. Poftea circunfeflum ab eo, & oppugnatum eft diui Trudonis oppidum. Huius caufa belli non traditur fatis di- lucide ab his, quos in hiftoria feribenda fequimur. Idem cum Metenfis vrbis Archiepifeopo Hierofclymam profi- cifcens, Chriftianorum aduerfus Turearum gentem prin- ceps declaratur. Huius itaque du£tu,Baruth ciuitas opulen- riffima vi capta eft, caede profligatis Tureis. Nec multo poft & hoc iuuante Conftantinopolis expugnatur, quibus ita profperegeftis, magnam cofecu tus celebritatem nominis, rediit in Brabantiam. Anno principatus fuixviij. congref fuseft cum Florentio,id temporis Comite Hollandiae,& Othone Gelrio: vtrunque cepit eo praelio. Vtrunquepoft compofitam pacem, generum fibi afeiuit.

Dvcvm Brabanti^

3;

*

•#

36

Chronica

De oppugnatione Leodij , [mitia militari in emes.

Gap. xxxvii.

iiVscEPTiE adminiflrationis anno x x v 1 1 1 . ex tota Brabantia militem ftipedio conduxit, cum quo Leo- dium profedius, vrbem dies aliquot bellicis operibus extra intraque ferociter oppugnatam cepit. Multi mortales om- nis fexus intra muros cxW ab irato milite, multi non fbliim natu grandes, verum & puerili(horrefco referes)in amnem praecipitati. Hinc conuerfus hoftis ad templorum fpoliatio- nes, altaria quoque tinxit ac fcedauit humano (anguine, vt nufquam non extarent eius infaniae veftigia. Tongrinum queque direptum ac flammis datum , & vaftatus ager. Sed reuertentem exercitum , iufta numinis ira felicitas prior deferuit. Cum armata enim manu Leodienfium Antiftes infequutus & acie congreflus , duo Brabantorum milia occidit, qui magna parte Louanienfes erant ac Lyrani; mul- tos etiam captiuos abduxit. Henricus & ipfe periclitatus, aegre cum paucis effugit.

De altera rvxore Hcnrici^ obfidione Brnxedafey HoU landu &> Flmdrk Comites . Cap. xxxviii.

WM

§§jl Xorem deinde duxit Mariam Philippi Gallorum % Regis filiam, quum priorem Machteldem ex morbo amififlet. Non multo pbfl Bruxellae, oppido Brabatiae agen- tem eum graui obfidione funt adorti Comites Flandriaeac Hollandiae,& Sael bergo Princeps; frater hic erat Anglorum Regis. Caufam obfidionis inuenio fuifle,ne Hericus fbcero Gallo, cum quo his bellum gerebatur, auxilium ferret.Hoc loco maiore aliquanto oblidentium (trage pugnatum, &C quum dies aliquot vim hoftium fortiter fuftinuiflet Henri- cus,

Dvcvm Brabanti^. 37

cus, animo repente mutato, Flandrorum Comiti promifit nunquam fc poft illa, nec bellico apparatu, nec pecunia opi- tulaturum Gallo : atque ita compofitis & pacatis omnibus foluta obfidio eft.

De nupti) s Othonis quarti Imperat oris, & bello indicio Gal- lorum Regi. Pofiremo de morte Hernici . C ap. xxx i x.

^ Nno ab humanae falutis exordio, m.cc.xi 1 1 i.Impe-A»«i4. rator Otho, nominis huius quartus, venit Traiecftum

ad Molam, duxitque vxorem Henrici Brabantia? Principis filiam Mariam. Gallorum Regi poftea bellu vna cumFlan dri^e Comite indicit, ad quod gerendu adiumeto fuit Hen- ricus. Itaque cum ingetibus copiis egrefti, caftra fecere non longeaTornaco. Gallus vbi videret longe fc viribus impa- rem, dicitur Iaeram ingreftus sedem lacrymatibus oculis, in caulaiuftiflimadiuinum i mplora fle auxilium. Sequutus in- de cum robore copiarum ad hoftem fuum pertendit. Hic pugna acerrima pugnata eft : tegitur coelum telis volatibus, equorum ftrepitu concurfuque terra horrende mota eft. Innumeri hoc pradio cecidere. crudelis ubique lutfus, <ubique pauor,<Sr plurima mortis imajjo. Galli ad poftremum egregie vicere, captis etiam quatuor exercituu Ducibus, inter quos Flandrie Comes, Otho Imperator, &Henricus viri impigri, quum ftrenue aliquadiu reftitiftent hofti, amifla exercitus parte multo maxima, cum paucis fuga elapfi,cofulunt faluti fux. Non multo poft Henricus& fidei hoftibus exfis, prin- cipatum fuum memorabilem reddidit. Anno proxime infe- quenti, morbo correptus grauiflimo, Colonke Agripina? fa- talem obijt morte, quum annos quadraginta ofto reru poti- tus eftet.Corpus illatum fopulcro Louanij in a:de facra Petro Apoftolo: vifitur ereftum medio choro monumentum.

E ^ D E

Chronica

DE HENRICO SECVNDO,

Et liberis eius. Item coenobium Vallis-ducis apud Louanium , vnde nomen acceperit , a quo [it conditum .

C AP. XL.

CUS

vncto patre, Brabantias principatum tenuitHenri- filius, quem Magnanimum video a quibufda appellatum. Ex Maria vxore, quam acceperat, Philippi Romanoru Re- gis filiam, nati huic filius nomine paterno, &C filias quatuor. Natu maxima, quas Machteldis vocata eft, nupfit tunc temporis Gallo- rum Regis fratri. Altera in baptilmo nominata Maria viru habuit duce a Beycren. Tertia Beatrix in Matrimonium collocata Thu - ringias Latgrauio (ea cft dignitas apud Germaniae populos.) Om- nium natu minima , cni Margaretas nomen fuit, monafticam vi- tam amplexa, claruit fandtitate in coenobio Berna dini ordinis, locum nominat Vallem- duc is, Loimnio diftante miliaribus duobus, regione amoeniffima.Codidit hoc monafterium Henricus fecum dus,dequo nuc agimus, videturque fumpfifie appellatione Ducis acoditore Duce. Poffc obitu Mariae duxit aliam vxorern, nomine Sophiam, clariflimis ortam natalibus. Quas mulier per omnem vitam pauperibus S£ egenis multa diftribuit. Eade peperitHeii' rico filium, qui &c ipfe a facro fonte paternum accepit nomen.

De bellis ab eo gejlis. C AP. xli.

■ I c princeps ad Rhenu,ad Mosa geflit bella diuerfa. Colonia grani obfidio- ne fatigauit,no potuit tame expugnare.Cum de igitur fuorii inde reiedus, incefis omnibus villis ac edificiis,qu£ circa vrbe vifebatur, abiit. Herici huius tepo- rib9 vixeru t,Albertus cognometo ^Magnus iThomas Aquinas Pr^dicatorij ordinis, viri ambo infignes. In Colonia Agrippina ille, hic Parifiis jpfefius eft facras literas. Quomodo Romanum imperium [ibi delatum recufauerit ,

& morte eiufdem. Cap. x l i i.

Nnocentivs quartus Pontifex Romanus, vbi Fridericum lecudum, hominis(vt quidafcnbunt)calliditate perta?fus,abdica(fet imperio, ad Hen- ricum Brabantice duce literis datis, eu rogauit, vt reru imperij gubernatione fufei- peret.QuodHenricus Fortuna contentus fna recufauit. Guilhelmum Hollandiae Comitem,ac fibi ex forore nepote Romano Principi comendans: quae comenda- tio effecit, vt poft Henricu Turingiae Latgrauium,qui Friderico fucccflit,Guiliel- tnus fit Romanus Rexdeclaratus.De cuius caede apud Phrifios dixi in eo libello, que de Holladu Comitibus feorfum edidi. Hcricus,de quo agim9 hoc loco,ingetis animi Princeps , vita fundus cft anno gubernationis Brabatiae vigefimo fecundo. Corpus eius fcpulcro illatum in Monaficrio,quod lingua noftrate VtUer dicitur.

Dvcvm BrABANTI/E.

1

4o

Chronica

DE HENRICI TERTII

Vxort i liberis , & quibttfdam alijs. Cap. xliii.

E n R i e v s tertius, qui patri fuffedhis eft,iuxit fi bi matrimonio Aleydem Burgundii Ducis filiam. Ex qua fiifcepit filios tres , Henricum, Ioannem,Godefndum, filiam vnam Mariam: quas poftea nupfit Gallorum Regi Philippo, nominis huius tertio.

Praefuit hic Princeps vt bonus re<ftor, benignus vir, ac fa- cilis^ ad promerendam omnium gratiam natus. Pacem toto adminiftrationis tempore coluit. Sed optimu ac nobi- liflimum Ducem, noftris hominibus inuidentia fata e me- Ai. uti. dio fuftulerunt, quum annos rexiflet tantum tredecim. Vxor poftea aliquamdiu fan&iflime adminiftrauit,filijs ad- huc impuberibus. Vterque fepultus Louanij , in coenobio a fe condito Prgdicatorum,ad partem dexteram ar£ maxim^.

HENRICVS III. DVX

DVCVM Br ABANTI M,

F

42, Chronica

DE PRINCIPATV IOANNIS,

Quierat fecundus Henrici filim * <Sr difcordia inter Loua- mum & Mtthlimam. Cap. xliiii.

N N o ab obitu Henrici odtauo , Primores duita- tum Ioanni jfecundo filio Principatum Brabantia: deferut.Nam Henricus natumaximus,obnaturg yitirqTiida5idoneus non erat ad gubernandum. Hic poftea confilium fecutus Mechlinienfium Principis, viri prudetis, vita: dedidit fe monafticae. Vnde maxima eft orta difcordia inter Louanienfes&Mechlinia: Principem. Louanij ciues iniuriam fa£la Henrico dicebant, qui fi parum erat ipfe ido- neus ad gubernandu, per alios reru peritos viros gubernare potuit, fec tum erat fentetiaLouanienfium.Paulatim res eo procedit, vt& portas claudere fint aufi,cu matre Aleyda appropinquanti Ioanni. Per idem tempus exiffe traduntur Louanienfes in agrum l^echiinienfium , ferro flammaque omnia concuIcaturi.Quod cum Princeps loci audiflet,con- feftim egreflus cum filis, ad pugnam fe expediuit.Certatum eft atrociter, ac tandem inclinauit eo vi£toria,vnde plus ro- boris fuit. Auxiliaribus vrbium aliarum copijs adiutus Mechlinienfis,Louanienfem fundit, fugatque.

De cvxoribm ac liberis \o annis. C A P. x l v.

Ost hxc Ioannes Louanij quoque Principatum fufeepit. Margaretam Philippi Galliarum regis filiam in matrimo- nium acceptam, dilexit vnice:quae poftea doloribus partus exun- da eft. Inde duxit alteram eiufdem nominis, filiam Guidonis Flandriae Comitis. Ex qua tulit filios , Ioanncm &£ G odefridum, quem amifit admodum iuuenem. Natae filia: totidem , quarum vniMargareta:, alteri Maria: nomen inditum eft.

DVCVM BRABANTIiE. 43

IOANNES HENRICI III. F. DVX BRAB.

t

44

Chronica

De bello geflo cum Archiepifcopo Colomnftum, <Sr 'fo annis evictoria . C A P. x LV i .

vy/

.J^Bierat mortem Henricus Lymburgia: Princeps. Quo nuncio ad fc perlato, Ioannes Dux Brabanticus,

eo ad publica negotia componenda proficifcens, (emerat enim legitime eam terram) Geldrorum Comite Pvaymun- do obiiciente fecum haud inualida manu, ad exitum per- ducere non potuit, quod animo conceperat. Magno ftudio contrahebat vndique auxiliares copias Geldrusad bellum inferendum Brabanto. In focijs erant Colonienlium Ar- chiepilcopus, Henricus Comes Lucenburgenfium,W alra- nus Valkenburgus Princeps. Quae conlpiratio tatum abeft, vt deterruerit loannem , vt confeftim etiam cum armato milite, in Archiepilcopi loca tumultuose irrumpens, omnia late vaftauerit. Pax deinde , led fruftra mota eft. Aegerrime ferebat Dux Ioannes , quod Traie&u ad Molam ( qui com- ponenda: pacis locus fuerat conftitutus) Gelria: Princeps ve- nire contempliftet. Ad h^c nunciabatur, eundem Lucen- burgenfium Comiti, accepta ingenti pecunia Gelricam ter- ram vendidilfe. Ioannes igitur irarum plenus, cum multitu- dine armis inftru£la, in terra Valkenburgenfium proficilci- tur Colonienlem (cui maxime infenfuserat)oblelTurus.Illc vero vbi vidit hoftem libi imminere, fugam cepit. Quem Dux per montes ac lyluas inlecutus, omnem iplius terram eft foediftime depopulatus. Breui poft Colonia: ciuium , & Principis Iuliacenfis rogatu, venit ad oblidendam arcem Woronc ( ita enim vulgo dicebatur. ) Nam hinc quotidie Iceleratorum manus excurrens , pecunia negotiatores aliif que mercibus exuebat , qua: res multum incommoda fuit circumicftis emporiis. Ad arcendum Ducem , Colonienfis

validif

Dvcvm Brabantu. 45

validiflimum paucis diebus cotraxerat exerci tum, & auxilia ab his, qui Ioanni ex confeffo aduerfabantur. Iam non pro- cul aberat hoflis ab arce : quum certior factus de eius ad- uentuBrabantus, magno animo procellit obuiam,fuofque breui oratione, vteo die ftrenuam fibi nauarent operam, hortatus, canentibus lignis in aduerfam procurrit aciem.Se- quutus miles ferociter dimicat, protradaque in vefperam pugna, vicit tandem Brabantus. Ceciderunt ex ducibus, qui Antifliti venerant auxilio, Henricus Lucenburgenfis Princeps, fratres eius tres, & alij plenque illuflrcs viri, Anti- fles captus , & cum eo tota fere nobilitas. C xix multitudi- nis numerus parum iniri potuit. Satis conflat multo plures ex Archiepilcopi exercitu quam Brabatico cecidilfe. Hanc vi&oria adeptus Ioannes, arcem diruit, diruta lolo sequauit*

De mmmmrfione in ^nendam Petrum , cogno- mento Brofenium . C a p. x l v i i .

Iennio pofl, praxliues quidam in Gallia Petrus cognomento Brofenius, loannis huius lbroris(qua^ Philippo tertio Gallorum regi nupta erat ) amore incenius, quum illa femper congrelfum eius declinante, libidinem fuam explere non poffet,eam apud Regiam Maieflatem, cui longe cariflimus erat, criminis detulit, nefcio quid com- mentus feminam perpetraffe, tantumque effecit, vt iuffu Regis in cuflodiam abdu£ta , de vita periclitaretur . Ad quem tam atrocem nuncium excitus Ioannes, Panfium properat, vbi foror cuflodiebatur: hic re diligenter inuefti- gata,&fbrorem falso delatam liberat, & Petrum delatorem laqueo necat.

F 3

Dt

Chronica

Am. i2S).

C*p-43<

Cif. 41,

46

De obitu Ahjda c emugis Henrici tertij. C a P. x l vi 1 1 .

N N o qui erat ab ortu Chrifti, M. CC. Lxxxi 1 1 . mo* rrturdluftrifTima mulier Aleydis, mater Ioannis ducis ST vxor tertij Henrici , fepulta Louanij , vt alio di£tum eft loco. H xc mulier in vita multum dilexit, & omnibus offi- ciis beneuolentia: profecuta eft Thomum Aquinatem, Pras- dicatonj nominis viru, (vtante dixi) ad quem Parifijs agen- tem frequenter fcripfit , confidens eum per literas , quibus rationibus in hoc mortalitatis pelago , coelefte fibi patriam demereri poffet . Ioannes inde filiam fiiam Margaretam, virginem egregia forma, nuptum dedit Henrico Lucem- burgenfium Comiti, eius Henrici filio, qui in pugna fortiter occubui t,no procul ab arce W erone. Iunior hic Henricus, poftea fa&usRomanoru Imperator, in Italiam tranfeendit.

De mptijs filk Anglorum regis, & morte foannis ducis •

Cap. xlix.

Avd multo poft celebrata? magno apparatu nuptis Anglorum Regis filia:. Ad quas Ioannes quoque pro- fedhiscum pulcherrimo equitatu, incredibili omnium lae- titia excipitur. Per eos dies, vt in publico gaudio fieri folet, concurfiim eft haftis. In quo certamine Dux idem, dextro an \xuo brachio incertum eft, lethale vulnus accepit, ex quo paucis poft diebus, vita decedit. Cuius morte vulgata, maior quam credi pofTit,lu£tus totam Brabantiam occupa- uit. Egerat enim demente, pium, & beneficum Principem. Cuius defuncti corpus adueftum Bruxellam fepelitur in axle facra Minori tarum, qui per ea tempora viri erant mul- tum Chrifto dedi ti, non conuiuantes,non fcortantes, neque mifcentes fe humanis negotiis.

DE

47

DVCVM BRABANTliE.

DE IOANNE SECVNDO ‘Duce, (§~ matrimonio cm.

C A P. L.

At r E mortuo , Ioannes fecundus Principatum adeptus, filiam regis Anglorum Eduardi primi in matrimonium accepit. Huic nomen erat Mar- gareta, ex qua genitus illi filius. Luculentum illud in arce Vuerenfi deambulatorium (vulgus aulam dicit) huius Principis eft opus.

^ ■ ■ ‘ « •• • [ * ■ i ' 1 . ' i .. '

De bello regis Gallorum aduerfm Vlamlros .

Cap. l l

N hunc Principatum incidit atrox bellum,quod Phi- lippus, huius nominis quartus, Rex Galliarum geflit aduerfus Flandria populos. Caufa belli fuit, quod Guido eius terra Princeps, filiam Philippam , quam de facro fonte leuaueraPGallus, filio Eduardi regis Anglorum nuptum dare flatuiffet. Agebat ca tum in Galliis apud Regem fiifce- ptorem fiium. Is igitur cum coniuge, Proceribus, & manu valida ingreffusFlandrorum fines, complura oppida expu- gnat: ac paucis inde diebus, totam Flandriam in f uam pote- flatem redegit, capto prius Guidone cum filijs duobus.Flan- dria fic domita atque fu badia, praficit Comitem Iacobum quendam Simpolium. Cuius tyrannidem pertafi primum Brugenfes, deinde ceteri omnes rebellarunt. Brugas vene- rat Comes, animaduerfurus in quofdam,qui grauiter, vt illi videbatur, deliquiflent,quum fiibito ad arma confiirgens multitudo pene omnes occidit. Comes agre cum paucis

euafit.

48 Chronica

euafit. Nec multo pbft apud Regem queftus de vi illata ef- fecit , etiam vt ex toto fuo Regno ille ad euertendam Flan- dnam numeroliflimum confcriplerit exercitum , cui pro- fecit Comitem Arthefio , virum acri ingenio & gloria mi- litari florentem. Peruenit is cum omnibus copiis in agrum Cortracinum , fperans fore vt breui omnia eius terro oppi- da caperet. Sed vt in ceteris rebus, ita in bello maxime folet variare Fortuna : Duces exercitus Flandrorum , fuos horta- ti, vt pro fe, pro coniugibus, pro libens, & bonis fuis omni- bus fortiter dimicarent, cum hofte confligunt. Fit atrox prolium. Flandrica gens pro libertate , pro aris & focis di- micans , aut moriendu putat, aut vincendu. Ijs erat iniun- flum, vt initio pugno fuftibus & haftilibus maioribus Gal- lorum equos occiderent: quod cum ftrenue faciunt, adepti funt vi&oriam : magna vis Gallorum perempta eft. Qui- dam tradunt hic periifle totam fere nobilitatem Gallici Regni. Secundum hanc pugnam Flandn multa loca recu- perauerunt, quo antea Gallus ademerat.

49

— — — ■ $

IOANNES TT. IOANNIS I. F. DVX BRAB.

Dvcvm BRABANTI£.

G

5°

Chronica

De reditu Callorum in VUndriam & prtlijs cum eadem gente.

Cap. l i i.

9&kSr non multo pofl: cum nouis copiis Philippus inFlan- ^ driam reuerfus, vbi circa Infulas oppidum dimicatur, plu-

re fqtie momento temporis vtrinque catfi funt. Rurfus eodem fere loco a prima luce ad vefperam in acie cotinuitFlandrum Gallus, ita futurum fperans, vtin mediis caloribus acfbatis hoftem ftando pugnandoque feifum vinceret. Interimcommifibprxlio multo atrociori quam pro numero dimicantium, plurimi funt in vtroq; exercitu occifi, nodis interuetus pugna diremit. Inde Fladris aliis alio fe recipientibus, vt aquae potu fedarent contradam labore fi- tim, Gallus fuos in equis manere iuffos, node concubia eduxit. Hic manum vnam Flandrorum adortus fuperior fuit. Cadus in ea pugna G uilhelmus Iuliacenfis , quem Flandri aduerfus G alli- cas acies fibi Ducem elegerant. Hoc fucccffu Philippus elatior fa- dus, obfedit Infulas, addudo fecum G uidone Comite, quem ca- ptiuum habebat. Quadiu tenuerit obfidio,8c quoties oppugnare vrbemfit adortus non traditur. Quidam feribunt ea conditione pacem fadam,vt Gallus tantifper oppidum Infulenfe &C alia que- dam loca fibi feruaret, donec ftatutum efietvnde quotannis pa- dam ex Flandria pecuniam reciperet. Ita dimiffus £uido, luis omnibus rediit multum expedatus, fed breuis hxc fuit laetitia. Nam paulo pofi: decefllt admodum fcnex.

De motu cimli Mcchlinia O* BruxelU. Cap. liii.

Ariis inde motibus agitata Mechlinia, propter fibi ademptaslibertates vendendi falis ac pifeium: 6C quoniam Imperatoris Henrici Lucenburgenfis fauore Hantuerpia his ipfis poftea frueretur commodis, maximo eius vrbis odio Mechlinien- fis flagrabat cinitas. Auxit malum,qubd Ioanniadobfidendam Mechlinia, qu^ prius portas clauferat venieti,Hatuerpienfes tule- rint fuppetias. Exiit hxcobfidio in aliqudtfeptimanas, per occa- fionem.Interim egreffi Mechliniani fu bito Flantuerpienfium in- uadunt aciem, arrifitque huic Fortunsi conatui. Nam <k hoftes

CXii

Dvcvm Brabanti^. 51

cxCi magno numero qui exierant, ad oppidum rediere, vix paucis amiflis. Cum igitur pergerent hunc in modum rebellare, Dux edido prohibuit, ne quis vfquam illos commeatu imparti- ret: capitale futurum fi quifpiam hoc tentaflet. Sed nec ita qui- dem fubigi potuere, antequam ad fluuium Schaldam haud longe ab arce Reperamunda cum hofte congredi praelio fuperantur. Tum demum fiipplices ipfi, portarum claues Duci tradunt. Qui- bus acceptis ille partem murorum diruit, habebatque in animo totam vrbem nudare munimentis. Sed accepta grandi pecunia deftitit. Eifdemque fere temporibus eft &C Bruxella: tumultua- tum, fed multo quam Mechliniae periculofius. Fabri, textores, fu- tores,tabernarij, atque omnis illa faex ciuitatis eo infaniae prolapfa eft, vt quorundam primorum aedes diruerit , non pauci ex ditiori- bus metu vrbeexcefTcrant. Princeps eadem dilcordia conturba- tus, Viluordiae (quod oppidulum didat Bruxella noftratibus mi- liaribus duabus ) fe continebat cum praefidio. Effufi quodam dic Bruxellenfes , venerunt in agrum Viluordienfem : quod videntes quidam dixere in hoc venilie, vt a Duce veniam pro rebellione peterent: aliis vili funt hoftilia omnia minari, pofteaquam armati 6Cere£Hsfignis veniffent. Dux igitur cum paucis obuiam egref fus dimicat. Illi fu bito hoftis occurfu , vix incepto praelio, in fuga

vertuntur, qua perculfa Bruxellenfium ciuitas deditionem fecit.

*

De morte Ducis loannis. C A P. L 1 1 1 1.

| 1 c Ioannes Secundus poft nouendecim Principatus annos

periit Vuerae, innato veficae calculo. Sepultus Bruxella in templo S.Gudulae Virginis. Nullus Principum fic abhorruit a bellis gerendis, quae tamen fi effugere non poffet, maximo gefTic animo.

DE

An. r;n.

%

9

P

Chronica

DE IOANNE TERTIO,

Et quibuflam alijs. C A P. L v.

O no patri bonus fuccefiit filius tertius Ioannes, natus an- nos dun taxat duodecim. C uius initia Principatus multum turbulenta fuere, nam propter xs alienum quod maiores eius, pater 8c auus gerendis auidue bellis conflauerant, detinebantur paflim negociatores, quod non modo priuatum, fed & publicum erat incommodum. Repperic tandem huic malo remedium hu- mana induftria. Sunt enim polliciti mercatores fi Dux permit- teret, fequicquid deberetur adnumeraturos lingulis e fua pecu- nia. Quod voi eft fa&um, licuit ftatim vnicuique quo vellet, citra vllum vira aut bonorum diferimen proficilci.

De pluuta decem menfinm3ffi C4r itate Amon*3& peflilwtiajtf Cometa.

Cap. lvi.

N fequenti anno, qui fuit falutis noftrx M.ccc.xv.Braban- tia &C finitimx regiones afflidlx funt maximis malis. Poli Calendas Maias orta pluuia,quxmenlesdurauit plus minus de- cem. Ex qua intemperie, cum in agris neque frumentum neque alia homini £c pecudibus necelfaria maturelcere polfent , fumma rerum omnium caritate non vno loco coeptum eft laborari. Quae caritas progrelfu temporis adeo inualuit,vt quidam prodiderint poft homines natos maiorem non fuiffe. Mendici in viis, in por- tis, pro templorum foribus, inedia efflabant animas. Hanc anno- nam lecuta ell tanta peftilentix vallitas,vt quotidie in lingulis pene oppidis lexageni,feptuagenive homines efferretur: quorum alij lexta die,alij tertia, multi lecuda, nonnulli ftatim in ipfo mor- bi aduentu extinguebantur. Multitudo omnis perterrita, in mon- tes, lyluas,S£ loca deuia fugiens, vacuis errabat in agris, alij in tem- plis diuorum aris affixi, diuinam implorabat opem. Hic filios, ille parentem lugebat ademptu : alius fratre, alius lorore deliderabat. Explicari oratione non poteft, quata fuerit eius teporis calamitas, qui gemitus, qux lamentationes noclurnx diurnxque. Per eadem fere tempora obferuatus eft in coelo Cometes diro afpedlu, magna luce radios fuos emittes. Vulgo putatur hoc prodigij fumis Prin- cipibus exitiu, aut bellu, aut peftilentiaaliquapopujpprotedcre.

*•

Dvcvm Brabanti^e. J3

IOAN. III. IOANNIS II. F. DVX BRAb

G

3

54

Chronica

#

De bello aduevfta V (tlkenbnrjjenfes. C a P. L V 1 1 .

O a N N E s bellum fufcepit aduerfus Raynoutum Valkenburgeniem,ob affectos incomodo Traie&en- fes ad Mofam: perdudtoq; in agru Valkenburgenlem exer- citu 5 obfedit floretem ac bene munitam vrbem Sitterium. huc accolas omnes pecuniam, aliaque bona (iia, vt in locum tutiffimum deportauerat. Et intus pradidium erat militare, Ducefq; non poenitedi, quorum opera & virtute femel a iu- uembusrepulfushoftis in caftra redijt. Ad poftremum ta- men vrbs dedita eft,quam deditionem fequuti Harlenfes vicini, venere & ipfi in Ducis poteftatem. His pera&is, co- pi^inBrabantiamredudtas fimt. Breui pofl: inter Ioannem & Raynoutum pax compofita non diu tenuit. Rurfiis iniu- ria & damno affe&is Traiedtenfibus, inuenio poft longas controuerfias Raynoutum Louanij cuftoditum aliquan- diu, fed libera cuftodia. Vixit hac tempeftate vir ingenio arte medendi eminens lotmnes Mandemlm , patria Anglus, qui toto fere terrarum orbe peragrato, tribus eam linguis peregrinationem confcripfit.

De bello inter Tlrndru Comitem & BrabmtU Ducem .

Cap. lviii.

£ O D I N V s Antiftes quod iuris habere putabatur in Mechlinienfis oppidi Principatu, vendiderat Ludoui- co Flandrorum Comiti. Huic cum parere nollent ciues,6c legatione mififlent ad Brabantias Ducem vna ex parte Prin- cipem vrbis, Ludouicus occupatis omnibus bonis, quas Mechlinienfium erant in Fladria, bellum Ioanni,qui armis defenfurus illos videbatur, indixit. Cum Flandrocolpiraue- raat quindecim alij Principesrqui diuerfis locis Brabantiam

ingreffi,

Dvcvm Brabanti^e. 55

ingredi, late omnia ferro & igni vaftauerunt* Totos decem menfes nihil eorum qux ad corporis alimoniam pertinent, importari potuit : fic omnes clau ferat aditus hodis. Brabati vicidim Flandricu agrum incurfantes,vniuerfam terra, que inter Aloftum & Tenera?mondam eft, foede populati fune, abadiis boum , equorumque armentis. Contigit podea vc quingenti ex rlandria deledli equites, in Brabanti^ fines fe recepennt,Bmxeliam,vt dicebantur, obfediiri: quo audito, viginti fex viri nobiles ctim armatis ciuibusnofhirnd tem- pore egredi confoderunt, qua Flandris iter faciendum erat. Hic bene gerenda? rei occafionem adepti , inuadut hoftium aciem. Fit inde atrox pugna, fed vicit Brabantus: capti cen- tum & quinquaginta Fladri,Bruxella addufti fiant ad Duce, quos ille partim V uera , partim Louaniu cuftodiedos mi fit.

incendio MechlinU, peflilentU diuerps locis. C a P. 1 1 K.

N hunc principatum incidit oppidi Mechlinienfis confla-

gratiomiferabiliSiArferuntinfulx complures, &: domus il-

luftnum, &C quicquid vifendum ac memorabile t,um habebat haec ciuitas. Efl inde pluribus locis peflilentia laboratum, qua mulca hominum millia abfumpta traduntur.

De filijj loannis Ducis & filia } morte Ducis . C a p, lx.

O a N N I s huius tres filij,Henricus,Godefridus, & Ioannes maximus ria- jfila tu, omnes fine liberis extindi funt. Filia eius loanna ceteris filiabus anno- fio^defundo priore marito Tuo Guilielmo, Hannoni# atque Hollandi# Comi- te , nupfit Wenfelao Ioannis Bohemi# regis filio. Hoc ita curauerat pater, futu- rum fperans,vt amicitia magnoru Principum, quibus fanguinc iundus erat W en- felaus, longam fuis relinqueret pacem: quod non ita cuenit. Ioannes haud multo poft ex humanis deccfiit , anno Principatus quadragefimo tertio, a ChrilU ortu oiijt thu. M. CCC. LV.praecedancisferijs Diui Nicolai. Nobilitas moerore affeda, corpus defundi in Monafterio, quod noftra lingua Vtleer , fepulcro multis cum lacrymis intulit. Amiferat enim principem modeftum , iufti tenacem, &Reipublic# ge- renda? maxime idoneum,

DE

5 6

Chronica

DE WENSELAO DVCE,

Et mota ciaili apud Louanium. Cap.lxi.

O s t obitum foceri Wenfelaus Principatum fufcepit, quo _ imperante Louanium bis in motu fuit. Primum, quia Prse- fedtus vrbis qucndam in vinculis detineret , quem Senatus infon- tem iudicauerat: pifcatorio is officio quxftu faciebat. Qui quum die quodam pifcium vim conueheret, haud longe a Louanio hae- rentem forte in luto rhedam educere non potuit. Acceptum igi- tur ex circumiacetibus pafcuis equum adiunxit, atque ita eduxit. Poft equo dimiffo &C in pafcua redudto , ingreffus Louanium, ca- pitur a Praefe£to,ohiicitur ei quod equum illum furto abduxifler. Multum hinc eft ortum mali. Pars ciuium fecuti Pnefedtu ( erat illi nome Petro Coterelio ) in domum ciuicam irruentes, Patrum primores captos , in arce quas loco vrbis editiffimo vifitur ad mu- ros, perduxere . Hinc plebeis Magiftratibus creatis, Petrus fecit pro fua lidibine omnia. Plus bienniu duranit hic tumultus, quum fa&a pace &C ad regimen oppidi rurfus affumptis nobilibus, qui toto eo tempore in arce captiui manferat , Duci multa funt millia ex aerario adnumerata,qui &C durante motu haud femel a Cotere- lio pecqn ia corruptus fuerat. Nonulli tradut huius parte pecuniae ab eo extrudta arce Viluordiana,quae nunc fitu &C opere eft muni- tiflima.De altero motu ac difcordia eiufdc populi fuo loco dicetur.

De bello aduerftu 1 aliae en fes^ captiuitate W enfelai. C ap. l x i i .

Ellvm gelfit poftea cura Guilielmo Iuliacenfium Marchione, ob exutos

m

pecunia negotiatores Brabantos, qui per terram Iuliacenfem iter fecerant. Congredi igitur acies maximo ardore conflixerunt. Initio pugnae confodias iacu- lo Gelriae Princeps, ex acie deportatur mortuus. Brabanti vi&ores hofte fugato, quum nihil metueret amplius, cibo ac potu refeftis corporibus, fomno opprimun- tur5oppreflos ac altu dormientes fubito adorti hofles interficiut. Dux ipfccu ali- quadiu fe ftrenue defendiflet, capitur cu plerifque Proceribus . Nuciauit hoc fama vxori,qu£ no dici potefl: quantu ex ea re dolore animo coceperit. Audiuit & Ca- rolus Csfar, huius nominis quartus,fratre fuum captiuum elfe.Quamobre conuo- catis Imperij Principibus, agere coepit de Guilielmo , qui captu tenebat Wenfe- laum,periuris fententia bonis priuando. Qua re territus Iuliacenfis,illucuftodia dimifit, retentis adhuc Proceribus. Quos vt redimeret Princeps, ingentem exegit a fuis pecuniam, qua impetrata & ceteris compofitis rebus, in aliquot deinde an- nos a bellis quicuit.

DvCVM BrabaNTI/E

H

5»

Chronica

De CaroliBohemi Cajaris admntu in Bffibantiam.

Cap. lxiii.

Ntere A Carolum Bohemum Caffiarem, germa- num fuum in Brabantiam venientem, mulca tetitia & gratulatione Wenfelaus excepit, prandiis ac caenis exhibi- tis fiimptuofiffimis : interim nullo non ludorum genere in eius honorem edito. Difcedentem poft aliquot dies in Gal- liam vfque deduxit, inter valedicendum profpera & fecun- da omnia precatus, Bruxellam rediit.

De alia difcordia cimum Loumij* Cap. lx i i i i.

l^pEcvN liE exadlio, cuius mentionem feci,caufa fuit Atili motus noui apud Louanium, plebs confpirans aduer- fiis Primores, omnem mutauit regiminis formam, ex fuo corpore creatis Magiftratibus. In quo flatu prope exadlo triennio, Bruxelhe occiditur intefluxe huius difcordke prin- ceps, quum ad conuentumabDuce indidlum eo veniflet. Audior caxiisfuit Ioannes Caiflerius vir nobilis, qui metu vulgf Louanio profugerat. His igitur accenfa multitudo in Curiam venit. Primores numero fexdecim(vt quidam tradunt) feneflris eiedlos alij foris manentes infeflis haflis excepere, ceteri fine venia, fine mifericordia , fine refpedtu interfedli funt. Hanc fxuitiam pertarfus W enfelaus,copias Louanio admouit, vt vrbe capta ciuilis motus audio res fiip- plicio afficeret. Poft feptem vero hebdomadas in vrbem quam expugnare non poterat , cum paucis admiffus, prin- cipes feditionis in exilium eiecit. Vnus clari nominis loan- nes Suarterius , qui & ipfe plebem conci tauerac , gladio fiib- ieclus efl.

Dvcvm Brabantue.

59

De morU Wenfelcti , Sr eodem c&fo matris njtero.

Cap. lxv.

SI n c Bruxellam Dux reuerfus cum aliquandiu /pe- daculis, equorum certamini bus , venatu & pila, qua • optime lufifle traditur, atque aliis lufibus fe recreafTet, Lu- cenburgum profici/citur,vbi non multo pofl obiit:fepultus inOryualenli Monafterio , quod illis in locis antea condi- tum, ipfe quoque prouentibus annuis ditauit. Xnuenio hunc oe/iim fui/Te matris vtero, quas nec vllum inde acceperit corporis incommodum.

De luttu ajxoris eius , ($r bjdlo quod aduerjm GelrU Ducem gefit pojl obitum pianti. Cap. l x v i .

R v x e L L & agenti Ioannae renudatum eft de obitu coniugis fili W en/elai:quem vt in vita multum ama- ucrat,ita fibi ereptum atq; fublatum diu multumque luxit: in tam graui vulnere dolorem haud facile pofitura , nifi pa- trias fua opera & ftudio opus e/Ie vidiffet. Itaque gubernan- di onere /u/cepto, multa prudeter, multaque gnauiter egit. Indi&um fibi a Principe Gelrias bellum ita geffit , vt quum ille congredi non auderet, vibtrix abierit. Caufa bello prae- ten/a,quod Bu/cumducenfium Pr^fe&us quendam ex Gel- rij Ducis familia parricidij conui&um gladio fubieciflet. Fato ac naturas concedit haec mulier nobili/lima , humanas /alutis anno M. cccc. vi.

H x

ANTO-

6o

Chronica

ANTONIVS PHILIPPI

Burgundk 'Principis filius, quomodo ad BrabantU Principatum peracuerit .

Cap. lxvii.

V n c videamus qua via &C modo, ad B rabant ias Princi- patum peruenerit Antonius, qui poft obitum Ioann& adminiftrauit. Ioanna tertii Ioannis Brabantiar Princi- pis filia,vxor Ducis Wenfelai/ororem habuit Margare- tam: qua: nupta Comiti Flandrix Ludouico, filiam illi peperit fui nominis. Hxc vnum experta matrimoniun>, datur poftea Philip- po Audaci Burgundi^ Principi,filio Ioannis Franci^ regis cogno- mento Boni. Is igitur Philippus ex hac vxore filios tulit, Ioan- nem, Antonium, &C Philippum. loanni vtpote natu maximo Burgundii Principatum reliquit. Antonius qui inter Ioannem &C Philippum medius erat filius, curante id patre , fufficitur in Brabantix Ducatu magnae matertera fuse Ioannx,quae fine li- beris defundta erat.

De bis qii£ initio principatus fecerit Antonius . Cap. l x V 1 1 r.

Ntonii patre Philippo Burgundionum Principe geniti maternum fimul ac paternum genus ab Regibus ortum. Hic a fufcepto Brabantiae principatu, acerrimus extitit punitor hominum (celeratorum, praecipue parricidarum, 6 C qui pauperes opprimerent. Floruit, &C in optimo flatu fuit resBrabanticafub hoc Principe tam ftudiofc aequitatis: qua fublataemedio (lare non poteft hominum focietas.

De matrimonio eius ftfi liberis . Cap. l x i x.

N matrimonium accepit Ioannam Simpoliam, in qua muliere cum forma excellenti ac generis claritudine, probitas morum ex aequo certauit. Liberos habuit ex hac coniuge Ioannem & Philippum filios,& filiam, quae iuuenis deccffit. Anno gubernationis Brabanticae primo, vxorem ex valetudine amifit: quam curq vnice ac perfeueranter viuam dilexifTet, etiam defundam honorificentifUme ex- tulit. Corpus Vueram deportatum atque ibi loci fepultum.

Dvcvm Brabantue

62

Chronica

De duobus illnfiribuscviris (§~ eximijs Theologis.

Cap. lxx.

P V D Parifios eadem tempeftate claruerunt eximij duo Theologia Profeffores, Petrus ab Aliaco , poftea Antiftes Cameracenfis & Cardinalis. Alter f o annes cognometo Gerjbn, eius fcholas Cancellarius, vtriufque ftu- diorum pie ac vtiliter edita monumenta ad pofteros mana- runt.Per idem tepus apparuit ftella crinita, inufitata magni- tudine, prodigiu id porteditcasdeLudouici Ducis Aurelia- nenfis : bellu Leodinum , quas breui poft fecuta fiint mala.

De motu exorto apud Leodinos. Cap. l x x i .

fa<ftus

Ota Leodienfium regio maximis de hinc motibus obnoxia fuit, ob duos ele&os Antiftites. Traieflu ad Mofam vbi agebat eledtus alter bis obleftum a Leodinis. Pofterior obfidio hebdomadas fexdecim tenuit. Non mul- to poft magnorum Principum armis ac viribus adiutus, ele- «ftusqui Traie&i erat , Ioannes a Beyeris contra Leodinos cgreflus, magno eospraslio {uperauit,casfis quadraginta mil- libus^ in his Theoderico Perwefio, quem, altero deiefto, illi ad Epifcopatus dignitatem prouehere funt conati. Vi- olor Ioannes Leodium ingreditur, fumpto de his lupplicio qui partis aduerfis fuerant.

De matrimonio eius & dote . Cap. lxxii.

I Vx IT poftea Antonius vxorem Eliza betam, & hanc I excellentiflima forma mulierem.Bruxellas pompa & apparatu plane regali, in ducaria domo celebratas nuptias: Dotis nomine accepto Lucenburgenfi ducatu , Antonius cum valido exercitu agrum eius gentis ingreflus, eos qui

parere

Dvcvm BrABANTI£. 63

parere noiio principi recufarent, breuiad obfequium rede- git, partim bom bardarum iftibus difturbatis caftellis , par- tim armata manu capris, aut igni abfumptis. Item carfis ma- gna copia Ducibus.

De Virtutibus eius in bello , & Sigiftmmdo Reae Rem An orum.

C AP. LXX 1 1 1.

Ic Antonius vir acer fuitacflrenuns, in excitando milite | ad pugna, nulli fecundus, hoftium nullis copiis vnquam deterritus, praelium primus inibat , vidris indulgens fi veniam pe- tilTent, in omni re agenda folers,6c labore infatigabilis erat. Poft domitos atque fuba&os Lucenburgenfes Aquifgranu venit cum decem millibus equitu. SigifmundnsRexRomanus,vbicorona dc more donatus, aliquot manfit hebdomadas, Antonij Braban- tias Principis congreflum operiens. Qui quum non veniret(amici enim dilTuadebant) ex Aquifgrano Coloniam Sigifmundus pro- ficifcitur. De quo Principe illud in primis dignu memoria , quod ipfe ftudio Latinas linguas deditus, fxpe grauiter accufauerit Ger* manias Principes, qui fermone Latinum odifTenr, aut linguas pul- cherrimae G allicu m, aut aliud quoduis idioma praeferrent.

De aede Antonij .

C AP. l x x 1 ii 1.

Nno a Chrifto nato M. CCCC. XV. Angli , nefeio quam belii caufam aduerfus Gallum protendentes , cum valida manu egrefli , iuxta M orinum confedcrunt, nec multo poft cum hofte circa Blangium ( viculus hic eft non longe a Mormo diffitus) pugnatum vtrinque cruento quidem Marte, fed a Gallis mui- to magis. Perijt hoc congrefiu cum multis alijs nobiliftimis viris Antonius Bra- bantio Dux, qui Gallorum Regi auxilio venerat, alios in poteftarem reda&os, vi- &or Anglus crudeliter necauit. Antonij corpus tertio dic repertum inter iacen- tium cadauera, deporratur: exceptum primo honorifice a Tornacenfium Epifco- po,inde Bruxellam delatum, ponitur in templo Diuo Gudulo facro. Hic celebra» tis de more exequiis, non fine grauiftimo totius aulici ordinis & patrio dolore ac lachrymis auehitur Vueram,vbifepulturo datum cft, iuxta monumentum prioris coniugis loanno Simpolio, cuius alio fecimus loco mentionem.

1 4»i.

DE

64

Chronica

DE IOANNE PRINCIPE

! BrabftntU , coniugio em. Cap. l x x v.

V o fuperftitcs liberi Antonio fuere, loannes natu maior, tamen annos dutaxat natus tredecim,Bra- bantiae Principatum adiit. Annum agens fextu de- cimum, vxorem accepit Iacobam filiam ducis Guilielmi a Beyeris, Comitis Hannoniae & Hollandke. Fuit aliquandiu inter eos mutuus amor. Euenit poftea difceflio, cuius inue- nio caufam fuifle , quod Proceres qui marito adhuc iuueni pra:erat,fuo arbitrio mutata omni regiminis forma, &fum- motis , quibus ab ineunte aetate mulier affueuerat, pediffe- quis, alias illi & ignotas dederint. Quod, qua iniquo tulerit animo, fatis inde colligi poteft, quod fub id tempus in An- gliam traiiciens, illic viuo adhuc Ioanne, Duci cuida Glou- ceflno nupferit,fratri eius qui tum in infula regnabat.

De aduentu Glouccflrvj cum exercitibus in Hannoniam.

Cap. lxxvi. •

O t inde funt orta diffidia, tot fequuta certamina, varioq; euentu depugnata. Glouceftrius contrado in Anglia exer- citu,Caletum peruenitcum Iacoba. Inde ad occupandam vxoris nomine Hannoniam proficifcitur . Et multa iam loca fibifub- iecerac,quum Ioannes Dux Brabantiae veritus neflmilicafu Hol- landiam quoque Selandiam amitteret, vndique amicorum principum fide implorata, praefecit gubernandae Brabantiae fra- trem fuum Philippum •, in rebus gerendis folertem , & laboribus infatigabilem virum. Ipfe inde profedus ab Hollandiae, Phryfiae, &Selandix populis ita excipitur, vt tam prompta humanitas 6C beneuolentia fingularis efficere potuerint, vt animo aequiore tole- raret mala omnia, quibus vno tempore circumuallabatur.

Dvcvm Brabanti^e

I

66

Chronica

De mcurjiom hoftiUm i n BrabmtU agrum.

C A P. LXXVII.

L o vcestrivs vbi audiflet in Brabanti fidem cef fifle Holladiaeac Phryfix duitates, ilico emific arma- tam manum : qua: in Brabanticum agrum tumultuose ef- fufa, in miferos agricolas, nullu fere crudelitatis genus non exercuit. Violata templa, per omne fexum euagata caxles, ad ftuprum raptas virgines. Fadrti his de rebus certiores , qui primaria poteftate in Brabantia gubernabat, Ducis permifi fu Niuellas cum inftru&o ad hoftium motus inhibendos exercitu miferunt Principem Wefinalium, & Ioannem Glimes cognomento, qui ftrenue defenfis finibus, intenm fepius leuia quaedam praelia cum horte com miferunt.

Dc cvittoria aduerfa Glomeflvmm a pud B f animi Comitis .

Cap. LXXVII i.

®Irm averat Glouceftrius militari praefidio Bra-> niam Comitis (ita enim vulgo nominant id oppidu- lum) vnde miles fiibinde excurrens , Brabanticum agrum ferro flammaque foedabat. Itaque die quodam, Wefma- lius& aliquot alij cum fuiscopijsad Bramas muros accefle- re. Quod videntes Angli, qui locum prasfidio obtinebant, plenis repente portis effunduntur: vix tentato praelio, fimu- lat fug^m Brabantus, donec longius ab oppido extra&a vi- det Anglorum aciem: hic circumacto celeriter agmine, in horte reucrtitur,fuitq; id praelium multo prioribus atrocius. Multi quide Angli coefi funt, multi grauiter vulnerati, mul- ti etiam capti. Geteri in vrbem trepidi fefe recipiunt.

Obfidio

DVCVM BrABANTI£; 67

Obfedio Brank,& emfdem deditio. Cap, lxxix»

On multis inde diebus interieftis, tota Brabantia in Anglos arma induit. Ab Traiedtenfibus ad Mofam,a Philippo Burgundionum Principe, qui nepos erat Ducis Ioannis, ab Tornacenfibus auxiliares copia? adfuerunt. Ex- ercitu luftrato, recenfa traduntur, praeter Burgundi &: Tor- nacenfium appendices, millia hominum fexaginta. Cum his viribus Ducis frater Philippus , rei bellica: vir fcientifti- mus,Braniam circunfedit, quum omnia prius circa vrbem populatione & ignibus afflixiflet. lam complufculos dies obfidio tenuerat, quum propius accedens oppugnare oppi- dum eft adortus , &£ fi opere ac natura egregie munitum: ftrenue autem fc defendentibus Anglis , plurimi c noftris muro deiedti, periere. Nodlis interuentus praelium diremit. Poftridie ab his qui intus erant pax fruftra tentata eft: re- currere ad arma cupientibus Brabantis. Et iam atrocior fuiftet hoftem adorta oppugnatio, nifi vitro pofitis armis fe dedidiffet. Ita redadftum in fuam poteftatem oppidum Phi- lippus incendio abfiimpfit. Ex Branienfibus, qui fuerant defedionis ad Glouceftrium autores , alios laqueo necauit* alios gladio fubiecit;

EieUtu Hmnonid Gldticeftrm. C a p. lxxx.

EleTjE atque euerfe Brania? fama perculfe Hari- nonienfiu vrbes aliquot, ftatim mutatis animis, Glou- ceftrium eiecere. Quo fadlo in gratiam funt a Brabanto re- cepti. Poft tam laetam viftoriam egreditur cum fuis Philip- pus ad reliqua Hannonia? oppida recuperanda: fed maximo niuium cafu, & continenti pluuia repulflis in itinere fiibfti- tit. A Glouceftrio venit interim legatus, nunciansmoxad-

I z futurum

»4 */.

1425*

68 Chronica

futurum illum, vt cum Philippi copiis dimicet: verum ex- pedtatus quadriduum totum, non venit. Haud multo pofl: abeuntem Brabantum, infequuta efl alia manus Anglo- rum,vt fic improuifum opprimeret. Non efl: tamen hoc lo- co dimicatum, fugientibus Anglis,quum primum vidiflent hoftem egregie ad pugnam in (trudium.

faeoba ex Hmnonia Gmdmum deuefta.

Cap. lxxxi.

N n o Dominica? natiuitatis M. cccc. xxv. loannes Brabantia? Duxobfedit Bergas in Hannoma,vbi tunc temporis Iacoba cum fuis manebat. Adhuc tenente obfi- dione Philippus Burgundii Princeps venit Duacum,vbi colloquutus cum loannc Principe, confilium dedit, vt au- dior &caufa belli totius Iacoba in Burgundiam auehere- tur, donec Pvom. Pont, decreto ad maritum fuum ip(a re- dire cogeretur. Senfitagi inter Principes mulier de fe tra- ducenda. Veniens igitur in exercitum Dlicis, Engelbertum Nafiauium lacrymantibus oculis rogat, vt is apud loannem Principem efficiat, vt (ibi in oppido aliquo, aut arce Braban- tix liceat manere : quod non impetrauir. Deuedta Ganda- uum, Valenlenas Dux ingrefllis, magno ciuium fauorc & officiorum frequentia accipitur. Mifltpoflea Bergas Han- noni^duos e Proceribus, qui fuo nomine & eius vr bis ac- ciperent Principatum.

De p&lio memor Mi in Zehmdia , ejutimfdam alijt,

Cap. lxxxii.

|#| O D E M anno,men(e Iulio, allatum eflGlouceftria ad reparandum bellum , promifla ab Angiis octies centum millia aureorum, ad htec xx. millia armatorum pe- ditum.

Dvcvm Brabantiaj. 69

ditum.Promi/ifle ferebatur & Scotus auxiliares copias. Ita- que rebus aliis omi/Iis dux Brabantus , Hannonia: vrbes & arces, validis firmat pr^fidns,fimul ad cognatum fuum Bur- gundii Principem literas dedit, quibus ille certior fadtus, Glouceftrium Ducem totis viribus bellum renouare,Ioan- ni referipfit adfu turum fe cum exercitu, fi quid Anglus ho- ftile fuiftetmolitus. loannes quum fe videret non fiifficere tot gubernandis Frouincijs, Burgundum Hannonia: prife- cit & Selandii. Per idem tempus Iacoba clanculum fe Gan- dauofubduxit in Hollandiam : vbi quum facile eius terra: nobiles viros aliquot & nonnulla etiam oppida ad fui obfe- quium retraxiftet, inrcllefta re Glouceftrius, mifit ex An- gliaclafiemfin Hollandiam dudhi Principis cuiu/da Filuua- terij,qua cla/fe defenderet fe & fuos Iacoba. Non multo in- tenefto tempore, quum Dux Burgundii Philippus, quem loannes Hollandii pra:fecerat,audiflet in Selandiam appli- cui/fe naues Anglorum ad infulam expugnandam, no£tes diefcjue itinere continuato accurrit cum manu validiflima. Hic totis viribus vterque Dux in aciem defecndit. Fuit ab initio anceps certamen : ad poftremum Burgundus egregie vicit, cadis tribus Anglorum millibus, ex omni altatis flore fele£lis. Commifliim eft praelium hoc memorabile in agro pagi percelebris , qui noftrate lingua dicitur 25joutt)tr$-f)auen, ad annum /alutis millefimum, quadringentefimum, xxv. Paucis poft diebus Roma: declaratum a Cardinalibus, laco- bam fine iufta cau/a fecifle cum Ioanne diuortium. Quo accepto nucio, Glouceftrius aliam duxit vxorem. Iacobam tamen loannes non recepit, pofteaquam fupremi ordinis Proceribus vifumeft ad publicam quietem conducere, vt illa ad certum tempus feruaretur apud Sabaudia: Ducem cognatum fuum.

I 3

G

Conditum

Chronica

70

Cap. lxxxiii,

Conditum Louemij Gymnafium.

Oannes tot bellis defun£tus, quum eftet omnis Religionis bonarumque artium vir amantifflmus, Louanij Gymnafium , viris vndique do&iffimis accerfitis, inftituit, Quidam fcribunteum rogatu Primorum duita- tis hoc fecifle, ne inteftinis aliquot certaminibus diminuto ciuium & artificum numero , vrbs in pofterum deferta ma- neret. A Martino Quinto, ea tempeftate Romano Pontifice impetrata Priuilegia, quibus vfque in hodiernum diem vti- tur h^c Schola. Initio conditi Gymnafij licebat in omni ge- nere difoiplinarum profiteri ac docere, prasterqua in Theo- logia , fed poftea eft impetratum , vt & huius ftudij Profef fores, in eadem Schola publicitus docerent. Profeffio in- choata eft Calendis Septembribus, aut, vt quidam volunt, pridie Natalis Deiparas, Anno incarnationis dominicas,

cccc. XXVI.

*

Quim incommodis lacoba Hotlandiam affecerit.

Cap. lxxx i i i i.

No extindo incendio plerunque nafoitur alterum. Manebat Schoonhouias oppido Hollandias Iacoba, quum & folertia quadam pertradis ad fe Goudanis ciuibus armato milite no parum affligeret eius terras duitates, qu# aduerfie partis erant. Iacobas feadiunxerat Princeps Seuen- berganus,& ipfo terra marique Hollando infeftus. Quo au- dito, Burgundus reduxit ea in loca exercitum, ac Seuenber- ganos ardifflme obfedit , pecunia interim haud paruam fommam promittens Seuenbergas Principi fi bello abfifte- ret. Q^od vbiconftanter negaret fo facturum , & iam pro- pius vrbcm confideret cum copiis Burgundio,tande fo de- didere

DvCVM BrABANTX/E. 7 1

didere Seuenbergani. Princeps, quo inuito h^cfadaerat deditio , fugatus eft.

De morbo loannis morte : atque ehnione.

Cap. lxxxv.

Bf 1 0 s T hax Lyra: oppidulo Brabantise conuentus prin- | cipum habitus, vbi confedis rebus, Ioannes cum fra- tre fuo iuniore Philippo, Comi te Simpolio, profectus Brux- ellam verfus pridie Palmariim, antequam ad locum defti- natum peruenire potuit, graui morbo implicatur. Poftridie quam rediit Bruxellam, nihil prius habuit, quam accerfito ad fc medico animae, de contradis per totam vitam noxis Confeffionem facere. Inde vbi, qua par eft , veneratione. Corpus ac fanguinem Domini cum accepiftet, paucis die- bus mortem obiit ante Refurredionis feftum , Anno a Chrifti regis ortu Millefimo quadringentefimo vigefimo fexto, tetatis xx 1 1 1 1. Conditorium optimi huius Princi- pis vifitur Vuer^ ante aram maximam inaxle IoanniEuan- gelifbc lacra.Fuit Ioannes in rebus aduerfis omnino forti & infrado animo, iufti & a:qui tenax: nemo religionis ftudio- fior,nemo Dei amantior, nemo affabilior, nemo demetior: tam munificus in pauperes, vt ij vno ore .omnes Ioannem farferum fatrem appellauerint. Ioannis huius temporibus, anno Salutis Millefimo cccc. xx i. node qu^ pneceftit feftum Elizabeth, vi tempeftatis & aquarii violentia ruptis aggeribus in Hollandia pagi feptuaginta periere . Sunt & in Phnfia , & Zelandia euerfe domus ac villa:. Periit ingens quoque mortalium numerus.Fruftra alij loca editiora cam- porum, alij turres ac teda petebat: — S fumem armis Exjjt: offofitasefc emcitjjurjjite moles: Fertur in arua furens cumulo : camfofque fer omnes , Cum fabulis armenta trahit .

1425.

14U.

DE

DE PRIMO PHILIPPO

Brabanti* Principe. Cap. lxxxvi.

Ortvo Ioanne, frater eius Philippusgubernatio- nem fufeepit. Antequam id fieret, cupidus viien- di Hiero folymis (epufchrum Dominicum, Ro- mam proficifcitur vt a Pontifice Maximo impe- trata facultate, quamprimum quod in animo erat, conficeret. Pontifex non ignarus periculorum itineris, exarie- rant enim bella quasdam inter Cypri Regem, ac Tuream, non eft palfus Ducem abire. Sed apud (e retentum aliquandiu,hu- maniflime habuit.

Viluorduz conuentm , & alia quxdm. Cap. lxxxvii,

EvERsvsex I talia Princeps, Viluordix in Brabantia ce- lebrem habuit conuentum,vbi fumma cum prudentia Le- ges quafdam a maioribus ftatutas^ad vtilitatem communem fuo- rum, retra&andiau&or fuit. Afciuitque fibi Cancellarium Ioan- nem cognomento Boutium, qui vir erat grauis, prudens, &C mul- tis experimentis eruditus. Secundum haec pagos, arces, &qux alia fuperiorum culpa Principum ad priuatos deciderant , recuperare ftuduit. In hoc a fingulis oppidis certa eft pecunia: : fumma Prin- cipi adnumerata. IoanniBoutio adhuc viuo ( (ed cui, vt opinor, astas Sc valetudo fuadebant otium ) Princeps Louanij in ciuica domo, prasfentibus ciuitatum Primoribus, dedit fucce(forcin Ioannem Gyllaynum , patria Brabantum , qui antea fuerat Leo- dij Cancellarius. Viri huius prudentia ac (ludio faCtum, vt pax ab tirtima fuerit inter Philippum, &C Leodinorum Antiftitem .

Bellum Leodinorum cum Numurccnjibtis . Cap. lxxxvii i.

pw V B id tempus bello petiti Namurccnfes a Leodinis. Qui tranfportatis in iSSa territorium copijs, multas arces ceperunt , captas (olo aequarunt, propter ademptos fibi pagos aliquot. Mox & Bouinia eft atrociter oppugnata. Quibus

auditis

D V C V M B a A B A N T I JE.

•»

74 Chronica

auditis Burgundionum Dux Philippus, eius ditionis proximus ha?res, armatos cmifit,qui cx Namurco, velut arce quadam, ftepius Leodienfem agrum incurfan- tes, multis cam gentem affecerunt incommodis. Eratque hic rerum flatus. Illis in locis quum Philippus Brabantiaj Princeps, nunc per literas, nunc per Legatos ad pacem finitimos hortaretur: quae quum nullis rationibus farciri poflet,men(ium aliquot induciae pa&ae. Quibus retinentibus fperabat fe Brabantus ad aequas pacis conditiones vtrofque retra&urum.

De futura toniuge morte Philippi . Cap. lxxxix.

■ I s I t poflea e Proceribus Engelbertum Edingum,& Boutium Principem, cum trecentis equitibus, qui accerferentfibi defponfam filiam Ludouici Re- gis Siciliae: Iolentam nominatam inuenio. Erat ea ventura ad vrbem Remenfem, vbi tradita Summatibus a Principe miflisin Brabantiam deduceretur. Interea Phi- lippus graui morbo correptus, humanis deceflit Louanij , quum reru potitus effet annos tres, menfes totidem. Hoc gubernante Philippo, tam horrende mota & concuffa eft terra pluribus locis , vt vnquam alias hominuiu memoria. In Catha- Ionia hoc tremore viginti vrbes funt euerfle.

Quothodo BrabantU Principatus ^Philippvm Bvrgvndiae Ducem peruenerit: eiufdem Vxores liberi. Cap. x c .

I N e prole iam defundis Antonij liberis, omne ius Principatus Braban- tici deuolutum eft ad Philippum Ioannis Burgundiae Ducis filium. Is enim Ioannes Antonio fratri Iuniori hac lege Ducatum Brabantiaecef- ferat, vt fl vel ipfe Antonius vel eius liberi fine haeredibus neceffarijs decederent, ius rediret ad fuum genus, Itaque Philippus patre Ioanne Burgundo natus, ab initio adminiftrationis tam lingulari vixit modeftia, vt plurimum diligeretur ab omnibus, & in magno etiam honore fit habitus. Obuenerunt ei poft caedem patris prouinciae. Burgundia, Lothoringia, Brabantia, Limburgia,Flandria, Arthefia, Hannonia, Hollandia, Selandia, Phrifia, quibus omnibus fumma prudentia prac- fuit. Vxores duxit omnino tres, vnam Michaelem , Caroli fexti,vtalij,feptimi, Gallorum regis filiam virginem, ex qua liberos non tulit, quum maxime cuperet. Haec defun&a fepelitur Gandaui in coenobio diui Bauonis. Deinde in matrimo- nium accepit Laudam quandam & nobilem & egregia forma mulierem, quae & ipfa nihil ei pepent liberorum. Poftremo coniugem habuit Y fabelam Portugaliae regis filiam, ex qua Antonium & Iodocu,quos pueros amifit, poftremo Carolum fufccpit,qui patri fuCceffit in Principatu, de cuius rebus geftis fuo loco dicetur.

/

Dvcvm Brabantia 75

ILIPPVS II.BONVS COGNOM.

7 6

Chronica

Cddcs patris Philippi: bellum in Gallia gejlum a Philippo ,

<Sr Anglorum rege. C a p. xci,

Ondvm fa£tus Brabanti# Dux, bellum Philippus geffi t cum Gallis, vt patris lui Ioannis indigna eadem

vlciicerecun, Quidam hunc tradunt oppido Galliarum, cui Monftriolum nomen eft, interemptu. Quo loco diesPrin- cipum conuentioni di£tus erat. Caedis au£torem fuifle Dal- phinum,quipoftearexfa&usCarolifeptimi nomen acce- pit, RobertusGaguinus rerum Gallicarum Icnptor refert. Comentu (inquit) inito quum hinc atque hinc permulta de pra~ teritis muriis refricarent ,/ubito quidam ex his qui Daiphmum fequuti eo evenerant yira accenfiu eduttojladio Bnrjjundum ob- truncat. Innocentias Caroli Dalphini argumentum fuifle Robertus tradit, quod ad easdem viriexpauerit , faciem a percuflbribusauertens. Patre occifo, Philippus cum Anglo- rum rege Henrico Gallici nominis hofte foedus & amici- tiam iungit» Ab his duobus ea tempeftate Galli liint armis inclementer vexati, adempta oppida, vici concremati, Iblo aquatas funt arces. In quo flatu exattis aliquot annis, Gallo- rum rex Carolusleptimus, omnia quas ademerat hoftisre- cuperauit, puella cuiuldam auxilio. Hasc difta foannay vi- ginti annos nata, Regem adiens, ideole venifle conftanter affirmauit,vteum in Regnum reftitueret: Deum itadecre- uifle, vt fe duce , Aurelianenles, quos tum ar£la premebant obfidione Anglorum exercitus, liberarentur, & Anglis tota Gallia expulfis, ipla Remos Carolum perduceret, vbi more maiorum inungeretur: de quibus omnibus oracula diuinitusaccepifle le dicebat. Hasc & alia pleraque Gagui- nus.Ego ad ea venio, quas poftBrabantias fulceptum Prin- cipatum memoratu digna Philippus geflerit.

De

77

Dvcvm Brabanti#.

De obfidione Caleti .• Cap. xc i i.

N N O Dominica? incarnationis Millefimo quadrin- gentefimotricefimofeptimo, ita enim inuenio; Phi- lippus quum non bene conueniret inter eum & Anglorum regem, Caletum in Flandri# finibus fitum oppidum ( quod mmAnglo parebat) valida manu obfedit. Nullum hic in- uenio memorabile facinus editum, & antequam vrbs ten- tari coepta, obfidio fcluta eft. Caufam eius rei diximus in li- bello de HollandU omnmm Principiem rebm jjeftu. Lego hac obfidione irritatos Anglos in fines Brugenfiumexcurrifle populabundos magis quam mfti more belli. Quos adorti Brugenfes, fugant, & prope duo millia ca?dunt.

De rebellione \ Brttgenfmm aditer fm Philippum.

Cap. xciii.

HAnc victoriam iecuta eft Brugenfium rebellio ob adempta Priuilegia : quam eo progreflam inuenio fu- roris, vt contra ipfum etiam Principem non folum arma fumpferint, verumetiam gladio fubiecerint eos, qui Philip- pum vrbi exitium minantem iuuiftent. In Commentarijs rerum noftratium lego , Principe, vbi Brugas obfidere con- ftituiflet, fimulafle le cum exercitu profecturum aduerfiis Hollandos, vt eam gentem aliquanto faceret oblequentio- rem. Idque vt facilius vulgo perfuaderet, mille, &c quingen- tos armatos pramifit Antuerpiam , qui inde ftatim in Hol- landiam traieCturi videbantur. Interea ipie cum cetera ma- nu in Brugenfem agrum egreflus, vbi appropinquare oppi- do coepiflet, adequitanti fibi Principi Lillidamo, bellicofif (imo viro, dixifie fertur: Hac ejl illa Hollmdia quam jubtgere fonflitui, Brugas digito eommoftrans. Quod fimulatque

K 3 Lillida-

1417.

& captum i'P7- i Philippo rege Catholice.

78 Chronica

Lillidamusintellexiflet, animo exhorre/cens : Domine inquit, Juperi prohibeant: nolim te qukquam tale incipere ><$r no - ftro omnium malo experiri tumultuantis <vulgi rabiem : fi tamen ita fixum immotumque fedet animo , nullum equidem pro tua, hoc e ft, principis mei falute periculum effugero, Hax ille. Philippus tanquam cum fuo milite in Hollandiam profedturus, intra vrbem a Brugen/ibus, qui nihil /ii/picabantur mali, recipi- tur. Verum non multo poftvbi animaduerfum elTet omnia minus agi fyncere , Brugenfes clam arreptis armis vrbe me- dia /efe intra domos occuluere : certi nihil incipere , nihil mouere priu/qua Ducis miles hoftilem oftederet animum. Erant enim in euentum circa forum di/pofiti armati cum ingentibus machinis, qui in primum clamorem hoftium omnem Principis exercitum folo bombardarum fonitu 111 fugam egerunt.Ip/e Dux periculo proximus, opera cuiuf piam fabri , qui a tergo portarum fores effregit, vix elapfus efLPoftea vero ne propter vnius rebellionem vrbis nimium effunderetur humani /anguinis, alia via rebellem populum domare ac /iibigere cogitabat. Vetuit igitur omnibus /iiis Prouincijs recipi Brugen/es,& pro hoftibus haberi voluit. Vnde faftum , vt qui antea Brugis negociatores , velut em- porio noftri orbis, ver/ari confueuerant, vrbe relidla alio habitatum conceflermt. Hoc videntes Brugani ciues, rabie tandem pofita, pacem petunt: quam his legibus impetrat fe dicuntur, vt odtodecim viris , quibus authoribus rebella- tum fuerat, fiipplicio admotis, tota ciuitas ad vnum ferme milliare extra vrbem nudatis plantis duci fupplex occurre- ret. Quod cum ita fadtu eflet, Dux oppidu ingre/fus, haud aliter atque numen quoddam cododemiffiim excipitur.

*

De

DVCVM BRABANTIiE.

79

De expugnato per eum Lueenburgo. C a p. x c i i i i .

H| O N multo poft adfertur Lucenburgenfium Princi- ! pem Elizabetam e vita exceflifle fine liberis. Igitur Philippus ad quem lege rediifle putabatur hereditas , cum latis numerofo exercitu profe&us , irrequieto dudlu , Lu- cenburgum eius regionis primam vrbem venit, quam totos quindecim dies perpetua fatigatam obfidione, tandem ce- pit opera Cornelij nothi fui, bellicofifiimi viri, qui Icalis in- tempefta nofte admotis muros confcendit , & captum op- pidum patri aperuit.

Conftantinopolis expugnatio. C a p. x c v.

Jp||j Vivs Principatu anno quinquagefimo lecundo vt

Sabellicus; vtGaguinus tradit, tertio, lupramillefimu *«*• & quadnngentefimum nolte lalutis , a Turearum rege Machomete capta direptaque eft Conftantinopolis. Cuius vrbis alienatio, vniuerfe Chriftianorum genti grauis, Ge- nuenfibus vero ac Venetis longe fuit grauiffima. Quibus cum erepta Conftantmopoli in Pontum & Scythiam naui- gandi omnis adfempta facultas videbatur.

De exattione fatta in Holi anilia . C a p. x c v i .

|jj||$ O D E M fere tempore Philippus, nefeio quo prastextu, f Pi|> ingentem ab Hollandis pecuniam exegit. Qme pri- mum negata a Waterlandis (lunt lj populi Hollandis) magnos iterum tumultus excitauit. Relpondentibus enim W aterlandis non ita florere fua oppidula, vt ceteraru Hol- landias vrbium munificentias refpondere poflent: Ilico mif fi lunt a Principe Legati, qui vel inuitos ac renitentes eos ad id pecunias perlbluendum traherent: cumque nec eo modo

quicquam

60 Chronica

quicquam profeciffent , iuffu Principis eo lmmifii armati opulentiilimosquofqueabduxerut EI agam Comitis. Qua violentia tantum pecuniae extortum eft, vt prxter eam qua: exigentium & recipientium fitim explere potuit, multum etiam fuperfueritad luxit ac delitias aulicoru. Et vtina a fu- pcrioru Principum Confiliariisomnino peflilens inductum exemplum hodie non tanto ftudio imitarenturomnes.

Dc exftttioneln Gmdmenjesi& rebellione ttuf dem pepuli.

Cap. xcvii.

BEx E N N I O poft Philippus quum effer adhuc animo fatis infenfb in Gandauenfes, propter folu tam nuper horum am bitione obfidionem Calyfi^, grauiffirnis exa£iio- nibus eos diuexare ftatuit . Proinde cum nihil impetraffet eorum qua: petierat , armis vtrinque agi coeptum cft. Prin- ceps apprehendere & in cuftodiam ac vincula coniicere Gandauenfes ac horum fautores. Ediuerfb illi omnes qui Philippi partibus fauebant , indignis modis tractare fint au- fi.Eftpra:terea faepius inter eos collaris vexillis acie decerta- tum, nunc his, nunc illis victoribus. Obfeffum viribus Gam dauenfium Audenardum, fed fruftra obfefliim. Prius enim quam in tanto apparatu geftum eft quicquam memoria di- gnum, Gandauenfes in fugam conuerfi multos e fuis ami- fere. Ad Philippum interim defecerunt omnia pene Fiam drise oppida: qua? rerum mutatio tantum abeft, vt Ganda- uenfibus, feroci hominum generi, quicquam animi ademe- rit, vt non multis poft diebus etiam Teneramuda Flandriae fatis munitum oppidum fit ab iis tenta tum , fed infeliciter (vt exitus docuit rei) tentatum. Illic enim hoftilibusoppref fi infidijs multi occifi fiint : qui pugna: fuperfuerut, ij poftea cum Teneramundanis iterum congrefli, profpere dimica-

u erunt,

i

Dvcvm Brabanti#* 8 i

ucrunt, cadis hoftibus. Ncc multum mde dierum intercef fit, quum vtrinque nouo coadto exercitu, iterum infeftis fignis cocurfum efh Quo praelio Cornelius Philippi nothus (cuius alio loco memini ) occubuit , fepulchro illatus poftea Bruxelte in templo D.Gudulx. Pater huius tam ftrenui filij primatu ra morte vehementer commotus, Bellandorum implorauitopem* A quibus Philippo miflus exercitus, pri- mo contemptui fuit ac ludibrio Gandauenfibus. Ceterum vbi Icrio agi coeptum eft,Hollandi fupenores fuere.Quibus ob fixenue nauatam in ea pugna operam, gratiis a£Hs Philip- pus ad expugnandas tres Gandauenfium arces c6ceffit,quae natura Scopere multo erant muni tiffima?. Captis breui (pa- tio duabus, tertiam adoritur. Quod vbi effet Gandaui re- nunciatum, continuo egreflis illis, cum florentiflimo exer- citu, Princeps improuifus occurrit. Certamen fuit vrrin- que cruentum: fed Philippus egregie vicit, fedecim,vt in- uenio, Gandauorum millibus occifis^ Hac demum clade fradii & confternati Gandauenfes pacem fupplices petunt: qua data, Princeps vrbem mgreffus maxima cum venera» none excipitur, Gandauiana magnificentia tradtatur , fan~ dtififima fide dimittitur.

i

De Philippi filio DmieLimugurato T raieBen fiunt Epifco- patui, & obfidiom Dementrk. Cap.xcviii.

Ost \\xc Philippus omnibus modis egregius Prin- ceps de filio fuo Dauid Epifcopatui Traieclenfi inau- gurando cogitare coepit. Qua re intellecta Traiectenfes qui Gisberto tum eledto magis fauebant, certis argumentis oftendere coeperunt, haut placere fibi quod ageret Philip- pus.Caufabantur enim noneflfe idoneum Burgundi filium, qubd conftaret eum ex concubina editum. Quibus cum

L Philippus

82 Chronica

Philippus relpondidfet le habere Apoftolicam fliper ea re dilpenlationem , vt vocant; nec lic quidem placare eos po- tuit. Igitur fit rvifr & armis tentari res coepta, breui eo

dedudia elt, vt quem Canonici elegerant maximis alledtus promilfis,Burgundo Epiftopatum cedent, atque ita Traie- dti pacatis Sccompofitis rebus omnes belli reliquia: in Da- uentrienles conuerfe , qui nom Antillitis imperium aperte detredlabant. In hos Philippus educta non contemptibili manu totas odio hebdomadas vrbem eorum frultra oble- dit. Pluuio enim coelo dies complures luculentus exercitus circa fodas & paludes nihil agere inligne potuit. Interea Ioannes Dux Cliuenfium nihal praetermittens eorum, quas ad pacem inter Principem & Dauentrios componendam attinerent, eo rem deduxit, vt impetrata pace, nouum reci- perent Epifcopum. Id quod haudgrauate fecerunt, iam in- commodis longa: obfidionis edodti, inlcitiam ede aduerfus ftimulum calcitrare. Itaque abdu<5tis inde militibus fuis, Philippus in Brabantiam reuertitur circa felium diem Ar- changeli Michaelis.

Defuga Ludouici ‘Delphini e Gallijs ad Philippum Purgandum y & eiufdem Ludouici in Gallrn reduBione . C a p. x c i x.

mlx iam redierat, vix iam rclpirare coeperat a bellicis curis , atque negotijs Princeps, cum Ludouicus Del-

phinus, cui cum patre Carolo Galliarum rege inimicitias erant, noltra loca ingredtis, ad eum le contulit fretus affini- tate, quas cum illo intercedebat ardtilfima. Nepotem igitur deftitutum fauore luorum Philippus ea veneratione, eo ex- cepit affedtu, vt facile declararit le in affine gerere animum parentis propitij. Itaque exadto quinquennio in comitatu Burgundi vlque ad patris obitum, cum ingenti exercitu a

Philippo

DVCVM BRABANTIifi. 83

Philippo in Gallias redu&us , fratre natu minore , cui pater moriens, Ludouici odio, regnum Galliarum teftamento re- liquerat,vitro annis ac astati cedente, Rex inungitur. Sabel- licus Antonius, qui in parte operis fui poftrema reru a Phi- lipp° geftarum commeminit, audior eft, apud quofdam in fufpicionem venifle Ludouicum veneno necati fratris iu- nioris. Quas quidem res illi&inuidiam conflauerit, & bel- lum pepererit, in quo tam infertum habuerit hortem Phi- lippum Burgundum, quam antea fenferit amicum.

De expeditione em in Tureas. C a p. c.

N n o falutis noftras quarto & fexagefimo fupra mil-A» ^ lefimum & quatercentefimum, Pontifex Pius fecun- dus, quum nutios & literas per omnem Europam mififtet, quibus ad bellum Tureis inferendum , Reges ac populi in- uitabantur; Philippo quoque Burgundo Pontificias literas funt redditas, quibus rogabatur, vt ad tam pium , quam ne- certarium bellum fefe pararet; paratus in tempore adeflet, vna cum ceteris Principibus Chnftianis quam primu tranf miflurus in ea loca , qux per id tepus fidei hortis noftrorum ignauia Principum occupauerat. Acceptis his literis , opti- mus Princeps non diftulit, quantum potuit militum ex om- nibus fuis Prouinciis couocare : cum i nftrudto exercitu ipfe haud dubie profedf:urus,nifi partim fenio pr^peditus, par- ti malijs implicitus malis, domi manere coadius fuiffet.Emi- fit igitur Antonium nothum fuum, ingenti animo ac forti- tudine virum, qui copias duceret. Is ex Brabantiaprofedtus, quum in Gallias veniflet, longius procedere noneftaufus, propter oftenfasfibi literas, quibus inerat, iurtifle patrem Philippum, vt interficeretur. Has literas, vtpoftea comper- tum eft, non a patre ( cui vnice carus erat Antonius) fed ab

L 2 huius

M44*

«4 *7'

84 Chronica

huius Confiliarijs aliquot, fcriptas fuerant in gratiam Lu- do u ici Gallorum Regis, cui foli cum Pontifice parum

conueniebat.

De noua difcordiet apud Hollandos . Cap. c i.

|||g| N N o pofl Chriftum in terris natu M. cccc. xl 1 1 1 1. §|||| initium cepifle difcordia traditur, qu^ per longum tempus fuit inter eos qui ab hamo ,*& alios qui a pifce alel- lo nominati funt.

De mone Sr moribus em. Cap. c i i.

HB i i t Philippus aetatis anno (eptuagefimo tertio, Re- gni tricefimo feptimo, Dominica natiuitatismillefi- mo quadringentefimo fexagefimo feptimo, a:d. x v i i . Ca- len. Iulij. Fuit hic Princeps, quod non paucis incredibile vi- deatur,pacis,ac belli ex £quo ftudiofus,infignite pius, in om- nes beneficus, humanus , vt fuperiorum Principum nullus. In re bellica fortidrnean foelicior extiterit, nefcias. Mode- rationem & clementiam toto adminillrationis tempore mirabilem exhibuit, nouitque iram plerunque diflimulare ac vincere. Gemmarum, fignorum^ tabularum, & poculo- rum ex auro atque argento ftudiofifiimum fuifle legimus: in quibus comparandis ipfiim prope fuperauit lulium Cx - farem: ditauitque huiufmodi rerum artifices vndique ad fc accerfitos. Principes viros, ac nobiles matronas coluit, & ab his viciffim ipfe in honore eft habitus.

CARO-

DvCVM BrABANTI/E.

I

8;

CAROLVS D V X

B V R G V N D I AE.

De Natiuitate Car oli, &> farentibm em.

CaP. GUI.

At vs eft Carolus Digij , opido Burgun - N4f«J d». dix , anno partus Virginei 1 1 1 1. & xxx. fupra quadringentefimum & M. iv. Idus Nouembres. Patrem habuit Philippum , de quo proxime dixi, virum longe opti- mum: Matrem vero Yfa bellam, qixe mari- to fuo prseter Carolum, duos alios filios genuerat, quorum vnus adhuc infans, alter iam puerafcens extinfius eft.

* j -

De flttdtjs em in pueritia. Cap. ciixi.

olvs annos natus ferme duodecim, optimis moribus & liberalibus difciplinis traditur inftituen- dus , vt qui in Ipem fucceffionis tot proumciarum aleretur, eoque breui peruenit meditando, exercendoque, vt natu grandior, & Latine loqueretur, & Scriptores veteres, etiam citra interpretem intelligeret. Quod certe tam rarum eft in Principibus noftris, vt plurimum etiam placere nobis & criftas erigere poffimus de qualicunque ad fummas eius virtutes, acceflione dodtrime. Imbutus eft &>Muficis, olim apud antiquos honeftiftlmo ftudio,quod hodieque fiiam retinet laudem apud quadam nationes. Doctos viros plu- rimum amauit- & occafione data prouexit: maior haud du-

L 3 bie

86 Chronica

bie futurus ingeniorum Mecoenas, ni bellicis diftri£tus cu- ris , mentem omnem & cogitationem ad arma conuertif fet. Ego in Commentarijs rerum Hollandicarum inuenio, Religionem adeo cura fuide adhuc pene imberbi, vt pre- ces horarias quas Canonica vocantur, legerit, nec vnquam omiferit nifi multum occupatus. His filij progredi bus, in tantum eftgauifus pater Philippus, vt fepius dixerit, pluri- mum fc omnium bonorum largitori Chnfto debere , quod talem edet illius benignitate fuccedorem reli£lurus.

De diftdio inter eum Sr patrem. Gap. c v.

HA R o l v s iam primas adolefcentias metas ingredus, accepit a patre Comitatum Cadralegij & quaedam alia loca, e quibus annuum reciperet prouentum. Accidit non multo poft, vt Ioannes quidam Coefteynius a Confilijs Philippo patri cogitare coeperit, quomodo Carolum Princi- cipis filium veneno necaret, erat enim hic illi inuifus. Vt vero refciuit Carolus, ilico ad patrem venit , & non fine la- crymis, exponens quod a:gre edet, iufiu parentis Coeftey- nium apprehendit, apprehenfiim & nefarij foeleris conui- <5tum fupplicio admouit. Ex hac tam iufi:a& falutari ani- maduerfione Carolo inexpiabilis conflata eftinuidia apud eos, fine quorum confilio, neque pnuatim , neque publice quicquam agebatur. Itaque his conantibus fa£Ium,vt breui patera filio alienatus, primum omnibus bonis eum exuerit, mox etiam vetuerit ediclo , ne quis illuftrium virorum aut illi conuiucret, aut prodeuntem honoris cauia fequeretur. Hoc in ftatu ciim res patris Philippi repperiflet Antonius nothus, e Gallia tum reuerfus cum exercitu , pofthabitis re- bus omnibus, nihil non tentauit, nihil non fecit quod ad fratrem Carolum patri reconciliandum pertineret. Philip- pus

87

Dvcvm Brabanti^.-

88 Chronica

pus autem rogatus a multis & magnis principibus , vt nihil commeritum filium ingratiam reciperet, fecum cogitans vnicum effe illum haeredem fuum , ad fe ex Hollandia quo is durante patris ira profugerat, reuocatum , amplexus in priftinam dignitatem reftituit.

De -prima em expeditione. C a p. c v i .

HR i m a M expeditionem vitro fufcepit in Ludouicum Regem Gallorum , quem ad Montem-Henrici ma- gno proelio deuicit . Is locus diftat Parifijs feptem Galli- cis milliaribus. Carolus in ea pugna periclitatus efl:, nem- pe in collo graui vulnere accepto. Rex autem Ludoui- cus abiedlis armis trepidus in arcem quandam fe recepit. Deinde Parifios regiam vrbem ingreflus , plures dies intra muros fe continuit. Interim ad Carolum vidtorem fepius mifli legari, qui pacem peterent, qui omnia viftum Regem fadhirum dicerent, quxvi&or Carolus petiuiffet. Igitur his legibus tandem pax impetratur , vt omnes eas terras Bur- gundionum Principi Gallus redderet , quas antea vi tenuifi fet: His adie£te tres ciuitatulse, inter quas Perona. Carolus vidlor Bruxellam reuerflis, ingenti patris Philippi, deinde totius gaudio ciuitatis eft exceptus: in eo enim congreffu

omnia fpe, votifque maiora contigerant.

/ - ' *

De inorte ^vxoris em Y fabella. C a p. evi i.

BV v M adhuc in Gallijs Carolus abcflet , vxor Yfabel- la mariti fili longe amantifIima,Gorici oppidulo Hol- landix,in morbum incidit, contradhim (vt quidam putant) nimio Carolidefiderio . Igitur conuocatiperitiflimi Medi- ci, fuaferunt, vt relidla Hollandia Gandauum veheretur, fore fperantes5vt filiolx (quas in eadem vrbe per id tempus

educa-

DvCVM BrABANTI/E. 89

educabatur) iucundifiimo confpeftu recreata, breui con- ualefceret. Vbi vero Antuerpiam peruentum, mulieri adeo morbus inualefcere coepit , vt in diui Michaelis coenobium deportata , paucis poft diebus exfpirarit. Sepulta inibi ma- gnifice ante aram maximam. Fuit ha:c mulier Chriftode- ditiflima. Struunt aha: magnificas a:des in quibus omni de- litiarum genere fruantur, Yfabella pauperibus impendit omnia. Legitur fepius paucis comitibus, inopum circuifle tuguria , quibus illorum fubleuanda: egeftati occulte pecu- niam intulerit, eximio prorfus atque omni a:uo memora- bili exemplo.

De eiterjiom ofidi Dionmtenfis . C ap. c v i i i .

Nno' falutis humana: M.quadringentefimo fexage-A fimo fexto,Dionatenfes(horumopidum Dionantum 1 vifitur ad Mofc ripas) adiuti Leodinorum viribus late Bra- bantiam, Hannoniam, Namurcum, foedis populationibus deuaftabant. Multa interim contemptim loquentes de Phi- lippo Principe , cui per id tempus aduerfa valetudine impe- dito non licebat patrios tueri fines . Carolus igitur filius in- iuriam non ferens, ex Arthefia (vbi tum erat magnis impli- citus negotiis) Bruxellam rediit, atque ibi confcripto ftatim exercitu profe£tus in Dionantenfes , eorum vrbem valide munitam cepit, captamque euertit. Iuxta Dionantum & Bouiniam ad Mofam Pouluagium opidulum , tunc etiam deletum & folo squatum eft. Vifuntur hodie domus ali- quot reliquia: euerfe vrbeculx : vifitur & puteus infigms. Eodem temporis fpatio erat Leodinos- quoque magno ar- morum apparatu inuaflirus, nifi vicina: vrbis euerfione per- territi illi, fitpplices veniam petiifient , quibus pro ingenita (ibi clementia Carolus noxam condonauit, acceptis ab eif

M dem

90 CHRONICA1

dem quinquaginta obfidibus ,qui Louanium profebti, tan- ti/per ibi manerent, quoad Philippo patri (cui fuerat illata, iniuria) omni ex parte /atisfablum edet.

De morte f atris em. C a p. c i x.

O N multo poft Philippus pater, ablegato in Angliam Antonio notho fuo, qui ab Rege Eduardo quarto pe-

teret,vti fororem fuamMargaretam,Carolo daret vxorem, Brugis eodem anno tegrotare coepit. A proceribus,qui tum aderant illic , fore /perantibus vt brcui reualefceret, Carolo filio qui id temporis Gandaui erat, nihil fignificatum proxi- mo triduoV Verum poftea magis magi/que inuale/cente morbo, quum non procul abefie a morte videretur , accer- fitur filius, qui nobie dieque continuato itinere profebtus, iam quidem grauiter affe£l:um,/ed tamen lpirantem adhuc patrem inuenit , manfitque cum eo. Defunbtum vero tam pijseft lacrymis pro/equutus, vt artantibus ipfe lacrymas excuderit. Artantium quoque procerum & feminarum il- luftrium ad Principis cafiim tanta eft orta commiferatio, vt prx nimio dolore parum animi compotes, alij clamorem extollerent, alij propemodum exanimati conciderent.Poft- quam vero mors optimi Principis fama ac nunciis vulgata eft, maximus repente lubtus omnium occupauit animos, qui Burgundicas ditionis fuerunt. Annus, quo tam inclytus penjt Princeps, fuit ( fi Commentari) quos /equimur, rebte An. 141*7. colligunt) millefimusquadringente/imus lxvii. huma- nas falutis. Corpus eius in/epultum aliquamdiu feruatum eft in eadem vrbe. Decreuerat enim filius illud primo quo- que tempore, in Burgundiam /epeliendum auehere. quod poftea fabtum efte fuo loco dicetur. Y/abella mater cum paucis annis cariflimoconiugi fuperuixiffct, mortem obiit

Arris,

Dvcvm Brabantij. . 91

Arris, non longe ab opido fanfti Odomari. Cuius etiam sorpus in Burgundiam eft aueftum.

Quomodo Plmdru £r cBrabmtti Principatum acceperit.

Cap. cx.

O s T fummum patris diem, Carolus cum ornatifll- f mo procerum fuorum agmine Gandauum properata Quod vbi edet intelledlum, occurritur ci ab vrbis Primori- bus, qui nouo & optatiflimo Principi aduentum gratulati, eundem introducunt: eftque tunc impunitas concedi plus ottingentis maleficis, qui cum Principe Gandauum iunt ingredi. Exceptus igitur omni fpedlaculorum genere, & vo- cibus vndiquaqueaggratulatium ciuium, Principatui Flan - An. 147 1. dnx inauguratur. Sed pompam illam, fed gaudia illa atque tripudia inopinatus lufius inquinauit. Nam tumultus in- augurationem fecutus eft, petentibus Gandauis omnia Pri- uilegiafibi reftitui,qux Philippus pater illis ademerat: eftq^ populi furor eo gradatus, vt ibi Carolus fuerit coadlus face- re, quas illi vellent. Sub hxcprofe£hisTeneramunda,midis Gandauu Legatis, omnia relcidit, qux paulo ante illis metu potius quam volutate concederat. Venit poftea Lotianium, primam Brabantix vrbem , vbi cum fimili fblennitate eius regionis Principatum fufcepit,tato omnium gaudio, Vt bea tosfefeclamarint, quibus tot animi dotibus excclletidimus Princeps contigidet. Louanio Bruxcllam profeftus : in ca quoque vrbe fingulari fauore excipitur, ac fefto die Marga- retcX miro confenfu ciuium in verba noui Principis luratum eft. Huc ad eum reuerfis Gandauis, qui paulo ante per tu- multum infurrexerant, veniam petentibus ignotum eft.

De

M 2

9Z

Chronica

De com^ofito per eum tumultu Mechlinu. Cap. cxi.

ODEM fere tempore Mechliniae exortus tumultus, qui velut incendium alia atque alia corripiens, eo fer- plit,vt furore vulgi expulfis,qui Rempubhcamadminiftra- bant, Pra:fe£ti domus (olo aequata, bonaque eius direpta fint. Qua violentia Princeps vehementer commotus, in- credibili celeritate eo cotendit, vrbem deleturus, mfi oran- tibus multis nobilibus viris, vt fanas parceret multitudini, hac lege ignouiflet admiflum,vt quicquid priuataru ardium antea vulgus per furorem euerterat, fuo fumptu inflaura- •ret, numeratis triginta millibus aureorum Prasfefto, cuius bona diripuerat. Illud etiam inuenio , multa tum ciuibus adempta ob rebellionem Priuilegia.

De fubftttis Leodienfibm. Cap.

cx 1 1.

llSil	2* i
m	ii

Is pera£lis, Carolus iterum bello adortus Leodien- fes, multas eorum arces vi cepit, oppidum fandh Tru-

Cuius fubafti muros dirui iuflit,vt ita rebellandi materiam in perpetuum eis adimeret. Poftremo Leodienfes quoque obfefli, videntes non poffe fe viribus Caroli refiftere, omnes inermes cum fingulis veflimetis egrediuntur , adque Ducis genua prouoluti , multis tandem precibus obtinuere, nc vrbs excidio dederetur, qux imperata facere non recufaret. Princeps vero vtcuque placatus, domitam atque fiibaftam vrbem non eft ingreffus, mfi quicquid intus erat armorum ad fe deportatum , in fua poteftate haberet.

93

Bvcvm Brabanti^.

Dc fecundis em nuptis. Gap. c x i r i .

^Efvnctvs hoc bello Princeps, vxorcm duxit Mar- ' garetam , Ibrorem Eduardi quarti Anglorum regis. Hx nuptix Brugis , oppido Flandrix celebratx funt tanto apparatu, vt nihil a condito xuo fol viderit Iplcndidius. Pri- mum omnium ad celebradas nuptias domus a fundamen- tis extru&a incredili fumptu ac celeritate, cuius parietes, conclama, atque cubicula omnia tapetibus preciofilfimis confternuntur. Triclinium in quo Princeps die nuptiarum conuiuio adhibiturus erat no bili (li mos quolque,ita magni- fice ornatum eft,vt cetera omnia quanquam preciofifimia, nihil tamen fuerint conferenda cum his , qua: ibi vifeban- tur. Ere£lus eo loco fuit abacus, in quo pulcherrima vala omnis generis expolita vidi fles. Hic erant' ex auro purilli- moemunftona, candelabra, malluuia, pelues, valcula poto- ria, dilci,lalina, oenophora, paroplides, gabata. Vox me citius defecerit , quam nomina tantum dixerim eorum , qux ad illius magnificentiam conuiuij ablbluendam parata erant. Foris quoque nihil ccflatum eft. Omnes vici, omnes domus qua erat ventura lponfii,pulcherrimis aul^is, platea: floribus omnifariam, quos dabat anni tempus , veltiuntur. Sunt &: nobililfimi artifices vndique accerfiti, ad excogitanda ea, quxingredientium&prxtereuntium oculos detinere pol- lent. lam parata & magno conquilita erant pleraque om- nia, quum dies appeteret nuptiarum. Brugas igitur cum trecentis plus minus Equitibus Princeps egreflus, Damam venit. Huc enim non multo ante ex patrio lolo appulerat Iponla. In hac vrbecula celebrato nuptiali foedere, ilico Bru- gas reditum. Margareta ciuium lxtis excepta vocibus , gra- tillima nimirum atque omnibus optatiflima adueniebat.

M a Nunc

94 Chronica

Nunc praetereo edita roto oppido fpe&acula omnis gene- ris. Praetereo exhibitos ludos tota vrbe regionatim , bc qui- dem per dodtiflimos hiftriones. Taceo omnium pene Bur- gundicas ditionis oppidorum gratulationes, infignium in- greffus Antiftitum : denique celeberrimam hominum fre- quentiam. Nuptiarum die in triclinio, vbi cum fponfa & il- luftrioribus viris difcum bebat Princeps,quatuordecim par- tim argenteis, partim aureis nauibus, quarum lingulas qua- tuor fcaphulas habebant, cibus in menfam illatus eft. Qind miffus dicam ferculorum ? quos fuiffe legimus numero cir- citer quadraginta. Quibus verbis efferam vinum odoratif fimum, quod conuiuis appofitum eft. Secundas menfe tra- gemata, ex faccaro, poma, nuces , lautitias omne genus ha- buere. Quas omnia dum fixi, fufpenfique pra: ftupore con- ui uas deguftant, a pueris interea in Cupidinum ipeciem fi- guratis,longe fuauiflimi ad menfas adolentur odores. Nihil ad hanc magnificentiam, egregius alioqui Antonij & Cleo- patras apparatus. Nihil Heliogabali fexcenta ftruthionum capita vnacoenaappofita. Vtfemel finiam, quicquid de du- bijs ac pollucibilibus loquitur ccenis antiquitas, hacBur- gundica inferius eft . Poftquam vero exempta fames epulis, menf&pfe Ytmota , oculorum varia fiunt exhibita obledlamen- ta, ex quibus prope innumeris , pauca referam. Illati fiunt in triclinium pauones flammiuomi,in quibus tantum artificij, tantum operte infiimptum eft , vt a veris internofei vix po- tuerint. Introductus eft Leo , cui eximia pulchritudine vir- go infidebat, geftans manu infignia Principis Caroli. Ad oftentandam magnificentiam magis quam obledtandi gra- tia, illata: ftint argenteas turres numero triginta , quibus ar- ces totidem fignificabantur, quarum ea tempeftate domi- nus ac poffeffor erat Carolus. Poftrcmo introdu&um eft

animal

DVCVM Br A BANTIA 95

animal ( Dromedarium quidam putant fui(fc) cuius dorfo i mpofitae (portulae, vnde omnis generis euolantis auiculae, haud aliter cantu demulcebant omnium aures couiuarum, quam vere nouo ramis arborum indrepitantes vano con- centu praetereuntem detinent viatorem. Secundum haec funambuli, pantomimi , aretalogi , (altationcs , illuftrium chorea feminarum , & quicquid praeterea animi gratia po- tuit excogitari, exhibebatur. Quod reliquum erat temporis antecoenam, varijs e(llufibusimpenfum. Carolus autem, cum hae nuptis fierent, annum aetatis agebat tricefimum quintumeprimo, fecundo, ac item tertio diebus proxime in- lequentibusludi lunt exhibiti, & celebrati magni fice nti (li- mo apparatu in argumentum publicae laetitiae, quos Gcor- giusBadenus, Epilcopus Mctenfis, Ioannes Burgundiis Ca- meracenfium Anti(les,Dauid Burgundus Vltraieclinorum in Holladia Praefui, Guido Tornacefis Ecclefiae finiimus pa- llor, cu plerifq-, alijs multo nobilifiimis viris, Carolo Principi & fponfe admiratione vlque formolce allidentes fpedlarunt.

De fufccpto per cmn Principatu Hollmdti Zclrndu .

Cap. cx i i i i.

OIs celebratis nuptijs, cum vniuerfo propemodii flore Procerum Burgundiae in Elollandiam venit, vbi rur- fus ad lingularum vrbiumingrefliim renouata laetitia,in- ftauratis triumphis, Sc pafiim editis magnificentia, fplendo- reque vifendis o(lentaculis,apud Hagam Comitis pridie fe- riarum diuae Magdalen^, Principatui eius regionis initiatur.

D e cvltimu obfidiom Leodi /, & em emrfione . Cap. cxv.

|P|5] V B id tempus rebellatum eft a Leodienfibus,qui no- diurno tempore ingredi Tongrinum (olim haecvrbs

Oclnuia

96 Chronica

Ottmifl di<fta eft) Ludouicum Antiftitem fuum, Caroli Principis nepotem captum abduxerunt Leodium. Huius rei indignitate permotus Carolus vndique magno ftudio contraitis copijs, mouit in Leodinos. Erat tunc temporis eorum vrbs non fblum magna egregie munita , verum etiam florentiflima & caput eius gentis. Magnitudinis ar- gumentum fuit, quod in ea tum vifebatur templa numero triginta duo ( nos vulgo dicimus Bcclefias fanochictles. ) Ad hanc igitur vrbe caftra Burgundus exercitumque partitus, eam non vno loco circumfedit,poftridie, vt Iperabat, expu- gnaturus, nifi pluuio coelo impeditus fuiflet. Auxilia ad eius expugnatione oppidi mifit Gallor uRex Ludouicus,qui & ipjfe magna ex parte gercdis rebus interfuit. Carolus pau- cis diebus obfeffum Leodium , valideque interea ab incolis defenfum,nouiflime vi cepit, captum diripui t, direptu euer- titrmultis prius ac variis feuitiae exemplis a milite ipfius edi- tis. Antonius Sabellicus in opere, cui titulu protulit ^Rhaffo- du hijloriarum^ au&or eft,Burgundum fummo id bellu odio fufcepifte. Nam expeditionis eius Ducibus ab eo manda- tum eft, vt vna manu exertum gladium, altera geftarent fa- cem ardentem, iis nimirum rebus mifera? genti exitium mi- nitantes. Captam vrbem Gallus cum Burgundo ingrefliis peftore non redtam , fed And rea: crucem habuifle dicitur, vt hoc fa£io innueret omnem eius belli gloriam ad Caro- lum pertimere. Incidit autem hoc excidium inclytce.vrbis An.1468.in tertium Calend. Nouembres,anni Dominicae incarna- tionis,millefimi,quadringentefimi,(exagefimio£l:aui.

De Aquijgram incolis a Car olo rvenm fetet ibut. Cap. cxv r .

Eodinos iam obfedos Aquifgraniciues& incola commeatibus iuuerant. Quod vrbe capta iniquiore

animo

Dvcvm Br abanti£ 97

animo ferens Burgundus, cum Icctiilima manu Traiecfum ad Mofam proficilcitur, mde quamprimum in Aquilgra- nos edu&urus. Aquifgrani hoc audito , non arma parant, non vrbem muniunt, non ea qux ad rebitendum erant ne- ceffaria circunfpiciunt, fed metu & immodico pauore con- (ternati, primores fuos Traiecfum misere. Vbi ad Carali Principis confpe£fum humiliter prouoluti, ftatim & vitro portarum clam bus traditis, oppidi totius imperium illi per- miferunt. Gratum fuit Burgundo obfequium, grata humi- litas. Proinde venia data, fed hac conditione, vt propter ad- iuturri hoffem o£foginta florenorum millia, Duci intra ffa- tutum tempus adnumerarentur.

De anima diter fwne in qitofdam. Cap. c x v i i .

Ecvndvm haec Bruxellam, vbi Ducaria fedes erat, reuerfiis Carolus, & gratiam omnibus retulit, qui fu- periore Leodienfi bello ftrenuam operam nauaffent; & in eos animaduertit, qui vrbe capta e facris locis quippiam fubffuliflent. Egregius Princeps hoc fa£to offendit, nullum effe tam lultum bellum , in quo non fit a diuorum templis atque aris temperandum.

De reditu frofityomm L eodienfinm ad Jham <vrbem.

Cap. cx vi 1 1.

jjpXOD E M tempore Leod inis, qui Caroli viftoris metu jlijj profugi incertis fedibus vagabatur, permiflum elt, vt ad fua loca redirent, inflauraturi, fi vellet ea qua: paulo ante militum rabies deformauerat . Vndique igitur in vrbem omni prope delertam humano cultu immigratur. Nec fine lachrymis immigratum: pradertim quum incendio mifera- bili, propemodum folo aequata aedificia praeterirent, in qui- bus aliquado ketosdies inter fanguine coiun£tos exegifienr,

N De

S>8

Chronica

T)e feueritate em in me dicendo . Cap. cxix.

<\>

V s dixit poftea in omnibus fuis Prouincijs , haud mi-

nore feueritate quam diligentia. Non eft paflus vlla grauiora /celera impune fieri. Nullus vnquam Principum iniure dicendo minus dedit amicitiae, pecuniae , /anguini. Quibus rebus nimium fblent quidam commoueri: neque interim effe memores, iuftiti^ primum munus efle, ius fuum vnicuique tribuere.

De Phrifiis quadam: motu [ecuto expulftonem Eduardi

Anglorum Regis qui focer Car oh fuit. Cap. c x x.

A v c i s poft annis Phrifiae orientales populi , quum Burgundionum Ducis imperium detreftarent , miffi funt hinc inde Legati, per quos de pacfc & parendi conditio- nibus ageretur: quanquam libertatis gens amantior, nullas nifi multo aequiffimas conditiones admiftura videbatur. Carolus animaduerfa gentis pertinacia , terribili armorum apparatu mox erat fines eorum ingreflurus , nifi ad tempus diflimulandu ratus , alio metem conuertiflet. Circa eadem tempora maximus armorfi motus in Britannijs extitit, pul- fb & eie£to nobilium coniuratione Eduardo Rege, Caroli Burgundi focero.Neque refedit hic motus citra humanum cruorem : ante Califium , & alia quadam loca ingenti edi- ta cade. Cuius rei nobis eft aubtor Sabellicus , veteris ac re- centis hiftoria: fcrutator, meo iudicio, non indiligens.

De fella comata <vijd Car oh temporibus. Cap. c x x i .

An. 1472-

Ipl Nno Dominici natalis, Millefimo quadringentefi- mo feptuagefimo fecundo, menfe Ianuario,fub feftu diem Agnetis , exorta eft crinita ftella, qua: maximo horro- re mor-

Dvcvm Brabantia. 99

re mortalium vifa,fulfit per continuos tresmenfes. Multa hunc Cometam fecuta bella, atque ingens hominum ca?des & peftilentia,qua? pluribus locis atrociter feuiit.

De Arnoldo Gelru Principe cur ceve eduBo, & Adolphijilij humper Caroluw apprcbenfione^ de bello Gelrio .

Cap. cxxii.

E R idem fere tempus, opera & ftudio Burgundi , cuftodia dimiffus eft Arnoldus Gelrio Princeps, quem filius Adolphus feptennium totum in vinculis deti- nuerat. Quam caufam huic in parentem violentia? praeten- derit non tradunt, quibus cura? fuitnoftratiumPrincipum resgeftasconfcribere. Illud reperio, Adolphum poftea ac- cerfitumadCarolum Principem, vti de comunibus rebus inter fe commentarentur. Sed quum impius ille multa eo Congreflu fe digna, Caroloque indigna locutus effet, primo diebus aliquot feruari iuflus,mox Viluordiam ( eft hoc Bra- banti^ oppidum ) abducitur, vbi cuftodia traditus manfic vfque ad obitum Caroli. Duplex deinde fama eft , quomo- do acceflerit Burgundo Gelrix Principatus. Quidam eum emifle fcribunt a Duce Iuliacenfi, qui tum verus efle cre- debatur haeres eius terra?. Alij tradunt Arnoldum paulo an- tequam vita decederet Adolpho filio infenfum , exhereda- to eo Principatum cefliffe Burgundionum Duci Carolo: qui defun&o iam Arnoldo, mifit ilico ad fingula pene eius regionis oppida Legatos , qui monerent , vt fi rebus fuis confultum vellent, Caroli imperium reciperent. Quod fi facere recufarent, haud dubie futuru, vt egregius Princeps armis repeteret fuam terram. Legatis fuperbe refponfiim, nemine efle tota Gelria,qui magnopere Caroli minas per- timefceret. Si acie certare vellet, non defuturos qui patriam - - N z defen-

ioo Chronica

defenderent. Harc vbi renunciaflent Legati, ftatim cum ex- ercitu profectus in Gelriam Carolus, pnmtim a Ruremun- danis recipitur: atque his initiis perterriti vicini, vitro dedi- tione facfta , in gratiam funt accepti. Oppidum Venio die- bus aliquot obfeftumeft, ac nouiflime, apertis Principi por- tis, omnia funt illi in manum tradita. Poftea&Nouioma- gum,clariffimum Gelrix oppidum, viginti quinque diebus varie oppugnatum ad deditionem compellitur. A cuius ci- uibus ingeri laetitia introdu&us Carolus totius Gellia: Prin- cipatum fufcepit. In eadem vrbe ad feadduftos mortui Ar- noldi ex filio nepotes, primum eft ofculatus , deinde e con- fpeftu fummotos iuflit auehi Gandauum ad vxorem fuam Margaretam. Sic reperio apud quofdam. Alij dicunt pue- ros illos non Gandauum miffos, fcd vna cum Principe aue- £los effe in Brabantiam , vbi fint plures annos honorifice habiti. Nouiomagi Principatu Gelriam (vt dixi) fiifcepto,a ceteris quoque eius terras oppidis Burgundus recipitur, ac poftremo comitatui ( vt vocant ) Sutphanias, /biennibus etiam casremonijs initiatur. Aeftas qua fubafta eft a Caroli armis Gelria, fuit citra omnem hominum memoriam ca- lida rdiuerfis locis & homines & bruta animantia intole- randis periere caloribus.

Dc congnjfti duorum Trincfyumpotenlifi morum Fridcrici operatoris , & Caroli Dacis. Gap. c x x i i i .

N N I huius autumno Fridericus Imperator pulcher- rimocomitatu, in quo multi egregij Pnefules, multi infignes Duces, ac illuftres erant Optimates, venit Treuiros (efthaxciuitasad Mofellam fluuium lita ) vt cumCarolo Burgundionum Principe de multis ac varijs rebus coram loqueretur. Carolus verbvt venifleaudiuit Imperatorem,

Dvcvm Brabanti^e. ICI

compofitjs in Gdria rebus, eb confeftim e ft profectus, lon- ge pulcherrima comitante pompa. Inuenio Principi non longe didito a Trcuirisobuiam itum ab Imperatore. Tum vrbem tubis , alnfque id genus circunlonatibus inftrumen- tis pariter ingredi, diebus aliquot vna fuerunt. Xnterim Ca- rolus nihil non opum, nihil non Iplendoris effudit, ad deco- randum Imperatoris aduentum. Conuiuium,cui per eos dies Imperator eit a Carolo adhibitus, eiufmodi fuit,vt pro- pemodum nuptias illas (de quibus alio loco diximus) ap- paratu^ magnificentia tequauerit. De hoc Friderici Impe- ratoris, & Ducis Caro) i congre ffu ex tat, & circufertur pul- cherrima epiffola, eximie docti viri Rodolphi Agricolx.

De Par lamento MecbhnUpcr C arcium Ducem infitiato, <cr fepulturu parentum cm. C a p. c x x i i i x .

Eversvs ab Imperatore Carolus, Mechlinia? cu- riam indituit,qua noii erat alia in orbe Chriftiano ce- ebrior futura, fi feliciter inchoatum a Carolo Principe con- filium infequentes Duces pari cura fouere, ornare, atque ampliare ftudui flent. Hax curia prtelata ceteris, conftituta erat caularum omnis generis iufta ac legitima difeeptatrix, omni adempta prouocandi potedate litigantibus. Conci- liarij numerum tricefimum explebant omnes viri do£ti, perfpicaces, circum fpebti, acri iudicio,iufti fobrij. Dixiffes Areopagitarum concilium illud effc,eagrauitate,do£lrina, prudentiaque lites dirimebant, fuum cuique reddentes. Ad locum audiendis controuerfijs deftinatum Equites ibant, aliter enim non licebat. Curiam ingredis , paratum erat fa- crum. InhocprecabaturIacerdos,vti optimus Deus eiuf modi luis mentem daret, vt eo die Con filio prodeffe alijs & poffent& vellent. Sacro faflo, locum traflandisReipublf

. N 3 esene-

C/tf.

CXIIU

io2 Chronica

cx negotijs conftitutum ingrediebantur. Vndepoft horas aliquot Jdib meridiem egrelloseos excipiebat iterum facri- ficus^ilterum fa£turus facrum,in quo Deum precaretur^ vc eius diei Concilia, commodo effe vellet Reipublicae. Ad- ha:c honoris ademptionem his fuerat interminatus Caro- Jus, fi quid per focordiam prasteriiflent, quod ad Reipubli- cas commodum pertinere videretur. Adeo nihil hic Prin- ceps, mfi de publico cogitabat. His itaque fic ordinatis, ad parentum fuorum fepulturam animum adiecit. Vtriufque igitur patris matrifque corpus, longis itineribus in Burgun- diam deportatum , fepelitur in Carthufienfium monafte- rio, quod extra Digium vrbem vifitur, non incelebre. Sin- gulis pene oppidis, qua erat iter faciendum, celebratas exe- quias nullo adhibito honoribus modo.

De objidiom Nouefij, evulgo Nutia dicitur . C a p. cxxv.

Er id tempus Ruperus Beyeren Colonienfium Ar- chiepifcopus, multum eft apud Carolum Burgudum cognatum fuum queftuSjmagno conatu obftare Colonien- les, & oppida circumie<Sta , quo minus ipfe debitos fibi an- nuos prouentus ex locis illis reciperet. Quo audito Burgun- dus,vt Rupero ( alij habet Roberto ) praster cognationis vin- culum,etiam carifiimo fubueniret,confcripto ingenti equi- tum ac peditum exercitu, fines ditionis fuasegreffus, ad bel- lum Colonienfibus,& finitimis inferendum properat. No- uefium Coloniae vicinum ( dicitur vulgo Nutia ) coeptum eft obfideri medijs Iulij caloribus. Aduexerat fecum Prin- ceps iifimefe molis bombardas , quibus non vno locodifie- cfa murorum parte multum & vrbis aedificijs damni illa- tum^ magna incolarum fafta ftrages. Lego vrbem multa vi oppugnatam aliquanto etiam maiore prasfidio a eidi bus

• defenfam.

Dvcvm Brabanti^e. 1 03

defenfam. Erat pradjdij Prafe£tus Hermannus quidam Co- mitis Heffenij frater, cuius virtute oppidu incolum%man- fit, inter maximos terrores. Nam vt cetera obfidionis mala praeteream, ab his etiam qui intus erant, fame ac rerum om- nium tanta inopia laboratum eft, vt equi inftrumenta mili- tiae,pluribus vi£lui fuerint. Apud quofdam inuenio, paucis diebus in alimoniam ciuium abfiimptos cccc. equos. Hic rfthil dico de praelijs quae durante obfidione inter obfeflos & Burgundum fuere. Ex multis enim duntaxat infignia confe£tor. Obfidebant noftri Nouefium,quum Imperator Fridericus Agrippinam vcniflet,vtcum Burgundo vel con- fligeret, vel obfidione Nouefium liberaret. Hoc audito Ca- rolus, tantum abfui t,vt fugam circufpexerit,aut de foluen- da obfidione cogitarit, vt inftruftos fuos etiam produxerit, auidus certaminis. Verum continuit fefe intra feptaFrede- ricus Imperator, vel non aufus dimicare, vel quia fperaret futurum, vt Imperatoris aduentu perterritus Burgundus, inde fubito difcederet. Quum nihil tale poft dies aliquot eueniflet, videreturque Dux in incoepto bello perfeueratu- rus, eft inter eum ac Imperatorium militem latis atrociter pugnatum, vicitque Burgundus tanto gloria maiore, quan- to bellicofiorem fuderat hoftem. Et hanc vi£toriam potius Virtuti quam Fortune debuit: nam & aciem peritiflime in- ftruxerat,& promptiflime omnes pugnauerant. Non eft poft eum diem Romanus Princeps aufus cum Carolo ma- num conferere.Itaque de pace agi coeptum per fiimmi Pon- tificis Legatu Alexandrum Antiftitem Foroliuienfem : qui no£tes diefque Principes hortari, vt arma exueret, Burgun- dus Nouefio difcederet, quoad de re maturius cognofcere- tur, effetque Pontificis Maximi ea cognitio . His vtrinque acceptis, pax fancitaeft- quam excepit Gallicum bellum.

D?

Chronica

104

De bello aduerfm Gallorum Regem. C a p. c x x v i .

A M Ludouicus Rex Gallorum Arthefiam & Ficar- diam ingreffus, plurima Caroli Ducis oppida vi capta, diripuit. Quo fucceffu elatus, de Atrebato etiam oppugnan- do cogitauit. Verum huc tempefliue mifllim pr^fidium, Galli conatus irritos fecit. Prius tame quam Ludouicus ex his locis milite abduceret, pugnatu lego inter eu, ac Duce%, quos miferat Carolus ad tuendu Atrebatum . Vicit Gallus, qui vt erat numero militum fuperior, ita cum longius abef fet Carolus, multo etiam plus animi fecum attulerat.

De aduentu Editur di regis Anglti ad Carolum Ducem ,

6- de mducijs cum Gallo. Cap. cxxvii.

BV B hanc pugnam , ab Nouefij longa obfidione do- mum reuerfoCarolo nunciatur, appulifie Califiam Eduardum Anglorum regem. Cui eius tam laboriofi itine- ris caufa fuit, vt cum Carolo, qui rurfus ingentem c6n- traxerat exercitum, fuas copias iungeret. Ita enim prius in- ter eos conuenerat. Vna igitur Galliam ingrefll, tantum terroris Ludouico incufferunt, vt is repente conuocatis Regni Primoribus eos veluti in re trepida anxius confulue- rit , quo padlo e flet infefliflimo hofti refiftendum. Placuit- quetum Legatos mitti, qui pacem peterent. Auditi Legati, non pacem , fed nouem annorum inducias impetrarunt. Hic tam infperatus rei exitus, vt incredibili Gallum Icetitia affecit,ita Anglorum Principes male habuit, quibus immo- dica vaflanda: Galliae cupiditas incefferat.

De bello jejlo in Lothoringia. Cap. cxxvxii.

D v a r d v s vndecim hebdomadibus in Caroli Pro- uincijscommoratus,ad fiios tranfmifit mefe Septem- bri,

Dvcvm BraBANTI£. 105

bri, quo tempore, & Carolus Namurcum venit: vnde cum ingenti militum numero ante exitum eius menfis in Lo~ thoringiam,ob foedera fibi non feruata, profedtus, impetu primo vrbeculas aliquot vi cepit, captas praefidio muniuit. Quo fucceflu Ducis perterritus Renatus eius terra? Prin- ceps, annos natus circiter viginti, cum aliquot nobilioribus viris in Galliam fugit, ne viuus in hoftium poteftatem veni- ret. Fuga Principis adeo fradti funt omnium animi , vt effu- fus Caroli exercitus , paucis diebus loca plurima occuparit. Nouidime obfeffum Nantium longe munitiffimum op- pidum, tenuit obfidio illa nouem hebdomadas. Vrbs inter- ea multum drenuc defenfa, tandem fame domatur. Itaque fafta deditione, ciues vita donati, praeter duos trefve,qui vh timo funt affedti fupplicio. Animaduerfionis huius caula non traditur a fcriptoribus. Vrbem deditam Carolus pra?- lidio firmauit, atque inde digredus, totam Lothoringiam breui ad obfequium redegit. Fuit ha:c vltimaeius vidtoria. Vulgo creditum eft,omm fauore numinis deftitutum eum, poftea nuquam feliciter pugnaffe cum hofce; quod eodem tempore multo grauiflimis exadhonibus clerum oneraflet, quaquam expedit nonnunquam quofdam ad frugalitatem vocare, modo fatis iufta? ad id faciendu rationes accefferint.

Dc Ullo em contra Helitctios . C a p. c x x i x.

V b a c t i s Lothoringis non diu in ocio fuit Carolus, led bellicam gloriam augedi cupidior , tranftulit inde bellum in Heluetios: quod hi populi 116 multo ante Sabau- diam(vbipra:erat neptis eius) tumultuose ingredi omnia terroris ac prced^compleuerant. Itaque primum funt mif fi abHeluetijs Legati, quos Princeps Carolus vix auditos iuffit confeftim ablcedere, atque ipfe eodem tempore fe-

O ' quutus

106 Chronica

quutus in vrbe Granfonia, quam nonnulli dicut ab eo cum expugnatam , plures Heluetios in cruce rtirtulit. Quo fafto commota & irritata gens pugnacior, contra&o exercitu ho- rtem Burgundum adoritur, certa (pe aut occidendi eius, aut fugandi. Heluetiorum impetu degrauatus Caroli miles pri- mo auertitur, inde furtis fugatufque multa cum caxle difli- patur. Fuiflet in eo pradio captus Princeps , nifi relicrtis fuis loco difcefliflet fugienti fimilis. Sunt qui (cribant hic per- iifle opes Caroli Ducis, tantum vaforum aureorum argen- teorumque ac veftium omnis generis ab horte deporta- tum , amifliis & omnis bellicusapparatus.

De iifdem. Cap. cxxx.

X P R I M I verbis non poteft quantum ex hac inimi- lg Ipjjy cx gentis viftoria dolorem animo conceperit vi£his Burgundio,qui vincere (emper antea confueuerat. Vir alto lpiritu,ac nimium quietis impaties, neque die, neque no&u fomnium capere potuit. Itaque reparato exercitu, iterum Heluetios adoritur, cum quibus infeliciflime nuper dimi- cauerat. Hic quoque vicit ac (uperior fuit Heluetius: quip- pe qui numero militum prasftabat. Pars multo maxima Burgundionum aut capta aut cada , nullus fere clari nomi- nis fuit ex noftris,qui non illic ceciderit, praeter ipfum du- cem: qui re perdita ac profligata cum paucis fug^e comiti- bus,fuga (eruatus eft.Ioanni Baptifta: dies fuit quo Heluetij & Burgundiones tanta animorum pertinacia conflixere. Qui huic proximus dies illuxit facile declarauit,quam tetra fit ibi loci edita caedes. Numerata ei funt a quibufdam, xxvi. M. occiforurm

De

D V C V M B R A £ A N ;T 1 £•

10'

De recuperato Namio per Renatum , & ^emfdemnjrbis objidion? Qw CjMVoIuw Dttcvw. Cap. cxxxi.

Ac clade Tuorum cofternatusCarokisin maximum ludium ac moerorem incidic: nunc fecum reputans quantum hominum proximis duobus pradijs, Tua temeri- tate Orco demififlet; nunc exiftimans nihil effe turpius, quam vinci eum Ducem , qui toties lpTe Torti (Ii mos popu- los ad obfequium redegiflet . Ceterum Caroli malis (6c tam nobili Heluetiorum vidloriaeredli plures populi confbcia- tis viribus vtvnum hominem extinguant, ad aima concur- runt, ac duftu Renati Principis Lothoringi^, Nantium, vbi a Carolo praefidium fuerat relictum, obfidione cingunnnec multis interpohns diebus idem oppidum puus expugnant, quam Burgundiis eo cum Tuis copijs accurrere potuit. Ex- (peftabat enim ex Brabantia,& finitimis iocis nouum exei- citum, quo accepto properans in Lothoringiam , Nantium iterum obfedit , His locis ab hofte ( quod minime futurum verebatur) circumcluTus, tanta rerum omnium inopia la- borauit,vt in eius exercitu plures fame fint extindli. Itaque indignantium militum voces pallim exaudita: , Tatius fuifie di£titantium,in patria manere, vbi coniugibus Tuis ac libe- ris affidentes, nulla intenm neque cibi neque potus inopia premerentur. Abdudtos Te inea loca tflubus aut procul a patria confpedtu moriendum fit: aut, quod morte miierius eft,ac triftiils , in feruitute viuendum. Has militum querela: non dubium eft,quin Principem Tuorum amantifiimum commouerint. Verum in eo (latu res erat , vt mederi tantis

malis non potuerit.

Chronica

108

De alio ante Nantium ude Car oli Dacis.

Cap. cxxxi i.

Avd multo poft Lothoringus ad pugnam euocat Burgundum, quivna parte copiarum in obfidione relitta, ftatim venit ad locum certamini conftitutum , acie dimicaturus cum paucis aduerftis tam multos. Hic fuos perterritos hortatus dicitur, vt alacres iret & gloriam a ma- ioribus acceptam pofteris relinquerent , adeo non efle for- midandum hoftem Heluetium , qui patuore Burgundici agminis haud fua virtute bis foeliciter antea dimicaliet. nu- mero militum vincere Heluetium ,.fed non raro modicis copijs praepotentes fufosefle exercitus. In hancfententiam vbi pauca nequicquam dixiffet , canentibus fignis Renati miles cum tanto fremitu & clamore in hoftem procurrit, vt ftatim turbatum eum loco fiunmouerit. Neque difficile admodum erat: pugnabant enim cum recentibus & inte- gris,debiles macie confe<fti. Primum igitur fa£ta fuga, dein- de innumeri c^fi ac primo impetu obtriti ex noftns. Quis tam beata rerum ac verborum copia inftru£his,vt cladem eius multiplicem, deuiftorum foediffimam fugam , caedem nunc fingulorum,nunc vniuerforum merito deploret? Vi- diffbs alios, qua breuiflima patebat via, trepidos fugere, alios per praecipitia nunc^axis afpera, nuc obdu£ia (entibus, loca petere, quae hoftibus ignota putaret. Fatigata, fiti propemo- dum enefta & (aucia paffim corpora iacebant. E proximis vero locis, virorum clamor & feminarum vlulatus audie- bantur. Hac pugna Carolus ipfe qui eo die & (aepe alias, ma- iore animo quam confilio dimicauerat, tribus plagis media iacentium ftrage confoftus interiit, pridie Epiphaniae. Hic finis fuit Principis omnium qui ea tempeftate fuerunt, bel-

licofifli-

Dvcvm Brabanti^. 109

licofiffimi. Annus ille, quo Dux tam nobilis ante Nan- ti umc^fuseft, fuit humanas falutis M. cccc. l x x v 1 . ita coi- a». 1477. ligit Sabellicus. Alij duos adiiciunt, rurfiis alij quinque fub- trahunt annos. Varietatem hanc demiror in re adhuc re- centi. Cum Sabellico vulgus confentit , confentiunt natu grandes, quorum memoria res accidit.

De Car oli [quitura, [er mone qui de eoiam mortuo fuerit.

Cap. cxxxiii.

B illa pugna exa£to iam triduo , Caroli corpus certif fimis fignis agnitum fepelitur Nantij in asde S.Geor- gij.Quum Iepeliretur,intuetibus qui ex clade illa fupererat, oborta lachrym£e,non erant enim ignari qualem patria du- cem amififlet. Obuerfabatur oculis multa viri virtus: hasre- bat fixus in pedtoribus aditantium vultus militem in prae- lium educentis. Occurrebat quo animo vrbes oppugnare, muros conIcendere,hoftem loco fummouere confueuiflet. Ceterum proximo leptennio quodeft viri caedem inlecu- tum , omnibus locis multus & varius de illo iadtatusell ler- mo, affirmantibus quibuldam viuere eum Bruxellas oppi- dulo Sueuias: Alijs contradicentibus, non interemptu ante Nantium, fed captum &abdu£tum in Gallias , ibi incon- Ipedtu Regis Ludouici gladio admotum perijlfe. Spes de Caroli vita quas poltea vaniffima comperta eft, in caula fuit vt pauciffimis locis celebrata fint eius exequias.

De trijlitia Sr Ut it i a in morte eius . Cap. cxxxiiii.

aliidua bella pecunia exaftorem. Defunfto tamen eo, in Brabantia & Flandria exorti & fequuti maiores motus fe-

O 3 cere,

i io Chronica

cere, vt reuiuifcere Carolum omnes cupierint. Adeo ftoli-

dum vulgus nonnihil mutatis rebus ea probat ,qua? antea

damnauit.

De filia 3 em nyxore. C a p. c x x x v.

<p|p Iliam reliquit ha:redem Mariam, excellenti forma virginem. Quceilli ex Yfabella,coniuge fecunda(tres enim duxerat ) fufcepta, nupfit pofteaMaximiliano, Frede- rici Imperatoris filio. Vltima eius vxor Margareta defun- do marito, pluribus annis fuperuixit. Certe multoru bono: filis enim facultatibus intenm praeclara fouit ingenia , ftu- duitque modis omnibus partim culpa temporum, partim Principum negligentia ac vitio iacentes literas pnccipue Sacras excitare. Nulli vnquam attribuit facerdocium^nifl prius & eruditionem, & vitam infpexilfet. Quod vtinam oC hodie faceret Principes, non tam multos paflim videremus idiotas in ecclefia Dei : quos fortaffe pradtaret defricandis Principum matulis, quam hominum confcientijs prseefle. Mechlinias fepulta eft htec nobiliflima femina , in coenobio Minoritarum: ex qua Carolus nihil liberorum tulit. Vnde miror, quidnam Raphaeli Volaterrano jn mentem venire potuerit, vt referret in literas Maria (de qua diximus) huius filiam Margareta fuilfe. Non debuit, meo iudicio , vir tam tus , & is Italus, in rebus noflratibus confcribendis , potius hominum fermonibus,quam libris credere.

cxxxvi.

Defr&liorum ajfimptme. C a p.

" Acten vs de geftisCaroli Ducis: nuncfummatim expona qua^ de ingenio & moribus eius habeo com- perta.Prcdia multa fic affumpfit,vt militem farpius nihil tale cogitantem, i ufferit acceptis armis in hoftem ire, pluuio in- terdum

DVCVM BrABANTIjE. III

terdum coelo, & gmuiflimis tempcftatibus , quum minime edufturus putaretur. Et quod mirum videri poteft nec pro- ueftior quidem , ad conferendas cum hofte manus cunea- tior faftus. Quofepius vi£tor abiiflet, hoc magis incertum pugna? euen tum experiundum opinabatur. Nullo vnquam praelio vicit, quo non ftatim fit fugientem hortem infecti- tus. Adeo nihil Ipatij datum ab eo perterritis.

De probitate difciplina eius in militet . Cap. cxxxvii.

Nter milites fuos,neque morum, neque fortunarum, fed virium refpe- du alium alij praeferebat*. & erat in his tradandis nunc leuerus, nunc facilis. Haud enim omni loco ac tempore , fed quum non procul abeflet hoftis, coercere eos & comprimere folebat. Ita fadum , vtnUnciato in praelium exeundi tempore femper eos & paratos & intentos haberet.

De coercione militum em amore in eofdem. Cap. cxxxviii.

Esertorem ac furacem militem acerrime puniebat, cetera plerunque dilfimulans. Quendam patibulo fuffixit , qui aniculae gallinam fubtraxerat. Amabat etiam fuos vfqueadeo, vt nullo non beneuolentiae officio profequeretur. Aduerfa valetudine laborantes, &faucios Medicis committebat fidelifiimis.

Quomodo non Jit paffuj militem luxuria diffluere . Cap. cxxxix.

aN hoc Caefarem illum Didatorem aut Africanum Scipionem , aut Metel- lum praeclarum Ducem referebat , quod in fuo exercitu nihil eorum paflus eft eOe, quibus corrupti & effeminati militum animi alludio rei militaris auerte- rentur. Aberant enim adipata obfonia & bellaria. Exulabat comeflatio. Exulabant reliqua omnia ad luxuriam pertinentia. Vulgari cibo contenti, procul a fame fer** uabantur,adque obeunda militaria officia hoc pado expeditiores ibant.

Quantum fuerit aemulus i Alexandri Magni . Cap. CXL.

Arolvs rebus gerendis natus, iam inde ab obitu patris fui Philippi, tan- tum fe praebuit Alexandri Magni aemulum, vt pene ille ipfe fit fadus. Nihil

audire libentius, nihil maiore animi voluptate folebat legere , quam authores qui de Alexandro quippiam fcripfiffent. Vnde fadum eft, vt omnia illius egregia & laudabilia facinora , memorias mandauerit , oblataque occafione, nunquam non ftuduerit imitari.

De con filio eius praeferoci. Cap. cxli.

N v M erat in quo merito culpari potuit, praecipitatum confilium. Nam & bella quaedafufcepitjnulloprudentiujquosfecuhabebatjincofiliu adhibito.

ro*

1 12

Chronica

De celeritate eius in faciendo itinere , @r patientia in labore ,

C ap. c x l 1 1.

VNC tara prarcipiti, ac praeferoci confilio virum, in caftris Hannibalem, in conficiendis itineribus Iuiium,aut Alexandrum quendam dixiffes. Algo- ris enim,&folis iuxta patiens fuit. Tot illi frigidae hyemes ac torridae fub pelli- bus a<5tae aeftates. Itinera vero tanta celeritate confecit , vt fepius de fuo aduentu, praemiflis nunciis, anteuertent,fepius hoftem de improuifo opprefferit.

Patri mortuo [accedit filia Maria.

Cap. cxliii.

Ostqvam Carolus in humanis efle defiiflet, Brabatia?,Flandria?,Holladia?, aliarumque Regio- num finitimarum principatus in Mariam filiam eiusvnicam recidit: qua? Gandaui agebat, cu triftiffimum de ca?de parentis acciperet nuntium . Venerunt illuc haud multo poft illuftres viri complures , partim confblaturi fce- minam, q me parentis obitum, vt par fuit, grauiter molefte- que ferebat. Partim cu ea de Reipub. adminiftratione col- loquuturi. In his erant Ludouicus Borbonius,Leodinorum tunc teporis Antiftes , Dauid Burgundio Traie&enfium in Hollandia Epifcopus, Maria? patruus ( Hic enim Caroli fra- ter,led nothus erat ) Ioannes DuxC!iuenfium,& Adolphus Rauefteynius fratres, Wolphardus Verienfium Princeps, Ludouicus Comes Wintefteynius , Hollandia?, Zelandix ac Phrifia? Pra?fe£his,GualrauiusBrefodius. Quibus Gan- dauum ingrefiis, ftatim in eadem vrbe Maria Principatum Flandria:lufcepit,acPriuilcgia ciuibus reddidit omnia, qua? pater ob excitatum feprafente tumultum illis ademerat.

MAXIMILIANVS AVSTRIACVS ST MARTA CAROLI F.a

♦

P

Chronica

Legati in Galliam ?nifli,<Sr magni aliquot rviri ju^lkio affecli .

Cap. cxli i i i.

Ecvndvm hoc , Maria ad Regem Galliarum Lu- douicum Legatos mifit : Guolphardum Verienfem, Ludouicum Gruythufium , & Guilielmum Hugonetum, qui Cancellarius fuerat Caroli , vt hi Aio nomine Regi pro- flarent Homagium : ( vulgari vtor voce, vt nemo non intelli- gat.) Legatos priufquam a fe dimitteret Ludouicus , duo ab his Mario cognato fuo renunciari voluit: vt orbata parente, fe tutorem illa rerum Aiarum acciperet; eademque filio fuo Carolo,qui tum annos natus erat dutaxat feptem, nuberet. Ad Principem Aiam reuerfi Legati , hoc ita vt iuffi fuerant renuntiauerunt. Primum nihil refpondit Maria. Patris in- terea mortui Cancellarius fuadere vt id faceret , ad poftre- mum etiam dicere, minime eam rebus Aiis c6fulere,vt quo has nuptias , & illum tam potentem , & fanguine iunftum Principem tutorem recufaret. Quoda igitur die fub vefpe- ram , ad fe ingrefio Adolpho Rauefteynio Principi , multis cum lachrymis queritur, nimis fibi moleftum efleHugo- nctum , qui non defifteret inflare , vt quo rex Ludouicus proxima legatione petiiflet, ea faceret, quadoquidem haud alia via pacem ab illo impetratura videretur : exierant enim inducio. His audi tis, Adolphus paucis eam,vt potuit, conio- latus, abijt: ac re cum Tribunis populi Gandauenfis com- municata, effecit vt ftatim apprehenderetur Hugonetus,& cum eo Protonotarius quidam Pontificius. Qua nofte hoc acciderunt , clanculum fugit Princeps Humbercurtius. Is cum dies aliquot latuiflet in Cartufiaco extr^Gandamim coenobio, apprehenAis & ipfe in oppidum retrahitur: Ita his tribus viris in vincula conie£tis, populus aliquadiu in armis

fuit.

Dvc vm Brabantu. i i 5

fuit. Hugonetus queftioni admotus, tandem confedus, tra- ditur a (e fuppredas literas Caroli Principis , quas ille ante Nantium inopia rerum omnium laborans, que ad bellum gerendum necedarie edent, ad fuos confcripferat hoc ar- gumento: Nifi pecunia & commeatus, belli fubfidia mitte- rentur, a£tum de fe ac fuo exercitu ede. Rabies igitur ac vulgi furor inuito magiftratu,inuita etiam Principe, Hugo- netum , Humbercurtium , & Ioannem Mei cognomento, Equitem auratu gladio fubiecit. Protonotarius in carcerem conieftus, vbi poft annos aliquot expirade creditur.

Maximiliano defyonfa Maria, Gallia Atrebatum obfidct .

Alia quadam occupat loca. In his Burgmdiam ,

Flandri educunt in agrum T oynacenfcm .

Cap. cxlv.

R E v I R i s in Germania Frederici Imperatoris filio, Maximiliano filiam vnicam Mariam de/ponderat Carolus , anno /alutis humane Millefimo , quadringentefi- mo , feptuagefimo quinto. Nec multo pofi: ante Nantium cefus princeps nobiliffimus. Gallorum itaque Rex Ludoui- cus quum audifiet futurum, vt Maximiliano Frederici filio nuberet Maria, plenus irarum fubito cotradlis viribus Atre- batum venit, quam vrbem dies aliquot adiduis bom barda- rum iftibus oppugnatam, adpoftremum in deditionem ac- cepit, pluribus eiedris, quibufdam etiam occifis qui Marie fauebant. Ingredlis Arthefiam, vi cepit oppida , queBur- gundoceflerant, quo temporepugnatum eftad Montem Henrici, vt alio diximus loco. Sub idem tempus & Bur- gundiam noftratibus ademit, exiftimans eam iure heredi- tario mulieri accedere non podb, nam virilem ftirpem nul- lam reliquerat Carolus. Videbantur Galli & alia occupa-

P 2 turi

Aw.!47j,

Caf.cvi.

n6 Chronica

turi loca, nifi refiftcretur. Itaque confcriptus exercitus mit- titur AuennasinHannoniam. Huc cum armata manu ac- curres hoftis, oppidulum expugnat. Capti Duces copiarum nobiles ac generofi viri omnes magno funt poftea redepti. Tornacum eodem tepore a Gallis prasfidio firmatum, vnde quotidianis prope incurfionibus fa£lisin Flandricu agrum irritati Flandri copias cotrahunt. Copiarum imperium de- fertur Adolpho Principi Gelrias , qui per id tempus attente cuftodiebatur in arce Cortraci. Hunc virum cuftodia edu- ctum , fecuti milites, vaftato latiftime Tornacenfium agro, ad ipfa vfquc moenia vrbis accelfere. Amiffo Duce, Flandri retro abiere, vbi nullo adhuc memorabili edito facinore. Dux Adolphus in viridi quodam pratulo, ab his qui fe por- tis effuderant , occiditur : fruftra eum defendente Ioanne Grachio, qui & ipfe loco eodem confoffus eft. Mortui Du- cis corpus aueftum, honorifice funeratur apud Tornacen- fes. De hac vi&oria fiiorum fa<ftus certior Ludouicus, venit in Ipe totius propedie in fuam poteftate redigenda Fladriae.

! 'Deficiunt Gelrij d Maria, in Bufcoducenfes educunt, Bra- b anticum agrum late ruaftant. Cap. cxlvi.

HCciso ante Tornacum Adolpho, defciuerunt & Gelrij a Maria. Cuius audftores defectionis fuifle tra- duntur Nouiomagenles & Sutphanij. Catharinas forori nu- per cxfi Adolphi tradita adminiftratione , Gelrij ex noftris ceperut claris ornatos natalibus viros , Fridericum Kelftey- nium , & Guilielmum Egrtiondanum , cum parte familias vtriulque. Hos Nouiomagum perduftos, triennium perpe- tuum vinCtos feruarunt . Poftea fuaru imperium copiarum Frederico Bruunlvvecenfium Principi in Gelriam accerfi- to,decreuerunt* Quo Duce freti, in agrum Bulciducenfem

incur-

Dvcvm Brabanti^. 117

incurfionem fecere. Sed hi reddentes, multo plus damni Gelrio intulerunt, quam antea accepiffent ipfi. Obfiderunt & Grauiam oppidulum. Hic omnibus claufis itineribus, qua commeatus ad obfeflos inferri potuiflet, breui ad de- ditionem compulfi ciues Gelrij. Sub id tempus & in Bra- banticum agrum &C Cliueniem tumultuofiiis euedi , pluri- bus locis atroci excitato incendio, multos ex vtraque gen- te captiuos abduxerunt;

Tumultui duium Bruxcll&. Ex plebe creati majijlratm.

CaP. cxlvii.

Ovis poftea motibus, diicordiaque per Brabanti^ de Flandrice oppida laboratu eft.Bruxelke, vulgus cum impetraflet, vtfummotis magiftratu , qui ex illuftribus ali- quot familijs complures annos fumma? rerum praefuerant, fi.bi liceret quotannis ex corpore duitatis totius renouare Senatum, auxit hunc tumultum noua creatio. Creati xv. viri ex eodem corpore, quorum ftudio ac diligentia breui temporis fpacio fadum, vt grande xs alienum didoluerint, &vrbempriftinoreftituerint vigori. Poft aliquot inde an- nos mutatis in diuerfiim rebus permiflaeft iterum admini- dratio familijs, magna certe iadura Reipub.

Conjpiratio plebis uduerfus primores Louanij. Apprehenjus oppi- di Prtfeffus conspirationis dux Pauvvel Luenken, in Se- l an dia decollatur . Cap. cxlviii.

Er eadem tempora fuit & Louanium in motu con- fjjjllj fpirante plebe aduerfus Senatum ac Primores duita- tis, qui Gallorum Regi , tum quo tum acre diflidium erat, fauere dicebantur.Confpirationis Dux erat lanius quifpiam Paulus, cognomento Lucn^en^ vir non pedimus omnino,

P 3 fed

1 1 8 Chronica

fed lingua promptus. Hic apprehenfum oppidi Prxfe&um Ludouicum Pinnoc,& Principes ciuitatis aliquot gladio, vt cupiebat, fubiicere non potuit, quod li&orem non haberet. Thenenfium, qui vicini funt populi, accerfitusli&ornon venit. Et Louanij in tanto vulgi tumultuantis aduerfus ma- giftratum odio, nemo tame reperiri potuit, qui liftoris fun- gi miniderio vellet. Durauit hoc malum quoad Nabamus Princeps, cum armato milite in Louanienlem agrum ad comprimendos motus irrupit. Hic veriti anflores tumul- tus futurum,’ vt fi vrbem expugnadet, capitali fupplicio affi- cerentur , alijs alio clam dilaplis , Paulus omnium princeps in Seladiam applicuit, vbi Cruningx,qui pagus ed eiufdem infula?, apprehendis decollatur/ Vr bis enim Prxfe&us Lu- douicus,quem durante motu captiuum habuerat vulgus, ad fingulorum pene magidratus locorum infignium fcri- pferat de Pauli fuga.

Maxmiliani aduentm ex Germania [uberiore. Oiiantoidem gaudio Jit exceptus Gandaui , in (jua njrbe duxit cvxorem Mariam . Gap. c x l i x.

I V I l e s in Brabantia & Flandria tumultus ( nam per fingulas pene vrbes ea pedis vagata ed: ) conquieue- runt aliqua ex parte aduentu Maximiiiani Archiducis Au- drix, quem pater Fredericus Imperator miferat in h/ec lo- ca, vt vxore duceret Mariam , Caroli nuper ante Nantium cxfi Ducis filiam vnicam. Hxc agebat id temporis Ganda- ui, quo per Louanium & Bruxellam Brabatix oppida, cum ornatiffimo agmine Procerum Germanorum, quos illi pro- ceritate infignes, vedituque eleganti, auroque exornatos, equis atque lanceis conlpicuos parens Fredericus adiunxe- rat,proficifcitur. Iam Teneramundam venerat, cum Gan-

dauum

DVCVU BR A BANTIA. II9

dauum allatus eft nuncius aduentare Principem. Senatus ftatim vniuerfus, multique alij eiufdem vrbis clari ciues, ad portam Bauonis occurrentes, felicem Archiduci aduetum gratulati funt. Ad ingrelfum noui Principis vndique pro- currere pueri, profiliere adolelcentes, effudere 1 efe iuuenes, lenes gratulari atque applaudere • omnes fubJatis in coelum manibus immortali Deo gratias agere. Ducalem aulam in- grelfum, nobilis illa virgo Maria fponfum optatiffimum obuijs vinis excepit , ac lachrymis gaudio manantibus eft exolculata. Accedens deinde Tornacenfium Antifles, pnu- lentibus & aulicas nobilitatis, & Ecclefiafticx dignitatis lummatibus, ftabili eos iungit connubio. Fuit hic annus, quo Archiduci Maximiliano nupfit Maria, millefimus 14;? quadringentefimus feptuagefimus nonus ab eo , qui pri- mus exordium dedit noftras laluti.

Traieftenfts bellum Hollandis inferunt . Hollandi pagum Emmijfam incendunt . Traiefii ciues cum fodando pugnant, evincuntur . C a p. c l.

B Hollandis bello pofteaTraiecfenfibusindu&o: Se- landos inuenio rogatos vt lociis Hollandis adiunge- rent fele: negato auxilio, medios, ac velut Tragoedia? huius fpeftatores ledifle. Multum eft vtrimque acceptum incom- modi. Euerfe funt arces, incenfi pagi: alia nefanda perpetra- ta. NardinuHollandia:oppiduluaTraie£lenfibus captum atque direptum eft. Quam iniuriam dimicaturi Hollandi cum exercitu haud contemptibili equitum pariter ac pedi- tum profe&i, venere ad Eminilfam. Hic pagus & amplifti- mus &C munitiflimus erat. Huc abegerat pecus omne liium finitimi, omnes accolas, & alia pleraque, le£tos, veftem, au- rum huc importauerant. Hos adorti Hollandi, quum ali-

quandiu

no Chronica

quandiu opptignaffent, vicerunt, victos ad vnum omnes micidarunt.Poftremo direptis omnibus, xdificia & publica &pnuata incendio con-fiimpta funt. Lego in Commetarijs quibuida rerum Hollandicarum noftrate lingua cofcriptis, hunc pagum fuifte miliaris vnius longitudine. Holladi poft viclonam Eminiffenfem longius euqtii, ferto dic procomar- cyris Stephani incenderunt pagum Vueflbruue, credo, vt lic ad pugnam Traie&inos euocarent. Quj e portis ac muni- tionibus filis confpe&o incendio, arreptis armis, cum Hol- lando temere congredi, magna fuorum ftrage fufi fugatiq*, funt. Fugientem hoftem infequuti Hollandi, parum abfuit, quin & vrbem ipfam ceperint. In hac pugna cadus eftCon- fulum alter eius anni, multique alij & probi & opuleti ciues, quos nonlpesprxdx,lMpatrixamorad arma conciuerat.

Alaximilianui in Arthefiam cum exercitu proficifcitur. \dem mte Morinum d Gallo cviflus, apud Lucenbttrgos evincit. Per Cardinalem Oftimfcmpax fruilra tentata cfi. Cap. cli.

Nn o a Chrifti incarnatione Millefimoquadringen- tdimo ocftuagefimo primo, venit Maximiliamis in Arthefiam bello recuperaturus oppida, qua: Gallus occu- pauerat. Subfedit exercitus apud Lentium, id enim nomen loco: inde nec procul aberant Gallorum copix. Sed nec vl- lam tentauit Archiduxobfidionem, nec fe loco mouit Gal- lus. Inueniode inducijs aliquot annorum mter eosconue- nifte. Eodem fere tempore laboratum eft noftris in locis maxima annonx caritate , qux multos durauit annos. Sub exitum induciarum Maximilianus Arthefix cotra hoftium incurfiones tuendx prxfecit Comitem Romontenlcm: cm msfolertia ducis Cameracumeodem tempore eft occupa- tum.

Dvcvm Brabanti^. 121

cum . Flandrio gubernatio tradita Petro Comiti Brianio, quanquam podagra fere perpetuo laboranti. Vir enim erat prudetia lingulari, qua nihil eft magis in bello neceflarium, quum omnia prius confilio, quam armis experiri oporteat. Ita ordinatis rebus, Archidux lple cum ingenti armatorum manu, ad obfidendum Morinum eft egrelfus , fecitque ca- ftra non longe ab oppido. Hic certior faCtus de hoftium ad- uentu, obuiam procellit, aciem dilpofuit , fubfidia locauit. Sed Gallorum , qui numero proflabant, tam celeri incurfu atque impetu, noftroru ligna turbata, codes edita, & amif lomachino, led pauco. Eodem momento per occafionem erumpens Morino profidium Flandrorum munitiones ad- oritur. Vbi colis, quos inueniflent, multas veftes(credo)feri- cas, aurea & argentea vala, quo Archiduci magno conftite- rant,fccu deportarunt. Pertraxit eo lpesprod<£& aliam Gal- lorum manum: quos inlequutus Archidux ad quinq; milia traditur occidifle. Inde Aream le recepit Arthelio oppidu. Quo res eum a Morini obfidione retraxerit, non repeno in Commentarijs. Comes Romontenfis poftea milfus ad op- pugnadam arcem Malomoyy paucis diebus eam cepit. Pro- fectum arcis nobilem virum ad fe perdudum , Maximilia- nus laqueo necari iuflit, quinquaginta alijs, led ignobilibus, adiunCtis. Qua de re quum certior faCtus eflet Gallus, vt in- dignam tanti viri , libique cariflimi necem vlcilceretur , ex Burgundis quos a prolio ante Morinum captiuos habebat, complures eodem genere fupplicij e medio fuftulit. Per ea- dem tempora Flandris atque Hollandis plurimo ftint ad- empto naues, totum mare infeftatibusGallis. Iidem poftea Lucenburgenlem agru incur/antes, ferro & igni vaftarunt. Cuius fama belli excitus Archidux , Brabantia educit exer- citum. Acie cogrefllis cum hofte primu infeliciter pugnat,

Q_ donec

I

in Chronica

donec opem ferentibus Alemannis , Gallorum agmen ter- ga daret. Non multis poft diebus iterum agi de inducijs coeptum, quas inuenio vtrinque paStas in Calendas Apriles proxime fequentes. Erat autem Menfis Auguftus , quum hxc agerentur. OStobri proximo agitatum de farcienda pace inter. Gallum Se Archiducem, maxime adnitcte Iulia- no Cardinale Oftienfi : qui noftra memoria Potifex Iuliani Apoftata: fugiens appellationem, duabus extritis e nomine luo literis, fultum vocari fe iuflit , Iulij DiSlatoris illius no- menclatura dde&atus : cuius & mores eum inqmbufdam retuliffe accepimus. Is inquam Oftienfis, in hoc Tornacum venerat, vtPrincipes inter quos acre diflidium erat , in gra- tiam redigeret. Verum vt nihil fe vidit proficere, in Gallias primum , inde Romam eft reuerfiis.

feducU inter Principes. Qje&dam de Io anne Burjjmdo, Hernico a Bergis , Cftmeracenfmm Epfcopis.

Cap. clii.

EnienTIBVs inducijs neuter alterum infeftauit. Calenda: Apriles quum iam adeflent , prolatum eft tempus induciarum vfque in Iulij menfis initium . Hoc Aprili Mechlini# diem obijt Ioannes Burgundus Antiftes Cameracenfis. Deus hominum fcelenbus iratus, tales dare fblet ouiumpaftores,hoc eft libidini, comeffatiombus Se auaritia: deditos, nonnunquam etiam pueros moribus Se xtate. Qui fuffeftus eft Ioanni Henricus a Bergis vir fuit nulli optimorum Antiftitum pietate aut alio virtutis gene- re fecundus. ViSlum impartiebat egenis, fuccurrebat labo- rantibus, orabat frequenter: docebat etiam. Quod enim docendi genus falubrius, ac optimo illi Se vni Deo gratius, quam aberrantes re£te monendo concionandoque ad viam

reducere

Dvcvm Brabanti^. 123

reducere virtutis:quod ille ftrenue faciebat. Adiiciam quod & {ludia coluit, ftudiofos amauit, fouit, prouexit. Multoru qui ad communem vtilitatem aliquid confcriberent por- tus, finus, praemium • ipfius denique Latinas rei tunc tem- poris ruinolas& nutantis redudlor ac reformator.

Maximiliani in Hollandiam n animatio ad extingucnda malay cjulbus tum en Regio laborabat.

Cap. clui.

Aximilianvs ‘eodem menle nauigat in Hollan- diam , extin&urus pernitiofiffimam illam diflentio- nem, qua: populum in duas fadliones diuilerat. Alteri ab hamo, alteri a pilee alello inditum erat nome. Ciuitati cum ciuitate non conueniebat, Frater fratri minabatur exitium, filius patrem fuis manibus ex tindum cupiebat. Vtrinque casdes, vtrinque innumera fimt edita latrocinia. Sasuijt mul- tos annos tota Hollandia hoc malum longe teterrimum,ac nefcio an etiamnum reliquia reftent pellis huius.

Mifli Legati ad prorogandas inducias. L ditium Ganda- uenfmm ob rei frumentaria inopiam.

Cap. cliiii.

Ppetebat iam menfis Iulius,quo tempore milii ^ fimt aliquot e Proceribus Atrebatum, vbi cum Re- gijs Legatis egerunt, vt rurliis in annum vnum inducias fie- rent. Laborabatur fame diuerfis locis. Edi£lo imperatum Gandaui & Brugis, ne quis frumen tu pluris vederet, quam ftatuilfet Senatus. Qui domi habebant plura modiorum milia, in publicum ferre ac vendere funt compulfi.

Qj>

Maria

124

Chronica

Maria cafus ex equo. Eittfdem obit tu. Et proles.

Cap. clv.

Gens in FlandriaconiunxArchiducis,cum dic quo- dam leuandi animi gratia venatum exiflet (venandi enim ftudio tenebatur) ibi vel equo in praxeps abeunte, vel alio cafu ( certum enim non traditur) ad terram excidit. Grauiter lasfa , Brugas defertur. Ad eam curandam accerfi- ti vndique Medicae artis fcientiftimi viri,led malo artem ftiperante, haud multis poft diebus vita deceflit , quum an- nos nondum quinque Archiduci nupta fuiflet ;gubernaf fet autem quinquennium, hebdomadas x i .& dies quatuor. Ita colligit, qui noftrate compofuit fermone noftratium re- rum Commentarios. Vulgato Mariae obitu incredibilis om- nium animos ludius occupauit. Defundta fato tam nobilis, tam proba, tam inculpata vitas mulier, magnu fui defideriu reliquit omnibus eius astatis hominibus. Liberos ex ea tulit Maximilianus, Philippum, de quo Principe dicendum eft alio loco. Deinde Margaretam, cuius nutu ac voluntate foeminas, noftratium quinque Prouinciarum Relpublicas gubernantur. Digna prorfus h xc mulier eft quam inter prifcas illas Heroidas omnis referat pofteritas. Francifcus vltimo loco natus infans extinguitur.

Maximilianus cvxore defuntta liberis Jute tutor dari cupit.

Cap. clvi.

O s T exceflum cariftimas comugis, Archidux modis omnibus operam dedit vt liberis fuis nodum puberi- bus, ipfe tutor daretur, patriam defenfurus armis aduerfus Gallum, qui ab obitu Maria: Flandrorum fines ingreffus, omnia ca:de & incendio foedabar. Conuocati funt igitur

Gandauum

Dvcvm Brabanti^. I 2 J

Gandauum poftridie Calendas Maias eodem anno Primo- res omnium duitatum. Hic placuit non permittere Maxi- miliano gubernationem , nifi ad certum tempus , & vt ipfe iufiurandum daret fc nihil ftatuturum nifi prudentum iu- dicio comprobatu. Erat enim iuuenisipfe, &c nimiu his tri- buebat qui alioru incommodo fuisconfulerent rationibus.

Quos infler at occidi innoxios Archidux. C a p. c l v i i .

O N multo poft, ex Louanio, Bruxella, Antuerpia ci- ues aliquot , viri prudentes Mechliniam mifii , vt hic liberius inter fe cofultarent his de rebus, quas Louanij paulo ante conuentu Primorum indibto , Maxim ilianus propo- fuerat, vt hberi$,fuis qui nondum pubertatis annos attige- rant,quod modo diximus, tutor daretur. Itaque Mechlini^e trium Primores vrbium confultantes, Archidux quorun- dam,qui fibi non patria: commodis ftudebant,fequutus confilium, apprehendi, apprehenfos in arce Viluordiae loco munitifiimo, cuftodiri iuffit. Obiedu eis , quod clam Prin- cipe luo Mechliniae modo , Alufti alias cum Flandris collo- cuti, res nonas molirentur. Qui apud Ducem erant homi- nes inexplebili auaritia,confuluerunt , vt de his fupplicium fumeret,ita futurum rati, vt exemplo deterritae vrbes, libe- rorum tutelae adminiftrationem patri deferrent, ipfique tunc omnia pro fua libidine adminiftrarent. Princeps iuue- nishuic confilio accedens , fere omnes gladio fubiecit. In quibus fuit Nicolaus Heetueldius , cuius viri & multu illu- ftris& optimi & egregie prudetis morte plurimi defleuerut.

Liberorum tutela Maximiliano defertur . C a p. clvi 1 1.

BO st longas vrbium confultationcs tandem diorum faftus tutor Archidux apud Louanium inauguratur:

Q^j fed

ii 6 Chronica

(ed his legibus , vt non diutius prafflt , quam id viftim fuerit duitatum Primoribus expedire. Plena erat hominum ra- pacium aula Principis : ij non dicendis exa&ionibus ditione premebant. Miles, cui ftipendia (oluta non erant, omnia in agris abfumere. Plures hoc pa£to ad mendicitatem ada£ti agreftes. Non paucos furta & latrocinia tentare coegit ege- ftas. Quo rerum peflimo ftatu ob crebras ventorum tem- peftates, fulmina, tonitrus, p’ uias, calores & frigora intem- peftiua, nec (eges in agris maturelcere potuit. Credo has minas fuiffe numinis irati (celeribus hominum.

Lcodienfmm Eftjeopi Lftdouki Borbonij indigna udes> atque inde fecuta mala. Gap. c l i x.

E r eadem fere tempora non vulgaris exemplum fe- uitix Leodij eft editum circa loci Antiftitem. Guiliel- mus Arenburgus homo in(olens,ambitiofus,& vt paucis dicam, eo ingenio, vt quicunque ipfum ad crudelitatem, ad (celera patranda exacuebant, rabiem innatam quafi figno dato prouocarent,is inquam talis in Ludouici Borbonij An- tiftitis caput coniurauerat. Ob id exui poftea declaratus, cum (celeratorum manu, qui numero leguntur fuiffe duo milia, venit in agrum Leodienfem , oppugnaturus Ludoui- cum Burgundicarum partium hominem . Contra Aren- burgum edudurus Antiftes , priu(quam egredi vrbem po- tuit, occiditur, anguftias forte qua(dam ingreffus, vbi ador- ti funt eum (celerati aliquot latrones, quos ad facinus per- petrandum ab hofte condu£ios fui(le,vero (imile effSecun- dum hax: Arenburgus Leodium hoftiliter occupatum to- tius Burgundicx familias odio grauiter afflixit. Cx{\ Ludo- uici amicos & fautores bonis ac fortunis omnibus exutos, eiecit oppido : quolda etiam occidit. Huius rei fama ftatim

ad

Dvc VTM BRABANTIi£. ily

ad Brabantos finitimam gentem ferpfit. Qui metuentes ne Gallorum rex,occifb lam Antiflite, Leodienfem agrum in- grefTus,Brabanthx quoque loca vaftarct: fimul vt tam in* dignam epifcopi ca:dem vindicarent, arma fumpfere. Primi omnium Louanienfes, pofthabita etiam annua fiipplicatio- ne fiia,quas in primos dies menfis Septembris incidere fblet, egrefli cum armata manu , infequentibus flatim & alijs op- pidum fanfti Trudonis adorti,in deditionem acceperunt. Captum poftea eodem calore Hafletum : trucidato militari pradidio, quod illuc ad tuendum locum Aremburgus mi- ferat.Tongn quoque fe dediderunt. Iam Brabanti ad Leo- dium etiam oblidendum magnis copijs excurrebant. Vnde Aremburgus, videns imminere fibi, ac fuis periculum, fi vrbem hoftisexpugnaffet, Brabantici Ducem exercitus ad colloquium pertraxit. Atque ita cum eo locutus eft, vt fu- bito mutatis rebus, iuffi fine domum redire noftrates.Apud quofda Scriptores inuenio promifTa NafTauio penes quem fuit copiarum imperium aliquot aureoru milia, fi domum ♦ reduxiffet exercitus. Occifb Borbonio, per ele&ionem pri- n?um, deinde Romani Pontificis accedente confirmatione, fit Leodij Epifcopus Ioannes Hornius, Principis Hornij fra- ter. Vt hunc excluderet Aremburgus ( nam in locum cxfi Arttiflitis, filium eligi & furrogari fuum volebat) Tongro- rum vrbem occupat, eie&is inde Brabantis. Nouum hinc exarfit bellum. Gens Brabantica largo ftipendio contraftis copijs eo redijt. Cum hofte totis viribus defcenfumeftin aciem, fuitque prolium ingens. Vicit tandem Brabantus, cadaque funt ad tria milia hominu. Nec multo poft Arem- burgus fan£li Trudonis oppidum egreffus, dubium laxandi animi caufa an ob alia negotia , capitur a Frederico, qui Ioanni Hornio Antiftiti frater erat. Inde Traie&um ad

Mofam

ii§ Chronica

Molam perduCtus, gladio fubiicitur,vniuerfa id vidente ci- uitate, luitque meritas fuee poenas infamae. Hanc eius mor- tem pofteavt vindicarent amici, & nouum Antiftitem & TraieCtmos vehementer afflixerunt, euerfis eorum caftel- Jis, agro late vaftato, incenfis pagis, trucidatis colonis.

Maximilianus Rex Romanorum declaratur .

Idem cum patre in Brabantiam redzjt .

Cap. clx.

.14&5.

} N N o partus Deiparae M. cccc. ixxxv. Francfordia: nobili emporio fuperioris Germaniae , Maximilianus Frederici imperatoris filius, Rex Romanus declaratur, per- mittente id patre. Vnde Hermolaus Barbarus in oratione quadam ad Fredericum. Hunc tamen, inquit, opinione no- flra , fr ullum anteaflacviu tu a maximum cepifit, quod filwm jjenerofiflimum, qui nobilifiimas gentes, fer ocifimos populos, belli- co fift mas nationes non minus armis , quam fapientia cvicifjet , Regem Romanum , te roiuo renunciari permzferis. HaCtenus ille. Non multo pbft Fredericus vna cum filio Brabantos &C Flandrenfes inuifit , a quibus exquifitiffimis eft acceptus honoribus. Redeuntem in Germaniam Fredericum pa- trem comitatur Maximilianus. Vnde poftea cum fatis nu- merato exercitu, ad haec loca reuerfus, mouit in Picardiam, aliquot eius terrae vrbeculas oppugnaturus, quae Gallo cefi Ierant. Quidam fcribunt ab eo , qui per id tempus Gallicis praeerat copijs , pecunia & largitione corruptum militem, detraCtafle pugnam. Itaque rex pudefactus , nullo hic edi- to memorabili facinore, abijt.

DVCVM Br ABANTIA.

129

Brugis tumultu exorto Maximilianus cuditur. Pontifex Inno- centius anathematis fulmen auB oribus facli minatur . Fvede- ricus j^mperator cum exercitu <venit •, iratus in Ganda - uenfes educit . Flandricus ager late rvaflatur.

Cap. dxr.

A M Brugis & Gandaui duarum in Flandria maxi- marum vrbium ciues detreftabat imperium Roma- ni. Non quod huius maieftatem contemneret , fed in cauia erant Confiliarij, multa inclementer extorquentes a bonis ac Principi fuo impenfiflime deditis ciuibus. Praeter ceteros multum erat fulpe<ftus quidam Petrus cognomento Lon- gocollius,Regi a thefauris fa£tus. Igitur his de rebus certior Maximilianus cum omni Procerum ordine &cofilio Bru- gas venit, vt a fe alienatos, ad imperium retraheret : verum euenit longe aliter. Senatus Brugenfium Regij Concilij po- ftulationes reiecit,reiecit & populus. Vnde confeftim nouis motibus vrbs exerceri coepta eft . Medio tumultu Rex ipfe, & Longocollius cum aliquot alijs apprehenfi, cuftodia: tra- duntur. In tantis malis ad Pontificem Innocentium , huius nominis oftauum, datas liter^e, quibus fignificabatur capti- uum efte Brugis Romanum Regem. Pontifex reintelle£la nihil cun&atus, Icripfit Colomenfium Archiepifcopo , vt Brugenfes, Gandauos, cum Iprenfibus (nam & hi populi tam audacis facinoris autoribusiunxerant fefe) anathema- tis fulmine defigeret, nifi mandato obtemperantes, intra certum tempus cuftodia Romanum emitteret. Secundum hxc venerunt Brugas vndique Primores oppidoru de pace afturi cum Rege. Cui multa fiint aureorum promiffa milia aFlandrenfibus, fi noxiam condonaret. Priufquam exiret cuftodia Romanus, obliterata fuperioris iniurise memoria,

R cum

130 C H RONICA

cum BrugefibusaC cereris captiuicatis audloribus flabilem & manfuram pacem fanxifTe traditur. Ceterum pncter ob- fides datos, etiam creati nobiles viri aliquot, qui omnia qua: Flandrica: ditionis effent,iure armifque defenderent ac tue- rentur, donec Philippus Romani regis filius pera:tatem ad- moueri gubernaculis pollet. Rex ita dimidiis incolumis abijt Mechliniam ad patrem fuum Fredericum. Qui paucis ante diebus eo ex Alemania venerat cum exercitu, fa£tam vlturus iniuriam filio. Hic Maximilianus & gratias egiffe patri, & fiipplex oraffe dicitur , vt omnem vim bellicam a Brugenfibus abflineret.Sed ira accenfus Fredericus, reieclis filij precibus, hofliliter Flandriam vexare efl adortus. Gam dauenfes venientem velut hoflem, non hofpitem, fuis moe- nibus excluferunt. Videbatur veniffe Fredericus, vt vrbem caperet, fed ingenti eius magnitudine, territus & telorum multitudine, qua: e muris in appropinquantem coie£la efl, vim inhibuit.Ita exclufusindeque repulfus Germanus, om- nem circumie&am vrbi regionem hofliliter incurfauit. Tam fubitoin agricolas nihil meritos verfa efl omnis illa in Gandauenfium inuidiam, armorum tempeflas.

Bellum ciuile in BrabantU. Pejhlentia ingens BruxeUne & Louanij .

C A P. CLXll.

Eversis pofleain Alemaniam Frederico &£ Maximilia- no, populus in diuerfas volutates ire coepit.Nam erant, qui, dudore Philippo Cliuenfi,Brugis cum Maximiliano fancitam pacem tam diu ratam habere, fan£leque cuflodire vellent, quoad fua fociorumque falus pateretur. Contra nitebantur alij ,quife iunxerat Alberto Saxonia: Duci. Hunc Fredericus Maximilia- nus abituri Philippo Brabantiae Principi adhuc impuberi cuflo- dem,6c nollratiumconllituerant Gubernatorem prouinciarum: Louanium,Bruxella, Thenar, atque alia q turdam oppidula cum Philippo Cliuenfi, Flandrorum defenfore, foedus percuderant.

Bufcodu-

Dvcvm Brabanti^. i 3 i

Bufcoducenfes mcdij , d*C neutrius partis efte maluerunt. Casteras maiores vrbes Antuerpia, Mechlinia, Lyra, fecutas Albertum le- guntur. Hoc ciuili 6C inteftino bello , non dicenda funt vtrinque data accepta mala. Bruxellenfis miles Viluordiamaduerfas fa- ctionis oppidulum cepit, captum incendio delenit. Saxo Loua- nienfibus ademit Arfchotum.Hic priuatis edificiis, non ab hofte, fed alio cafu iniedus ignis , adeo peruagatus eft longe lateque , vc & loci templum fit incendio cofumptum : poftea rurfus eredum aliquanto magnificentius. Ab eodem Duce Alberto funt &C The- nas occupata:. Huc multi mortales bona fua,vt in locum tutiorem mitiobelliconuexerant: quas omnia direpta penitus a militibus, dc aliis facinorofis, qui rapiendi ftudio,vt fit, armatis fe immifciie- rant. Per hos motus peftilentias morbus locis aliquot fic atrociter fxuijts vt raro alias hominu memoria fit atrocius laboratum hoc malo Bruxellas xxxn. apud Louanium xx. hominum milia extin- da loquuntur natu grandes viri, quorum memoria hoc geftu eft bellum His igitur locis vehementius feuientem peftilentiam, conficiundas pacis caufam fuifie exiftimo. Louanienfes enim &C Bruxellenfes diurnis nodurnifque fuorum funeribus exhaufti fradique, Legatos ad Albertum milerunt. Quibus Romani regis nomine pax data eft his legibus, vt ingente pecunias fumma Duci adnumeraret. Hasc fub feftuaftiimpt^ Virginis mefe Augufto ge- fta funt, anno poft Chriftu in terris natu millefimo quadringete- fimo Lxxxix.quu annu vnu Sc plus eo duraffethic motus Ciuilis.

Conflagratio inpgnis monaflerij Prxmonflratenjis Milddelbttrgi in Sclandia, Laus Abbatis eiujdem loci. C A P. C lx 1 1 1.

1 rca annum M.quadringentefimum,xcii. Middelbur- P^^jgi in Selandia connagrauit Prasmonftratenfis ordinis mo- nafterium. Quo incendio abfumpta eft etiam bibliotheca libris omnifariam referta. Vifitur hodie domus eadem multo magnifi- centius inftaurata: diceres Palatium aut Regiam dTe quampiam. Illic nunc praseft vir,vtclariftlmisoptimifque maioribus, ita opti- mis moribus ac multa eruditione &; facundia prasditus, Maximi- lianusaBurgundia: quemiuuenem quidem, fed tot naturas doti- bus eximium Abbatem gratulor Selandias terras mihi natali.

R i Philip-

1489

J492

Chronica

132

P H I L I P P V S

Brabantu Principatui inauguratur.

Car olus Gandaui nafeitur .

C A P. C L X I I I I,

O s T aliquot annos , defun£to in Allemania Fre- derico,reuifit noftratia loca Maximilianus, vna cum coniuge jfua, quam recens duxerat filiam du- cis Mediolanenfium. Hunc cum multis aulica: nobilitatis primatibus, Traieftumad Molam ingreflum Philippus, & Margareta florentes a:tatibus liberi falutatum venere, & fe- licem optimo patri aduentum gratulati, abeuntem inde Louanium comitantur. Hic praslente patre Philippus an- num agens astatis fextum decimum , Brabantias Principatui inauguratur. In cuius verba tanto conlenfu ac Audio ab vniuerla multitudine iuratum , vt nunquam alias maiore. *494- Fuit hic annus humanas redemptionis millefimus quadrin- 1500. gentefimus nonagefimus quartus. Anno poftea quingen- tefimo,fiib exitum Februarij menfis, Gandaui oppido Flan- drias, natus eft Duci filius: cui ad lan&um Ioannem baptifi mo in eadem vrbe admoto, Caroli nomen eft inditum a fiifceptoribus. Vidi ego puer, hoc nato puero Gandaui (in qua tum vrbe Latinas dilcebam literasapud virum do£fifi fimum Petrum Scotum)ad omnes duitatis angulos, ad omnia compita parari Ipe&aculorum miracula.

Dvcvm Brabanti^.

PHILIPPVS III. PVLCHER DVX BRAB.

J34

Chronica

ro4-

Hardeftoici conflagratio mferabilis , Urramotm inUrabmtict. Cap. clxv.

|f|pN annum Seruatorisnoftri Millefimum,quingente- P^fimum tertium, incidit miferabilis conflagratio oppi- do Gelrix quod Hardertoicum nominatur. Pridie Calendas Augufti fpatio trium horarum templa, coenobia, & priuata, pubiicaque aedificia, multis arduifque tabulatis edita omnia conflagrarunt. Hic res accidit miferatione digna. Multi ho- mines ruina tedloru oppreflirin penarijs multi fumo enedli, ad quas loca vt tutiora metu ignis fe receperant. Hic poftri- die pueri bimi, trimi, infantes quoque cum matribus reper- ti exanimes. Tam late hoc eft euagatum incedium , vt toto oppido vix quinque aut fex priuara domus reliqua manfe- rint. Eodem fere tempore Gorici oppidulo Hollandra fubi- to igni ducenta, & pago quodam Weftflandrra , domus quadringenta arferunt. Anno infequcnti poft conflagratio- nem Harderwiciam , Dauen trias mulier quasda enixa eft fi- lias duas, ventre vno,& corporis medio a peclore coiundtas: ceteru capitibus duobus, brachiis quatuor, ac pedibus toti- dem. Eodem anno in Brabatia & locis finitimis vefperi fub horam decimam pridie Bartholomasi accidit motus terra, qui tamen populis noftratibus nullam cladem attulit. Ne- mo extra domos vira periculum adijt: nufquam radicitus euulfe arbores : nufquam corruerunt asdificia : nemo obke- fiis , nemo oppreflus te&orum ruinis.

Pbilitftu in Hi^miam firoficifeitur. Einfdcm mors .

Cap/clxvi.

EI i l i p p v s noftra memoria bis adijt Hifpaniam, fe- ^ mei itinere terreftri per Gallias. lam primum huius

ditionis

Dvcvm Brabanti,£. 135

dicionis limen ingreffo, Ludouicus Picardiae Pnefedtus, vir clanflimus vna cum proceribus eius regionis obuiam pro- cedens, Regijs verbis faluce impertiuit, & felice ad uentum gratulatus elt hofpiti optatiflimo.Parifij non vt hofpes,veru vt numen quoddam coelo dimifliim excipitur. Nullum yn- quam luorum Regum regalius accepit Gallia, quam Philip- pum hofpitem. Magnificetiflimi funtin vrbe exhibiti ludi. Occurrit venienti Senatus: occurrit fchoke Princeps & Re- ctor: occurrit totus Ecclefiafticus ordo. Et vt omnia e flent vbique in Philippi aduentu gaudioru plena, impunitas con- cefla eft maleficis. In eius gratiam aperti carceres.Tota Gal- lia venia donata fontibus. Cumque rex mada flet, vt Philip- pum nihilo feciusquam femet exciperent , plufquam iufii fuerant, facientes, (ludio hunc illi pf&tuleriit. Ipfe Rex eun- dem ftimma cum veneratione erepit in Regia fuaBlefen- fi. Illud memorabile,quod Turonis abeuntem ad quingen- tos fere pafliis deduxi (fe, & fumptus omnes, quos numero- fus ille Ducis comitatus fecerat, in fe recepifle traditur. Apud Nauarros quoque Regali munificentia eft exceptus Philippus. Gallia fic peragrata, Hifpaniam ingreditur. Quis hic triumphos recenfeat Principi fingulis regionibus, Angu- lis vrbibus,fingulis vicis exhibitosPRex Ferdinandus,viuida adhuc viridique fcnedla fbcer, genero xtate florenti inter Oleas viculum & Toletum vrbe occurrit, falutatumque in Regiam fuam Toletana induxit. Pofl: dies inde quindecim Caftelhe Principatui inauguratur. Nec multo pofl: Arrago- ni^ principatum accipit in vrbe Cadaraugufla,ad fextum Calendas Nouembres. His peraftis, vxorloanna filium ei peperit, cui nomen indidere fufeeptores aui materni. Obita igitur ad hunc modu Hifpanis , peragrato iterum pari cum fplendoreGalliorum regno, Philippus in Sabandiam venit:

136 Chronica

vbi a fbrore fui amantiflima Margareta, incredibili eft ma- gnificetia tractatus. Poftremo in Germaniam proficifcitur, v t, quod forori praefti terat, idem pradlaret & parenti. Soro- rem falutauerat , nunc & parentem falutaturus venit. Qui non dubiii eft, quin ketitiam animo perfenferit longe maxi- mam, quum Philippum vnice charum filium, tantis rerum fucceftibus au£tum,ex Hifpanijs reducem cofpiceret. Patre falutato, in patriam redijt: vbi ad fingularu vrbium ingref fum inftaurati triumphi, quariquam vetuerat lpfe, & ne of- ficio ciuitates grauarentur, nonnunqua data opera, fubitus & inexpedtatusadueniie voluit. Vidi ego tum puer Loua- nium ingredientem , vrbis Senatu, ornatiflimi Gymnafij Principe 6c Reddo re*, toto item ordine Ecclefiaftico ob- uiam procedente. Dodteflimus extat Pmejyrictf* Erafrni de hac Philippi in Hifpam^pn profedtione. Altera illa profe- dtioeft mari fufeepta ineunte Ianuario. Vix medium iam clafte tenebat, quum fubito coorta eft tempeftas multo fie- uiffima Jnuenio naues aliquot fubmerfas pelagi f^uitia:Phi- lippo interim, & ceteris, quos eadem nauis habebat , in lin- gulas horas mortem expedlantibus. Tandem munere diui- no, cum reliqua clafte in Angliam Princeps eiedtus , praeter fpem a Rege magnifico apparatu, alacritate incredibili, ma- gno eius infulae hominum concurfu & applaufu excipitur. Hic comoratus aliquot dies,poftea fecundo vento in Hifpa- niam contendit , vbi rurfiis nulla oratione explicadis hono- ribus cohoneftatus, moritur fexto Calendas Odtob. anno aetatis xxvi 11. Incidit obitus tati Principis in annum Na- iyo5- talis Dominici millefimumquingetefimum fextum. Poft- quam huius viri mortem fama vu!gauit,incredibilis repen- te Brabantiam,ca?terafque regiones fbcias ludius occupauit. Neque vili fane Burgundicx ditionis mortales fuerunt, qui

non

Dvc VM Br AB ANTIiE. I 37

non eiufcemodi nudum multis lachrymis exceperint. Erat enim omnium bono natus Princeps. Omnibus prolpicere, omnibus confulere huic vnumeratftudium. Patrite com- modum,futim ducebat ede lucrum. Libertate ciuium dele- gabatur. Nihil teque ftudebat, quam pace publica reddere perpetua, & rede.Nam ex bello femel omnia Reipub.mala proficilcuntur. Mortem Philippi ftella crinita praxeflit, quas mele Augufto per dies ferme odtodecim vila eft. Ego fabu- lofum efle exiftimo , quod quida fcripfit per idem tepus ac- cidifle apud Hollandos in puero, qui materno adhuc coclu- lus vtero,dies plus duodecim fleuent. Quo prodigio demo* ftrata fint mala , quibus Hollandiam poffea Gelrus afflixit.

Philippi expeditio in Gelros . Gap. c l x v i i .

Dem Princeps antequa iterum in Hilpaniam abiret, confilium lecutus Procerum fuorum ftatuit armis re- petere Gelriam , haud ignarus per eam acceffionehoftium opes vbique Tuis impares fore. Cum florentifflma igitur equitum, pedituque manu profedhis ArnemumGelrias op- pidum fiibita vi adoritur: cuius incolte ad poftremum metu fu badii , portas Burgundo patefecerunt. Qui ingreffus pras- ftitit fidem deditis, neminem violans, nihil cuiqua adimens, neminem fuis Fortunis delpolians . Quas res effecit vt con- tinuo alia pleraque oppida ad Philippum defecerint. Vide- batur paucis diebus vniuerlam Gelriam fubadturus, nifi in Hilpaniam redire cupiens, pace cum Gelro fecifiet. Ea tra- ditur his prope conditionibus data, vtquas in deditionem Philippus accepiffet, iple fibi haberet. Et Carolus Gelriae Princeps vna cum Burgundo in Hilpaniam proficilceretur. Verum hoc ad iter iam accindlo, Gelrus mente mutata, ex- cufauit nefeio quas occupa tiones.Vnde fa£lum,vt quas pol-

S licitus

138 Chronica

licitus fuerat, non praftiterit. Sub hoc tempus fato ceflit eximius Antiftes Leodinorum Ioannes Hornius, cui Gal- liarum Regis opera ac ftudio fiicceflit Erardus a Marea, nunc Cardinalis, & Carolo Cafari aconfilijs, vir &confilio & facundia maximus,

'Gclri Cumjumum nojlrutcm evajlmt , Thcnm m jiunt: ijdem caduntur ajud Ardmnmm.

Cap. clxviii.

Ef VN CT o iam, vt dixi, in Hifpania Philippo, Caro- lus Gelria Princeps noferuata, quam prius cum Bur- gundo fecerat, pace, noftratis Campania: fines cum praeda- bundo exercitu ingrcfTus, Turnoutu perueniteiufde Cam- pania infignem pagum. HicOfFenfus miles virorii fuga, cor- reptas foeminas in pradam abducit. Anno proxime infe- An.i$o7. quenti,hicfeptimus erat falutis humana fupra millefimum quingentefimum Septembri menfe,idem Carolus & Ro- bertus a Marea, nunc Leodinorum Epifcopi frater in Bra- bantiam venere Dieftefium vrbem oppreffuri, a cuius moe- nibus Naflauij Principis & ciuium virtute repulfi,alio figna contulerunt. Hala oppidulo incenfb,Thenaobfef!afunt & capta, fefto die Michaelis. Quam vrbem hoftis ingreflus, ita diripuit, vt nec templis quidem, nec facris locis tempera- tum fit. Multi praterea omnis fex us &atatis,fine diferimi- ne,partim contrucidati,partim Ruremondam Gelria oppi- dum abdufti funt in omne genus malorum. Quod mirum videri poteft , ita in totam illam regionem graflanti per dies complures hofti nulla funt obieftaex Brabantia copia.Lo- uanium,quod tribus inde miliaribus diftat, prafidio firma- tum fuit. Quam vrbem nulla extraria ope adiutam , antea facile cepifletGelrus, fi tentafiet. Sub fine Gftobris vrbem

Thenen-

9

Dvcvm BrABANITI£. 139

Thenenfium captam, hoftis reliquit. Sexcenti equites Gal- lici nominis , aut plus eo 111 fylua Arduenna , inftante no£te conlederunt: quos itinere feffos, praeda onuftos , & lomno vinoque lepultos, viri Namurcenfes aliquot, prius neci da- tis vigilibus, adorti partim trucidant, partim in fugam ver- tunt. Quingenti equi in prodam abdudfi Namurcum, pu- blice funt diuenditi*

Legati ad Maximiliamm wifi. Oppidum Venio AiaxgareU iujfa objejfom.

Gap* clxix.

E l R o nunc in Hollandos, nunc Brabatos gralFante* milTos in Germaniam fuperiorem Legatos inuenio.

qui Romano Calari Maximiliano Brabantiae , bc aliaru Re-

oionum finitimarum adminiftratione deferrent. Erat enim

o

Carolus Philippi filius puer adhuc annum agens aetatis for- talTe o£tauum. Caelar igitur quum ftatim accurrere propter imperij varia bc ardua negotia no poffet, filiam Margaretam profecit, donec lpfe in haec loca reuerfus, Principatum fulci- peret. Verum ante aduentum Principis ex Allemania, bello repetiti funt Gelri. Quum eius terra Dux,Antuerpienfium negotiatores Fracfordiam ad mercatum euntes apprehen- diflet, iufTu Margaretae Principis conlcriptus atque edu£tus exercitus, oppidu Venio in Gelrijs obfidione cinxit. Verum llrenue ages, quae intus erat, multitudo, irritos reddidit om- nes noftrorum conatus. Tenuerat aliquot hebdomadas ob- fidio,quum nofter exercitus haud fine magna inertia ac de fidi# nota retro abijt. Gelrus vbi finibus fuis excelfifFe hoftem videret, ouanti fimiliscum paratiflimiscopijs Mo- lam tran(greffus,Bulcoducenfium ciues,qui & ipficum armata manu exierant, captiuos abduxit: magna etiam pe-

S z cunia

140 Chronica

cunia mul&auit. Pofteain Hollandos vertens omnem bel- li impetu , grauiflimis eam gente incurfiotiibus infeftauit.

Maximiliani ex Allemania reditui. Gap. clxx.

V M talis elfet noftratium rerum flatus, redijtex A1- lemania Caelar Maximilianus : qui Louanij Braban- tue gubernatione fufcepta, Bruxellam conuocat vrbium primores. Hic pratextu Gelrici belli rurfus ingenti pecunia plebs muldlatur. Bulciducenles a Gelro hoftiliter antea vexatos, maximilqueaffeflos incommodis, literis tantum Herilibus conlolatus, opemque pollicitus, Ceelar Coloniam ad conuentum Germaniae Procerum recurrit. A blen te Cae- lare, latrocinantium magis quam belligerantium more in Bulciducenlem agrum reuerfiGelrij,adiplasvlque portas vrbis omnia foede vallarunt, incenfis edam ligneis illis, & verlatilibus sedificijs, quae vulgus molendinas appellat.

Amjlorum Rex Calcium evenit cum exercitibus : Morimm occu^auit , Tornacum .

Cap. clxxi.

N n o a virginis partu, millefimo quingentefimo de- cimoteftio, Henricus Oftauus Anglii Rex cum va- lda bellatorum manu Caletum in Flandriae fines traiecit, bello adorturus Galliae populos. Huc argeto&auro, quod ingens fecum aduexerat, non modo Caelarem Maximilia- num , led omne quoque Brabantiae, Flandriae & Hollandiae nobilitatem adleiuuandum pertraxit. Lefliffimum equi- tatum,ac pedites complures e Gallia milTos, qui Mori num, quod oblefiurus hortis putabatur, commeatu leuarent, Ma- ximilianus partim occidit, partim in fugam compulit: ex quibus ccc l. capti. Inter quos & nobiles aliquot Regni

Gallorum

Dvcvm Brabanti^. , 141

Gallorum fuerut. Signa bellica nouem amida. Currus one- rarij centum quinquaginta abdudi. Pofthax Romanus & Anglus magnanimi Principes duo, Morinu, quod prafidia firmauerat Gallia: Rex Ludouicus, omni armorum genere oppugnare adorti, murorum partem deiecere. Atque hinc quum ingens terror duitate inuafiftet , fada deditio eft hac lege, vt miles vi abftineret. Ingreftiis Cadar, Anglo cedit vr~ bis imperium. Poftea deditum eft & Tornacum. Huius op- pidi ciues permulti, ne militarem diutius feritatem pati co- gerentur, nouas (edes inFlandria6c Brabantia quxfiuere. Henricus&huiusvrbisaCadare imperio fibi relido, incre- dibili fumptu arcem intra muros extruxit, multis inclufis a?dificijs. Hic pra fidium habuit perpetuum, donec poft ali- quot annos Gallo vrbs reddita eft. Qua? nunc paret Carolo Cadari, adempta iterum Gallo per noftrates exercitus.

Scoti in Anglia caduntur. Cap. clxxii.

V o tempore Morinum Tornacum vrbes in ho~ ftium poteftatem venere, Scotorum rexlacobus, in- fertis copijs Angi i x fines inuafit, futurum fperans, vtrege abfente , totam infulam paucis diebus fubigeret. Vbi vero id nuntiatum Regina? eft , mulier tinimumc^uc gerens, curum- quervirilem mira celeritate contrado exercitu, infertis ha- ftis , clypeis, armis cum horte concurrit; fuitque hac pugna fuperior ipfii. Scoti fufi fugatique rtint. Multi ex his ca?fi. Perijt hoc in praelio Rex ipfelacobiis adhuc a?tate florens, &cum eo nobiles plurimi. Tradunt quidam venifle in An- glia? fines Scotunr, vt innoftris locis ad uerfus Gallos belli- gerantem Henricum auerteret, adque regni fui defenfio- nem reuocaret, hoc pado Gallorum regi Ludouico gra- tificaturus.

s 3

Caroli

142-

Chronica

CAROLI E D V C A T I O. Cap. clxxiii.

V i a nullum tam foeliciter natu eft ingenium, quod peruerfa non corrumpat educatio* & nihil referat filium genuiffe imperio, nifieu^ dem cures educandum imperio ; vt pijs & in- tegris nutricibus committeretur, Gandauina- tus filiolus, pater Philippus curauerat. Quo in Hifpanijs mortuo, Caefar auus magna cura difpicere coepit, quibus viris primam nepotis mellitiffimi aetatem , Principe dignis moribus & literis inftituendam traderet. Ex vniuerfa patria delefti funt Guilielmus Ceuerius Princeps, & Adrianus Florentius, qui tunc erat Louanienfis Schola Cancellarius: ambo viri &C lapientes & incorrupti, quos in re&e inftituen- do adolefcente, frequenter fidelem audiui ac ftrenuam na- uaffe operam, nec priuatuln emolumentum, fed patria* fpe- £tafie vtilitatem.

DvCVM BrABANTIjE

H3

144

Chronica

\

Carolm ‘BrabmtiA Principatum fufcipit.

Cap. clxxiiii.

Ic educatus, fic inftitutus nofter Carolus, anno aera- tis quintodecimo, Louanij , quemadmodum pater, & proauus fecerant, Brabantiae Principatum fufcepit, non vnius tatum vrbis , fed & omnium noftratium Prouin- ciarum gaudio incredibili. Carolo enim confpe£to,& in ad- miniftrationem Imperij iam folenni ritu inaugurato, non Traianum dico vel Antonium pium, vel Epaminundam, ( quos ita fuifte bonos exiftimo,vt tamen vinjs magnis non caruerint.) led qualem Deus ipfe in libro Deuteronomij defcribit,hoc eft, optimum & landliffimum Principem fibi omnes homines pollicebantur: fub quo quali fatali fyderc afflati , ad meliorem fe frugem conuerterent.Crediium eft enim nullum Cometam , fatalem vim nullam fic res mor- talium afficere, vt vita Principia rapi ac transformari mores & animos ciuium. Incidit hxc inauguratio in eumhuma- ijij. nae faluris annum, qui fuit quintuTdecimus fupra millefi- mum quingentefimum.

Carolo Middtlburgi apud Selandos agcntefielrij HoUandu oppida caudam capta diripuerunt. Cap. clxxv.

alE n n i o poft, durante adhuc bello Gelrico, Felix Comes incenfisGelriorum nauibus, arcem quandam mumtiflimam vi cepit, vnde noftratibus hoftis multu antea incommodauerat. Sub idem tepus, Carolo Principe agente Middelburgi in Selandia, vt inde fecundo vento in H if pa- nia m traijceret , Gelrij cum equitatu validifflmo , pedeftri- bus etiam copijs Hollandiam ingredi , oppidum Mcdelbli- cum vi captum , diripuerunt hoftiliter. Proccffum eft inde

Alcmariam.

auus,

Dvcvm Brabanti^. 145

Alcmariam. Qua vrbe occupata , immenfum argenti pon- dus & auri,veftes preciofes, aliaque permulta fecum auexe- runt. Hinc Sparendamum, hinc & alia quasdam locafunt incendio abfeimpta. Poftremo ad oppidum Afperam du- plus exercitus, moenia ter confeendit, toties repulfus a ciui- bus. Mille iam & quingenti in Geloorum copijs defidera- banturrquu occupata & vi capta vrbecula, viros cum vxori- bus, & liberis, alios ferro fuper alios confecit hoftica rabies. Sunt & templa Diuorum ad quasplerique confugerant hu- mano foedata fanguine. Pueruli in feholis reperti fuis crude- liter necati. Quibus editis in oppidanos crudelitatis gene- ribus, infeliciter natas virgines mulierefque, etiam in pro- patulo conftuprauerunt. Hic te rogo, Carole Egmondane, cuius haec iuflu & mandato fecifle militem conftat; num te poftea flagitiorum poenituerit? Si magnanimus haberi vole- bas, non ita feuire debuifti in vi&os. Aliena eft ab officio magnanimi Crudelitas. Omnino fortis animus & magnus, parcere multitudini innoxias: In omni fortuna , refta atque honefta retinere folet.

Car oli in Hiffmiam proftflio. Gap.

C L XX VI.

A R o L v s eu egiflet ferme tres mefes in W alachna Selandia? infula, tandem flantibus vetis,nauem afeen- dit, ac mare ingrefliis , horrendum vidit /pe&aculum, ante fiios oculos pereuntem nauim vnam incendio. In qua com- bufti & homines & equi complures Angulari forma ac magnitudine. Pofl: dies inde oftenos gaudio ineffabili con- fpe£hisHifpanis,& fingulis pene oppidis fumma cum ve- neratione fauftis acclamationibus exceptus : totque pul- cherrimis ac florentiffimis regnis efl: inauguratus : Populis

T quoquo

146 Chronica

quoquo fe contuliflet , ftudium in eum propenfiim, atque

egregiam voluntatem pollicentibus.

Cajaris Maximiiiani obitus , &r quadam alia de eodem memoratu digna . Cap. clxxvii.

N N o falutis noftras. M. D.xix. menfe Ianuano, Cx- far Maximilianus fatalem diem obij t in Germania fu- periore, quum effetingreffus annum astatis lxiii. Quod vt palam fadum eft hac noftra inferiore Germania, ludus ingens atque moeftitia per omnes fuit ciuitates. Quibus ob clementiam, placabilitatem , voluptatum omnium abfti- nentiam, virtutefque alias fuerat longe cariflimus hic Prin- ceps. Cuius vt vitas, velut fiimmam partem pr oponam,con- tinuos nouem annos incaftris agens , difficillima quinque bella profligauit, Gallicum, Eburonicum, Sicam biicum, Batamcum,Morinicum. Hic nobiliffima:gentes,hic fcien- tiffimi bellicas rei populi, hic vrbes opulentiffimas ad dedi- tionem & poenitentiam ab eo compulfe funt. Quale nihil fbcer Carolus , nihil profbcer Philippus excellentiffimi Du- ces vnquam confequi potuerunt. Quot hyemes cum caste- ro milite fub pellibus egit? Quot fudauit asftates? Quis vn- quam eo fblertiuscaflns locum cepit? commeatus expedi- uit? hortem ludificatus eft? Nullum huicCaftrenfe munus fbrduit. Quoties pro fignis ipfe ftetit? Quoties egit forte ex- cubias? Quoties vallum tulit? Quoties fpeculatum egreffus eft? Neque vero poftremum inter huius laudes viri ponen- dum , quod literas & ingenia tam impense dilexerit , quod- que bonas artes non fouerit modo, fed aluerit , atque pro- mouerit. Iuuentutem nemoreligiofius?nemo innocentius, nemo vnquam fandius exegit. Nemo fuit vnquam patri

obfequen-

DvCVM Br A BANTIA. 147

oblequentior filius. Auxit huius mortui defiderium Prin- cipis atrocitas lnlequentium temporum.

Carolm Romanorum Rex eligitur. Eiafdem in Germaniam frofeclto. Harejis Lut heram damnatio .

Cap. clxxviii.

BSjN Maximiliani locum Carolus, huius nepos, Princh jpum fuffragio Imperium adipifeitur. Agebat is tum in Hilpanijs. Vnde per Legationem euocatus,anno redepti orbis M. D. xx. in Flandriam applicuit fub Calendas Apri- les. Partim hic,partim Bruxell#, &c Mechlinias exadta aefta- te, cum omni fortuna: fu<c ftrepitu, menle Octobri Loua- nium venit. Qua in vrhe dies circiter viginti commoratus, Aquifgranum proficilcitur. Vbi exquifitifTimis honoribus acceptus, & Imperij donatus infignibus, Coloniam , inde Wormatiam Vangionum fe contulit. Nullus vnquam Principtlm (ludio maiori, & ciuitatum luxu cultus eftrnulli plura exhibita funt lpe£tacula. Wormacias celebri con- uentu Germaniae Principum, qui ad eius Edi£tum huc con- uenerant, damnata elt Lutherana harrelis. Teftaturque id eiufdem Principis Edictum Imperiale.

Obitus Cardmalis Croy , Guilielmi Ceuerij . Bellum inter

Cajarem Gallos ortam. Cap. clxxix.

V r a n T E conuetu W ormatienfi duo amifit Aute fuae praecipua ornamenta Carolus Imperator, Guiliel- mum Croium Archiepifcopum Toletanum, & Cardina- lem,qui ex Louanio Carolum Caelarem eledtum in Germa- niam lecutus,iuuenis W ormatix decedit, menle Ianuario, itatis anno x x 1 1 1 . Louanij in templo Diui Petri e regione macelli feneltra vitrea huius elt opus. In eadem vrbe W or-

T z matienfi

148 Chronica

matienfi Guilielmus Ceuerius, Toletani patruus, vir confi- lio magnus , aegrotare cum coepiflet men/e Maio anni eiuf dem, non multo poft natura concedit. Cui viro fi longior vita contigi/fet , aut nunquam fu/ceptum fui/fet ( erat enim pacis amantiflimus) aut lam confe£ium efiet bellum, quod exarfit poftea inter duos potetifiimos orbis Chriftiani Prin- cipes, Carolum Caelarem, &Galliarum regem Franci/cum. Cuius initio belli noftrates fubito acceflu occupatis Gallo- rum aliquot oppidulis, cum ingenti exercitu ad Maceriam vrbem armis vindicandam profefti, locum capere non po- tuerunt, quem natura munitiflimum Gallica infederant prefidia. Quidam putant hoc confilio a noftris obfeffam fui/fe Maceriam, ne Gallus Mediolanum properaret, quod tum Ca?/ar Carolus maximis viribus obfidebat.

Mors Leonis Papa decimi . Lleclio Hadriani Sexti , &* eiafdem obim. Cap. clxxx.

Nno in/equenti,men/e Decembri Leo huiusnomi- nis decimus Pontifex Maximus Roma? moritur : In cuius demortui locum , Anno Chriftiani redemptionis millefimo quingentefimo vigefimo fecundo, men/e lanua- no, coeli Prouidentia orbi Pontificem dedit Hadrianum Florentium Vltraie&en/em, abVltraiefto infigni Hollan- dii oppido, Cardinalem Saftorum Ioannis& Pauli, eximia /aerarum Literarumdoftrina, atque omni virtutum genere ornati/fimum virum, quem adhuc in minoribus agentem Ci/ar Maximilianus Caroli nepotis pueritia: formatorem exLouanio afeiuerat. Habuit orbis nofter hunc primum Pontificem Romanum a Petro : eftque vocatus Hadrianus fextus, nomine /eruato , quod olim in baptifmo acceperat. Cum Romi eligeretur magno Cardinalium con/enfu, age- bat

DvCVM BrABANTIjE. 149

bat is tum in Hifpanijs, regnorum Caroli C^feris guberna- tor: aberat enim Carolus ob negotia Imperij. Pofto&o deinde menfes Romam veniens, maximo totius vrbis gau- dio pridie Calend. Septemb. coronatur. Sub cuius appul- fum ingens exorta peftilentia , durauit ac feuijt hyemem vnam. Rhodus quoque a Tureis capta. Cuius oppugnandas hoftibus occafione praffluifte exiftimo , has inteftinas Chri- ftianorum Principum difeordias. In hoc etiam viro nimis illud veru oftenfum eft: Omnia m humanis quo melior a , eo mi - nm diuturna cjje . Nam vt optimus erat eius Pontificatus fu- turus , ita breuiffime effluxit. Moritur enim altero fu^ead- miniftratioms ineunte anno. Extin&i corpus illatum tem- plo Petri Apoftoh fepelitur , medium inter duos Pontifices appellatione Pios, Secundum, qui iEneas Syluius antea di- &us,& Tertium, quem Alexandro ftiffedhim , viginti lex dies, non amplius Pontificem noftra vidit pueritia. Hadria- nus domum fiiam Louanij magnifice extrucftam , in vfiim vertit fandtis Literis ftudentium, ijfde in alimoniam reliftis etiam prouentibus annuis. Nunc ad bellum recurro , quod alio dixi loco exortum inter potentiffimos Principes.

MEMORABILIS OBSIDIO TICINI SIVE PAPIAE, qm anno pofl Chrijli ortum m. d. x x i i i i .fub Calen.Qclob. a Vrancifco Chrifiiamfimo Galliarum Rege aduerfm Caro - lum Cafarem inchoata , exijt in Calend . fere M.artm anni infequentis . Cap. clxxxi,