jk. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliolheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BIBLIOTHECA ANTI-TRINITARIORUM, five Catalogus Scriptorum, Sc fuccinda narratia de vita eorum Auf^orum , qui prsEterito 6c hoc/ecu- lo, vulgo reccptum dogma dc tribus iii unico Deo peromniaiequalibusperlbnis vel impugnarunt, vel docuerunt folum Patrem D. N. J.Chridi cOe illum verum feu altiflimum Deum. OPUS POSTHUMUM ;CHRISTOPHORI CHR. SANDIL AcceJuni alia qu^dam Scripta, quorum feriem pagina poft pra^fationem dabit. Sl»* «mniajimnljunda COMPENDIUM HlSTORIiE EcCLESIASTICiK UNITARIORUM, qui S o c I N 1 A N I vulgo audiunt , exhibent J^REISTADII, ApudJOHA NNE M A C O N I U M, cId Idc Lxxxiv, Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproclucecl by courtesy oF Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 B. W. LECTORI BENEVOLO S. P. D. lu cftcxquo litcrnto- •rum orbisj optavit vcl- ut in thcatro fiili, il- Jius rcligionis viros, quar ad hodicrnum uf- que diem hacrcfeos nomine audit. Horum Catalogum , cura ac labo- re Clmftophori Sandii, quo nupcr or- batifumus, concinnatum, tibi can- dideLcaor, en! ofFcrimus. Auao- ns laudibus non immorabor : fubJi- mes namquc animi ejus dotes , in ^ mo- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 monumcntis ipfiiis, qu^ haaenus lu ^ ccm videre, abunde cernere licet. Im mo & in hoc pofthumo fcetu ipfius MM ingenii ejus indcfeflique laboris cla ^ rumelucet fpecimen. Sufceperat ill traaatumhuncelaborandum, anor TM nullis literarum taUumque ams toribus ftimulatus. Verum plurim ^ occupationibus diftraaus , poft moi ; bo impeditus , ac tandem morte in* ^ matura ereptus , opus hoc pertexei i non potuit, ac proinde imperfeaui id nobis reliquit. At nequaquam cui eo 5 eorum qui dudum id praeftoL bantur, extinaum eft defiderium, qr. auftorem debita gloria, fe verofrv^ au, quem inde percepturi effent , pr vari , quer^antur. His crgo prot perpenfis , & nemine alio fe ofFerci- te 5 haud dubitavi , iifdem calcar a( dentibus , pro modulo meo opus hc 4\ continuare. Haud ignarus quidcm fum non vulgare ingenium judicium- que requiri , ad aliorum pofthuma fcripta augenda , exornataque in lu- cememittenda. Veriimcum a longo tempore notus mihi fucrit foetus is Viri Clariflimi , ipfeque faepius de eo mecum confiha iniverit , immo & e- mendandi plenam facultatem concef- ierit; eoaudentiuslaboremhunc ag- greffus fum. Et quam vivo incorri- gendisaugendifquenon paucis , ope- ram navavi , eandem defunflo ami- cifque ejus^denegare nequaquam po- tui. Antequam igitur ad libri hujus ledionem accedas le61:or benevole , paucis hcentiam noftram qua in edi- cione ejus ufi fumus , accipe. Oper^ pretium me fafturum duxi , fi quos idhuc hujus generis noffem auftores , i noftro Auftore praetermiflbs , in re- * 3 li- liquorum cenfum rcferrem : quoruji fere feptuaginra colleftos, hic inf- rui. Simul etiam in id incubui, utnci tantum exaftum nativitatis ac obitis cunaorumpquantum fieri potuit,ter- pus notarem ; fcd etiam nnde orti fu- rint, ubi vixerint, quid egerint, qul- ve docuerint, ac denique ubivitai hnierint, hac oblata occafione i nuerem Multoruminfuperhbrorui titulos , prxfcrtim vero manufcript- rum (quorum plurimos videre mii contigit) in lucem protraxi, auft- ribus eorum honorem debitum vim- cavi. Quem etiam afferui his , qui o modeftiam fcripta fuafuppreffo n- mine ediderant. Inter coetera qu - que, quac haud obfutura fore ratv fum , adcodiccmhuncaugendum,»:: illud efl: ; quod cunftos titulos hbr • rum ahis hnguis cxaratorum y La nitate etiam donaverim. P<*-* Porro qualifcunque tandcm in his labor meus fit , nequaquameumcum au£ioris lucubrationibus comparari volo. Neque enim me latet facilius efle inventis addere : & via jam tri- ta aliorum premere veftigia. Jdeo- que opus hoc , magno ipfius nomini confecrare minime dubitamus. Uti- mam diutius ipfo frui potuiflcmus, utnon tantum hunc, fed & alios quos inchoavitvel inchoare in animo fta- tuerat, ad finem perduxiflet labore«. Quid tamen cffecerit , per tam brevc, quo inter mortales commoratus eft temporis fpatium , fuo dabimus loco. In animo etenim eft & noftrum auSo- rem , in horum virorum cenfum refer- re : quamvis haud defuerint qui adhuc viventem , erafum inde cupiebant. Jamquebrcvianteobitumipfius, fi- niftra fparfa fucrat fama , ab his qui id li. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 libenter vidiffent , eum prioribus fuis ? opinionibusnunciomiflb, inadverfa caftra tranfiifle. Verum de his non i eft hic multis agendi locus. I Tu vero , quifquis es 6 Leftor, ne dcdigneris laborem hunc , eo quo tibi j| oifernir fufcipere animo. Si igitur aU- quid fecus ac oportuit exaratum re- peries, benignecorrigeacmone: fin vero omiflum quidpiam animadver- ^ tes, &plurahisquxadnotitiam no- r ftram pervenere fcias, enixe rogamus^ « ne ea (prout nos fecifle vidcsj orbi :: literatocommunicaregraveris. Deu5 ( vero providentia fua tefemper pro tegat actueatur, largiaturque tibi ut quam optime valeas ! 1 I S E Early European Books, Copyrigfit © 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 #1 S E R I E S TRACTATUUM hoc voliimine contentorum. g ibliotheca Anti -Trinitariorum. P^^. i Joh. Stoinii Epitome Hi(^orU Originis .Vnu tariorHm in Poloni a, 1 8 1 GeorgiiSchonianni Teftamentumultima volunta^ tis: continens vitdipfiusy nec non variorum Ac^ tuum Ecclepafticorum JuccinBam htftoriam. i S9 De Typographiis Vnitariorum in Polonia. 1 9^ Brcvis Relatio cie]o\\. Tyfcovicii martyrio. 205 Andr. Wiflbwatii narratio compendtofa quomodo in "Polonia k Trinitariis Reformatis feparatiftnt Chrifliani Vnitarii. 207 Accedit Htdorta de Spiritu Belga. 2 1 6 Anonymi Epiftola exhtbens vtt<& ac mortis An» drea Wt(fowatii , nec non Eccleftarum Vnita^ riarum ejus tempore brevem hifioriam. 1 19 Vindicia; pro Vmtartorum in Polonia Religionis li^ bertateab Equitc Polong confcripta. 16^ Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproducecl by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BIBLIOTHECA ANTI-T R I N 1 T AR I O R UM. Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 I N D E X ALPHABETICUS Nominum propriorum, qu^ in Bihliotheca Anti-Trinitariorum ordine Chronologico rccenfentur. B. ADamus Roreel. 144 Adamus Francus. 14.1 AdamusGonavius. 108 Adamus Neufnerus. 6 1 Adamus Paftoris. 38 AlbertusCalinins. 94 AlfonfusLincurius. 40 Alexander Vitrelinus. 46 Andreas Chraftovius. 1 08 Andreas Dudicius. 61 Andreas Fricius Modre- vius. ^ ^ AndieasLubieniecius. 89 Andreas Voidovius. 92 Andreas Wiflbwatius. 145 Anna Princeps Radzivilia. Auaores Anonymi, 17I B EnedidusArcofi. ,5^ Bernardinus Ochidus. Hriftianus Franken 8(J 'ChriftophorusCrellius. Chriflophorus Dinderfh! dius. ChriftophorusEous, % Chrjftophorus Lubienie- ciusStan.F. Chriftophorus Lubienie- ciusChr.F. ChriftophorusMorftinius. Chriftophorus Oftorodus. Chriftophorus SandiusP^i! Chri- r ' Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 I N D E X Cln iftophorus SandiusChr. F. 169 Chriftophorus Stegman- nus. 1 3 5 Conradus Graferus. 86 Conradus Vorftius. 98 Cornehus Moorraan. 143 DAniel Brenins. i j 5 Daniel Zwickerus.if i DemeCriiisHuniades. 86 E. ELias Arciflevius Se- nior. 95 Elias Arciflevius Junior. 141 Erafmus Johannis. 87 ErafmusOtvinovius. 8.; ErneftusSonerus. 96 Everardus Spangenber- gius. 88 Euftachius Gizelius. 1 4 3 G. GEorgius Blandrata. 18 Georgius Enjedinus. 95 Georgius Niemiricius» 145 GeorgiusOtvinovius. 84 GeorgiusSchomanus. 47 Gret»,orius Pauli. 45 Guihelmus Henricus Vor- ftius. 145 H. HErmanus Montanus. M4 Herman van Vleckwijck. 60 Hieronyiiius Mofcoro- vius. »05 I. FAuftus Socinvls. FlorianusCrufius. Horianus Morftin. Francifcus Bethlen. Francifcus Davidis. 64 140 85 M5 55 _ .^vv^ ^ — ■ ' • } J Francifcus Lifmaniuus. 34 I r Acobus Oftens. i6ii J Jacobus Palseologus. s 8 Jacobus Rynievicius Trembecius. 14^ JacobusSieninius. 97 Jan Pictersfoon Beeldliou- wer, Jeremias Felbingerus. 157 Joachimus Paftorius ab Hirtensberg. M9 Joachimus Rupnovius. I i2 Joa- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 A L P H A B Joacbimus Stegmannus Se- nior. , j i Joachimus Stegmannusju- i6i 164 49 54 nior. Johannes Becius. Johannes Bidellius. Johannes Campaiius. Johannes Cazanovius JohannesCrellius. Johannes Falconius. ,^ Johannes Geifteranus. 1 1 j TohannesGlirius. 60 Johannes Hartigvcld. 161 Johannes Kifzka de Cie- chanowiecz. Johannes Licinius, 94 Johannes Ludovicus Wol- zogenius. j^y Johannes Niemojovius.49 'Johannes Paulus Alciatus. Johannes Preuflius. TohannesSomerus. Johannes Stoinius. fohannesSylvanus. Johannes Valdefius. johannes Valentinus Gen- tilis, JohannesVolkelius. g6 JonasSlichtingius. 1^6 K. Klfciana Palatina Vi- tepfcenfis. ^4 »7 163 57 i2i 60 E T I C U S. L. Li^^lius Socinus. ^9 Lancelottus a Brede- r "■"'^^- '34 LaurentiusCrifcovius. 54 Laurentius Stegmannus , al. Tribander. , LudovicusHetzerus. 16 M. MArcellus Squarcialu- Martinus Cellarius. , . MartinusCrovicius. 4^ MartinusCzediovicius.fo MartinusRuarus. ,,4 MatthxusGribaldus. 17 Matthajus Radecius. 84 MatthiasGlirius. Mclchior SchafTerus. ,4, Michael Gittichius Vene- cianus. j^g Michae'! Serretus. 6 N. Athanael Stuckey. Nicolaus Cochanovius.^gz Nicolaus Paruta. Nicolaus Sienicius. 15 49 P. pEtrusGeifteranus. 1T4 i Petrus Gonefius. 40 retrusMaczynski. 8» Pc- INDEX ALPHABETICUS. Petrus Morfcovius. 1 4 ^ PetrusStatorius. 47 Petrus Statorius Stoinski. oz Philippus Cofmius, vtde Theodorus Simonis. 1 4 3 Aphael Ritterus. 84 Jtv Remiaius Chelmius. - - - Reychehus. 134 S. SAmuel Jarai. 1 3 1 Samuel Przipcovius. 1Z3 S. Dominici Montanus. Simon BudnjEUs. h Siraon Bonembergius. 8 3 Simon Piftorius. 107 Sophia Siemichovia. 83 StaniOaus Budzinius. 55 StaniOausCicovius. 48 Staniflaus Farnovius. ■ 51 Staniflaus Lubieniecius Stan.F. 89 StaniflausLubi^ieciusChr. F. 165 St.^.niflaus Lucomirfius. 41 StaniflausPaclefius. 53 StaniflausTafzycki. 8z Staniflaus Wifnovius. 5 3 Stephanus Bahus. 90 Stephanus Curcellieus. 1 09 Stephanus PauU. i68 THeodorus Raphaelis Camphuyfius. iir Theodorus Simoni» , ah PhihppusCofmius. 145 Theodofius Schimbergius. 86 Thomas Falconius. 54 Thomas Pifccius. 107 V. VAIentinus Baumgar- tus. 1 44 Valentinus Radecius Mat- thiEiF. Valentinus Radecius Val. F. i5<> Valentinus Smalcius. 99 W. Wlllem Davidfz. Re- doch. . 168 Wolfgangus Fabricius Ca- pito. * Wolfgangus Schhchtin- gius. BIBLIO- jll Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 foJ; li et5 BIBLIOTHECA A NTI-TRliNlTARlORtJM. ^OLiGANCUS FABRICIL7S ^ '^^ > Argentinenfis eccle/ia; mi- r< V^A*V '""'-''^ ' '^^"'^ 148 1 • Dcnatiis a. 1 541. ^ De eo Miiuftn & fcmores Tranfilvanix , (fi^sW^'i libiodc Me<iiaroris hominis Tefii Chri- Iti divinicate , ha-c fcnbunt : Fabricius Ca- pitovir pietate eruditione injignis , pofhuam Cellarii fui comwiiltonis cxcellentes animi dotcs , lihelli [ nnnirum de opcribus Dei ] utilitatem deprxdicavit , enumerat aliquot religioms capita , de quihus cum Cellario prSvatim difTerue" rut ; deco^nitione fcilicetunius Dei Cr ChrijU , de Spiritn Sanao , &c. Opcra ejus hxc func : Epiftola praeliminaris , feu prxfiitiuncula , fcripta Ar- centina: a. 1 5 17 , 1 1. Julii , & praefixa D. Martmi Cellaru icripto de Operibus Dei, edito a mcmoratis Miniftris Tranlylvama: Albae JuJix a. 1 568. in 4«. Inftitutiones Hebraicae. Commentarii in aliquot prophctas; fin^f^^^V^u^ modo allcgata prxfatione, deoperibus Ims hxc habet: Qum hoc opus Cellarii de operibus Dei (quamltbet egre^ium) Cr Buceri Matthsus , qut multa fiwer •vulgi judicmmfobrie docet: item Hofeas , Malachias , & lonas nofler, inquibus pro mediocritate noflra , quceDeiCT l^'*f"^Pf*'^ M^i^^e^^^rnur , non alieno nimium in^enio i phrafi Cel arn, opera inquam noflra cum fuis authoribus , *^(elt fnbifimi Ht ejllominum cotuHtio, omnia cadent a^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ^ BlBLXOTHECA interihmt ' nohis nolentihm. Hocfcimus , O-fcrihimuf ] ta^ meninprafentemduntaxat ufum, dum majora Domtms reve- ''^OHANNES VALDESIUS, Nobilis Hifpanus, }uris con- fuitus Secrecarius Regis Neapolitani. Fertur ex Germaiiia fecum NeapoUm adduxifle (cripta Luthen , Buceri & Ana- bapciftarum. Ab eo Bernardiiius Ochiiius fentcntum fuam contra receptam de Trinitate opinionem imbibifle perhibe- tur. Floruit a. 1 54^- De eo Miniftri ecdefiarum confen- tientium in Sarmatia & Tranfylvinia lib. i .cap. 3 .dc talla & vera umus D?i Patris , Filii& Spiritus Sandi cogmtione, haec fcribunt: De loanne etiam Valdefio.genere Cr ftetate darifTmo , quid diccndum} ^ifcriptisPublicis fuxeriditims fpecimina nolis relinquens , fcrihit fe de Deo ejufqtie F.Uo itihilaliudfcire, quam auod unus ftt Deus altifjimus Chrtjii Pater : & untcus Dominus nojler lefus Chrtftus ejus jiltus , qui concepttts efl de Spiritu SanSio in utero virginis : unus CSr amhorum Spiritus. rr t v ^ Dialogi Charon& Mercurius imprelU ItaUce. ConfSerationes pias & dodlae. InPfalmos aliquot. In Evangelium Matthaei. In Evangelium Jolianms. Commentarius in epiftolam Pauli ad Romanos. a. 1556, Comentario breve,6 declaracion compendiofa,y femiliar, fobre la primera epiftola de (an Pablo a los Corinthios , muy util para todos los amadores de la piedad Chri- ftiana. id eji; Commentarius brevis , feu declaratio com- pendio^ & amiliaris, fuper primam epiftolam fandi PauL ad Corinthios , valdeutilis pro amatoribus pietatis Chri- ftianae. Liber is prohibetur in indice expurgatorio Hil- panico , cum & fine nomine audtoris. BERNARDINUS OCHINUSSenenfisItalus. FuitMa- ximo Romanorum Pontifici { ut quidam memoriac pro- diderant) a (acris confelfionibus : immo & Generalis « caput ordinis Capucinorum, proutZachariasBovenus in Annalibus Capucinorum, tefte Bzovio an. 1541- > §»54» refert. Monafterium a. 1541. rcliqoit. Bzovius d.l.pro- ptcr«a eum Italia cxccffilTc ait quod Romam citams fiicnt, ideo I AMri-TRXHtTARiOR UM f dco quod pro concione quadam fecus ejfudijfet. Nimiruiii ( prout alii Wto confignarunt; quod in Dominica pal- marum , faftum Papa: Romanj m ipfius prjcfentia ex hig- gdtu aaiter perftrmxerit rfkda compararione Dommi Jlelu , in paupen ftatu Hierofolymam mgredientis ; Sc Pontihcum Romanorum vitam. Qua concione finita » unus Cardmalium Papam offenfum effe ipfi fiemficat » atque ut protmus pra^fenti periculo fuga fefe eripiat fuadet- Moxiraquemnerifecommifit, ac Venetias conceffit. Fu- gam qus Duaffa Ferrarienfis , veftes & alia neceffaria et luppeditando , adjuvit; prout Bzovius d. I. teftatur. Ma- gna etemm ipfius , tunc temporis m illis oris , dodtrina , fa- cundia, acpotiirunummorum integritate, parta, zuCto* ritas fmt. Prout idvelex unico ipflus Bzovii , quod haud dubitavit ipfiperhibere, patetelogio: fic enim\idem dc uchmo diat; Intanta tum erat exifiimatione , ut unus o- pttmustottusItalUconcionatorhaberetur, ut gui admirabiU quadam quum aaione , tum lingu^ ficufulia, auhorum ayumoi ^uocunque^^lletraperet ac tammagis , quod Vita doOrin^ ^Wf/. Huc etiam fecit teftimomum , quod ipfi dat Ful- riaMorata, hb. II. epiftolarumad Vi(ftorum Moratant lororem , m hteris foiptis 7. Id. Aug. anni Cut ex proxim^ pra.cedentibus epiftolis colligo; 1 5 5 ^^ubi h Jc referS' Bernardnmm Ocellum [id Oclinus hngua Italica fonat fem,ytrumjncere Chrijiianum,ex ^ngUa Genn^am Profm/Te. ^deo uhtque ferenda crux ei . 5«/ v./;V effe C%riMl. Anno 1 563 .natus annos y^.rtefte Petro Perna m epAola ad Czechovicium) a Tigurims pulfus eft:afperrima hfeme viis ommbus mve &glaae impeditis,ut refert Bzovius ex Dudi- ai ad Bezani epifrola.j/./.§z8.Undein Poloniam fe contuUc. De obim ipfius varu diver/imode faibunt. Budzimus tefta- tur Hilton^E Ecclefiarum Polonicarum fui tempons MS. ^m.^ .ejimmandatis contra peregnnos , qui diverfara i communide Trmitate opinionem fevebant, aimo iT?^ latis,PoIoma exaaum^anuffis pefte graflknteduobus fili^s,&: ^natu mapre, in Moravi^am (Sncefriire , ibidemnue ^i^vcovi^elapfis tribus hebdomadis deceffiffe. Qui~uc t^/r»^^"^"^" Zarnovecu^m hbro con- t» faultmnSocumm,Ioco , putarunt cuiu UluSocini i Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 4 BlBtlOTHECA mafflftram fuiflb : verum de Fauflo Zarnovecius d. 1. aflbnt , qua in re fallitur , nequc enmi F. Socmus (nili torrc Lxliumpatruumj uUum habuit iii Theologicis pra:ccpto- rem. , Prediche , id cjl , Conciones , quatuor volumini.^*.^ o Deindc denuo tomis duobus , quorum prior y • P»' fterior 65. fermones comple^itur , Italice , liaiilco: cxcu- ditlfingrinius. Libellus de Bcneficio Chrifti. , Expofitio epiftolx Pauli ad Romanos , Itahcc. Eadem Latmc cx verfione Sebaftiaui Caftalionis, Gcnev.t : & Auffufta: Vinddicorum apud Ph^li.ppum Uihirdum 8*. Ex cums prsefatione haudobfcur» colhgi poreltCaihihom m interprctationis auaorem eflb: Uc enim illictypograplius ledlorem alloqiiitur. Nolo te ignorare , Unor hasex - pofttiones ab Ochino frimum Laiine jiupas non fnijje Jed Jtalice. Dcindcab erudito atque pio quodam\iro I atimjjime redditas micleganti^ {Itdio fcriftur.f. f^e pi rajrs Latmo inducens habitu , Theolc^i^ rem obfcuram feat , C^c. Sermonestres de ofEicio Principis Itahce. Quinque Declamationes Cicxx : eadcm hngua. Uterque horum librorum a Ca-ho Horatio Curione , Calu fccuiidi fiho, inLatinum verfus, prodiit Bafileae a. 1 5 50. ^ Commentarius in epiltolam ad Galatas. Itahce. Idem Germanice. ^ Centum apol6gi (acn , Itahce & Latine , Genevx. lidem ex Italico verfl Germanice. lidem exGermanico verfi Belgice. Dordraci 1607. 80. Depurgatorio Dialogus Italicus & Latinus Ihaddxo Duno interprete. TiguriapudGefneros. ^o- Idem Galhce : fub hoc titulo ; Dialogue de M. Ber* M tiardOchini Senois touchant le purgatoire. i<)6i. |j| Idem Belgice. ^ De cocna Domini contra }oachimum Weftphalum ItaU- W ce & Latine , Duno interprete. Bafilea:. nifi forte Homihae de coena Domini , ibi funt imprcflae, Labyrinthi de prxdeftinadone & libcro arbitrio. Ba- fUcjf. 8. Libe« ANTI-TRINITARIORUM. f Liber de Polygaaija , in Polonia conkriptus , & Si- gismuiido II. Regi Polonix dedicatus : tcfte Bzovio fub an. ,1541 , §. 50. Dialogi triginta in duos libros divifi , quorum primus cft de Mellia, continetque Dialogos xviii. Secundus eft, ciim derebus variis , tumpotiflimum de Trinitate. Italice. Prior Iiber dedicatus cft Comiti Bethfordise : al- ter vero Principi Nicolao Radzivilio in Olicha & Nie- fuvis Duci , Palatino Vilnenii, Ducatus Litvanix Archi- Cancellario , & fupremo Marefchalco , ac railitia; Impe- ratori. ^ lidem Latine Bafilex per Petrum Pernam a. i^^f^.in- terpretc Caftalione. BuIIingerus tamen a. 1568. men/c Augiifto , fcnbit 5 Ochimm cUncularia adjuttm , halorum quorundam , quemadmodum ipfe Italus erat , opera, fu^ os illos lingua Italica fcripfiffe Dialogos quos converfos in lin^u^ am Latinam, opera ItaIorum«r aju^it quorundam,infciis Titu^ rin:eecclefixmini(iris,Bafdece,perTtaIum quendam iff admc^ dumfamiliarem&amicum excudi f«mv/>. Verum conftantcm femam de verfione Caftalionis, pra:ter Thuanum hb. 3 5, & Bzovium a. 1 541, §. 30, confirmat Dudicius notis Ms.' in hos Dialogos Ochini , ( quas mihi videre contigit ) quan- 4o ad hscvcrba dialogi i8. pag. 13, Te Spiritus Sanaus irtvadet, Cr fupremi vis inumbrabit : itaque fanClus ijle par- tus dicetur, hoc e(l , erit Dei flius : hxcm margine an- notat ; yel hinc apparet Cafialionis ejfe interpretationem. Ideo videhcet quod memorata verba ex Caftalioms verfione lint allegata. Verum clarifllmeid demonftratur, ex ipfi- us CaftaUonis confeflione, qua; legitur in ejus epiftola ad Confulem & Seiutum Bafilienfem,cujus exordium tale eft : Ejt mihiymci clementijjmi Domini , a Magnijico Domino Re^ aore , cr cxteris Ecclcfix Do^oribus , CT Pajloribus demon^ firatum, quemadmodum vobis fcripta fuerint literx , inqui^ bus ego gravijjme accufarer : cujus accufatioms partes funt du^c : Unaexlibro Theodori Befx fumta , altera fuper mea dtahgorum Bcrnhardini Ochini tranjUtione. Ad qiiam po^ fteriorem acculationem in calce epiftolx , hoc pado re- fpondet: ^od ad accufttionis partem fecundam ahinet vi- d^licet quod Bernhardini Ochini Diahgos tranjhiUrim', nan A 5 . |JMto Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ^ BlBLlOtHlCA j>uto id mihifraudi effe debere. Tranjluli enim ( ficut a- lia ejus ofera tranjiuleram ) non ut iudex , fed ut tranjh- tor ^ & ex ejusmodi opera , ad alendam jamiliam qujcjtum facere folitus : ^ typoi^raphus librum fe dixit obtulijje, cum^ ^ue fecwidum Bafileenfia injUtuta , fuifje ccnfura avprobatum. Huc etiam facit , quod eodem amio , quo ifti Dialogi Bafdese evulgati funt , ibidem Caftalio vixerit : quo etiam amio die 19. Dccembns defun£his eft , aunos natus qua- draginta & odo. Horum Dialogorum excmpla , in loco admodum celebri concremata elle . refert liuUuigerus d.l lidcm Belgice, Fuerunt prxrerea Dialogi ifti in varias alias linguas con- verfi , prout airerit Bzovius in loco memorato. Ubi poft- quam (Uxit Ocliinum Cracovia in Tranfylvaniam aufugere* coadtum fiii(re,fubjungit ; ibi dialogos quoflam fcripjit , qui po(ha in va^ias linguas , a Caflellione yero inlatinam tranf iati funf. Idem teftatur Hornbecckius , SocuuaniCmi cjonfutati tomo primo. Catechifmus , qucm a. 1 591 , recufum fiiilTej memorat Bzovius a. 1542.. §• Dialogus ratioms & hominis : quem quidam ex fer- jnonibus ejus excerpfit, & Germanice edidit. MICHAEL SERVETUS> aliasReves, feu Re- ncs , vel Rennes : ( 'Reves imprelTum eft in prim^ Iibrorum ejus de Trinitate & Dialogorum editio- nc > [ quod per anagramma eflet Serve ] de I{cnes legi- tur in editione fecurida : ^ J^wwf x vero in Alfcnfo Luicu- rio : ) ab Arragonia , Villanovani quoque nomine notus , Tarracbnenfis Hifpanus , profeflione Medicus. Innotuit cjus fentcntia de Trinitate circiter anno 1513* cum fcri- bat Bcza prsef. in Ada Gcntilis , eum periifle , pofi tri- ginta amwrum blajphcmias : & m vita Calvini y pojlquam totos annos triginta , tum voce , tum fcripto , coclum ac ter- ram infecerat. Calvinus tamcn ipfe dicit eum a viginti an-» nis ante obitum dogmata fua iparfifle , in epiftola N\ 156, ad Sultxerum a. 1553, exarata: ubi fic a;t j Quum jkichaU Scrvetus , jam ante annos viginti , Chriflianum ^rbem yirulentis fuis ac pejliferis dogmatibHS infecerit ; no- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninlcliike Bibliotfieek, Den Haag. ANri-TRINlTARIORUM, f men tibi non ignotum effe arbitror. Quod fi librum non le- gijfi , fi^ri tamen vix potejl , quin de ipfo genere dofirin<t aliquid audieris. Is ejl de quo fidelis Cbrijti mintjler , Jana<£ memorix D. Bucerus , cum alioqui manfueto effet ingenio , pro fuggejlu pronunciavit , dignim ejfe qui aVulfis vifceribus difcerjeretur. Sicuti ab eo tempore non defiit venenum fuum Jpar^ere : nuper Vtenn^ majus volumen , fed ex iijdem erroribus conjarcinatum excudi clanculum cura- vit. J<f vero patefa6la , in carcercm ejl conje6ius. Unde nefcio quomodo elapfus , per Italiam erravit fere quatuor menfes. Tandem huc malis aufpiciis appulfum , unus ex fyndicis , mc au6iore tn carcerem duci jujjit. Neque enim dijjimulo quin officii mei duxerim , hominem plufquam obflimtum O' indomitum , qttoad in me erat compejcere , ne longius manaret contagio. Videmus quam licentiose paf. ftm graffetur impietas , ut fubinde novi errores fcaturiant , qtrnnta ftt eorum ignavia, quos Deus gladio armavit , ad vindicandam nominis fui ^loriam. &c. Forfaii tali pa<5lo « Beza cum Calvino condliari poterit j ut is ab eo demimi tempore iiiitium horum annoram arcellat cjuo Servetu» iententiam fium typis evulgavit : anno etenim 1 5 5 1 , pri- ma librorum ejus de Trinitatis erroribus editio , in lucem prodiit. Commoratus eft potifTunum Lugduni Gallonmi, prout refert Petrus Hyperphrogcnus Gandavus in Hifto- ria M S. de Serveto & ejus morte. Illic inter Pontificios iatis quiete vixit : quod etiam Daniel Chamierus Delfinas ceftatur , Panftratiae cathohcrtomo 11. hb. i. cap. V. $. 4. ubi haec (cribit : Hanc doBrinx [ fcilicet de Trini- tate] veritatem noluit Deus in Papifmo cum aliis multis articulis fujfocari. Hanc ijjfam non tantum confejfus ejl CaU vinus , fed etiam conjiantijjme tutatus contra novos kere^ • Hcos , etiam jlertentibus Papijiis, apud quos Servetus , quam diu vixit , tuto vixit : tum demum Cr vim vcritatis ex- pertus in Calvino , <ir inpio Magijiratu fanSiam fevcritatem^ cum Genevam venit , &c. IlHc Genevae in tranfitu , dum Italiam petit , interccptus in carcerem conjicitur , at^yic poft aliquot hebdomadas , ad rogum damnatur. Ad quem dum dudtur , fubinde clamalle fertur ; O Deus ferva animam meam i O lefn FiliDei ^erni miferere mei I A 4 " Strucs Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 $ BlBtlOTHECA Strues lignorum erat ex fafciculis quernis viridibus , ad- huc frondofis , admiftis Ugiiis taleis. Capiti ejus impo nitur ftraminca corona , &: ea fulphure confpcrfa. Cor- pus palo alligatum ferrca catena , collum autem fune cralTo quadruplici aut quintuplici laxo , liber eti^m fe- mori alligatur. • Memoratus Petrus Hyperphrogcnus , hxc intcr alia dc exitu cjus memoripe prodidit : ^tqne ita demum Scrvetus eduflus i^abreptus ejl^atque lento ij^ne uflu^ latus totus concrematur. In quo igne , cum horas tantiim non duas aut tres circumcurfitans ^ ac vehementiore vento fuhorto 3, eoque flamma depulfi , emori non pofjet , pofhemo (lcjicien- 3, tibus ligyiis , ejulare exclamare cocpit ; Hcu nie mi- 3, (erum qui vitam hoc rogo finire nequeo ! Annc duccn- ti coronati aurei mihi capto abrepti & non exiifti lege 3, reclamante , torquisque aurcus de collo dependens, fuf- „ ficiebant , quibus affatmi hgnormii coemi , & huc con- 3, geri potuifict , milii mifcrando confumcndo ? ^derat ^^bic Guilhelmus Farellus Ecclefite Genevenfis Senior Mi-^ nifler , Cahini vicarius , qui non ceffahat Scrveto in extre- jymis acclamare; Crcde iu ceternum Dci Filium Jcfum jy Chriftum : cui conjlanter Servetus ^ Ego credo Clui-. ftum e(fe verum Dei fihum , fed non aeternum. fic tandem exuflulatus exfpirans peremtus ejl , in manus Dei Patris commendato fpiritu. &c. Combuftus eft Servetus Genevac anno 155^. diciy. Odobris ; prout id clarc pa- tet ex Calvini epiftola, No. 161, ad Farellum , Genevx, a6. Odobris anni memorati fcript^ : ubi interalia hxc refcrt 5 Cxfar Comicus fimulato per triduum morbo in curi^. am tandem afccndit , ut fceleratum iflum [ vidclicet Serve- ^um ] pooui eximerct. Neque enim erubuit petere , ut co- gnitio ad ducentos veniret : fine controverfia tamen damnatus efl, Cras ad fupplicium ducetur. FaUitur itaque ac fallit hos qui audloritatem ejus hac in re fequuntur, Bellar- jninus , in proefatione controverfise de Chrifto : & qui cum co Servetum anno 1555. exufhim efle pcrhibcnt. Ea c\\ix ex Calvino produximus , confirmat Fauftus So- cinus lib. contra Vujekum & Bellarminum , cap. 1. ubi dicit > fe ex teftimonio eorum qui pra^fentes adcrant,ciim ^crvetus fiippliao afficeretur, accepiffc mei^fe Odobri ^i- no A N r r-T R I N I T A R I O R U M. ^ no 1 5 5 5 > accidifTe. Huc eciam fadt , quod anno i < «4, a Calvino emiflus fitm lucem liber , in quode morte SeT veti narratio habetiur: fub hoc titulo ; Fidelis expontio er^ rorum Michaelis Serveti , brcvis eorundem refutatio : ubi docetur jure gladii cohcendos ejfe kcreticos. Quot an- norum fUerit Servetus cum mortem oppeteret, nondum aliequi potui. Socinus d. I. didt ; Certijjimum efi Serve^ tum cum fufflicio UffeSlus ejl.fcnem fuiffe , O- CaLvino multo grandiorem ndtu , &c. Fuit Servetus ejufdem fcre opinionis quam olim Pau- lus Samolatenus , Photmus & corum allecl^e ac homo. doxi ( ut Patres nonnullos qui eadem docuerunt mit- tam) foveruntimmirum , quod diftmdlionem fece- nt , mter Jefum Chriftum Filium Dei , & Verbum Jllud de quo S. Johannes in EvangeUi fui uimo aeir Atque liac m re poti/nmum a ca-tcrorum Unitariorum, qui nunc Socmianorum nomine plerumque audiunt , doarina difcrepavit. Quod ctiam ipfe Fauftus Socms miiuit , m Iib contra Wujekum cap. i . Non abs re itaque fore duxi , exhbns e,us nonnulla, ii, quibus hac de re opnuonem ^^y/''^^'^''^ hucproducerem. Primo x^iuk hbrodeTnnitatiserroribus, pag.6&7, ficinquit: W non dicit illam virtutem Filium vocari fed id quc i \,b HU yir ■tute genitumejl Filius Deiideovocabitur , quui iUa Dcl vir.. tus eji vtce femtnis viri Nec animadvertunt , quanta & quam lata ftnt htijus Verbi feminis arcarta, ad \ujus ftmi^ litudtnem dtcttur , ^md femen femimntis efl Verburr Dei • ^uta ftcut Verbo genitus natus efl Chrijlus . , Verbo Dei nos renafctmur I{enati , inc^uit Petrus , per Cermor.nt Detvtventts, ^ hoc femen immortale appeiiat & V 'nuZ nos , Sermorteveritatis. MaVe er^o philofop.ati fu,tXmii nem Ftltum effe negantes , utde Verbo FiiiumftcL. Tamen ahterfe habet ret veritas , er hhannes aptt J Ptttavit dicTrT Ferbum quam Fi ius , im6 rati.ne Verbi cJdicitur FtVu/ rtam lefu artfh fervemus , Scc. Eodcm Iibro paa & it ptuL '^'.^''^^'"''''^'f^f^f^^erbo^dico univerfas fcri^ mas . apnma uf^ue ^ ultimam , lo^ui de hoLeipro Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Ha ,0 BlBtlOTHECA Chrijio. Et Verhum illud lohannis non loquitur de eo qui efl , fed de eo qui erat , errorque latet in non intelligendo, quid illud fuerit, erquomodofit caro faSium. Nec te feducant ima- trinationes tu<£ : /ed hoc in yifceribus cordis tui reponas , quod in univerfts Jcripturis Homo ipfe Chrijlus loquitur : CT in illum femper dirigantur cogitationes tu£. Deumorout tibi det hilarem animum ad audiendum , ego reddam tibi (feclufa om-. ni calumnia , diftin^lione .^quivocatione) fcripturas planif-. fimas , O' Dcum ipfum tibi ante oculos ponam , modo in faciemChrijlifemper refpicias.Votto in libro fecundo P-48-<*e Evangelu Johannis imtio agens,ha:c dicit : hi principio, id ejt ante omnia. Et dicitur ante omniafacla. ejje Sapientia: quia antequam homo loquitur , pr^trequiritur meditatio cordis. Et quia Dei Sermo eji ipfamet Sapientia : nam Deus non po^ teji infipienter loqui. Et ita Ecclefuijlicus fe declarat cap. I. ^am pojiquam dixit Primo omnium creata eji 'Sapientia : adjecit jiatim ; Fons Sapientia Verbum Dei. Et cap. 14. Ego ex ore ^ltifjmi prodivi , primo^ gentta ante omnem creatiiram. Modo id quod ex orepro^ liit , Sermo eji. &c. Et ibidem mox : Ferbum ergo in Deo proferente eft ipfemet Deus loquens. Poji prolationem ejl ipfa caro feu Verhum Dei. ^ntequam fermo iUecaro fieret , intcIUgebatur ipfum Dei oraculum , intra nubis cali- ginem nondum manifejiatum , quia Deus erat ille Sermo, Et pojiquamVcrbum homo faSlum eji , per Verbum intetli- gimus ipfum Chriflum , qui ep Verbum Dei CjT vox Dei, Nam quemadmodum vox eji ex ore Dei prolatus. Et quod ipfe nunc fit Verbum , eji textus clarus cJpoc xix, II. Ipfe eji enim quem fedentem fupcr equo albo vidit lohannes , cujus nomen eji Verbum Dei. FaEio ergo trans- itu de Verbo in carnem , caro dicitur Verbum. Nam de quo fcrviret nobis , quod Vcrbiim fa6ium fit caro , fi caro nunc non dicitur Verbum. lohames enim Verbum vit£ v/- dit O' manibus contreiiavit. Ihidcm fequenti fol. 49. Po- tttit potentijjxmum Dei Vcrbum fine itto rerum coagulo in carnis tranftre materiam , & propterea Chrijius ipfe nunc dicitur Vcrbum Homoy Verhum caro. Poteji etiam intetligi Vcrbum caro faElum , fecundum quod de Chrijlo dicitur : fonam V^ha. mea in ore ejns , in meo nomine loque-^ AnTI-TRINXTARIORum. jf twr. Et Chrijhs ipfe ^ me i^fo , ;>^«/f , ^„ 5«or, Jedjicutdocuit me Pater , /fa ioquor. Propterea dicitur ipfe Sermo Patris , quia Patris mentem enunciat cr ejus cogmtionemfacit. &c. Jam verolibrum certium , hoc pado orditur: Verbum caro fa^um efl , lohannise} tUujtre pr<£conium , quod in fcrutandis Qhrijli arcanis fem- fer eji pr^mittendum. Ex quo facile inteUigimus : 'Jinte^ ^uam ^braham nafceretur , ego fum. Ego enim fum iU lud Dei oraculum qucd ante ^braham Prolatum Cr ma.. mfejiatum , ab ipfo ^braham eji auditum O- yifum n ce emm vifibili ante ^braham , imo ante ^dam proUta" f^brtjtus jam ab initio egreditur ex ore Dei. De guo ater * nitatisexitu Mich. 5. &c. Hsc hifque fimilia pairim bris ejus leguiitur : ex quibus fpecmmu h^c idJo vifum produeere, quod opera h;Ec ( utpote ab adverfanis cjus pleraque flammis aboHta) non adeo fmt obvu &• quidam miras ipfi tribuant hac de re opimones. Hauddif- Hteor quidem , nomiulla talia in eis contineri quxacon- tradiaioms miplicatione vix excuEri po/rmt T attamen b^fphemias tafes, quaies ipfi i quibifdam objiartS ob quas merueritutmcmeresredigcretur, non potuiil li^reperire. Hi autem funt libri ^uos o^ifa^pfill^^^^^^ Thejaurus animar , <ive Thefaurus anim^ ChrifW ctj "^^^' " ^^P-- t^rTt ^ ^^^^'J"^ ^"S^ ^^^^"^ ' & %e pKC- ter^o & hoc feculo imprelfus. Latine primum prodiic a. 1674 Ho- Roterodami: & adjundus Compendio Theo- bcUo hoc fuDpIementum BibHothecx Gefnerianx , inter anonymos, W habet Defiderius diaiogus deexpedita ^ ^et amorcmy, ex Hijpanico in Italicum , Galticum ^ermamcum fermonem com>erjus , i <fo. DiUin^^ w g ; ' ' Ro^J'^^'^' ^^^'^^^M btt Zitlt : miprfus Rotterodamia. 1 590,80. Harlemi , 1^46. Dordraa 1^54, '' i^o'A^^^t^'''''^.' Haga.Comitum i^ Uuiw2 ^^'''''^^' «l^eltnovaverfiofigari; iluftrata, Et ahas , ^uam f^piflune , typis eft evulgatus. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 If (X BlBtlOTHECA Item rhytmis Belgicis Roterodami a. 1679, 8". De Triiutatis erronbus librifeptem. Bafilea: a. 1 5 31, 8<». Habui codicem hunc, a viro ClarilTimo , proxime praeterito 1681. anno, mecum communicatum , etypis exprelTo ex(!mplari a quopiam ( ob cxemplarium penuri- am) calamo de'criptum': in cujus limmeintalem mcidi „ aniiotationem ; Poireflbr exemplaris ejus , undc hos „ libros Michaelis Serveti defcripfimus, fucrat Petrus Med- „ mannys , ifque prima: paginx ejufdem exemplaris in- „ icnpferat tale elogium auftoris j Quj: intellexi froha, funt , credo O" qua non intellexi. Porro typis expreirum cxcrnplar , fiut nupcr adhuc m Bibliothcca Ampliirmii vi- ri Dn. Johannis Pclferi Confulis Roterodamenfis , qui anno. 1(578, evivis excelfit. lidem Belgice redditi per R. T. i. e, Renier Telle , al, Rc- encrum VitcUium , a. i6io. 40. ^ Dialogorum dc Trinitatc libri duo.DeTuftitia RegmChri- fti capitulaquatuor.Pcr MichaelemScrvctum alias RcYcs,ab Arra^Tonia Hifpanum.Anno M.D.xxxii.Hunc titulum de- fcripli ex cxemplari typis impreffo in 80. a viro Nobiliflmio hoc currcntc i68i. anno, miWexhibito. In cujus fronte ta- lem reperi prx&tionem : LECTORJ S LVTE Qux nuper contra receptam de Trinitate fententiam fcptem li- hris fcripfi , omnia nunc candide Mior retroBo. Non quia. falfa funt , fed quia imperfeEla , tanquam a parvulo par-- yulis /cripta. Precor tamen ut ex illis ea tencas , qu£ ad di- cemlorum intclli^entiam te poterunt juvare. Quod autem ita. harbarus , confufus O' incorre^usprior liber prodierit , im- peritiit me<s , O' typographi incurix , adfcrihendum cft. Nec ■vellcm qnod proptcrea Chrijlianus aliquis ojfendcrctur , cum flcat aUqucndo Deus , pcr flulta mundi organa fuam fapi- entium proferrc. Ohferva igitur ohfecro rem ipfam , nam h mentem advertes , non te impedicnt impcdita mea vcrha. Fale. In Dialogis his Miehael & Petrucms colloauentes mtro- ducuntur : quibus adjiuidum opufculum , de fuftitia Re- gui Cbrifti ad juftitiam legis coIlata& de Charitate , in quatuor partcs diviht : hoc niminim pado , prout ipfe in frontc cjus loquitur , Prxfcntem traBatum quatuor cap!- tidis diiinzuam , In primo Paulinas fcntentias , qms de I.up J -^- ' fcationc Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 , ANrr.TRiNtr ARioRuM. fj ''tam>tepi'otul!t , cxa^^crabo : infccundo de B^gno Chrifll yrba foiiam : in tcrtio legcm Evangelio conferam : in quarta '.haritatis vias eHurraho. 5f"^.^y"Po™ > l^arifus 1557. &Vcnetus lu^. Chnftianinin Rdtirutio , hoc ejl , cotius Ecclefi^ A- poitolicx ad fua Imiuia vocatio , in inteerum reftituta cognmo.ie Dei , fidci Chrifti , juftificationis noftra; , re- -encrationis , baptifim &c(xnx Domini manducationis • rdbtuto dcnique nobis recno calefti , Babyloms impiae' captivitate foluta , & Antichrifto cum fuis peiutus deft^u- to Codcxis in fex tomos feu partes difpefatur, hoc uc fequitur modo : ^ De Trinitare divma, quod in ea non fit indivifibilium Trium rei-um illufio , fed vera fubftanti;^ Dei maX Itatio tn Verbo & communicatio in fpiriru. libris 7 ■ ■Ltber primus a^it , De hominc Tefu Chrifto & fimu- lacris falfis : /e« contmet tria de Chrifto axiomata , tres Phari(a:orum , totidem Sophiftarum rationes & imDro- bationes, cum abfurdi/Tunis invifibilium lUationibus Secundus viginti (cripturaj locos exponit. Tertius de perfonx Chrifti in verbo * prxfiguratione de vifione Dei & Verbi hypoftafi. ^ ^"gurationc , ^rtus Nomina Dei ejufque efrentiam omniformem ma- nitdtat , & rerum ommum pruidpia. Quintus de Spiritu SanAo, Deinde fequuntur Dia- ^c^duo , qui conftituunt fextum & heptimum \ Primus ^it de legis umbris , & Chrifti comple- mcnto , angclorum , ammarum , & infbmi fubfSn- Secundus modum generationis Chrifli docet , quod ipfe -i^^^^i^fhSl^^^J^^^^^^^g^ ^"P- clf^r ^^^'^''^?' De fidei dfentia, Cap. 5. De Juftificanone. Cap. 4. Dc R^o Chri- Ub. n. De Lcgis ac £yangelii , ac Jud«i & Chriftiani Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Ha BlBtlOTHfiCA differentiis. Cap. i. Quod Jiidaeum excellat CKu ftianus , cap. x. Quod in Lege fuerit juftitia carnis > cum in Evangelio fit juftitia fpiritus. Cap. ?. Quod in Lege fucrit juftitia fadtorum > cum in Evangelio fit jufti- Lib. IIL Ce Charitate cum fide collata , & operibus bonis. cap. i. De mercede & gloriae difFerentia. Cap. i. De Charitatis illuftribus tituhs. Cap. 5. Quid fidesef- fidat, quidCharitas & opera. Cap. 4. De faflorum ori- gine& efficacia. Cap. 5. De Charitatis & fidei coUationc ipliufque charitatis excellentia. IIL De regeneratione ac manduatione fupema , & dc regno Antichrifti hb. 4 , propofita. Lib. I.Deorbisperditione&Chriftireparatione. fecun' dalibripars, decalefti> terreftri, acinfernali fatanae & Antichrifti poteftate , & de noftra vidtoria. Lib. 11. De circumcifione vera, cumreliquis Chrifti &Antichrifti myfteriis, omnibus jam completis : induas partes divifus. ^ Lib. m.DeminifteriisEcclefiac Chrifti & corum etti- cacia : in quo continentur •, Dc praediationis Evangelii etti- cacia, de Baptifmi efficacia , de Cccna Domini. Lib. IV. De ordine myfteriorum regenerationis. rV.Epiftola; triginta ad loannem Calvinum Genevenfium concionatorem. V. Signa fexaginta Regni Antichrifti & revelatio qu$ iarti nunc prxlens. VL De myfterio Trinitatis ex vcterum difciplina ad PhiUppum Melanchthonem & ejus coUegas apologia. O- mnia ha:c impreffa funt a. 1 5 5 ) Viennac Allobrogum in 8«. paginis 754. Aflervatur unum ejus cxemplar in Bibliotheca IUuftrifruni Principis Hafliae , quae cft Caflelis. Vocanir li- ber is a quibusdam , fccunda editio Ubrorum de Trinita- lis crroribus : verum multa in eo audor immutavit ,au:at, & emendavit ; prout mihi pawit , aim utrofque codices inter fe contulifrem. Huic lecundi cditioni librorum fuo- rum in frontc jpraepofuit Scrvctus hanc cx Apodypfeot cap. XII. 7. lentcntiam: FaSlum eji in coelo frdium ma^ gnm; MichaSl CT tJngtUtjns fu^nanta cHmDracone. Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 ANTr-TRlNtTARrORnM. Inde videtur 'manafle , quod fcribitur , eum fe di- ufle efle Michaeiem Archangelum. Hos libros fertur Cal- vinus curafleflammis aboleri. Notandaliicetiamveniunt Alfonfi Lincurii pr^f quin- que iibrorum Declarationis Tefu Chnfti Filii Dd , verba hxc: Servetus alias J^mes diaus , multa in Gallia Cr Ger^ mama paffus , Venetias abite cogitabat , ut univerfum Vetus Teftamentum commentariis illufraret , nifiGeneviin trans- tu ex.fus fuiffet Sermones multos editurus erat, fub iis n fallor,utulis ; de vera fcripturarum intelli^entia /de ori^ nne defe^us ab ^poftolica do6irina , de fotenti.t vcritatis, de ^era umus Dei cognitione,de errore Triadis,dc Verbo OSpiritu Mo,de exaltatione hominis lefu ,de natura Crminifterio anze^ orum , de xelo Cr fcientia , de efficacia fidei, de ^n charitafis Zr^Zi' ^ jpritu, denatis & regenitis , de vo^ .attoneO- ele^ione , ^efr^cienti^ O pr^de%natio„e de humams cperibus O- ceremoniis , de baptifmo aqua 0- fpiri^ tus de cccmDomini, de peccato O Jatisfaafone y de jufti- ITJ^U 'T'^ T'' ' "'^^ ecclefJ de apite er membris , de dormitione far£orum , de refurre^ f r ^ortforum O viventium immutatione , de die iudicii le beatitudine eleBorum Oc , »^ »i^jumctt , CELLARIUS , nui poftea BORRHA- JS vocatus elTe iatur , Stuggarc/ianus GermanusTna- Zny^' > Ottob. Innotdt ab TV^aI^C^I''' ^^"^^^ & Tranfylvania: ib. 1. de&lfi& vera Dci cognitione, cap. i hicfc^ Jus alios pr.cipuos ^gZZ ttLf^OaZi^^^ l^^re t"7 ^''r.^f^W^^ ''^ reformatis elclefut ^pme, out tamenDei Verbo deflituti , propcdiem unacum T£L f h '-/"P- ^'rP^'^ ^^'^^'^«^ Cellarlufnc^ De' "ilf' f^^H^''^^ aperiret ? ejus fcripta SS^ium^n i /""'^"n.^^"^ Socinusai l4triia «tonum LucUnenfeni paftQrcm a. 1590 , 15. OOo- BIBLIOTHECA. bris t Mitto ad te Borrhai tuntum tejlimonia , oi:m u UUo patruo meo colUaa , tamet[t fcio multo plura ex dlo ejus hbro collizi Potuiffe , fed eum Uhrum ,wn habeo , nec plHra ad- fcribcJa curare, fr^ temporis angujha , fotut, ahas,fod, utfpcro fatis intempore ertt , aliorim] tejltmonta mtttam, InterL eaau^ Zuinglti habes , 0- hac Borrhat , fatts tt^ bi elle deuemnt . &c. 'n - r - r - Scnprille eum cum adhuc cumAnabapaftis fcutirct,refert Hornbeeck infumma controverharum. Cxterum edidit Scriptum de operibus Dci, Argentuiae, a. i s^l- ex quo homiham de reflauratione Ecclefiae ediderunt Mimftri& Seniores ecclefiarum confenuentium m Tranflylvania , Albx luha: 1568, 4*. , ^ Prxterca ciufdem funti( ut practeream opera e)us Philoto- phica, cujusmodi funt , In Cofoographix elementacom- Lntltio Altronomica, Geographica.Bahle^, 8». De cenfu- S veri & libri 3- Bafile^E. 1541. 1« Ariftotehs Pohf hbros 0^0, annotationes , Balil. 1545- «■«'^*'* Mathematica, Parif. 1550. Commentaru in tresbbros AriftoteUs de arte dicendi, Bahleae , a. 1551. j Commentarii m Ecclefiaften , Bafilcae a. 1 5 5 9 ^ De veteris & novi hommis ortu atque natura , axioma- ta, Bafil. 1548- -r-r • t 9p De ufu quem defperabimdi Francifci Spirx cxemplum 5f dodrina adfcrat, judicium: excufum cum Spurx hiftora Bafileaca. 1550. vr • • • u: De ortu, natma , ufu atque difcnmine eorum jubi- leorum , quos Deus inftituit , qiudque mter hos & tal- fos ab adverfario confidos mterlit. Parif. 1550. Commentaria in quinque libros Mofis. Balile» '^ti^ hbros Jofux , Judicum , Ruth , Samuelis &Rc- ^^S'Efaiam& Apocalypfin, injobum, in Ecdefiaftem commentariirecogniti: fingulaBafil. fol. r^r LUDOVICUS HEIZERUS Bavarus>tmtefo- cietate AnabaptiftariuTi ( ut vulgo audiunf ) M..Tavarum. Docuit folum Patrem efle fummmn Deum : Chriltuni non elTe «quakm Deo Patri , fedeolong^ infenorem , tlCG Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 ANTI- TRINITARIORUM I7 iiec eJufHem cum co dlentdae: In uno Deo non elle tres per- ionas} Deum enim nec efTe perfonam , nec eirentiam, ncc quiccjuam eorum qux nominantur : venerationem imagi- numexiltimavit idololatriam & fornicationcm.Prout id pa- ^t ex Ciuonico M S. Fratrum Moravorum , & Sebi- Itiano Franck. Ob hxc dogmata dccolhtus eft anno.i < 19 . <ue 4 Februarii. ' Liber contra Chrifti Deitatem a Zuinglio fuppreffus* iit quanquam alius liujus nominis fUent , credo tamen hunc pcrtmere , quod fub nomine Ludovici Hezer in ^hotheca Geliiero-Scinlcro-Fnfiana lego , ut fcqui- Scripfit iibcllum contia ulujn imaginum in templis , Latinc , verum ablquc auaoris nomine cditum. Idem prophetas majorcs atque minorcs ex Hcbra:a iit vjermaiiicam hnguam tranftulit. I TOHANNES C AxMPANUS , vci CHvienfls , vel Juliaccnfis , Wittcberga: docuit , floruitque a. i uo & 1551. ^ Scnp/it contramvfterium Trinitatis, & Spiritus San- ai ajternitatem : vel , ut ajunt , eum non elle perfonam aiihndam a Patre. . MATTH^US GRlBALDUSItaius , Turis- ^nfiiJtus Patavmus , pagi Foigiarum Dommus. Deeo Beza fciibit: Fuit quoque i» haccohorte [ Alciati nimirum , bentihs,& Blandrat.-e.a"». 1558.] pen^ \ctcranus Gribaldus- misconjultus.Utm in vita Calvini teftatur,eum fupplicium. ^od ipfi propter religionem prxparatum erat , mortc prajvcmfTe. Mortuus eft ante annum 1 5^7 , prout pa- ^tex %ius memorato hbro Miniftrorum Sarmatiie&: rranfylvams , qui hoc anno in lucem prodiit, ubi lib. II. cap. I. ha:c Jeguntur ; Lcge Calviniin Servetum Lajialioncm , O- irancifcum Baldyinum coyf\>icia : Bez^ quoque ineundem malediaa Udwias , in Efhufium prxtcrca in ^lciatwn Blandratam : Cr pojhemd in demortiws etiam plurimos , frafcrtim in Origenem incom^ parabilem , atque in Erafmum nojlri Jeculi ornamentum , •Jt Ochmum yirum optimum , Lifmaninum, Matthxum Gri^ mdum , Falentimm Gentilem , CT* L<elim So\\inum. &c. B Imo arly European Books, Copyright © 20 11 ProQuest LLC. Tiages reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Ha 1$ B I & t I O B H B C A Imo tnorfiuus eft ai^iteqaam Valentinus Getitili* in' SabiU- diaitt aniio 1-566. Fcdirct , qm tuiic ciiiii adhu€ vivcte ^uta- batt Met4\odij4 & ratio ftadeadnfl civil*. li^. Lu^iuiu ft. 1544. , ^ . . , . Commcnt. in lcgcm , dc rcrum miftm;a.,.& dc j«re fifci , •xcuf. in Italia. . Hiftoria Francifci Spir« , ( cui. a. 1 54*. fajB^to* a<k>- tsJL > fccundum qu<« ipfe Vidit atque audivie. RalilfeJC a. 15 50. Recentiores Jurisconfulti finguUs djjlbciuv com^ rchew , $afilefl&4e. n c ■ Coramencftrii in alk|uoc prsecipups Digefti mtort«ti. Nd- Itt , & Godicis "Mbnianei, citult3S^«^a teges, , utiliftimis conclufiombus illuftrati 5 nuiK pEimuWi; fuiguiari opcM. ac indufbia Gonr.i<i.i abOffcnbach, ttni c^v a<iiiotatv>- gibus qufdciH.cditt. FEaiKofilrtifol. Scriptum , in quo ait , fe tres aeccrnos Spiritus , noii con- fiifos Spir-iue, fed gradu numeroque djlnn<aos pia men- t» comple(fti ; Deum Filium Sc Spiritum- Sanct«m , uni fummo Deo & Patri rerum omnium auchopi ica. (iibor- diiiace , ucomiiis ratio Deitatis., & Filii & Spir-itvK San^li, aliocumcjue^e&lfeftium SpiiitiHti»., admiUn» iUUm folum Deum PatreiH origiiie carencem & i foipfo Daum , tan- <juam ad miic«m fontem & caput omius ofltutiae Sc divir ttitjM:ifrraeHC<> r«fcrat«r. Mariani Sociw junioris filius. Natufra, ^^»5. Ci«a an>« num 1 5 4^.inltat«crat ciun focii» fius icidfemi Italis, auoruia uumerus quadtAgeiwium eKce-dcbac, iij^Vefteta ditiontt , cpllegia colloquiaquede reli^wc , in.tjuibus poci(5mum dogmaca vulgaria de Trinicate ac Chrifls Sacis&tftione ,bis- que fimilia , in dubium revocabanc. Memocanair autent in hac fodetate fuifle , Leonardu» Abbas- Bufalis , (qui^ prouc Miniitri Sarnwtia? & TrjuifiluaiiijB lib. I-. cap% 3. ca^ Ibntui , patriaobreligionem ejiadtiis, vic^w» arcefiucina- toria Damafci cr<iduc€ndo,fintre coadus eft )L.T;lius Sociinis, jBarnardittUfi Ochinus , NiCblaus Paruta , Yalcncuius Gen- tilis , Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 AMTI-THrMlTARtORaM* if Hif , J^sitm Treri&nK , Francifois <!c Ru^ ♦ Jjcobof ie Ooxti , FrandfetB Niger , Dariiw Sodnus , Pado* ^idaras Hacre palaam fiftfta , gravi obrnd font pcr- iieciatpiit-, & c^uibtildam capitis %plido aflfec^hs , cro> 4 .(^^^^vjj^ piraefenalTimopcricafo fobducentcy > pa- 1' iiere , ac m cfrrerla* oras fccontuKre. Er hii& «emoratus Larfius Sbcmus fnni i gaipatna rdi<f!ji, Hci- ^etid, Gallia , Briranm^, Belgio , Gcrmaiira , PofofW i peragriitis , non painri* , m hts re^ionibus , doxfhims re- :epfi^ ab^rmatibus conrrariaj , ferafen inflillant. Qwr it flc Zaiichias in pfti^^ioBe fi&h ffc- oribus Efolui» > eafe pcfli»*ct teftimonianr : Q^m reptmem in^air , laiB Socm hrtfiatn hitnfrrraxwnejifk^kftmtf/tpmtEiay^efn^ rundim Mamem : iddfco fubticm ejus msmen , C?" ne§»-* i«mm ttatnm yovmfi: prapnetrai jnodnvqut crfta fiieiam , hmte fuiffeiSius cum m nt an clr J ir Sh i vm , «pg»c' fum FfTe:^ ^am ejus nomen in libris advei^:iarum nate^. tStm pti^x rer ejf nims mttniffjh „ iBwr Serwnani. m rm- merum fnbrrtm fanEkrttm pivrrsmi^ (' Jcilicet ) S^nnt fetulcrunt : Em ^ofueid ti&i , Le^r, nomm faeio. Fmf T IteiritT nobiti haneJ^apt^farrHiia; rattus : Benf Gr^e 'fMraic^do6hts; ^fitdejue etiam extern^ incnl^x: cj^aTHmife-* ^'y^J^^ ftotjnrintcrvefjerat cum Ulb nonyuigaris a»m- iirir;Jnf homv fititpienus- tiiverjarum herefmm'.qttas tamen mi- 9Pnmt^am^oponeBat,nifidiputmdicaufazer femper interro* f»iy , quaji cutferet doceri^Hdncytro Samrji teniOnam inpft^ 'nrr annos miilttrsJhvitr.O' qttojcitnque^orrd ptuit in emdent fertraxir errorem. Pertraccit' atttem non paucos. Jtd^eqUts^ fue , dherfis , ut Sxr, tvntavit rationihus , fi eodcmpo^f arrore Jhnul Qr atemtr etirio , ficum invohcre : quemaiU '^f^trr ' - ctiam antea Matthxur GriSaldus CT alff, ifec Z.u.LiiiUs d. L Haud abludunt noiiruilla qvtx hie »roftruntur , ab clogio quod ipfi Miniftri Sarmati» ^ Tlairfirvaniar hoc pa<rto-mbumit: Quid dlcemus de Lalit» fo^aw- Shienfi , Hebraici Jermonis feritijjimo , cujus fcrU «tt fcr manus piorum mnc voiitanr^ yiro irreprclienfihili , ^ <iui diu yerfatus ffterat Viteberg^, Ge-ievx , <T Ti" (tm*; cum- omnium aSnirationc, LiBrcr r< dc J&lla dc rask mius Du Patris , Pilii- , & Spiritus Sm&i «ogmtioar , B 1 ' ^ cap.J^ Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 4.0 BlBtlOTHfiCA cap. 3. Porro Hornbecckius in Summa Controverfiamm fcribit y Philippum Mclanchthonem pro co apud Maxi- millanum II. Impcratorcm & SigiJSnundum Rcgcm Pc- 5, loniae intercelTifTc , ut eorum nomine Legati vicem 5> Vcnetiis obire , caque ratione paternam hxrcdiratem , 1 ^> fibi y oh confucmdincm cum Proteftantibus in Gcrma- nia interclufam , tutius adirc liccret. Is primus fuit , 5, qui hoc a:vo , lentaitiam de pcrfona Chrifti , quam fra- i >, trcs Poloni , qui Sodnianorum nomine audiuut , pro- 5, pagnant luccm protuUt : prout teftatur Fauftus So- ; ^jcinus contra Eutropium cap. 4. & alibi. Qui plura i dc vita adifque cjus cognofcere avct, adcat Faufti Socini , 1 cx fratre cjus nepotis, vitam , a Samuclc Przypcovio con- cinnatam. Dcccllit Tiguri anno 1 561 > die 1 6 Maji. Contra libcllum Calvini , in quo olkndcre conatur liar- reticos jurc gladii coercendos clle: per dialogos inter Cal- vinum & Vaticanum. a. 1 5 54. . Idcm tradatus , in HoIIandia denuo eft impreflus. f6ii. 8°. Adjundtis nonnulhs ^d Hiftoriam Serveti fpe- f ^antibus , ut & aliquot Caftalionis cpiftohs* Idem Belgicc, ibidcm a. 161 3. In 40. Scriptum id yulgo Caftalioni tribuitur , prout etiam in proef atione hu- jus pofterioris cditioms fit j Cloppenburgius tamcn allerit Lelimn Socinum cfTc audorcm , in CompendioH Socimar iiifini confutati pra:fatione , in qua de origine & pro- grcflu Sociniaiiifmi ( ut vocatur) agit : ubi poftquamdc Servcti nece ^ egit > ha^c fubjungit 3 Quod adco L,tlhm - Socinum rnalc hahuit ut ab ipfo prodicrit , ( pojl cditam CJino 1554, a CapcUionc farragincm illam , qux prxfcfcrt ' Martini BcUii frxfatloncm dc Hxrcticis an fint pcrfcqucn- I di , ) codcm anno cxcufum , libro Cahini ( pojl Scrvcti i mortcm dc Scrvctano ncgotio cdito ) oppofitum , accrbijjimum 1 fcriptum^ , forma Diafogi intcr Vaticanum Calvinum : ^uod ( in HoUandia Latinc rccufum , ncc non vcrnaculc cdi^ ( tum , anno i6ii) vulgo tribuitur Cajlcllioni. Hornbeeckins ctiam Laehum Socinum audlorcm hujus opufculi cflcar- 1 bitratur : in fumma Controv. ! De Sacramentis diflcrtatio ad TiguiinoS & CcncYCiifes; \ faiptaa^ 15^0. cdita 1^54. Pe j A N T I-T RINITARIORUM. De refurredione corporum , MS. Anno 1(^54, ii9. Imprefrum cii Laclii Sociiii de refiirredione delcriptimi ok D. Curcellaci excerptis , qui cx ipfo La-lii Socini autographo !ia?cdelcrip{erat. o: BanbeopftanbmgebeefeBiicljaamem Idem Germanice. Vbnder auffcYjkhmg dcr Leiber. De Ha:reticis capitali fupplicio non affiaendis,Iiib nominc Mini Cel/i Senenhs : quod opus quidam adfcribunt Faufto Socino ; fcd ionge verifimilius eft La-Iu ellc. Sccunda hu- jus libri cditio prodiit a. 1 5 8 4.80. opera Valentis Titi Ugii, :ura cjuflcm cpiftola dedicatoria ad Chriftophorum Cni- pium Saxonem. Adjundx funthuic libro ejuldem argu- mcnti , Thcodori Bczx & Andrcje Dudicii epiltola: dua: contraxix : quarum prior fcripta Gencvx 1 8 Jiuiii 1 570. poilcrior Cal. Aug. 1570, Rhapfbdiain Elaiam prophetam. Citatur hoc fcriptum a rollcchorc lyllogcs locorum dc Trinitate. Paraphrafis in initium Evangelu S. Johannis, fcripta a. (561 .prout tefbtur Fauftus Socmus libri contra Eutropium ,,cap. 4. ubi hxc leguntur : Itaque cum yel nojiri hmi^ , nesycl qiii nojlri effe exiftimantur, ipfum lahannem loquentem. ftciunt,erparaphrafi utu>jtur,yocem liii reticcnt.Quemadmo^ ,, dum in ea paraphraf facium cf, qux amo 1 561?^^ eo ipfo [in margine appolitum cil,Uliuf Socinus]fcripta fuit , qui ., jentcntiam,quarn de lefu Chrijli perfona amplexifumus 'pri^ amus omnium hac xtate noflra (quod fciamus) ex facris literis '„ docuit. Sic enim in ea legitur ; Li Evangclii prmcipio crar „Dcifermo, CTc. Cr in fcripto illo , ubi adverfarius legit ,, eam intcrpretationem verborum , & Dcus erat Vcrbum ,, quam , ut noflram tantopere vituperat, paulo ante hxc Vfr- baexta::t; Dicit ergo Johaimes , In principio Evangclii ratSfrmo^CiT-cHx-cF.Socinusd.l. Anpraeter hanc pa- rsphiafin (quam ha<5tenus nondum mihi videre contigit) Lxlius 5ocinus exphcationcm in primum caput Evanaehi S. iiam fit aufbor hujus lcripri,cx quo Fauftus Soanns ultima B 3 Pro t& BXBllCTHICA Prodicrunt autcm circa memoranim tcmpus , dvtx cxpU- cacioncs m ixuuum Evangdii S. Joixaanis : quonim alcciius Cinrdiam cft ule ; Cum flcriqM^ AhmUrtur hoc loanm^ ^a- ^itc ad homintim commcnta jidhilicrJ.i , de FiiU) HciCkrr^o^ i^urm fnguftt dctcrmcmylns gemtum , djuirum -sau^fdrum , in- . farnatumj hocque cofttra omnem tnritatem faciaHt ^ fuo non tantum topa S^cripttcrAde Chrijio FiUo Dei t^pruratur , cor- runfir^r , Mft$f per^crtiiur - fed etiam iilr Chrifhis Dei Fi- Ims a Mofe , Pro^hetis , (y in tato vetcri tejlamcnto ^r^esw^ ciatus , k piis ommbus femfer ante ex fpe^i^tMS ^ ^ui fo^e^i 4e $firitu (kntio conceftuf , ex Maria Tuttus , fro mbit f^]ks 1 €T m^rtuHs , funditus exfiirfatur. 'Q^m Jecu^dus Dcm introducitur , ad abolendum , joium , ycrum , ^^' '■''"'^•'Hmquc Deum Patreffi Chrijii. Quare ne fiifatiavtur , ...ui ah illo uno , foloque Deo Patre , i ChrijiD etiam , ujucb efus ' lilio , quem nobis Pater de ccclo commendavit brevitcr Jum--. ntns p$ntum reru^ in hoc cajt^ite controyerfxrum artingam^ r , Porro altera cxplicat» , uc iiicipxt ^ ^oniam ( ut in epiji&ln 0Ldle(hrem momimus) qu£ dicenda funt ^ utmajjre cx fart^ i noVA , nojiro fccnlo inaudita , Jujfecla fijrtajfc frimu j^-m- te videbwTtur , faucula ^u^edam fr^dari vifiim ejt , <jux fci" iicct , CT fujfuiotiem toUcrc , fimui ad ea i^itclirgctida non mediocriter conferrefofjint. 8cc. Harum cxpiicatioiuun pnor rcperitur in libro Miniftrorum Sarmatise & Traii!ilyaui« <lc fiilla & vcra Dd cognitionc, aiuio 1 567. Albac cx- cufb , ubi conftiriut Iibri lecundi caput undecunim^ Polte- fior vcro cum alias > tum m Bibliotlicca fratrum i^^ono- yom Unitariorum , inter lauiti Sodni opera , imprdia cft, Utraniqyc earum f raiKiicus }uniu$ , tertio: inx dcfcnfioni Tnmtatis , inicruit, Ycrum non tara aux^bc ac cmeudata: , prout in memoratis codiabus lcguntur , iii manus ejus pcrYcnere. Earum priorcm typis imprdlam , pGfteriorcni : vcro C2Uitum Ms. ( quam tamen accuratius cxaratara diat cflcy^idcptus cft, Hxc pofticnor, m Polomcam iuiguara tranflata cft prout id patct cx Foufti Sociru vcrbrs , quac lc- j ^mtur i» hbro contra Eurropium cap, 4. hoc pado: Krc ! „ tUitem qudf hic de left Chrijli Evangeiii frim:ifio diximus ^ ^yfotuii ^dvcrfariiis in fcriftis lcgere no^rorum hominum .,$intf aijnQS flurimos edixis ^ fi ita in iffis vcrfatus efl , u^ ^. fkiiul Evah^ttfSii \>wbum ad^ttum. In ea yidcitcct ricp/r- ^cationefrifketfAHis^Yithici^. loh. ^Hietthrios iih hiftccir- ,, citcr -w^/^v" iluds Lalittc conjcrifta^x:^ fojlmoduyh cdtta mo% ,^ Polohicc quo^ut fiw^^^rtxof conv&fa atqttc cdrht fttit. i> Stc enimlhH tcNytufn cli: In principio crat VcrbumjHoc cft „ Chriftus Dei Fikiis iA ^nihapio Evanjgetii fut,co himiriifn )tcfnpore, quo Johikrines Baptifta ad trugem llraeliticuM ^opulura revocait coepit , &c. Hajcomma inexplrcationc Ua cujus initium e(l > ^ottiam qujt diccnda furit , &c. ad v^erbum rcpcriuntur : excepto quod partiaila fid , non ie- rtur !« pdtrcrtia 'editione-jW vero rdeo,quod iii ea ftoft nul- ab audWfc imfnutata (iht. Interpres Pblonicac vier^ionis Gregorius Pauh fuiflc perhibetto: cujus cxphcationis tuhc temporisPoloni LaeUum Socihum audQrem eflt airbitraban- tOr.QHod CT^am fex Budzinio patet^cpii operis iiii Hittofico- Ghron6logiei eap.3 1 .foribit^aliatam fuiirc fti Polortiam an- 16 drdtcr 1 565. Intcrpretationem primi capitis Evancchi i. Joiiannrs, deijuadicit fenoh dubitare, iqiunfueritLa:- ' Socini : alle^t Vero ex ca rabnnuila , tjuj^ ih pioXimc ...^moWtUm feriptum oprim^ quadrant. Porro Fauftu* Sidnus , hujui expiicatioiii^ , qiia: in Polonicum fii- * trinflata , atque a PolohiS , ut & a Bc7a prxfat. in A- :£ltt Vaientihi Ge»trili« a. 15^7. ^Zanchio prj^fet. inlib, tetribus Eiohim k. 1^71. L*liopatruo luo triblieba- ■yix s fe audoirem efleail^ritt fic ehun ipfe ad Moifbni- um epiftola £. fcribit : lahcrcs ifici hmcms tditi fiint ifii. Vc. EiC^imi^ ihitii E-Uii^clii lohdnnis fti Poionic^ fto^we fmt tditA , imi^um httc ttd\^nirctfi. Ad Dii- lithiam aUtcm anho \ Nvicid in^mt , ti« un^m 0- ckiii tuis dUtJl /Ff , btevit ^timm tic^iicatio iftitiiprimi vifiitis IdhiHnis i ti ZttHchtii & Bf t«t , eic ^arte i P^m ifiii > 14^» m^fna : H -m^ fm nm ft»^ m nMecim V ftt ti^ciU 'ntjin. prddHt. Clopbeiiburgi- m mm\ ill^im, mAm Minirtri Sairmati* & TtanfylVa- lii» edidefUht , tefte S^AJichld ditit tllb Lajlii SddiU ; *l«?tam tfero ( hAHt i^imiirilm de qiia ttiodd e^imiis ) ^ lUhiiG) ^hori idjUhttaffi, Faufti. Sitailitet Hotrtb^tckiui m^m\ clfe ^aam 2:aiichim rtkmi cumfeiqiiaiii B 4 dicU a4 BlBLIOTHBCA dicH ^liiiiftriinlucem einiferunt.InfiimmaControv. Sed hallucinantur atcjue diftinguunt non diftingucnda : eadeni cnim eft quam Zancliius iib.^.de thbus Elohim cap.i.iefu- tat,cum ilJa quam Junius lccundo loco poruit:illaniuiiruni, cjun: incipit, ^omam ^u^ diceiida funt , C^c. quam, non immerito , ( prout vidimus ) Cloppenburgius Faufto ad- (cribit. Porro Fetrus Mchusin fecunda mfputatione bana a. 1 568 , Lxlio Socino ( quem dicit (e novillc cuni cflet Witcmberga: ) adicribit has fcquentes cxplicaiioncs i l . Principiutn , pro initio prasdicationis. z. Haijvre gloriam apud Deum ante mundum conditum , pro dektelccie jn mundo. j. Deus erat Verbiim , i. e. pra;fcicnria aut irnaginatione, ficuti crcaturx. 4. Verbum caro faclum cft , ita dia pofTe , ut illud : Qui ciim eliet dives , fa- i^lus eft pauper. 5. Unigenitum , i. e. obumbratione vir- tutis Alcillimi , per Spiritum Sanctum conceptum. Pri- ma iiiutramque memorararum explicationum coiivcmt.. Porro fccunda , tertia , & quinta , xard ro f^rl, m neu- tram. Quarta in folam illam qua: incipit , Cum flcri- ^ue abutantur , Ex his , ur & exillisqiia; fupra cx faufto Socmo allegavimus , patet, nos Jicdic Larlii Socini opcre, in S, Tohannis Evangclii initiiim , ca- rcre. Quod , quo pacbo interciderit , ^aut ubinam adluic Jateat,penerrare nondum potuimus. Prout etiam,qujsium ht audor hujus expIicationis,qu.x Minjftrorum Sarmatuc &Trajifylvanice Iibro de falfa & vera uniusDei &:c.coi^nitio- iie,iniqru eft.Nam non efle Lxlii Socini fotum argmt cum ftyh ab ahis ejus fcriptis diverlitas,tum etiam,quod in ca ta- les opinioncs,& quorundam facice fcriptura: locorum c.TpIi- cationes proponuntur, qux difcrepant a La:Iii fentcntiis, & ab niterpretationibus quas ei proprias fuilfe , immc) ab i- fo adinventas , Fauftus Socinus teftatur. Koni^us in Bi- hothcca Vcteri & Nova , tiibuit Blandratce Commcn- carium in cap. i. Johannis; qui an idem fit, cum eo, <k quo nunc agimiis , certo affirmare non aufim ; quam- vis certum fit , Blandratam primarium audtorcm eifc jnemorati hbri de falfx & vera unius Dei cogiutionc. Prodiit etiam anno 1615 , 40. lingua Belgica , qua;dam bxcvis wphat^oiiiiw £yAngcliiJo£«uu5 j <iu« incipit 5 An T I -T R IN I T A R I O R U M. 15 i^aabcmaalkft/ alsf oacft anbete^pofieren tnWtU peien €^2iiti fleDaan tjebben / &c. id eft Quomam czo proiit a- cxteri ^pojioli ac difcipuli Chrijii fecerunt , &c. Hu;us ctum qms auaor (ic , nondum milii conftat : naru Jla Belgica qiLE edita eft, anno 1664, fubnommc FauIbSocmii eft ilia cujus exordium eft, Quoniam au^ dicendd funt, Quam a Faufto Sodno confijrmtam efc. nos et^am , ob fupenus aUegatas rationcs , non dubita- mus. Emiin funt etiam in lucem , ab ftalis ilHs , quos in diaone Veneta colleeia , ad facr^E fcriptui-^E fenfum indagandum , inftituille memoravimus , fequentes trafta. tus. Quos hic fub UlioSocmo , qui dictorunx Italo- rum magna pars fuit , vifum efl coUocarc. Articuii Fidei. Thcfes de Deo trino & uno , al. de Trinitate ; pro^ d erunt «i lucem circa a. 156^. ni!i forte c^dem fm; The- lcs qu^.NzcoIao Parutx tribuuntux , qui etum uiius fiiit ex memorata cohorte. Nefcio vcro an hi-fmtThefes quanmprdla^fuiit a 15^8, m fii.e difputationis Alban^ ' Voces ambigux- in Sacra Scriptura 5 quarum prardpua: Me feruntur. Pr/.a^^-,. creare' ^facer^ ^^^fS^^ Deus , omnux , &c. Budzmio tefte. Kr non dubito qum fint, qnx m calce hbri Miiuftrorum Sair^a 2 & T anlylvani^reperiuntur : Blandrata ( ut .am dixmi^ ) potilhmimi audore condimati ^ aiimius ) NICOLAUS PARUTA Italus. Fuit inter eo, ^ curca annum 154^ m agro Veneto prope ViiTcenti^n congregatioiies dc rebus faar« habcbant , pe T^TC'''"' : prout fub L.I10 Sicino I^ZT Eultomm f r^"^^^^^"^ ?• Socmus fcribcns rnt^a i:-uiropium,& Beza ut con icio) fupprclTo Jicet nom; Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Bartcirmi a, 1 5 7 4. M S. Qua in re fententiam PjimtJt hajtc fuille rcfcrt Budzimas ; nimirum, h^ti^aitdos ejfe ud ec^ ritfufn cnredcrovs , rvitandafmatla propm ceremo- wiiam, nonin^firctuioiBnim:rciit^*l»tio^ f(c<e.fjkri-Aid <Oi^ dMUvndiimfaUaem. ^ '^IOHANNES VALENTlNyS <SENTI. J. I*S Conlcrttaio-Campanus cx rcgno >toipohtijtfiC>. aanios cap. icfcrt cum Senfem )am iui<K , cum a G«- n-vcnfibus pcrfcqueretur. Quorum opera captus , m tjf^- jidononuncGajumincarcetem conjfGtitt: unde cum €- TadeK jion poflct , quod eflet p«ttj>e , i fecio Tuo Pattlo Alciato r<3dimitar. Qaem , utpotckcupletcJti, pticmrea ▼croiiobilicawttortum, immo&militem, iimiU mo- do non audcbant agg^. Ambo hi cxrox annum ) , m Poloniam venerunt. Unde poftea GentiUs ift Sji)ait<tiftm remcavk : ubi itemm caiptus , cxijiiiiutur Aft adliut iu opi- monefuapcrlcTcrarcc? illoisttentc, dccoliatur, Bernajftn* no 1-^66. Scntenua cjos , <ju3im iu Poloma in S^noAo Vm- cioYue anno i^t»!, die 4 NoTcmbris ccletoata, propo- foerat^iiAX fuit \ Deum trrMvijje in Utitudiw ^ttrfutati} , Spi^ ritum qHmkm exjeeHetaijjimm , ipti fXijiea in piemtudifte temporis incarnatus ejl. Prout idem Budzmiusd. 1. tdk' tur. CoufcffioilluftrifHmis Dominis Gencvcufibus obUti ft, 1558. Itcm altcra confcflio , iuffu illulkium DDminorum exi- rata , &c, a. 1 5 5 $ . quar cxtaiu in^prdr* in A^is Gttttilil ♦ fol. 5 • M-^' 15^7- 4«» AntidoraMS,' Confellio de Trinitate , cui praefijfa cft pfxfiitio , lub typographi Theophili nomine ad filios ecclefias : illi addit* protheks , ( quArum hiceft titulus in Aais Gentilis 5 Pf* thefes VAlentiM Gentilis, < ^i4 tame» at^utidui fihi v/^ fts eji earum Author , fi\e Gribaidut , Cm alius qHijfiim ji- milis , &c. ) criminationca iii Athanafiuni i imprefla tugduni lic^t Antverpiam pra:fe«mt, Buditiiiius 4 K mfr morat cum Confeflionem brevem cum aiiiiotationibu? ift fymbolum Athanafii , Luj^duai editam,dcdiaflb Pr^tcao mcmoiati oppidiGaji, 4quo, operiAldaJi, i carcefee- j Early European Boolcs, Copyrighf © 201 1 ProQuesf LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Hoag. 300 H 4 AM TI-miMf T AHIORUM 17 miffiis fuit. Quamobrera Pr^feftum iuuic Beniartl>tts &- ipeclunj jfiiille : Klcoque dum purgareie oupit , Gciiiaiem jxi Sabaidum rcducem , icerumaxmpreheaduie, atcjuc Ber- aaahvs .( c|U<ifl:um jurisdidiQm fubjacebat ) pofceiitibtB , adeoseummi/ifle. Ubi, praeter Prjcliai hujus opuiKK nem ( t^ui x^d fecebat^um ia Sabaudiam xcduljc ) canh tis •fiippiicio arficitur. Liber propria inaiiu icriptm , 'dcdicamique Poionis Rm ii Sigi imuiido , una cum prolaa pracfauoiic ad euiidem. hi ,» hoc iibjo uiiiveria ejus tlodrina cft compr ' \,guamvis „ dicerct iocupieaorem haberi dcin.ipcam a >..^.^aca. Poft „pr«iatiouem ivpctit fuas conlcfliouesGenevae exhibitas an- jy tmuam revocaiTcttex quibus coufcHianibus quiim ulcim» .> ^tcoofiicatit i <kncveiifibus,iqi)jecic ipfe coniucationi >. hujc iibdlum Ancidotorujn, qucm Lti^duni pndcm com- ,7 pohicrw. Inde refuut oif .1 jiib.i Jiirticunciium Ciiyini, „ qiM» ioco uegpdum Tcinita£is,ut haaeiuis in omnibus ec- „ dc&s tradinain tft, ai foJidum dajnnat. His fubjecic pro- „ thcfcscxAt^*uftMio4>rarlcrtim ex ciuindccim hbris dcTri- „ nicacc , -quas uni cuni au<aorc opcimo rcjicit , ac calum- „ niofi^ craduac. Adjedt novacoiledaneaex Scnptnra^Pacri- „ iHis , Alcorauo , profaaftabilicada icnccncia. Dcmum „ annocationcs fuas in Athanafium adcaicem hbri addidic. wHrccxccrphcx Jbiftoria Vaicnciiu Gencihs. Mcmorata; prochcfcs cx Auguftino , vidcatur dlc liix qux iraprcfli him in opcrc Miniftrorum Sarnotiae Sc TranfdYanw; dc falU & ifcra oognitionc Dci , lib, n. 04».^« Carmina ipfius manu {cripcade Trinicace, itaiicusctiaiii. &fimihs]Latine compofitus dc Umltiincarnationc, icpcrti funt intcr fcripca , quzpcncs fc habmt : an vcro ndcra cum agnoiiant auftorcm , mihi incompernim cft lOHANNES PAULUS ALCIATUS No- bilis Italus , c Pedemontio , aliis Mcdioianenfis. f mc c So- actaiciUororaltaltsnim, acquibusfob LarhoSodno egi- nMB : poiica Valcntmi Gentihs (qucra c caicere redcmeSc) curcaan. i^&a, in Poiouiam comes. Undeptihsiin Mo- riviam codcm comice oonccffit. Obiit Gedam. prour ttfta- Miutmus Biiccnjs in «piftoia ad AbrahamumCalovium^ fcript^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. l8 ElBIIOTMBCA fcripra Gcdaiio a. 1640. & imprcfra in priori centiiria fck- ^ftarum cpiftolarum Buari, Amrtclod. 1677, ubi hxc rcfcrt; Tu noris f^lciatum in hac urbe , \itam pcr aliquot annos ^ Chrijlianoritu^finTularicum fictate exegij[e yO' moriturum animam Chriflo fervatori commoidajfe. Qnod porro teftimo- n is confirmat,& nonnuUa alia dc eo ibidem narrat. Epiftolx ad Gregorium Pauli anno 1 564 > & 1565. Hu- ftcrliczii data::quibus eum ab hac fententia abftrahere cona- tur^quod Chriftois cxtitcrit antcquam cx Maria nafceretur, Porr6rcrip{iirecumpra:tcr hxc plurade fimili materia, imuiit, ciim Budzinius cap. 17. tum Andreas Dudithius iii epiftola ad Bezam : cujus rerba cum ad ipium Dudithiui vcnrum fiicnt> rcfcrcmus. GEORGIUS BLANDRATA Salucicnfis Italus, Tici^ no clapfus venit Genevam , & Geneva , anno 1558. Calvi- iii iram ob religioms diTcrfitatem fugiens in Poloniam fe contuUt.Ubi factus eft (enior ecclefiarum djftridus Craco- vicnfis.Verum cum ncc liic quicte degere PolTct , Calvino Jfcriptis fuis cum periequcntCjalohaiineSigilmundoPrincipc, circaan.i 565,cvocatus>conceflit in Tranlylvaniam atque il- lic c?it ipfius , hinc Srephani & Chriftophori Bathoreoruni Tranfylvanio: principum-, immo & Stepnani ad regnumPo- lonia: jam evcdli arcliiatrum &confihariiun intimum.Senex vocatur tempore contentionis quam habuit cumFr.Davidis a. 1 679. Superftes adhuc crat , quando Bellarminus fcribe- bai de Chrilto , i. e. anno circiter 1585. Mortuus jam erat a. I <i92. ) quando Socinus refcllcbat Wujekum , Sc fortat lcjamanno 1586. Commenrarius in I. Caput Evangelii S.Jolunnis. Hunc ci KoingiiLS tribuit:fcd forte intelligit iJIumjqui in Iibro dc fal- Ci & vcra Dei cognitione infertus cft: cujus libri I ut mox di- ccmus ) Blandrata potiirmiiim audlor fuit, Qa3eftiones , ad quas refpondit Calvinus , m Adis Va- lentini Gentilis. fol. 50 5^. „ Epiiftola ad Gregorium Pauli , in qua eum fuo qiiodam ,^ jure , non tantum de illa Pardobaptifmi controverlia, non (atis opportune mota , increpat ^ veriijji etiam apertc il- ^ lom a Tritheifmo ad Samofatcni dogma rcvocare nititur: ,>Prouc JBczii rcttrrt, quicpiftokm hanc M. S-^'". fe ha-- bcrc Anti-trinitariorum. ^ercdidr. ^Jon dubito quin epiftola hxcy eadcm /Ir, cum lla, cujus mcminit Martmus Ruarus m Excerptorum libro vlS qua diat Blandratam a. 1 5^ 5 , ultima Novembris Al- 'aJuJiaGregorioPauli refcripriflc , cumquc docerccona-- um elle , nos Myct FiJuim Dci fccundum fcnpturas , nifi n pra-ddhnationc , appellare non polle. EpiftolaadeccldiasminonsPoIoniieSegefvaria,a i<6i 17 aiiuaru MS.quam Budzmius cap. 5 z. Hiftonx fuarexhiber! Catcdief^ quam mediante Parutha , in pubiica feu ec- uravit ^^"o^h"" celcbrata,pronundari &publi(5ri Thefes IX. de Deo & Filio ejus Jcfu Chnfto. Infcrtc func fe4iS. ' '^'''^'^ ^-^^ Alia: Thefes fcrme XXX,tribus thcfibus Fr. Davidis op. pofatae , a. 1578, ^ rnl^lf^T^i^^Sn"' «fcripmri.sSanais, provera & loIida JefuChriftimvocationeaflbrenda, candid^ deprom- a. Tradatus isadjunaus eft, Tudido ecdc/iarum Polo- mcarumdccaufa Francifd Davidis , ab AJexandro Vitrdi- ao coiifcripro , a. 1519, codemque amio prrniiim , poft i:^So-T ^"^'^ coiAtanoirm Ob/ecbioncs ad F. Socini RefUtationem Thefium Fr. Da- ridis.Ina^rt^ ftuu cum Faufti Socuu refponfioncDifputatio- ai c;uldcm Socuii,contra FrandfcumDavidis de Tcfu Chrifti mvo^tione,confcript;Ea.i:,79.inlucem emifli a. i^f ^^EjiftoIaadJacobumPal.ologum. a.1578.3. Aug.^il: adcundema. 1579 , 18. Martii, Aibajuha. V.^i. "^^^""^' ]58o, lojanuani , Alba Julia. Epiftol^E hx ex partc cdit;E funtm memorata palarologi Confutationcjudicii Ecclcfiarmn Polonicarum a.1580.^ Epiftola ad Rcvercndifrmios Dominos, Grcgorium Pau- i,Georgium Schumamium,Martmum Czechoviaum,& A- n?r^ rTiy^a'^"'''"^'^ ^^^«5 Ecclcfia: Polo- nicx Jefu Chrifti cruciJixi,aGeorgio Blandrata & Faufto Sol cino nommc Eccld^^ TranfylvaSic^ ejufdem c^So^S icripta, M7^ , Inca de«egotioFr» Davjidis agitur, Hic Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. )o BtntiarttttA Hk fublrtaftciratacollocai^ daxmjms, imptten» itt Tranfylvaiiia mluceni crmfla ftoQr: is<enim fenteiHnam de uno Dco unico qus Filio^ primus^ i«. iHos. ocai intukire videtur : caaaniqujc fiiLb pa^ o Tokuwis Sigil^ npasidi^ Pimica^p»qai can& ^ opmiDuc dc Tri^ tiirate repiuliara ) ainplexus foerai: > ibiden^ fate ^ropagaviti PjcaKd^us edamincerlDcucoi frytr > cuot Franako Da^idis Ecclcliarum Tranfyivauicr.niTn Superincendente^in difpuc»- tioiiibusqua? ibidcm fimrhabicar. Hiij^^r Mi^r libii^ g^i c Traofylvauia. illo cemporeui luccmproc. . : Difpucacio prima Albana feu Albenlis , habica a. t^tf^* X4. Feb, imprclla Claiidiopolr eo(fem anno. Dcmonftiacio fiil/itacis dod:rma: retn McEi , & reliqno- rum fophiftarum^pcr Antithcles y una cun> rcfutationc An- utlicfoHT veri & Tucdci Chrifti r nuuc primum Debrccni impreirarum* Albse JuJia:. 4®. In fecundar Antitheft ^ hset Jkgunnir : Scd hdcc fufuts in di/putatione , in eo , qttf rmx ^^uitnr , lihro de ycra Cr fai/a-Deipatris^ , fUi & Spitiiur SmSJ^i cxmtitiont y tra£iabuntuin. Dc bSz 8c Ycra , uniu^ Dei Fatris , Filii ^ 5t Spiricus Sm^ ^ cogitctionc^ libri duo ; Authoribus Minilmfir ecefefia-^ runi conimticntixmi in Sarmana & Traidyivsttiia. AIb«' }u-^ lia: 4°. SereniJ}mo ac Pietate ClariJJmo Principi yBD. loitn^ nkfecundo ckBO' JR^egL U)^ari^^ Dalmatia , Cr^atisr^ f!Tc* iSnijhi Rcrlcfiarim confcnticntiim.^ gratiam G7' pacem prt^ cantwt. Varia^hiec viroriint infgrnuni fra^enta- , ahomni*- hus tantopere. expetita ^ Jam tandemanuiu^s co>igefta Ubellcr , da uniue Deipatris^ rj^^y ^ Spiritus- Sandlfaija^ ^ yera cth- gnitione , injlar Silencrum f^lcibiadis ^ Majejlati 'vejlnt' SereniJJim^j aBjque uUisyerhorumlcnociniis^ hmniliteT ccmr fecramusL Stc. Scnpca eft liarc dedicatio j Albac Juiia* 7. Au- gofti , 15^6.7- Cui liibjungitur cale carmen ad^Icd«rcm:: Jslilfucatajuvant^ qtucjuid fi:' i wfatfa Extitity inducem ^m-^^ a^.CLd irahmtt^ Ignis fuccenfus , jh, ^imet inaves , Tslulia Dei curjitm , 'vas cohiberepotejl. ^Huifapit expe6iat y ycrbi myflfrra fcrutuyfS', ludicio prdccefs , mtfitapericla lithit, PrxxxK) lib03 codic;&hu)u$ ^ i^ntmantttii; Early European Bcxiks, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 AelTt-rttHlT A|LXO ft.UM. Cip, iPfamionkk>Bes;Cjbifti& Apoftobrum, deabo- iido vcro Chrulo pcr Antichiiftum. Cap* ttQuonaBipa<aaA«ticJuriftus ecddlaai Det , & erfei Jj^ni fijtnpJicicac?» ^ imSm cojff upenc. Cap. m.Deorigme&progrcflU TriacUsi deque iokio jfWttcftir 9tt.yaavs ifedaraatonbus. Caf . IV. Db houeodia fimnjacns , Dcum trinnm Sc Cap. V. Qyidfummatim doccant Sopiuft»^ & qvios ifeL aiacuJbs proponanf. Capv VI. Compemtaj fibjpmm Auguftmi ik Trinitaee iijusopufciiliValcQanuni GiBtteiie0ia&Qrcm «^fejwbitr»-* mr: proutltipsajoBmnjua. Cap. VII. Qiiam varii feecinc, itinconfliaiKcs int)ert>r«> , *:fctiptuc»ad vt^oiMmdmtx&wit y e*>annoiiacini- *m Mmxiii Roteoodtnai. Cap. VIII.Dcvocibus&phrafibus portemofis ,. <iuibu« lacogumur Tmcic». Inhuiuscaj»iasfii»eft ^mmibus vcritnus. atyiiuc> adhoriatio qux fic mcipir ^ Mentt^^ti jrmtsf , I>Qmim jid^fmtChrifh Peitora, dileiUaue animx , qms fanmne^ful^ FiUus ipfe Dei m(Uedi£bxXmor^ redemit: Excelfum Chrijli Patrem cognofciteyerum linum iUumeffe Dwm , qui condidi^ omtua.y0rhci Umusque Dei veri cogmfcite Chrijhm, &c. HoccarmetteftGi?egoni PauiL: pr^nt «olhgo ex conibr KWtia cuiTi qufdem carmuiibus fimUis genens chS* ^^•^"'^^«^Sofhiftatum d^.DeiTriaiutcdo* Ubrtfendi tituJuff taJijeft: De-veraunius Dei Patris mks DomtmmfhilefuChrijli, quemmifit jiUi. er ambo^. u»uSpiuuu< ccgnitione. Li cjuo hac coiicmenttir • Cap. t QuoniodQ Chnftus fuam inftaiiret eccleffam. ■I^^'?^'- , rupecilli» vccbis , Cap Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 |X B I B L 1 O T H S C A Cap. VI. Secunda expliatio de \mo Dco Patre CbrilH , Juxta Fatrum fententiam. Cap VII. AliadeFilioDeiexpliatio, quac nullum epi- theton noftro.ChrUto inditum, FiHo iUi aeterno competerc poireprobat. , ^,. ,• • Cap. VIII. Tertia de codem Piho exphatio : contra umo- nem & inarnationem Sophillarum, & quod nullus fit Dei Fihus prxter iUum qui conceptus eft de Spiritu Sando m u- tero virginis. . Cap.lX.Locorum fermeomnmm , ei utroque lcMa- mcnto feledorum, quibus Sophiftx- ad vocum prophana- rum inaiutatem rctiiiendam , ad unitatem eflentiae & perfo- mrum Trmitatcm , filiique xternam generaaonem allercn- dam , abuti folcnt ; brevis cxphcatio. Cap. X. Sophifl^um teftimonia de aiterna hhi genera- tione , divinitate , & ante carnem exiftentia , ex vetcri & no- XD Teflamento. . • , • r>i Cap. XI. Brcvis cxphatio in primum Joanms caput : C?ux Cic incipit- Cum plerique ahutantur hoc loarmis capite , 6cc. Vide quid de ea fub Lx\io Sociiio ( cui a qmbufdam tribui- tur ) annotavcrimus. ^ , /r r • Cap. Xn, Brevis expUatio m primum Cololicnlmm a- ^"cap. XIII. Brcvis exphatio iii primum apur ad He- Cap. XIV. Phrafes xquipollentcs de Chrifto. Cap'. XV. Voccs ambiguac quae palfmi in Scripmris rcpe- xinntur. Vide qiuc de his fub La;ho Socino diximus. Hucufque ofus Minijhorum Sarmatix O' Tranfyhanix.^ Brevis enarratio difputatidnis Albanae [ fecund<£ nimi' vum ] de Deo trino & Clirifto duphci , coram Se- renilumo Principe, & tota Ecciefu , decem diebus habita , annoDomuii5<58. 8 Martii. Excu^i Albx Juha:,apud vi- duam Raphachs Hofthalteji, a. 1 568. 4". Praefationis lub- feriptio hxc eft , Seniores Ecclefmrum Cr Miniftu Chrijtt Ktuckxi, confentientes inTranfylyania. In Difputatione hac ex parte Umtariorum coUocutores flierunt ; Francifcus Davidis Supcrintendens, Dodlor Blandrata , Bafihus Paftor C^iidiopoUtapus > Dciijetwus HugnAdinus al. Huiiiadcs , 4 Early European Bcxiks, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ANTt-TRlNlTAHloRUM. '^Ui Fraiicifco Davidis iii epifcopatu fiiccclTit aimo 1 579.; & Paulus Juienlis. Amanucnfcs vero, quorum nomina in cal- :e Difputationis exprimunturjhi fuerunt-,Joannes Synnino- Marolmus paftor ecclefii- Dei cjua: eftin Kercftur SicuJo- um , Martmus Albanus minilitr eccle(ia; Dei in oppido L)hes, Benedidus Ovari Rcdor fchola: Albanx,Gregorius Wagncrus Scliola! Albanx collega. In fine adjundx fuhr, Antithefcs interprctationis Meliana; in caput primum oaiuns. Hinc poft Errata typographica hxc leguntur , c^ttexuimus in calce difputationis,Thc/cs ^ntagonijHs pro^ ofitas , ut leSiores totius controverfi.t cardines apertius intel- gerent , O' de pxdobaptifmo quid tencndum fit jolidius judi- irent : Hic enim adeo acriter nojira hac tempejtate impetitur, truimmnon obfcure minari videatur. Thelcs fimt kptem- ecim: Argumenta vero cjuibus Pxdobaptifmus impetitur, friginta & iex. Sub finem pra'fationis hxc addunt : yeriim hfecramus Lettorcm, ne aded fit jollicitus de hac dijputatione, m pTopcdiem nojlram evulgaturi fimus fententiam , exquifi-' :(s tejlimoniis fcriptuTiC conjirmatam , qud eruditiores pojjint T docere , C ecclefiis confulcre. Antithefis Pfeudo-Chrifti cum vero illo tx Maria nato. i cujus fronte ha:c Icguntur Luc^ z. Hodie (non ante fecula) itus rjl vobis [non incarnatus) Saivator Chrijlus Dominus in beDavidis [nonin coelo ex effentia Dei) Mhx Julise a. iEquipollentes ex Scripmra phiaics , Dc Clirifto Filio 'ei ex Maria nato figurata; , quas li tjuis intellexerit, & in imerato habuerit , ad multa intclligenda in fcripturis , ivari poterit. Alba: Julia: a. 1 5 6 8 . 4 . De Mediatoris Jefu Chrifti homiiijs , divinitate , jequa- rateque Iibellus. Item de reftauratione ecclefix , CeHarii; im eoiftola pr^eliminari Fabricii Capitonis. Hoc opus edi- imeft Albx Julia: a.i 568,40. Mimftn & Seniores ccclefia- im confcnticntium in Tranfylvania, infcriplerunt Gafcart ehes Comiu in Fogaras , aconfihis fcremfT. Prindpis , Refutatdo fcripti Petfi Melii , quo nomine Synodi De- rccuwf, docetJchoYalitatem&Trinitanum Deum, oa- C triwcnis Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 J4 B I 6 L I O T H S C A S:iarchi35 prophctis & apoftolis incognitum. In liiccm emif»^ ^a.circaan* 1 568. , Refucatio faiptiGeorgii Majoris>in quo Deum tjinum in perfonis & unum cllcnua,unicum dcindc cjus filium in pcr- £baa , & duphccm in naiiiris , ex lacums Anticlirifti pro- barc conatus eft- Audoribus Francifco Dayidis & Geor- gio Blandrata 1 Albx Julix ( nifi admodum fallor ) im- prcffum a. 1569. Opus per difputationcs adorna- tum. Refutatio Confefrionis Pctri Mclii dc Dco trino > fadla a Miniftris Tranfyivamx j tribus partibus abfolura. Quar- ta partc > Stancari dc Mcdiatorc lcntentia rcfutatur. Difputatio Blandrat^c , vcl qua^ Albse Julia: acla fuut co- tam Principc Tranfylvanias Chriftophoro Bathorco. Fragmaitum prxtcrea aUquod vidi , quod Albae }u- li^ imprellum vidcbatur , ob ryporum cum typis Difputa- tionis fccmida: Albanx convemei^tiam, quodquc in codem volumine poft didam Difoutationem compadum inveni* Eft iIlud,ncfcio cujus opcr£s,liber fecmidusjpars prmia,ina- piens a Ht.K. & finicns in lit. O. contincns Explicationcm primicapitis S.Joiiamiis,qux poft prxfationcm niapitigwo- miim ( uP in epijhla ad lehorem monuimus ) qu^e J/- cenda funt, &cc. quamquc ( ut fupra fub Lxlio Socino dixi- mus ) Francifcus Junius > tantum manu cxaratam na- Oius fuerat. Necdum verorefcifcerc potui , quajia fcript» fiflt qux huic operi defint , vcl quid id praecedcrc , quid feqoi dcbeat. Ulud tamcn moncndum , quod iiji finc Addatur« Antithefisinprimum johanniscaput , juxta dodrinam Sopfaiftarum , quo oppofita jiixta fc pofita magi$ clucc- FRANCISCUS LISMANINUS Corcyrcnfis,Thcologi» Po6lor,monachus Francifcantis.Circiter ajiino 1 546)jam c- rat Bonx Rcgin3C(matri SigifinundiAugufti Rcgis)a conci- onibus Icalias & confcfiSonibus (acris : nec non Franci- lcanorum feu Minoritarum in Polonia Provincialis , & o- innium ccenobiorum moniaJium rcgul3:CIaraeEphorus,qui Tulgo CommilTarius dicitur : atquc Parochus Chovicnfis. L«£oSodiio au^torc ( quem pactia profiigum j holpitio A 14 t I-T R I N 1 1 A R. 1 d R U j j ^oinPoIoniaexcepit; cucullum dcpofuit. Regiomonti* ibi a^ud Ducem Boruflu: dcgebat , in phrenelm lapfu$ , cui a ;uventute obnoxius erat; in putcum decidit, atquc ita ubmeilus eft, circa annum ut colligo i ^^??. Budzimus cap. 6 y hmic cafum narrans, dicit , cum ca de re fcrutaretur , elatiim fibi cllc y uxorcm ejus ( qux jam antea adulterio ilpedta erat ; hujus intcritus caufam fuifle. Epifbla ad convrcntum Pinczovicnfem , data a. i«<<« I Novembris. M S. '■'^ I Litera: ad Gencrofum Dominum Staniflaum ivanum ^armnlcium , data: Pinczovia: die lo Septembris a. 5<fi. M S. m (^uibus fententiam Stancari oppugnat I - multis teftimoniis Patrum , probat, Patrem el^ cau- m ac origmem Filii , eoque majorem : poirofe ipfum 5 Ariaiuimo fibi objedo purgat : Srancaro autem SabcIIia- Imum inputat. Ab hoc tcmporc anfa cx hac epifto- arrepta, capit Grcgorius Pauh , inecclcfia Cracovicnfi* 'rtms urgcreemincnfiam Dci Patris: prout rcfertBud- 5""^infc1IIit'^'''^^ epiftobm opcris fiu iuftorici cap. Brevis explicatio Dodilnx de fandiflima Trinitate,quam ancaro & ahis quibufdam oppoliiit , pracmifla ad Reeem ^fmundum Auguftum epil^ola apologctica Kal. funii 6^y Cracovix fcnpta. Subfcripfcrunt ci cumipfo,Fe- Cruciger Supermtendcns ccclefiarum in minori Polo- Ji, aluque circiter triginta Seniores & Miniftri : intcr '.oserat, Grcgonus PauIiSenior inditione Gracovienil. Jologia liarc , cxcufa eft typis , a. i < ^ c . Pervencratm manus mcas , Calvmi dommentariorUm -mplar , quod ex Georgii Schomani Bibliotheca prodie- J , ipfi a Lifmaninodonatum,cum nonnuJiis notis ma- ^A^IT''^^? ^^^"^P"^ = interquas reperi, ^ Aaonim XX. ig, ub, Calvinus Servetum vocat HifpJ. ^ m canem , cjufitiodi diftichon Lifinanini manu appofi- Cur tihi fum Cdlvine canis ? tuus efficit ardor , ^IS^TJ"* ^''''^' fidmiferandacinis. <r.^.n^ .-r™$^'^^^P^^^US Eques Polonat, ^ retariusSigifinUndi AUgufti RegisPoIonS? Florwt circi '>4*« C i Early European Books, Copyrigfif © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 |# B I E L I O T H E C A DcRcpublica cmcndanda libri quinquc , quorumi.eft At moribus. i. de legibus. 3 . de bcllo ad Regem . 4. dc cc- clcfia. ^.dcfchola. Cracovix 1 551. Bafilca: 8^. & fol.i 554. Dialogi duo dc utraquc fpccie cuchariftix a laicis rumcn- da. £xphcatio vcrborum VII. Capitis. i. ad Corintluos , & quxdam alia imprcira funt cmii libris dc rcpublica cmcn- danda. Libri trcs , quorum primus dc pcccato originis. ^..deli- bcro hommis arbitrio. j . de providcntia & pra:dcftinationc Dci aeterna. De Mcdiatorc Iibri trcs : quibus acceflit , Narratio fim- plcx rei novx & cjufdcm peflimi cxcmpli : fimul & quc- rcla dc mjuriis , &cxpoftuIatio cum Staniflao Orichovia Roxolano , BafJcx a. 1 561. Syhx quatuor. I. De tnbus pcrfonis & una cffcntia Dci : ad Sigifmun- dum Auguftum Regcm Polonia:. Scripta a. 1 5 6 5 . mcnfc Dcccmbri, Volborii. II. Dc neccffitate convcntus habcndi ad (edandas rcli- gionis controverfias : ad cuiidcm Rcgcm 5 ibidcm , eo- ciem anno & mcnfc (cripta. III. De Jcfu Chrifto Filio Dci & hominis > codcmquc Deo & Domino noftro: ad Pium Papam V. fcripta a. 1 568^ mcnfc Juiiio , Trcphicii. IV. Dc Homoulio , & dc iis quar huc pcrtinent : ad Ja- cobum Uchanium Archiepifcopum Gncfiienfcm , Legatum. natum & Primatem Regni Polonix. Scripta a.i 569 > men- £c Junio , cx acuto prato Poticaniorum. Ex ipfius auclo- ris autographo cxprcflar. Adje^flacft, Quxftio Theologica non diflimiUs argumenti ab codem au6tore examinata : In qua qu^ritur , quomodo unio divifue humandc naturx Chrijli fa6la fit inperfona , non in natura ; €um tamen exdemfro^fus res fint , natura ferfona in Do^ mino Deo noflro ? Omnia Iiarc in luccm cdita fuiit a. 1 590 mcnfejuho. in - Conciiuiavit opus hoc Tricius , julTu Regis Augufti, co linCjUt hi qui in Polonia circa dogma dc Trinitate difrcntTc- bant , in concordi^un rcducercmw: ; prout ipfc rcfcrt in prs- 1 ANTl-TRINlTAlilORUM. '^^ prarfetionc ad Rcgem Sylvar primx prarfixa. Veriim dum Regi morcm gerit , indignationem aliorum incurrit , in- primis vcro ipluis Pontificis Maximi Pii V. quem ni prife- nouc filvx tcrti£ fic alloqmtur; Non abs re mihifacere yifis jum , Ji ipfe ad te has controverfias deferrem,tibique hunc li^ brum dicarem, qui occafionem prxberet tibi eas dijudicandi : jtmulque jiudia mea exiiia tibi commendarct. De quibus tu yi^ lieris finijlram opinionem concepijje: ac proptcrea iis , penes- quos ejlpotejlas , edixiffe , ut me de pojfejjiunculis meis /ejice^ rent : fortunis everterent : ac extorrem facerent domo foro fcnattbus con^ejju hominum. Hoccine eji prxmium bene meritorum > Hoccine humanum fa^um fandijjime Pater ? ^ Ex eadem pr^eatione Iiquet,fibrum cjus in Germanicam , (oaiiicam ac Hifpamcam Imguam tranllatum fuiilc : h^c cmmilliculterius habentur; Quamobrem ejt qui laudando Ubrummeum, dicat , nullum opus fupramille annos exiiffe i^ lucem prxclarius. ^Uus , a condito orbe nullum aliud in hocqutdcmgenere, vel veterum , vel recentiortm fimile illi haaenus cditum efje , contendit, Quidam etiam citans qux- dam ex 1'brtsmeis , ait me evangelicorum omnium fere acutif- fimum Cr doaifjimum. Ejl qui , fcribendo ad me , Tanti L qmttefacio, er tuafcripta Frici , ut »e fyllabam quidem ■ ^"^crjrevelim, Nonnemo etiamftc : Tanti ego tua omnia . Cr jeci haelenus , er etiamnum jacio,ut nullo cujujquam prx- judtcio illamihivilefcerepatiar. Hxc illi : ver? an fecus H>ji vidcrtnt. Quid autem opus verbis , cum liber ftt in mant- bus. Lcgitur enim non tantum Latine ,utame fcriptus e(l • fed C7- Germanic? , Cr GaUic? , Hifpanice. ^ ^ ^ Memorandum etiam hic vcnit , audtorcm , Ivlvaruni carum harum miprefhonem,&pms tcntafleifcd malevoios- ^remoratosefle , atque penc opus hoc fupprefllfle, Quodiple, mpra:fetioncIyIv:equartx, indicat • ubiharc fcribit : Itaque inter me O- lohanncm Oporinum conjlitutum juerat , ut , cum Sylvas nojlras typis excudijfet jitis eas ex emporto Francojordienji- { quo ex omni fere orbe Chrilitano jolent convenireplurimi ) transmitteret , cum ad viros quofque doatjjmos timad^cadcmias, quxctuique Chrijhm aZf. ^nt , feu H^manis , jeu Lutheranis Cru ficrammniJ ( L- ^5 " ^'fly^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 M ^% BlBLIOTHlCA iQY appellationibus ufitatis ) addiEias , &c. Sed quominuf ] qua dixi, excuderet^ remor£ quxdam intercefferant. c^ccejfe^ rat C2r fludium popularis cujufdam meiipium fortaffe illud, fed, ut cxijlimo , parum prudens. Is quibufdam technis , ne quid dkam aliud , ufus , librum meum Bafdea ablatum ajporta-- vit ^ quo volcbat. Neque verd doleo , in manus Tigurinorum TbcologOYum fumma eruditio>ie pr^fiantium eum perveniffe ,&cc. Scquens igitur primam animi indu6iionem, Sylvas priores duas^ nomullo au6iario locupletatas , fub incudem dedi : ut typis cvulgat(£ , ad omnes omnium nationum viros eruditos perjeranr^ (ur : occafionemque doU eis de re longe omnium maxima cen^ foidi , Cr judicium jcrendi. &c. lufidiarum huic libro flxudarum , machuwor fuit Trecius , prout refert Eraf- mus Otvmovius, in vita Andrtx Fncii Modrcvii , quam rc- liquis Heroum Chnftiauorum vitis carmiiic Polonico de- icriptis uiferuit, Ubi memorat , cum fedlum hoc imio- tuiifet j talc diftichum exaratum fuifle ; J{ex ^uguflus /ujfit , FricK fripfit , Trecius ajlu , Sub prjclofcripta Lec , bis niger impediit. Budxiuius candem hiftca:iam , Hiftoria! fua: M S. cap, 5 6 5 refercns , dicit poft hoc Trecii fa6lum , Fncium fylvas fijas , ex advcrfariis fuis, ac fcre rejecSlanci^ chartis, iterum concinnalfe , atque librorum Tranfylvanicorum ( qui tcrim in luccm prodicrant ) admuiiculo > eas auxilFe. Editio hujus opcris prout memoravimus anno 1590 in lucem prodiit , mda eft Racovix , ficut ex majorum re- fationc acccpi, Bibhothcca Gefiieriana a, 1^85 , edita mcminit trium Sylvarum , dicitque eas tum nondum im^ prcflas fiiifre : Prima inquit , dc tribus perfonis O' una effen- tia Dei : Sccunda de necejjitate conventus habendiad jedandas reli^fonis coHtrovcrfias : tcrtia dc baptifmo injantum. Verum feUitur , niliil emm in tertia Sylva , immo nec in reliquis , dcinfontum baptifino habetur. Fficio etiam adfcribun- tur. De bello contra infidcles confilia prudcntia , e Latino Hifpanicum tranflata. MS. in BibL Impcrat. ADAMUS PASTORIS, anteadidus Rudolphus Martini j prout inter alios Bullingerus teftatur Lib. III, «joutra Anabapciftafi. ; ubi rcfcrt , /c^ara cjus cxortam clfe A N T I-T R r li I T A R I O R U M. circt aiinum 1 54(J. habuifTe eum difputationem cum Tlic- doro Phiiippirvulo;6 ^irh jptjillpJBf) m oppido Goch , de {umma Chrifti divinitate, quam oppugnabat.-quamobrem Menno Simonis cjulque (equaccs acriter eum mfedaban- tur. Eum tamen pcrftitifk in opinionc fua , quam potif^ (imum teftimoniis ipfius Chrifti , Joh. XVII. 3, & XIV. z8. ftabiiiebat. Tandemque ideo a Mennonc cxterifque Anabaptiftis excommunicatum , parum id curafle, habuifTcquc non paucos fedatores : cjuorum difFc- rcntia a rehquis Anabaptiftis ahas vix uila , nifi quod qui- dam eorum , licitum putent ertc interdum coram Magi- ftratujurare. Hxc hifquc fimilia refert Bulhngerus d. 1. Porroopiiiio cjusdeperfonaChnfti, acdeVerbo,dc quo S. Tohaiuies in EvangeUi initio agit ( prout ex libris ejus , quorum titulos ecce lubjunximus , comgere potui; eadem rcre fuit , quam M. Servetum urfifle , fupra docui- iiinus. Hntierfcrjeit tuffcjien recBtc leecunbe balfcfie leer 5er tiuiltigenarticulen. i. e. DiiFerenria inter veram & falfam dodlrinam articulorum dc quibus controvcrtitur, in 80. lingua Saxonica : Locus & tempus imprefTionis non Cmt addita, Continentur autem in libello hoc hacc lequai- tia capita : I, DifFcrentia uiter unicum , setemum, immenfum , vc* rum Deum : 3c inter falfbs Deos. 1. Diflerentia inter veram & falfam dodrinam dc incar- nationeJcliiChrifti. 3 . Differcntia inter verum recondliatorem, rcdemtorcm (eu fervatorem : & inter falfos rcconcilutorcs , redemtorcs ftu fervatorcs. 4. DifFerentia inter verum mcdiatorcm (cu advocatum , 8c Kil(bs mediatores. 5. Differentia inter veram & falfam dodtrinam tcmpo-^ ris gratix. 6. Differcntia inter concionatorcs qui a Dco miffifunr, & falfbs qui fpontcTua circUmcunt : item quinam audiai- di fint. 7. DifFcrcntia inter vcram & £al(am pbcnitcntiam. 8. DifFereatia inter vcram & fallam hdcm : intcr vcrara C 4 B t B L I O T H 1 C A U falfam reecnerationem cx Dco : inter vcram & falfam «cckfiam Chrifti. 9. Difterentia mter vcrum & l^alfiim Baptilina. 10. DifFcrentia mtcr veram & fallam coenam Domini. Ti*. DxfFercntia inter Dci & hominum mftitiita. 11. DifFerentia mter dodrinam de veris &c faliis fra- tribus : ubi agitur de magiftratus gcftatione , de poly2;a- jnia, acalusadfalfamlibcrtatempertinentibus. 15. DifFerentiainterveros &f^fos Ubros, Huic codn.i adjungitur , Dijputatiort yon der Godtheit des Vaders , des Sdns md dcf hilligcn Geijles , So P. mit (Ijnen vor^vanten in yorya- renWQ Lubccl{^Muntlicl{^Hnd Schriftlick^vehandclt hejft: mit M. $. md finen vor^vanten. I. e. Dilputatio dc divimtatc Patris , Filii & Spiritus fandli, quam Adanius Paftoris cum fuis affeclis habuit Lubeca; ore & fcripto ; contra MeiuiQ- pem SuBonis & cjus artcclas. Ejufdem rjt. Wputationmitt <©irhpjiUpiS. i c. Difpmatio cum Thcodoro Philippi. A L F O N SU S L 1 N G UR. I U S Tarraconeiifis Hi- (panus Libn tjuuKiuc iXxKuuiiunis lefu ChriftiFilii Dei : five, dc unico Dco , & unico Fiho ejus. Hujus hbri memine- runt ctiam Mjmftri Sarmatia: & Tranfylvania: , de falfa & vera unius Dci Patris &c. cognitione , hb. i . ap. j. Ubipoftquamdixcrunt i Quid Martinus Ccllarius non ejl molitus : ut ijlas fores pofleritati aperiret, ejus fcrifta legito : fubjungunt j Cr eJlphonfus Tarraconenfis qui quinque libellis de uno Pco , O' unico ejus Filio , contra communent & receptam do^lrinamyzyirijhrchorum docentium , tyranm- dm O' fuperbiam egrcgie perf^rinxit. PETRUS GONESIUS a Goniadz Podlachi £ius primam mentionem facit Adrianus Rcgenvolfcius raiias AndreasWcngcrfcius) in fyftematc Hiftorix Slavo.- nicx, lib. j.cap. 15, his vcvbis: Maciejovius [Epifcopus Cracovicnfis] Francifcum Stancarum Mantuanum Italunkf virum doElum , Vtllaco evocat, initio anni 1 5 <;o 'ad profejjio- ■nem Utcrarum Hcbraicarum in i^cademia CracoUenfi. Stan- ifaro id ali(ji(Midiu fucicntc , CT* Hcl^rjiri^ fut>cr Pfalmos Da^ yiciii ANTI-TRINlTAR.rORUM. tdis le^lionibus , dogniata evangelica , prcefertim contra in^ ocationem fa>',6lorum mifcente ofponit fe in turha aliorum ^etrus Gunefius. Hunc Epifcopus Vilncnfis cum liio clcro . ludiorum gratia , Witembergam ablegavcrat : verum ille 1 Germama , Helvetia , Sabau(iia,Moraviaquc perctyriiu- is contrarias vulgo reccpus opuuonibus mibibit, fccum- jue m patriam atmlit : atque primus fuit , qui palam Tri- utatisdogma, in Poloma oppugnavit. Quod primum ecit a. 1 5 56 , %i Januarii , in Synodo Secemmcnfi : mqua \xc propofuifle fcrtur: (c quidcm probare fymlxjlum Apo- tohcum, fedcxtera,utNicenum , Athana(ii&c. rcjicere. tem , Trinitatcm non eflb Dcum , & Filmm Dei eflfe qui- len» Dcum,fcd minorem Patre, Prxtcrca affirmabat , quod fihus Dei fcmpcr cxhibuerit Patri honorem , 6c probabac Chriltum omnia accepifl^e a Patre, illam fententiam Ccpius repetcns , dcdit mihi Pater. Itcm , Sicut Pater hahet v/- ^aminfcmetip/o , ita dedit Filio, &c. Item aflcrebat, Deum Patrem tantum elle folum verum Deum , ex Joh. XVII. 3, AaV"» i. e. Verbum inviflbile, immortale", \i\ :cmpore convcrfum in carncm in utcro vurainis : & iJiud Verbum invifibile , efle femen Filii uicarnatt Poiro neeans »mmunicationem idiomatum,aflerebat unam tantiim eflc .ubftantiam fcu naturam in Chrifto. Spccialiter autem im- ^ugnabat confubftantialitatem Filii cum Patre. Ad hxc di- xbat , Chriftum hominem converfum efle m Deum , & [)eum fivc Verbum in hominem , &c. Hx-c leeuntur iii Adis Synodorum PoIonicarumMS.unde hxc defcripfimus In dodrinam etiam dc Pxdobaptifmo invedus eft. Item iocuit homini Chriftiiano non iicerc magiftratum ecrere ,* |icqucgIadio uti: quam icntentiama 'fratribus Moravis mmhaufiircdiatBudzmius: rcfcrtque ipfum ligneo tan- ||, ^ jm accinaum enfc, e pcrcgrinarionc in patriam rcmcafl^e. W Hiftonx fux M S. cap. XX. Has cjus fententias, multi W. poitea amplexi, acriter urferunt, Libri contra Pxdobaptifnium : qui in Synodo Breftia: a. 1 5 58 > 15. Dea-mbns pubUce Icdli & examinati funt ■ip icriptumadLaiurentium Orifcovium , contra Pxdoba- ptillimum,^. 15^1, poftndie Johannis Baptiftx, exaratum. 5crip(it etiam Goneluis non pauca coutra K.acovien(l's,feu ■||. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. imoges reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 4i BlBLlOTHECA cjuiFilium Dci ante matrem fuam eititiflc negabant: prouc teftatur Budzinius cap. 51. STANISLAUS LUTOMIRSCIUS Eques Polonus,Sc- cretarius Regis Sigismundi Augufti , Superintendcns ( poft Feliccm Crucigerum ) cccleliarum minoris Poloniae. Olim Sacerdos PontihciusjComminenfis at TuirmcnfisPlc- banus &c. Rnmo & Archiepifcopus Gnelhenfis defignatus. Unus ex praecipuis fuit,qui lignum contraRomanac Ecclefa: dogmata in Polonia fuftulerunt. Cum Crgo haerefeos ci cri- menobjeaum clTct , anno 1 5 5 5 . ab Archiepifcopo Gnc- fnerifi,Regni primatc,Lovicium cicatur. Ubi cum facris Bi- bliis ,' & magnaj>ropmquorum ac magnatum aterva fti- patus comparuillet , ab Archiepifcopd ad judidum non ad- mittitur : prout rcferr BzoTius an. 1 5 5 5, §. 48. & \Venger- fcius hb. III. cap.i 5. Ciim ergo domum reverfus eflct, fcri- pto confignata cft ab co . Confeflio Rchgionis fua: : quam Rcgi , Archicpifcopo, aUifque Regni magnatibus obtuht , ac poft typis cvulga- vit. Epiftolaadmagnatcs& fratrcs quoldam , mquacosdc- terrcre conatur a fchifmate , quod Staniflaus Sarnicius cum fuis mohebatur.fimulque Gregorium Pauli a criminatiom- bus quibus impetebatur pur^t. Scripta Cracovix in Sy- nodo anno 1563, diciy. Maji cclebrata : & prxter ipfum Lutomirfcium a viginti duobus fenioribus & mmiftris lub- fimiata. Altera epiftola , ad mimftros & fratrcs Lithvaniac & Podlachix fcripta , dc eadcm materia , itidem nominc Sy- nodi, Cracovix anno i^^^, ly.Maji. Utriufque harum cpiftolarum exemplum, Badziiuus operi fui inferuit : iUms ( qux Hngua Polonica cxarata eft ) cap. 14. hujus ver6(qux Latina hngua fcripta eft } Cap. 15. . Conclufio Synodi Wegrovienfis in articulo ven Bapti- fmi , jam decreti , confirmati.ac conclufi , penultmia De- ctmbris a. 1565, ab codem Lutomirfcio taiiquam Superm- dente , confcntiente Synodo exarata. Pol. MS. Budzinius cam exhibet , Hiftoriae Cax cap. 41. Epiftola data parva: Cazimirfcia: a. i ^66 , 15. }uhi , MS. qua confiho & cohortatu fratnira , M. Czechovium » tvim Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hacg. 300 H 4 Anti-tmnitariorum. 4) rr -> ipudjohaunem NicmojeviumTudicem Vladiflaricufem c ;entem , cum aliis invitat ad iynodum Brzezinienfcm i IX tamcn poftea certu; de caufis diJata fiiit ) in oua et- MdefihoDci, colloquium inlhtuendum erat c^m aJi- c bus fratnbus , quinegabant ante Chrdlum hominenl urnihufle, nccagnofcebantduasinipfonaturas, Quo- . r n lententiam Lutomirfaus etiam poft multas fluauatio^ tn tandem amplexus ac profcllus cft. I icriptum de quarftiombus tunc temporis in tcckCi:!^ mo- II m mmirum homim Chriftiano hceat Magiftratum Po&4 nmiataucarma gercre: exaratiuna. 1574. -.mftoIaadNicoraum Parutum a.1574, fcnpta, luper c dhone de Baptifiiio, m qua Paruta: hoc pa^b relpondct- ^ ^ue ut ccemm Domini , ita & Baptifmum , in ccctu tmorum a mmj rart debcrc,non ncgant cordati pictatis amantcs : fcimus t*KnlocisO-tempcrribusnQncj[eam^atos, Faccffat fupcrfti- ^l^niajeryiant ^difcationi , paci Cr tranquillitati ecclcCix 'REGOHIUS PAULI Brdincnfi., pLms,a i7 t' c t ,am Magiftcr & cccle/ia: m Wola prope Cracovum Mi- r tcr,poft vcro ecdcfix Cracovicnfis Paftor ac Scnior Hoc citravuigare Trimtatisdogma , Cracoviara, i <6i con- JP^die S. Trimtatis curca mcndicm , folmen , t iplum S. Trmitatis didum , percufrit , globumque m ^oeejus fitum , dejeat. Cracovia ob relfgionemHfus ctuht fe iUcoviam ubi grandaruus obiit Srca a. iT^x vnfSm^^ Scliomaiium focium ac coV rabula de Tnnitate , quam au<ftor iplc citat,iii mox me l>Vh7s ' ^^T'^"^' f^ ^«'^'^ mcrit6\os I^^!!^> ""^T^ hisvcrbis, Tabulamnuper in l rc Dcos facit , nonfinc accrbijjmo mccrore irJpexi &c I c urns Babcl. 8». Francforti iaurus ^ tr Lni.c T' c "^'^ Antidotum con- ir^ones dccrctoruiii Swmai. 80. Niei^iiU Damcl Lan. Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBLIOTHECA Epiftola monitoria , ad Tigurinos miniftros & Catvi- nuni : ubi ctiam confcflioncm mam de Deo , & de Dci Fi- lio , tum de Spiritu Sando cdit , advcrfus calummatores. in 8». Cui fubneSluntur ; Teftimonia virorum piorum , qui cum Apoftolis,vel ftatmi poft illos vixcrunt, dc hac funplici Apoftolicaque fide , qua illi contenti erant. Teftimonia hrc profcruntur , cx Ignatio , Irenxo , Juftino , & Tcr- tulliano. Carmen ad Joanncm Calvinum & pios fratrcs, 8». Quo4 ficincipitj Maximus erronm. quot funt , auotque ante fuerunt ^ot vel erunt , Calvine tuus deprenditur error ^i tamPrxcifiticalamo, dcfcribis , inuno Tres rejidcre Deo , Patrem , Vcrbum , & ParacUuon. &c. De Antichrifti Deo elTentia pcrfonato , feipfum cxpu- gnantc , brcvis dcmonftratio. 8*. Explicatio difficihum S. Scriptura: locorum. Pmcio- via:. Epiftola ad Bullingcrum , in qua fcntentiam fuam , de prjerogativa Dci Patris contra Stancaiimi proponit : fcripu a. 1 561. M. S. Explicatio mitii Evangelii Johannis a (Laelio , ut tunc pu- tabatur i vcrum rcvera , prout monftravimus atcjuc mon- itrabimus , a Fauflo ; Socmo confcripta ; ab co lingua Po- lonica eft reddita. Catechefis Racovienfis prima , quod ipfo andtorc ■ 4111 Racovianorum tuiic antelignanus crat ; potilfimilm con cimiaufit, nullus dubito. Cujus rcformand^ cura Fau~ Ito Socino & Pctro Statorio dcmandata fuit: ut infra vidcbi mus. Porrocodiccm hunc , cundemcflc arbitror, cum i!lo,cujus Wifiwvius m Ubro fuo a. 1575» '^'^lf^" fo , fol. XI » meminit ; ubi crimini Racovienfibus obji- cit, quod m 50 refponfionc locum iUum Phil. ii. 6. tranftulerint , Noluit hanc rapinam . Epiftolje ad Staiuflaum Budzmium fuper quxftionc dc Maciftratu & ufu armorum. a. 1 574. M S. Contra hos qui prxexilkntiam Filii Dei propugnabaiv- Scr iptum , iii lucem cmilfinn circa a. 1 5 7 8 • ^^^^ ANTI-TRrNlTA.RlORUM. Judicitim de iiivocaiido Jefu Chriftd. circa a. i <7fl , cxa* itum. j/7>»-Art Advcrfus Tacobi Palarologi fcriptum c]uo,docuit Chriftum ^n lu tuhllemagiftratumpoliticum, &c. Nomine Ra- >vienhum , inter^uos , pr^eter ipliim Gregorium Pauh , ninebant Siekirimus, Czechovicms, Calmovius Schomal w , Nicmojovius , &c. Qui omnes urgebant, nonhcere omim Chriftiano magiftratum pohticum gerere. Scri» rusis hbercfta. 1575. ^ Tradatus de Rcgno Chrifti millenario : circa a. i coo raratus. MS. • M9o » Interprctatio verborum Pauli I. Cor. YIlLUmis e(l Dcus ater ex quo o;jz«M,&c.Lingua Polomca a Pinczoviis confcn- taeft: ut tcitatur A. Fricius Modrcvms , cap. i trad r .f l ^"f.^^^arata eft a. i ^^^.Hmic hbrum fub Greaorio auhhiccoUocandumeflbdu^mus, ideo , cuod iUe^^m" - na pars fuerit Pmc2oviorum:prxterca vero , quod in eo aduntur taha, <]uar pianc conveniunt cum ipfius opinione* iiam tunc temporis fovebat. F""one, MARTINUS CROVICIUS Eques Polonus oftor ecclefix Pinczovienfis , poft Piafecenf?s pmpe Lubh- 'um , ubi etiam vita fiin(ftus eft a. 1 575 , me^ife Decemb ]|tus, patroni fui vm dluftris Nicolai Olefiiicii Pinczovix V^h^ dextentate hberatus, cum a memorato EpSd qm ei ahas,am nocere non poterat) acerbis impeSr ObromjluroKytneypra^vdvycey naukiChrKescianskicy na TKecnvkofalky^vy vo-xvy nauce B^ymsl^ey , %orey l^altZ ^te^ismem hroni ^ndr^ey BisiupKrako-fvsl^^^^^^ Jfut^^ w Budzinium fqui cam Hiftori-c fu« ^ermt;mPiaskia.i57j, cxarata. M S. Li qua incuS ^covienfes quod Magiftratum cx ecclefia exclurt: doc^ onromagiftratumeile nccefrarimn & pofTe Qdmm X Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. BlBtlOtHfiCA Teftamcntum ultima; fuae voluntatis,inquo<5uia Ggerit,& quaecumeo aaafmt cnarrat. M S. Cujus autographum parentum noftrorum aetate , hnt paies Jacobum Milium Paftorem Reformatorum eccledx Beizicenfis m Poloma : apudquem memoratum Tcftamentum fe vidilleac legilFc Andrcas Winbwatuis milii retuht. ScripfiHe eum prarter memorata,contra vulgarem deTti- nitate ac pcrfonaChrifti opinioncm haud oblcure innuitAn- dreas Dudicius in epiftola ad Thcodorum Bezam Vcze^ iium , dum fic inquit ; Hoc tamen tantum ahc(i , ut infaatH- fus unquam ftm , ut ctiam libcnter frojitcar, totam hanc ccde- ftcm doctrinam fecundum Dcum , clarilJmis illis magnaquc doShina , ingcnio, judicio , pietate prMs viris ^potijjimum dchcri: iyicujus glorix focietatem , jure fuo-\>emunt, ^l- ciatus ; Cr Gre^orius Schomanus , & Kroyicius, Soa- ms O' AliiPr£\lantijf\miViri , qui tum jcrihcndo , tumdo- cendo, flurimum operx ad hanc illufirandam do6h inampofue^ ALEXANDER VITRELINUS, m pfimot- diis rcformationis in Polonia , anno videhcet M j 5. ' ^^" ftor Pincxovije , lUb protcaione memorati Nicolai Ole- fiiicii : poftea Wegroviae in Podlachia , fub patrocuuo Jo- hannis Kiszka: Generalis Prxfidis Samogitix , &c. Tudicium Ecclefiarum Polonicarum , de eaufa Franalci Davidis , de vera hominis Jefu Chnfti , FUii Dei viventis invocatione: Georj»io Blandratae & c^etcris m Tranfyivama fratribus tranfmiaum fcriptum in lynodo celebrata m Beb- zyce a. 1 579. die 14 Aug. & ab Alexandro Vitrehno omni- um Miniftrorum nomine fubfignatum.ImprelTum Clao- diopoh in officma reh(fbe Cafpans Helti a. i^T^.habens allcriptum in prima pagina dictum Mat. X. 5^. 35. * praefixam prxiationem Miniftrorum Claudiopohtanorum: in ^ujus calce haec ieguntur \ 2«^ vr ro Polonifratrcs, de Bd~ ftifmo O" nonnitllis aliis , qtut ad prcecipuum qu^flionis injti- tukejeopum non faciunt, huic fcripto obiter injperfa attigerunt^ copjulto , ne non mijcenda mijcerentur , nfve longior imprejjior^ tontingeret mora, prxtermifimus . r ' Idem cum conhjtatione a facobo Paiarologo fadta j it^' l^tciTum m libro cujus mn\\iS',Defenfio fr. Davidif innegotia Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 47 . nonmocando lefu Chriflo infrecibus. 1 580. 8*. Ue BaptifmocontraFauftumSocinum. MS. bpiltolaadChriftiaiiumFrankenconcra opinioncm cjus 8^ Pol^Ts.^^^ Jolmms«.ia,pt« ^^'il^^^Pa^^rp' ^CHOMANUS Rauboncnfi, E xlf^i P^^czovi^., ub patroonio Nicolai Olefiiicii, m^n^^* Chmielnicia: apud Johamicm OJefm- m,indc Cracovu: ufquc ad cverfioncm hujus ccclcfia', ac dem Luclaviais , undc Chmielnioam remieravit ac ; ^r^a/cnjauscft^circaa. M9..rubidcm"i;;u quo gonus PauJj , co«taneus ejus , decefllt. ^ ^ /«ip^JohannisNiemojeviicontraexcerptum ex difpu- ^ Jjne Fauft, Soaiu dc Jefii Chnfto Scrvatorc, La3- ^ccjufinus, quemprolibensfiiis, cx S. Saiptura col- • ""^"5^ ^-ec^^fet , ufque ad amium 1 590. ^s. Fttet verbis iJlis Dudicu , qux fuprafub Martmo Crovi^ > F T?S^i* c^"' ^ > "^^nioravmius. d-^TRUS STATORIUSThonviJJaxiusGallus dipulus Bezx, venit m Poloniam a.i < 59. ubimluW /'•choI^PmczovienlisOrfiaofuccefrit. "»^«"0^** ly ' f Stancari dogma a. 1 5 , Pinczo- vpiftola ad Remieium Chehnium , qui ipfi juflu Svno- -^^^ p^^-^oncmdcSpiLsLlSr tSa^^^K^?"^^^.^^?^"^ Polonicam tmns- curafQmabufq^PrmapisNTcoIai Radzivrlii Palarini Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. ,6 tranna,,om no.unaam SSV H^S^es. LiCn..mus. s™,Och,. S^st Blandrata , Alcams ; Crov.cms , Thcnaudu. , Vltrc. liniK , Brelius , Greg;orius Pauli , &c. , , . t>/- t 4 REMIGIUS"( EraGBO Otvmovio MARCIA- NUS)CHELM1US, Eques Polonus , Vexillifer Pa- nodo I^niov>en(i die Novemb. anni memorati oblata . ? Waudoris- inquaquxftionemmovetdeSpiritus SMocl^^ quai n.Viur.. vocabat, ea ratione , 'u^uSrficorandiVl^, vuaPatreper^^^^^^ adeoaue ipfum Spuitum Sanaum petamus , &c. Hanc ipSem ldo^memoratus PetrusStatonus Chelmio pn- "^S^^r^TT^s' yi^O V lU S i Woyslawi., Tmies Polonus , Archiameranus Cracovieiifis , port Ca- Ks fcenfrs & Dux exercituum Regm. Pnmus E ■ cS Cracovienfis , in qua Gregorms Pauh a. 1561, pa ft^em eeit , patronus. Is typis imprimi curavit, ^da S&i CoUoqunque Scrymcenhsanno 1567 . cele br^ aim ommbus iefpinfiombus , eorum qm negaban Ve^«rrfeu Fihum Dei mundum hmic viltbdem cum Dec rreafre S aficrebant initium fuum habmile tempore Jo banmsBaptiilx &1ohaiims Evan-ehftar : ob)e6hoiie paSs Erint autem m dilputatione hac collocuto !l IbSuidem parte Georgius SchomanuS , Grego ^Sspluli Brdinenfis , lohannes Securinus , Matthias A^ CusTlohannesBaptiftae Lkhvama , Maitinus Crovic ^s S mon BudnJs, lacobus Cahnovius : fcnba: vero Siendus Kofcienski & Stamfiaus Budzynfla feu Budxir^ Z Porro ab hac parte , ( qm mmimm Dominum lefur cirmumante raatrem fuam cxtiuirc aireverabaiit ) loha^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitahiohum* 4f :!5 Cazanorius j Staiiiflaus Farnovius , loliaiincs Niemo- •vius ludex Inovlodiflavieniis , Nicolaus Zytno , lohaii- Falconius , Martiniis Czcchovicius , Daniel Bilinius : ..riba: autcm , Laurcntius Cnfcovius & Thom.is Stviecho - is. lOHANNES CAZANOVIUS Eques Polonus. Fuit Go- 'fio lere homodoxus , atque ejus opinionis horainum xlcliaftes i poft: vcro liibjudex Lucovienlis. Contra Calviiu cpiitoias ad iiatrcs Polonos. Tnbmtur ipii etiam , ab Andrca Tricio Modrevio, li- r contra Trinitaiios confcriptus, dum Sylvx i . cap. 6. ilc quit ; Hsc , & plura alia. , coUmtnt ex Jcripturis tejlinio- i, qui loiitatctn efjentix Vutris FiLiidcmottjirare nitmtur. IX quidem tejlimonia. , Bcrmrdimis Ochinus Italus , O' lo- .<nes K^at^anovius nojlras, fingillatim CT accurate , mea fcn- itia , conf utarunt , in fuis libris. ^^lias etiam colloquium , no Chrifti 1565. Petricoyui: hahir:»- . clucidavit. Nos bre^ :res erimus. &c. NICOLAUS SIENICIUS Equcs Polonus > Igo Demofthencs Polonicus dkl^us , Archicamcrarius lelmcn/Is : in Comitijs Petricovienlibiis aiuii 1565 , ««Marlchalcus fcuDircdlor delegatorum ordinis equd^rist I dcmque in colloquio cum Triiutariis habito , iiuerlocu- TcxparteUnitariorum. Fuitejufdem teie fcntentix dc ] rfoiu Chrifti , cum Goncfio & Cazanovio. Omnia acla tam Regni quam Ecclefue , dihgcnter in u- I m collcgit : qui codex M S. poft cjus obitum Zamofcium « latus & illic allcrvatus fuit. JOHANNES NIEMOIOVIUS Equcs Po- hus, ludex terrx Inovladillavienfis : quod munus, Um- «ionimlkraampiexus, fponte liu abdicavit. Diiputavit 1 er pra^cipuos , contra Truutarios , in mcmorato coilo- • Jo Pctncovienfi a.i 565. Obiic Lubliiii a. 1 598,^1^ ^xMaji. Pnus Chnfti aiite narivitatem prxexiftentiam urfit, poft • ro in Racovienlium feu Sodni fcntcnriam conccirit. Demonftratio Eccleliam Pontificiam , non circ Apoftoli • i -n , neque fan(ftam , neque unam , neque Catholicam : 1 lul & rcfponfiun ad calumnias Doaoris WiIcQvii. Pclo • i;c. Coatrt Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 5 I B 1, I O t W fi 6 A ContraEmmanuelemVcgam, decoena pomini. Pol Contra Povodovium Cauonicum Pofnanicn eni. quod faiptum citatur a Czechovick) in Dialogis Chnftianis a. icyc , inlucem emilTis. Difputatio cum Icfuita LubUm habita , a. 1 5 8 1 . EpiftolaadF. Socinum , contra ejus exphcationcm ap. VII. adRomanos: data.a. is^Ij n.Febr. Eadem Belcncc a. 166^. 8». • « r Epiftoli' a3 F. Socmum de Sacrificio & Invocationc Chrifti : quarum prima fcripta eft a 1 587. ulc. Pebr altcra codcm anno z 5 ApnUs. Utraquc infcrta cft mtcr Mifcella- nca facra Socini. . . •. ■ 1 Scriptum contra partem quandam Difputationis Socmi dc IcfuChriftofovatore. Pol. a Georgio Schomamio Latmc redditum. , r o c ^ Epiftola ad Georgium Schomanum, dc ufu & hnc cceiiac Domini , Polonice.^dataa. 1 588. 8 Martu. Eadem Latme adjuBaaF.Socinide Cocna Domim trada- mi , cum ciufdem refponfionc. OratioadReffcmSigismundum III. In qua cxpoftular ac qucntur, de ccclcfe Cracovienfis everhouc : qux hor- rcndo ac inaudito modo , anno 1 5 9 1 acadit. MARTINUS CZECHOVICIUS Polonu. velLithvanus. Prarceptor& Minifter ecclcfia: V.hicnlis , poft Paftor hi Cujavia , & tandcm Lubhni. Vixic adhuc a. 1608 , quo videtur obiifle. Opinione d^ Truutate rcjc- az , Chrifti praecxillcntiam fecundum Gonchi placita, cum Niemoiovip propugn^vit:verum poftea cum eodem ahilque non paucis , circa an. 1 570. Racovienfium ac Socuu (cntcn- tiapi amplexus cft. Dc P^iobaptiftarum origine, &dc ea opmipne , qua infantcs baptizandos c(k in primo nativrtati^ cowun exortu creditur. Typis Theophih Adamidis. In 4«. Iirimptus 11- luftri ac magnifico Dno. lohanm Kiszkae a Ciechanowiec Gcncrah Prlfi^ Samoijitiac,& in M. Lithvaruo: DucacuS.K. M. Pincernse , &c. Lublini 7 . Idus Apr . a. 1 5 7 5 • TrzcchdniRozmowa, &c. I. e. TrHtm dicrum col- loquium [niquo Chrijliams , Ev^y^elicm , & J^ontihafjS mtfodu<;mitur loquentes ] de quibuiaam wucuUs fideii ,. ANTI-TRINIT ARrORUM. 5t 'rafcipue vcro dc Pacdob^tifnio. Conicnpmm in Nics» viez , & dicatum Prinapi Nicolao Radivilio, Duci in Oly- a & Nies wicz, Palatino Viinenfi , a. 1565 , die 6 Tanuarii. ^.dditum eil ejulHcm monitum fuper fufFragio Nicolai We- rogovii xMiniltri coetus Vilnenlis , de pxdobaptifmo. I- .*m , ( ejufdem ut reor ) Brevis relatio originis contentio- um circa Baptifmum , primum in Lithvania , poftea in bloiiia motarum. Omnia li^ec typis imprefla funt, LoC- i in typographia Dn. Kiszka- Incilons M. D. Lithvanii : cr lohannem Karcanum e Velicia , a. 1 578 , 40. Pol. Rozmowy Chriftiankie , &c. I. c. Dialogi XIII. dc inisRdigioiiis articulis^&iinpnmis contra ludaicas febulas, uibus Cluiftum & ejus EvangeUum calummantur. Apud ^lexium Rodecki , a. 1575. m 4«. AdjmK>a cft ejuldem Appendix de vita & monbus pnmitivac ccdef\x Cliriftd : ic]uademonftraEnon liccre Chnltianis , Politico Magi- rratu fungi , gladiumve gererc. Latine. Novum Tefiamentum'c Graxo in Polonicum tranfla- im, cum nonnullis annocationibus. a. 1 577. 4"». apud Ale- ium Bodecki cxcufum. Racoviac : <juod :amcn in titulo on additur. Reljjons na Ikript Staniflawa Farnowfkicgo , ktorym ;ode Liclawlkac rozcrwac utihijc. I. c. Keijjonlio ad nptum Staniflai Farnovii , quo «oncordiam Luckvicicn- m fubvertcre nititur : infcripta Dn. Floriano Morftinio 0- larumVehcenfmm prxfcao. Scnpta a. 1579, dic 17 , tniijfcddemuma. (580 , adjunclra lequenti operi , iniu- :m emifla eft. in 4». Rozfadek na wyklad Katechizmu Kliedza Pawla Gilow- iiego , lego Milolci Panu Sraniflawowi Taszylaemuz clawicz uczymony. i. e. ludicmm fuper Catechefl Pau- Gilovii Miniftri [EvangeUei] adDominum Stamflaum iliciuin deLucIawice. lcriptaa. 15&0, loknuarii: 8C quenti 1581 aimo impreflk 4°. Excudcbat Alexander urotHnczyk. Huic libro adjunaa cft , memorata Refpon- ) ad fcriptum Staniflai Farnovii. Vindiciae fuorrnn dialogonim contra lacobumTudaeum dc .•izitz.a. 1581. PoL Diijniutio lohannis Niemojovu & Martini Czcchoridi , w Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 300 H 4 j^^ BlBLlOTMXCA tublini in templo Jefiutarum , cum Saccrdotibus Warszy^ ao & Jodoco , ut & cum Scvenno Domuiicaiio , babita a. I < 8 1. ab ipfo Czecboviao Polonico defcripta. M S. Obiecliones in Paufti Sccim cxplicanoncm mitn Evangc- lii lobannis : quas protuiit ottenius cxphcatione flatrum in illa vcrba Erat npud Deum iUe Xayei hotno Chriftus , id eit , Soli Deo notiis. Scriptum hoc Czechovicio rccitar.tc , exa- picbatlohaimes Voidovius: reperitur anto- < • memo- ratac Explicatioms Soani. . , ExpUcatioVlIcap. Epiftolx ad Rom.ar.os. quam primo fratribusGedanenfibus, poftea vero Synodo a. 1584» Wc- urovix congregata: , propofuit. . Exphcatio m prmmm caput Evangehi lohaimis. i ol. STANISLAUS F ARNO VIU SicuF ARKE- SIUS Polonus. Circaaimum m68 a am-ns Unitarus ( qui primo Pinczovii , poft Racovienles , a prxcipms com- moratioms fux loas nuucupabantur ) lchifjr^a leat, ac San- deciam ad Dn. Stanillaum Mezvk Satrapam Sandcciae ic contuht: fubcujustutela, eccleham ac rcholara celebrem illic liabmt. Fuit Gonelio homodoxus m dodrma de pcr- fonaFilii Dei, cujus prarexiftentiam ferc fecundum Arii placitum aaiter propugnavit, & ob eam maiioratmii ichU- inafeat. An Spirituln Sandum , pro pcrlcma cum luis aflcchsduxerit, necne, non adeo certum eft ^ poltcrius 1 camen verifimUms eft nullam emm hac dc re cum Soam fcquaabus difceptationem liabuerunt : vcrum id ccrtum dt cos credidiirc , nefiis elTe Spiritum S. invocare prccelve ad. cum ftmdere. Baptifmum adultormn , idque per immcr- 1 lioncm, prout&cxteriUmtarii, Farnefmsmtcr fuos in- j ilituit. Duravit is Farnovianorum catus m Polpma aU- j cuamdiu, &ipfeFarnoviusa. i6i4> adhuc m vms erat i j poit cujus obitmn plcrique cjus fequaaum carteris ilhs Um- cariis, Socino homodoxis , fe adjunxerunt. Opus Polonicum in 40. quod ohm vidi , titulum vero cx- 1 fcnbere neglexi. WiQiovms in mox memorando codjce, a- , lat hbrorum Farnovii prxtoncm adPolonos:qua: an dido operi, an vcrdaJjis ejus fcriptis , praefixa fit certo alle- . xere haud poflum : Budzinius cnim cap. 52. rekrt , Far- ^ovium ahquothbrosin lucem emifiile, contrahos qui Anti-trinitariorum. 55 '(hovius firpius ■ " ' iibro;; liib hoc titiilo ; Okazaaic zr. . ania, y wy-naiiie jprawdziwcy nauki. 1. c. DeiTiondratio falCidoiiis & confclho vcra; dodlrinx. Dicit autcm libios hos nuper (fcribit ha;c a. 1 57 5) in iucem ^rodiiife: ciratquc hbri deDeoPaue cap. primi folium i(>6. lib. dc Fijio Dei cap. 17, folium 447. (Sccap. 41, ol. 597. & lib. deSpiiku Saiicto cap. 14. fol, 704. b. fcu ?ag. 1408. Oiiis horum liborum aiidor fuerit , an Gone- lus vel Farnovius , an ipfe WiHiovius , an vero omncs jun- :l:im , non habco coinpertum. Ca:tcrum hoc fequcns , •arnovii opus : Libri contra pacificationem Ludavicenfem: Staniflao Sza- i anccio GiftcUano Scndomirienli mfcripti. In his (cnten- lam corum qui Filium Dei antc matrem fiiam extitilTc infi- iabantur , oppugiut. Ad hoc fcriptum Martinus Czecho- •iciusa. 1579, refponfum dcdit. Libcr Prccum Polomcarum, a vidua Zabawsldi,matrona lobiU , e Farnovii ccctu , in hicem emirtus cfc. STANISLAUS WISNOVIUS PoIonus,Far- lovii fbcius cique homodoxus : Paftorem epir m Luc- pcwice fub patrocinio Stamflai Tafzycii, qui pollea paftorc jo Wifiiovio rchclo , cxteris illis Unitariis , qui Pvaco- iani cognominabantur ^feadjunxit. Rozmowa <) fzozcreg znajomofci Boaa Oyca, fyna jego, Ducha Swictego , &c. 1. e.Diaiogus de hnccra cogniuo- c Dei Patris, Filii ejus, & Spiritm fandi, uiprimis de Filio )ci & advcrlario cjus : de vera & falia ecclcfla , & certis ea- im lignis : icem dc prxcipius dodrinis & inflitutis vers xclefia: Domini. &c. Prxhxa cil Prxfatio ad lidelcs , a, ^75, diei^Fcbr. Luclaviciis fcripta. Conunet hber is ol. 91, lcTi pag. 181. 4°. STANISLAUS PACLESIUS Polonus. Unusfuitm- sr primoseorum , qui m dogmatade Trinitate ac l^xdo- 'aptifmo invcd1:i iiint. Paftorem cgit Lubhai fub patrocinio renczynii Palatini Bdfenfis & Satrapx Lubliiicnfis. Ibidem >biit a. I <;(j ^ , pollqium prius fcnpro confignaflet , Tellamcntuin ultimx voluntatis liuc : quod laudarur ui Lipra fub Martino Czechovicio mcmorata KeUtione dc ori- ?ne coutcntioawn circa Baptifmum» D 3 10- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBLIOTHECA lOHANNES FALCONIUS Polonus vcl Lith- vanus. Catechifta & pracceptor Scholx in Biala Podlachix, deindc ecclelia: Mordentis in Podlaclua muiiftcr. Diverlus hicvidetiuralohannePalcomo Phyfico & Mcdico Hame- lcnfi, qui obiit a. 1 586, 16. Nov.Fuit homodoxus Goneho, fluieum a Tnmtariorum m iuam pertraxit lentcnriam: prout tcftatur Wengcrlbus, SlavoiiLE Rcformacx hb.i.cap. 1 6, fcripfit prout idem ibidem refcrt. De Ecclefiis Lithvanicis. THOMAS EALCONIUS Polonus aut Lithvanus , Geor<^io Blandrata audore aTruiitariorum (kcnsabftradus cft Kfte Weneerlcio d.i. Fuic primo Eccleiia: Cathedralis LubUmmyfta/demdeeccleliaftes Prmcipis Nicolai Kadi- vihi Ducis Olyae ac Nielvifii^Palatini Viincnhs, &c. Harmoiua exquatuor Evangeliftis. Pol. Domina K i s c i a N a Palatma Viteplcenhs, lohanms KiszkxaCicchanowiccmater. EpiilolaM.S.ad Synodum Brcfinenfem i ^fi^.cclebratam, fuper quxftione de Bapiirmo , prout refert Budz.cap.4i. Prmccps AN N A R A D Z l V I L I A. Epiftolaad eandcm Synodmn dc eadem matcna. MS. LAURENTIUS CRISCOVIUS Eques Lith- vuuis. Pallor cccldix NielVicfenfis m Lithva-ua , poftea aliarum in cadcm regionc. De vero ac fundamentali ufu ccrtx falutis, ui pacata con- fcientia hommis, Dialogus quatuor Fratrum Legis Chrifh; ab ipfo e Bohcmico ui Polonicum verfus eit , & nnprcslus Szamotuliis in Majori Polomaa. 1558. . SIMON BUDNiEUS Mazovius(ut opuior ) Mim- fter Eccle(iac Kleccnfis fub Principis Nicolai Radzivilu Vil- ncnfisPalanmproteaionc: poftLofcenhs, (ubpatrocmio lohannis Kiszke Caftellam Vilnenfis , &c. Deiapius dt inopmionemdeChnltoDominodivmocultu non hono- rando, &nonnulla alia Semiiudaizannum dogmata : ac ejuiaem fe£t^ hommum in Polonia hypcralpiltcs hnt , ha- buitque aliquamdju (iios aHcdas m Lithvania & Ru lia: 1 o^ lohicx Provinciis. Veriini a cxtcris Polonicis ac Lithvamcis Umtariorum ecdefiis , idtoc minifteno dcpohtus ac ex- ^mmumwtusdt, a Poftea wmea opiwones luas Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANTt-tAlVaiTARlORUM. rrac1afIe,atquecumfi-Atribus in cratiam redii(Tl* perhibcturj Libelius dc duabus iwturis inOiriilo,cum quo cdidu bre- fcriptum , cui titulus, Brevis dcmonilratio , quod Cliriftus non fit ip(e Deus li ell pater : & cur iii lacris literis appellatus fiietit & pot- Deus fit. Apologia Polonica. Biblia Yeteris & Nori Tcftamenti Polonica,ad fontcs He- aros & Grxcos cxaminata , eicula typis ZaOawii in Lith- nia in rypographia Matthix Kaviezmii rrxfedi Nicfvi- ifis, ejuldcmque ac fratns iplius fiimui pubhcata a. 71. apud Daniclcm de Leczyca. iii 4^. Refutatio argumehtorum Martini Czeciiovicii , quxpro itcntia fuA,quod homini Chriftiano non hccat Magiftra- ! n Pohticum geitre, in Diaiogis fuis propofuit. Lofcia. 74- Novum Teftamentum Polonice. 80. STANISLAUS BUDZINIUS Polonus. Operam fuam Jvavit Johanni aLafco & Francifco Lifmanino , tanquam ' :rctarius : hinc Hieronvmo Philipovio Palatinatus Cra- «vienfis Quxftori , in teloniis exigendis. Fuit cjuldcm o- Iiionis cum mcmorato Budnxo, & his quos mox mcmo- i>imus. Verum anno 1588, poft duodeam annorum ex- c Timuiiicationem , reconciJiatus eft Ecclcfix. Miftoria £ccle(iaftica,eorum qux ili Polonia, eiquc con- tminisregionibus.iprimordiisrefotmationis , Miipe ad 2 lumi 5 9 5 ,in negOfiorciigioniscorttigcrunt.MS.Polonice, J ifmusOtvinoviusreftatur in vita ipfius,partem hiijuS ope- 1 in mambu5 cujuidaiH infidelis (quem non nomiiiat ) pe- jiftola ad Synodufii Racovianam , a. 1574, eiara- m qua fratrc^ ad concordiam cohoftatur , ac ufum ar- "a ^'^^^^^^'^^'^«^ue ofiicium defendit. MS. Pol. *^piftolaad Greg6rium Paulimqua itidcm , Magiftra- t T pohticum St at ma, homim Chtiftiano licitum efle ^e- ! propugnat: fcripta a. ^5-74. M S. 3ertgii6Chriftimilieiiario traftdtus , C6hfciiptus citca at59o. MS. *^ RANCISCUS DAVIDIS Hwigarus. Supcr- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ■^^ BlBtlOTHECA hitcndcns fcu Epircopus Umtariorum in Tranfylvania.Anno \666. & fequentibus , una cum Gcorgio Blandrata , fub patroamo a^ prx-fidio lohanms Sigilmundi Prmcipis, con- L Trinitarios acriter difputavit : atcjue eodem blandrata potimmum audore ac focio, contra eos non paucos libros , fquosfupra fub Blaiadrata recenfmmus)in lucememii,t Pcft- Viodumin fcmi;udaizaiitium dogmata delapfus,dum dodn- nam dc Chrifto Domino non invocando fpargit ; tanquam imiovator , a Chriftophoro Bathoreo Tranlyivan,a; Piin- iipe, condcmnamr, atque Dcva: m carcc-icm con|ic.tur : xxk iuio 1 579 , die 1 5 Novembris , ,am fcncx , viu fun- Epiftola ad Ecclcfias Polomcas , fupcr qiucftionc dc regno inillcnai-ioIcfuChriftiliicmterris. Albaluhaa- ScDualitatctrac^atus, in tria capita diftuidus. C/« aJ- ''"Saatiis fccundus, Quod mius folus Dcus Ifraclis Patcr Chri{H,& nuUus alius invocandus fit; conuneiis thclcs XV. in gencrali fynodo Thordaiia propofitas. /trm , Traatatus tcrtiusi Obfervationcs m thcles Georgu Blan- *^'Thdcs trcs: quibusfermctrigintathefes Blandratam oppofmn-e, teftis dt Pala:ologus,Conf.Iud.Eccl.Pol.p. 151, Tibcllusparvus,.XXXTlie(lbus Blandratx oppofims, inquodilleritui Xcfum Chruftum vocari nunc non poflc li?um, camnonfitverusDcus: lcfum mvocari non pofle inprccibus: luftificationcm & prxdcftuutionem , a Lu- thcro & Calvino malc fmflb intelleaas: De regno qus Mef. I fia: , quem forc propheta: divinarunt , qm eflct lelus Clm- , ftu«:. Anno 1^78 iulucemcmiflus. ^ ^ .„ , i Thcfcs fcdccim , tribmt ipli Poirevinus Se<a.m. caj). 7. . in q-oRrum prima diat eum Dominumlefm ex lofc^hjcmnc conccpnm e|r aflcvcrare. Porro in XI. (^'^'^^^P^f^^^ (hdejcrcndum , nif, quem ejiis frxcepta fcn>ando ,,f d.fcr^v Lis Has thcfcs (quas mihi videre non coritigit) necefle elt cum non longc an:c vitx fu^ finem exarafle ; nicmora- t^s pmm obfervationibus ad Blaudxat^ I^^^^lV^^'"' Chrifium leflmi conccptum de Sfiritu Sanao.Qmvi, m \ ne- (ijill, dcliUp Dci. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitar.ior.um. 57 Dc non invocandvo Icfu Chriilo ixi prccibus (acris > thefes / . propoficjc Faiilio Socino. Confutatio rc(pon(ionis Fauflin^E. i. e. corum, c[ux Fau- :us Socinus clidtis thelibus opporuit. Liber is , una cum roximc praeccdcnti opulculo, miprcllus tfl: in Dcfenfioiie rancifci Davidis iii negotio de non invocando lefu Chrifto 1 prccibus i opera lacobi Palxologi , MatthuE Ghru & )avidis Francifci Davidis filii , in lucem emifik a. i ^So.S». ^'ftiones nonnulla: : extant editic cum F. Socini ad eas efponfione, inter ipfius Fragmenu , Difputationi contra .hrilhianum Franken adjimtta. lOHANNES SOMERUS Pirnenfis Mifiiicus, ,ector Claudiopohtanus : adquod munus pcragendum a Jlandrata & Francifco Davidis e Gcrmama cvocatus cft- nout tdtatur Poacviuus Secl:. III. cap. 7. Ubi poftquW u-xit , Blandratn deinceps CT Francifcus Davidis criflas eri^ ■ottes/pc concepta,fcre ut hrnnquoquo verfus ea impietas fer- ■'Cret,aliquot dcligunt juvenes.quos ea pravitate imhutos Patavi- im mittjint^ut comParata majore literaturaji quem ca in ^Jca^ ^madecipcrcpofjint, idfaciant; mox lubjungir ExGer- nma itcm acccrfitum loannem Somerum hominem loafacem cdqui Grxccnojre videretur , ciim a Lutherams dcfeciffet* MiopoUtan^fchoUpr^ciunt: inhujus locum , quod unS umuxorcQr focrupellilentiacorreptus , diemnon multS po(i but , Matthium quoulam Polomm , tanquam Hcbraicx lin- u^pcritum, ficfujficiunt , ut tamcn ei prxeffct lacobus qui Tlalxologum vocabat , 0- in Grxcia natus fue^-at. Huic Mondant , tanquam Grxcas litcras , uti Grxco , callenti , ut Jf^i^^ corri^at. ^c. Florcbat Somcrus amio i t^a Fuij. rancifco Davidis in dogmatc de Domino lefu non invocan- o nomodoxus. Rcges Hungaricos cirminc elcgiaco dccantavit Thefcs de Dco Papano Trino , uno in efibntia', trmo in 'crlonis , ex cjus fundamentis defumpta; & pubhcate a. RefUtatio fcripti , quod Petrus Carohus fub titulo Explf. '^ationishdciorthodoxa., dcunovero Dco , Pa:rc, Fmo -SpurituSandlo, contraG. Blandrata:& Fr. Davidis cr .>res a. 1 571 , cdidxt. Adjcdi fuut traOatus variis de rc- ^ 5 bus Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ^ BlBLIOTHBCA bL- prjefiraeftUbrohmccpiftoLicujurdam, quHc voa- ba^rhLdorium Schimbergmm.ls cmm curavit ut refutano SctdmbSaius > pr^fi^^ fua prxfiuonc edidtt , qiuli In- vX^Hii ''^ i J^ 8'. Inopcrcilbcontmentur, Contotifobjeknum l quarum foaa mnu.o m , jul&cationc homims coram Deo , loanms Som- meri Itcm propofitioncs de cadem cxhibitx Semonbus rum exhibita Claudiopoh , 19 Scpt. a. 57^- « con fotTtio refponfioms , s Od^obt. audorc lohannc Sommc- '""^. Scopus fcptum capui. ad Romanos , Adami Ncufc- "4. Dcclamatiuneula contra pr^Edeftinationcm neotcrico- '7.' Dcclamauo contia u^ptifmum adultorum , loannis '7 TtfesdeDeo THno in perfom. , uno in cfe^ ex funaamentis eju. dcfumptx , loanms Somm"^^^^ nondubito qumacdemfint ,eum W^J^^, f T I oubUcatis. 1 Typl videntur Alexii Rodccu. "M'c S B U S ^ A L^^ O L O G U S Grarcus ex mfula Ch o oriundus . e. Imperatorum Coni^---P^?^^ profapia fatus. Reaor pnmarius kho ^ a mc poft obicum Tohatmis Sommcri . FranCifco Davidis ac me ZrL Som'cro flut homodo.us. Sencx Romar combuftus elt ob docmata fua , a. 1 58 S ' - ,^^f . ^ ^„,;mn- De Ripctano judiao Romx , & de damnationc optuno- rum& LocenWimorum hommum, temporibus PauU 'yi>eBaptifmo. Hune librum ipfe Pakoloj^s m Confu- tationc .Tudicn Ecdcfiarum Polomcamm p. 36«. ^o ^ t Z§^ntipf^U^apemf5, quorUm melims hic mc ^Hl^^\arri^mLB^.x4n '^eritatem , ahbt iocu..y Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitariojium. j Cr hdptifma cle qno loquuntur Eva>,gelia , ad nof fUos tefia- ; 'itoruM O- prdcris Dci non fcrtincre.docet liUr noihr de ar^ ; nento hoc. Hic tiuorum {uoruin operum facit meimoncm, ura neutrum nobis vidcrc coiitigit , idcotiuc non pollU- J is atulos eorum cxade tradere. 3eMaaiih-atuPolitico: LofciinLithvanua. 1 571. pro- t rante cditionem Simone Budnaeo. Hunc librum rcfSita^ r it Racovienfes Gregorii Pauli potilllmiim opera. Cui «^to PaI.EoIogus iterum oppofmt librum fiib hoc titu- pefenfiovcrarfentcntixdc ' .cu Politico: Itjdcm ila,budiixiopcraa. in^ . .a. Ad hunc Iibrum _ponUun dedit pro Racovienfibus 1 . Soanus a. i < 8 1 ..ju^dom Pab.;oIogi,ut & Mattliix GhrU ac,David,s,Fran^ » ;i Uavidis hlii,opera , emiftus cft iniuccm a. i <8o. 8° li- ' r Uib hoc Utulo. pefeufjo Franafci Davidis , in ncgotio de non mvocando ' cntur ^"1"° ^^^^^'c^uentia con- rhclcs ly. Fr. Davidis dc non invocando Jcfu Clurifto J prcabus facris , propohta: F. Socmo. <elponiio F. Socuii , ad diftas thefes. Francilci Davidis confutatio rcfponfionis Fauftinx udiaum Ecdeliarum Polonicarum , dc cauli Francifci ! i vidis , m qiLxftionc de vcra homiius Jeili Chrifti, hhi Dci ( ^ cntis invocauonc. "iii^c* id Z^^TvTr ^^"^T^'^" ecclcfiarum Polonicarum, t m. , r L ^^^^^^'^"fis invocationc. Authorc ciarifll- C ^^Thcob^^^ Dodorelacobo PalxoWo . F^^i^adt pra^fatio, adomnes fratres & Miiuftros ; inf ^^"'^i ' ^^""^ ^^^»"^' eft lolus P^cr , pro: itis. Huic confutationi inlertum eft, Ib Tranfyiva.iorum ad N. N. In ouo ha- Il^/;!^''''"^'^' mcmorata: controvcrfia: cauli , m h "ntur n r ^V'' "^^'^«^^«^ Dcfenfione coT- t .n^lf f^f .«^^"«^adMoenum excufa,poftc^ J^tca ut & proptcraliacjufdcmgeuensin carccrem con. jcclmu W Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Maag. 300 H 4 B I S t I o T :t r c A jediim fuiiTe , refert F. Sociuus cp. jo. ad Radc* cium. MATTHIAS GLIRIUS Medicus. Praiicilci Da- vidis , Sommeri ac Pahiologi (bcius . Huiic videtur uinuc- re Poircvinus in verbis illis cjua: fub loliantie Sommero alle- gavimus : dum dicit Marthiam Polonum Sommcro m regi- mine fcholx Claudiopohtan* fucccifillc : verumPolonum eum fuilfe dubito : fuit enim loliannis Sylvani & Adami Neufneri ( de quibus mox ) focius , ac pcrlecutioms corum ia Palatinatu particeps. De eo (criDit Martinus Ruarus cpiftoU ad Abrahamum Calovium : Dietrichus Dorfchiu: , qui idem CiT NathanaU Manus Matthania, ataue eti.im Matthias Glirius , derej^m Chriflipiin^ judaiKat. Opus iftud Nathanaehs Ahani Marthania , hnjrua Germanica editum ellc dicitur a. 1 578,^ fcmijudaizante 'contrarehgionem Chnftianam. Idem Latine M S. lOHANNES GLIRIUS. Tra^at. de Vcteri & Novo Fccderc. . HERMAN van VLECKWYCK Bclga. Difpu^ tatio de vulffo reccptaTnnitatis opinione,quam tcmpore in- GuifitiomsinBelgiohabuit cum Eratrc Corneho Adriam Fla^rellatorc , (vulgoBroer Cornehs dido) cujus opcra, di(putationchacpera£ta, ob fentcntum fuam , Brugis in Fl.-uidria ijTnecxufhiseft, annoi^^^» die loluiui. Lc; cinurDifpScatiohjEc, Bclgicahngua conlcripu, mvetul- timmo M.arcyrologio McnnonitaL-um , in quo intcr mar- tv-cs eft rclarus : verilm reccntioraexcmplariacaitrata luiit.. Editatamcn cftitcrum Iborfim. Exhibet etiam eani Gt- rardus Brantius Ecclefiaftes RcmonftrantiumAmfte xdami, lib. X. Hiftoria: Reformationis quie m Bekio accidic. lOHANNES SYLVANUS Infpeaor Ladcn- hurfrcnfis , & (utquidam pcrhibent) Supcnntendens Ecclc- fi-arum Palatinatus Rlicm. Pra:ccptor quondam Frideua Elcctoris. Ob rehgioncm capite muiclatus c-lt a. 1 5 7 2- ContraEutvch.^^crroremGermamce, 80. Advcrfus lohannis Marpach hbros (m fallor , m kribit Bihhothcca Gefueriaiia;duos. Poftea ubi dcfeccrat ad Samo- lacenianos > Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 AWTI-TRINIT ARl OR UM. In aefenfionemhxrereos Samorarcniana: rcii Scrvetarue •:ipfilleferr.ir : qaxtamennon fumcaira * Ibergciilis. Qui cum per dcceniHum miniftraHcr , ob re- ;ioncmiTnacummcmoratoSyIva!,o, in Pdatinatu infe- ^n, annoigyi. m carccrcm conjicir-r ; unde mirabiH odo elaplus prour Bud.inius cap rcfot , m "S- Ivamamlccontulit. Vcnim cum ^ ,ii,c i perScuW rranrqueira, mmime tutus cflct, ncccirelLbu^ Con- mtmopohm concedcrc EpiftoJa M S, ad liluftrcm Dn. Belcerium , Johanris an 11. Iniperatorem: fcripra Hc.dclbcrga a ic^r iaepiftoIaC^far mtcrcepta ,^procuiavit , m (prout S* us) cum Sylvano in vmcula cofijiccrctur. Scopus feptimi capitis ad Romanos , fcriptus a i C7i atus quafi IngoHbdn , a i c8 ^ , 8„. ^"''^ M7t. & ANDREAS DUDICIUS ab Horecoviza Sbir •IIatus,Hungarus: primo Epifcopus TimenrL^pXcho^^^^^ enfis , actandemQumqueeccIefienfis: S. Cr W onfiharius & ad Rcgcm Polo.u^ legatus.Ouo^^irnomi ' • clcri Regni Hungarici ad Conciliam TridciiWnm^J ? s. Ubi vihs RomJti^ Ecclcfia: arc^l f,?" r 'p^' rpl.cui/rcr Rcformatis rctpSr? kJ^^^iS^^^^g^.t^ r Rcgni indigcnas m Comittis PerticovieAlIbus .nn w c?; oputus,uxoremexnobihStr^^^^^^ ortua Zborovu Caftellam Cracovicn/is fihL , C 1^^^^^ ilum Regmam nomine , Hieronvmi Mofcorovh lonif, m, procreavit. ^lmc, ami aibirmrcrur & Refo^^^^^ Ivim fequaces , m multis adhuc reformatiSifeicr; mns verocernenseorum acerbitarcm erarc^tuS ' 'i^ XT ' ^^umquc patronus extitit. icnoiam Natus eft Buda: in Pannonia a ic, . vu t> Vic» Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reprcxiuced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBtlOTHECA Vitacius, fcriptoconfignata, cxtat. Scntentiam Umtanorum de Deo ac Filio e,us lefii Chrifto, potiliimumexTranfylvanorum fcnptis , a (.e- oreio Blanclrata & Francifco Davidis m lucem cmill.s , hau- dc fe atetur m epiftola ad Thcodoruin Bezam: m qua hxc inter alia fcnbit j Sed ut quid tamen de dupbus cUr.jJims tlhs yiris G. BUridratci Francifco Davidis dicam , proftcor co-^ ram Deo ataue ejus ^ngelis, non me cuicQuam horum auaori- ZpcrmotlmM^.utereccpa pajfm cle Trmtate opmme difccderer,,. Ilbl etiam fanae ajfirmare fcfum , me neutrum hLmunr.^mvidiffe. Quarenullacum illis tam ciraa mU ' cmicitia hucrcedcrepotuit, nullum beneficium ab dUsfrojcElum 1 quod oculorum nnhi acicm fcrjlrtngere queat. Itaque non Ltuitillorum mihigratia atque auflcritas jucum facere , « tufairoconiicis. Ncqueullaomnino ullius hommts auaoritas taL c^cPojfit, qux meayera petate abducat. Hoc tamcn tZuJaieL utinficiaturus unquam fm, ut ettam Ubenter vrofitcar totam hmc ccclelkm doeirinam fecundum Deum , clarijjmisilUsmagnaquedochrini, ing^enio pfcia, pietatc IJtis viris fot^nmn debcri : in cujus glon^actetatemf^e %o -vcmunt , Cr ^kiatus^O- Gregorms Ubomanus,Cr J^o^ yicius , Cr Soeinus , CT aUi pr^antijjim viri qui tum jcrt' ' bendo,tum decendo , pluritnum oferx ad hanc tlUi\lrandam do^ arimmpcfuerunt. lUi frimi , qHodfciam dU tnquam duo pr^iantUmyiriBlandrata O' DaxU^s , Lattne cdittshac ^de re Ubris , Qhrijlum e jcfulchro nobis cruerunt ; tn quod eum trufumatcJ oppeffum, circumpfitis fiidUtibus , detiy- Zlt Ouic ■ ■ ' r , qu^d himihi ad EvangcUi do- Vi^m quafi digito iMeyderics , demor^rarunt. cJnmeHanolusaeCom.eraxumfignificanonc, &diaer- utionesnovxdeComctis. Bafilexa. i ',-9; 4°- Epiftol^. mcdicmaies m Laurenm Scholtzu epiftola^um philolbpfcicarum , inedicmalium ac cl^yimcaEum volumi- Poemata tomo X. Deiic. Germ. * HilfaaicQ expurgatorio perniittuiirur . Oetera p roliibentur. Qiia:v4ir6pr;Ktereafcripht, luntha:c: Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 AMTI-TRINIT ARIORUM. Orationcs dua: nomine Epifcoporum Hungariae in Con- lo Tndentino habita: , & ibidem imprellx. *?a:dcm dcnuo , quibus adjiuida funt , Wonita Politica , imprefla Offcnbacliia. i^io, a!> VitaCardinalisPoJi. iftoJa apologetica ad Maximilianimi 11. Imperatorem. tpiltoJa: ejus quardam mtcr IVlanutii [m fallor , fcribitur - 1 Bibliotlicca GeJjKriana] epiftoJas Jeguntur. [temut audio,[pergit dida BibJiotJicca a. 1 5 8 ? ,editalqu3e- c n lcnp/it de Trimtate , cjuar nondum in pubJicum edidic t^nyJii HaJicarnanki ad Q,^Jium Tuberoncm dcTliu- cadis hiftonajudiaum, Latme rcddidit : impreflTumeft Tietiis ab AJdo. Vot^duphces in Faufti Sodni difputationem de BaptiJko a la» : ditputationi huic annexae EpiftoJa ad loannem VoIfHum Tigurina: ecclefi^ mini- r\ ^^*^^''^ a. 1 5 69 , die Pcntecoftcs fcnpta. r :l '^h^^^^'""^ Bczam,fcripta Cracovi^ a. 1 570, U ^ Aug. in (jua difputatur , an EccJcf iar nomen foli Retor- " titx convemat. HeidcJbergx a. 1 5^3 . 8= c fP^oJaadlohannem Laficium Eqmtem PoJonum , in .-'adedivnuTnadcdifputaturi fcnpta Cracoviar a. 1 571, r A r 1' VI '' 'y^"- S^b^ot^cca Goman ; Sc poftea cunJ L. A rione iVlarem. ^ ' EademBcIgicea. 1668. 40, ^piftoIaadPetrum Mehum Paftorem Dcbrecincnfem in i^?,"a.Cracovia a. 1 5 7 1 . die j o lanuarii. ' b • ^ d^ ^^^"^ '^''^^™' ^ ^ •piftoJa ad lofiam SimJcrum & loamiem VoJflium Theo. ICDs Tiguriiios. Cracovia a. 1 57^ , 7 lulu. -pdtolaad Petrum Carohum conaonatorem Varadien- ■ ^'^"^^i^ ^ y Calendis fextilis. P ol^ tlT '^"rf ' ^^^^^ ^ Spiritu San<fto , : ReSr '''tS^'^"' Confelfione mentioncmt ^eteionisIohaiui^sSommenqu;. P^odiita. 158Z. cpi- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 - BIBLIOTHECA emftolximprc(ra:funt m B.bliotheca fratrum Polonomm Unitariorum , ad)una-^: epiltohs F. SocirtV. Epiftol^ ad Jrauftum Sccumm : knptx a. 1 580 , 1 581 » ^EpMaadlu^amLiri^um , Brella H ^ ^H' Drima mter cmltolas clarorum vuorum ad Liphuiv . ^ EpSadehxnetiasnonpcrfequendis Sc capitoli fapph- 00 afficiendis. Chriltung:^ > » ^ ^ CelfiSc- tror clfe qux cum Bczx epiftola adjunda V , : ' Sis (?abcuiusnom.nc'LxUus Socmus Seneiihs latcre pSS^emr) di cadcm matcna Ubro : Scnpta Aug. a. 1570. edita 1 584. 8^. bUotlKcrAmpUlV. v^n iohaiims ^^0- ^«^^^^^^^^^^ Confulis fqmtaliumUbrorum amator hut ) prod uant i^ts Dudiciusmaiiufuanotas fcnpfcrat. Quod idcm "XmLcra.It , in codcm codice V— Gcnnbs & Gcorgius Blandrata : ^^^«•^^^^/^"P^"^^,^^^^^^^^ l n^mc fuomitiolibn, ceu polTeilons f '"^^' X at , fubfcribcndo iis ntanus V. Gentd.s Bcrru. dccollau . i tem Blandratee manus. P A U S T U S S O C 1 N U S Scncnfis Italus. Alcxan- droSoanolc o. patncioScncnfi,LxlU ecrmano,& Agnc^ fB^ge^Jetruii Scnarum Prmcip.s ^^-^^^ iiide plunriiis Italix prmcipibus ac magnatibus , ut& T o II&II ncrnonPauloV , maxmiis Komanorum Ponti- fia^" fii2mncimi6-lus. Confumtis duodccim anms m au- r ratlorcSMie^^^ grana iplms cxtcro H fvombusfuis (V-^ ci poftmc^um , 1^1^^^ : \ Pontificis Maxmii dccrcto prorlas ablatx ^^^JJ^^^^^J^^^ , U6tis , e patna anno M74 m -ol"»^^'^"-^^^^^^^^^ Arnuevarusperaeratisoris anno M79 > loionum vc ^i? ilSiuc^conrmoraii^ Natus cft Scnis a. ^^cV^. SDccembris, horis fcre antc folis exortum. . TVnatusa.i6o4, dic 3 Martii , in pago nomine Luclawn- : omPalaJmama^^^^^^ ^'^'^T^^nT^rxfpco: " Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Cl 2I( JLNTr-TRlNrTARroRUM 4T Equcs Poloniis > quje ciini alias , runiopcribus qiis > M [jibjbochcca IiJR um Polonorum Unitarioruai , pr.vfixa 1 1 >eritur, Audor ipft de fuis opcribus ^ in cpiflola ad ChriftopJio- Ir n Morfrinium Phiiipovix Sarrapam arifincm luum 5 Cra- U 'ia a. 1 59 5 , 3 Febr. i:a fcribir ; 1 Jocrcs ?^:ei hademis cdi- t nifuUcr , funt iJH : l{c!pOKfo ad PaUolo^upi^ pro }{acovienfthus. ^li/putdtio dc loco yil , cap, ad }{om. ^^nir/7udvcrfiGncs in Thcjes Collcgii Pofnanicnfis. ^if^ututio udvcrfus VclarMm. ^x^minatio urgumcntipro Trino O* \Jm Dco , una cum re^ \i fionc ^crhrcvi aii quafdum thcfcs. y>iopj!s luilifcationis nujtr^pcr Chriffum. ^c pde CT operihus ^ qAod aitinct ad jufli^.c^^ioncrf: j \ uudoriidtc S . ScriptUTdC. <efpon(io pricr Tl . ' ' unci^a uc n^n iv ■ • <,tndo Chrijlo. ixfiicatio initii £\ar^clii lohannis. IkUi^vujcliiis Polonicus^ nupcr Wff ututio dc lefu Chrifh Scrvatcre. \utinus ^ntiyujekiis inq^mt , cft adhuc fub prjelo. Hrc Soanusd. L C^teruni hacc ipfa & alia ejus opera > :i)ta limc ( quaiitum iudagare pocuimus ) hocordi- « rcvis cxpHcatio initii primi capiris Evangelii Tohajuus ^ : incipit;Q£io>z/^w ^ujc dicenda junt : cum pr^elacionc pra:- • Coiifaipca eft circiter anno 1561, prout id cx ip(b So^ ) patct: fic cnim ad Dudirhium a. 1 5 8c, j Non;Deeeiub. covia, dc fcripris liiis agcns fcribic. Ncfcio an unquam is tuis ohlata fit brevis (juxdam cxplicatio initii primi cupi- ""^vangciiilohannis ^ aZanchioC^ Bc^^a ^ & ex parte ^nis ijHs , .Lalio adfcripta: eavcro jam ante annos o6lo-^ m ex ofjicina nofhuprodiit. Er in Hbro conrra Eurropiunie a a. 1584) confcnpto, cap. 4. mcmorar exphcario- i primaeparrisprimicap. S. Joh. qux anre anaos arci- ^iginri duos confcripra , & poftmodum . edira > mox onicc quoque im^<p^^ixi^i converla «quc edita,fuerif £ Porro Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 BlBLlOTHECA porro falfo opus hoc Laelio adfcriptum effcfufius fuDra dc^ monftravimus fub La:lio Socino:quem p!feter Parapluafui, cujus d.l.libn contra EutropiumFauftus Socuius facit men- tionem , in primam partem primi cap. S. loh. Evangelii , aliqiud fcnpfi(fe , non liquet. Memoratam cxplicatioucm inveni impredam in opere quodam Tranlylvanorum, quod in primordiis reformationis ab cis in lucem emiflum,inquo conftituebat hbri fecundi partem primam,pra:fixam habens prxfationem. Francifcus Junius quoquceandem fuie pr«- fatione & in reliquis minus audlam , prout M S,. ad cum pcrvenerat, edidif ! Eadcm a Hieronymo Mofcorovio in lu- cem eminaeft,Racovia: a. 1618. 8°. adjedas,cap. IX. ad Romanos & aliorum quorundam S. Scriptura: locorum cxplicationibus. Eidem adduntur , ad Martini Czechovicii contra hanc explicationem obieda, Sodni rcfponfiones. Eadem in Polonicum tranflata cft , prout iofe Socinus d. 1. hbricontraEutropium&inmemorata epiftolaad Mor- ftinium,docet: ubi poftquam dixityLabores mci haElcms editi funtijli, &c. fubjungitj Explicatio initii Eyangclii lohan- nis , ^«i Polonice quoqueftiit edita , multo antequam huc ad- ■venirem. Hujus tranflationis Gregorius Pauli Brcfmenfis audlor fiiifle perhibetur. Eadcm Belgice a. 1^64. 80. ^ De Audloritatc Sacrse Scriptura: liber, Italice circaa.i 570, confcriptus in gratiaiti viri cujufdam magm , & editus non prarfiio audoris nominc. Idem Latinc, ab audore converfus: editus Hifpali a.i 588. 1 1». apud Lazarum Ferrerium cum permiflii fuperiorum , fubnomincR. P. Dominici Lopezii Societatis Jcfu, 'qui videtur opufculum hoc fibi vindjcare voluifle : vcrum , m frajfetione contrarium Iaudatur,his quae iii iplb libro legun- tur : itaque fe ipfe prodit. Cloppenburgius vero putat, au- aoris , loci & typo^raphi nomina fiOa efle : diatque fiulfc, qui ex typorum indicio aflererent Amftckcdamcnli typo- grapho , fatis celcbri olim bibliopolaB , Cornclio Nicdai, Venim prxter haac , nullam aliam qua dida deftruat,affcrt rationcm.' idem, Racoviaea. 1611. April.inS»* Idcm , eodem Uii anno , procuiantc^c exornantacm- u- I 4J Anti-trinitariorum. ^7 onem Conrado Vorftio : fub hoc tituJo j De auSlorttate Scripturx opufculum his temporibus mjlris utilijjimum . lemadmodum intelligipotejl , cx pr^cipuis rerum , qux in ^troBantur capitibus. Pjfacfixa eft Vorftii ad leclorem prr- 5o , in qua rationem hujus editionis expo:iit : fubjundla ro in fine libn , cea(iira icu notje Tlieologorum Bafilien- • im ad tria loca paulo obfcuriora , uiide crrandi occafio jti pofTct. idemBeigic^,fub hoc tituJo,ban bc3(lut(iort>eiit ber mftmt/ boo? mvcu mmm mmmmn 5tljct3tatpni)crtaalt/ cn mct geiecrCic antcccliE^ ingenWCrCICrt. i. c. interprete Thcodoro Raphaelis imphuho , ejufque notis adonutus. a . 1 3 . 4, Ejufdem {ccundacditio, jDan bt ffcIoaf\uaarMfrDep5 ^coriftuur: mct litoenraab ?^o:ftm^ iitiuao^DelijchE^aor-reDenuerrnciit-KcxunConra- 1 - Vorltu pracfationc apologctica. Inhonic coJiocatacit, edicatio Jacobj Sienmii Sigifn.undo III Rcgi roJonia.-,&c. ■nptaRacotit:E ioNovemb- 1608. qua: alias Smalcii ifbro < DivinitatcJefuChri/liprxfigilblet.a. 1666. - . IdemGallicefubhoctituIoi Livrc de L" A horite dc ll>ain(5te Ecnturc, traducit par NicoJas Bcrnaudgentii- .'mmepaulphinois, avec L' advertiflenicnt de Meflieurs J Theologiens deBafle,furqucIquesendroits duditefcrit J 91. 1. e. LiberdeAuaontateS. Scriptura: , tianflatus • irNicoIaum Bernaudum Nobilcm Dclphiiutem,unacum ciIuraD.D. Theologorum Bafilienfium in quardam loca i ipti hujus. ^ Summa Religionis Cliriftdanx, qua: indpit, Rcli^io Chri^ \ imefldoarinacccleflis, Italic^ confcripta , pofte^verb m Jtmumtranflata. Adjunfta cft modo memorato hbrodc . idtoritate S Scnptur^, Racovi^. 1611 , m SMmprcilo. utaetiam eft a. 1654. n. ^ Scriptum breve , compreJiendens fcntentiam ejus de tota 3 lone falutis noftrx per Chriftum: circa annum i < 74 exa- . Difputauo de lefu Chrifto Senratore, cum Jacobo Coveto ■nfienfi, Paftore EccJcfia: GaUica: BafiJicnfis, a. log. 'tttoipt». EjunElus Arciirevius , auftoris nommc prs- E * iixo Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 <g BlBLIOTHlCA fixo ( ouod tunc primum fadum eft) unacum fuaprjffiu tione ediciit , typis Alcxii Rodccii , a. 1594-4 • Adjunda «ft & ipiius audoris ad kdorem prxfatio , a. 1 s 9 4 ' ^al. Odob. cxarara. ■. , ,• 1 . • Eadem Difputatio, cum rchitationcSibrandiLubbcrr! SS. Thcol. rrorcfibns. Franekcrae. a. 161 1 , 4". Eadcm Bcigicc , 3Danb?g£|"alftc l^^cr.lanb. i654-v«- Pars Difputationis hujus , in qua agitiu- dc lidc m Chri- ftum qua juftificamuri tvpis mandata efta. i<:r~. Dc traftatu hoc ipfc Socmus ad Bclcerovicimn a. 1 5 9 ~ > ^ t^^' cembris , Cracovia , harc fcribit : Mitto ad te tptav^ emfkria , cujufdam fcripti exccrpti cx lihro ac dijj>u:jfiuic mea de Chrijh Servatore , quod amicus meus , me infcio excu- dendum curavit , procul hinc quodam in loco , uli td palam fa- cere non licebat. Et mox : Dices autem illi [ nimirurn Nir- mojovio ] hoc ejje illud ipfum fcrtptum , quod in initio mea in hoc regno com.mcrationis , ad ipfum hinc amici mijrrmt ,ab ipfit tunc temporis minime probatum , quipfe qui cor.ti a iHud Polo- ■nice nonpauca fcripferit , qua Dn. Schorr.ams ncjler pi<.e me- morije , ipfo rogante Latinc reddidit , ac mihi tradidit. &c. . Difputatio dc ftatu primi hominis , fcu m-.mcrralitat» aiite lapfum , contra Francifcum Pucfiiun lloantuuiiii. In quft pnmo habetur , Refpoi^io ad dcccm ar.i;umcnta Pucci , fcripta Bafilcae 1 1 }una a. 1 577- icquitur , Defenfionis horum argunicntorum copioia Rciiit.rao , kn- pta Tigun die zy Tanuarii a. 1 5 7 3 , una cum Dcdiationc Hieronymi Mofcbrovii , fada Principi Mauntio Land- gravio HalTia: , a. 1610 , Cal. Martii. cdita a. 1610.40. Sebaftiani Caftalionis Dialogos poftliumoi; , de Pricddh- nationc, Eledione , Libero axbitrio , & Pidc , cdidic,fub iiomine Fa;Iias Turpionis Urbcretani , cum prarfixa lua pra-fatione , Arcsdorfii , a. 1578. Altcra eorum cditio prodiitGaudaea. 1613. typis Caipari'Iburna;i. lu t». Iii pra:fatione mcmorata promittit liium aliquando fpialc- gmra, poft mortem CalhHoms, immaturamortc pracvcnti. lidem tranflati funt in Belgicum a Theodoro Kunp & Thcodoro Kornhcrr , & cditi a. 1 58 1 , & 1 61 5 . 4«. Rcfponfio ad Thefcs Francifci Daridis faipta a. 1 571 > j.' 1 09, & cditaa. i s8o , iaDefenfionc rrawcifa P»vid]s { I Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Ha 300 H 4 A M»t I - T R 1 N I T A R r O «. U M. 4^ cujus aiidor cft Pdarologus cum fms fociis ) una cum Fr 'avidis lcnpto ei oppolito , cui tituJus j Confutatio rejpon- onis Fdujlituc. Eadem Huui;ancc , kJmuciIata. a. i ^-j^). Eadem , una cum Refponfione jtd G. BlaiKjratre objcdio- :s , & ad modo didam F. Davidis contiitjrioncm rc- onfioms Faultina: : fub hoc tituJo ; Dc Jcfii Chrifti invo- .tiouc Di (j)utatio,c]uam Fauftus Socinus per fcripta habuir im Francilco Davidis a. 1 578 , &: 1 579 , paulloantc ipfi- ; Francilci obitiun. Confaipta a. 1 579 , ied.poftmodum uJtis auda. cdita typis Valentini Radeku a. 1 59 5 . 8«. Ab- iuta cfc hxc Difputatio CJaucUopoli menJe IVlajo a. 1579. xfixacrtci Socinicpiftolaadomnes verbi Dci miniftros n in TraiiiiJvania , unum liJum Dcum , Patrem taiitum oniiiu noj>ri Jefu Chrifti eJTe , docent ac prolitentur : u & tardirarcm fux' hujus edendx Rclponiionis excufat , calumnias adverfum fe , quibus fcriptum , cjiiod iiib no- inq J-iratrum Tranlyivanorum ad N. N. jam diu editum it , ejufcjue quoddam quaii proocmium relpcrfiTm d\ , ac- ^ratc reJcJiit. Sciiptahacc epiftoJa Cracovix dic 14 Julii 595. Ad Jibrum hunc t)'pis mandandum fumtus fiippcdi- nt llMb:. Dn. Johannes ICiszlca Pra:les «^cneraJis Samo- ■tiaf , &c. De Baptifmo aqure difpuratio , fcripta Cracovije 1 5 Apri- a. 1580. Accclfcrunt ei , Rcfponliones ad priorcs & >ftcriorcs noras Andrea: Dudithii , m diiputarionc dc Ba- limo. Itcm RciponJio ad Marani Czecliovicu notas , m pcndicchbri ipiius dc Paedobaptiimo. ut & dux cpilto- ; dc Bapufmi ncgotio ad quoklam. Racoviara. 1613.8,. Eadcm Dif.^utatio BeJgicc. a. 1 6u > 8". & 4.,. Rcfpontio ad Paiacnefiii Andica: Volani dcJcJii Chrifti filii natur^ Jcu efTendia , & expiaaonc pcccatorum pcr i- um? quam Tumultuariam inicripfit, idco qucxl temporis iguftia lcpto , recenfcre cam non licuciit. Primuii ipfius bor poft(|uam in Poloniam venillct : quod accidita. 1 579. fd recogmia & in paucis locis emcadata , cdita demuni a. 588 , 8„. cum dcdicatione ad lohannem Kiszlcam a Cicc- anowiccz Samogitix' pnrlidcm gcncralcm,{aipta a. 1588, t Tiinii. Huic adjuucUcft , E J Atera 1 BlBLIOTHECA Altera Refponfio ad ea omnia c^ux Volanus fupcriori rc- fpoafioni objecit. Scnptaanno 1 58} , mcnfe Septembrc. Prodiit in lucem ( prout & prior ; aucloris nominc non praefixo , a. 1 588- 8^- Dedicata fuit Gcorgio Blan- ilrat^ 5 ad quem ea de re extat Soani epirtola, ItemBelgicc , a. 1664, 405&8^. Explicatio VIL cap. adRomanos, fub nomincProfpc-' riDyfkkei: confcriptarogatu Joh. Niemojevii anno circi- teri^So, cui adjunda dt Niemojevii de icnpto hoc , ad Socinum epiftola : & ad hanc epiftolam Socini rcfponfum > Icriptuma.i58i,Z4Martii.Impre(fa ha:c funtCracoviae a. 1 58 5.8^.& Racovia; a.i6i x,8^>. In Difputationchac id ^rac- cipue qu^ruur,utrurn Ap(>(tolus iUic fub fua ip(ius pcrlbna, defeiplo jam perChriftiSpiritum regeneratOjnecnejloquatur . Itcm Beigicc , a. 1664 > ^o. ApologiafcuRefponlio pro Racovicnfibus , contra Pa- l^ologi librum , cui titulus ^ Defenfto ver^ fententi^ de Ma- gijrratu politico , CTc". Prjrfixa eft ci auftoris pra:fatio adi- pfum PaLisoIogum:edita dl harc apolo^ia a. 1 5 8 1 , 80. Animadvcrliones , in Aifertiones Tneologicas de Trino & Uno Deo , advcrfus novos Samolatcnicos , ex pr;rle£liO' nibus Collcgii Pofnanienlis excerptas. Confcripta: ac pri- niiim in luccm emilla: circa a. 1 5 8 3 . poftea vero fccunda e« ditio a, 1 6 1 1 . & tcrtia a. 1 6 1 8 5 Racoviae , 8^. Brcvcs dc divcrfis materiis , ad RcUgionem Chriftianam' f ertmentibus , tradlatus : nimirum ^ I . Locorum ad Spiritus Sandi pcrfonam probandam , nobiliflimo quodam viro allatorum , explanationcs. 1. Ammadvcrfiones cjuaedam cxtemporalcs , in D. hannis Niemojcvii fcriptum , adverfus partcm quandam^ Di(puutionis De Icfu Chriflo fervatcre. 5 . Nota^ m fcriptum N. N. Polonicum , de Chriftu Rc- gno in tcrra. 4. Notae in Ebcrhardi Spangcnbergii fcriptum 5 de dua-, bus beftiis Apocalypticis. . . « 5. Objectioncs lcu articuU Johannis Cuttcni Miniftn Evangthci. Brcvi^ difcurfus de caufa , ob quam crcditur aut non crcditiuEvangchoJcfuChiifti; &decQ, ^uod, qui crc- dit ) Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitariorum. 7J c prjemio; qui non credit^pocna a Deo afficiatur.ex Italico ] V. Smalcium in Latmum tranllatus. Idcra tiaclatus im- f irusa.i6ii.& a.1654, izo. ItemBelgicea. 1^49 , 4^, \ Contra Chiliaftas, de regno Chrifti terreno per annos fcriptus Cracovia^ 17 feptcmb. a. 1589. Difputatio breviirima > de Chrifti carne , adverfus Atmonitas. . Ad Objedliones Cutteni refponfio. 0. Joannis Niemojcvii epiftola: duac , dc Sacrificio &; L^cationc Chiifti.Et ad cas F. Socinircfponfioncs,'fcriptx M^z Martii 5 & 10. Maji. a. 1587. ^efenfio Animadverfionum in Aflertiones Theologicas \c egiiPofiianienhs,de Trino & Uno Dco: advetfusGabrie- Eutropium Sadecmm Canonicum Pofnanicnlem. In h ejus nonnulla delidcrantur cjiia^ au£lor non abfblvit, S( pta eft circa a. 1 5 84. edita vero , cum prxfatione Hiero- n ni Mofcorovii , Racovia: a. 1 6 1 8 . 8*^. )ilputatio nitcr F, Socmum & Chriftianum Frankcn de h lorc Chrifti : id cft , utrum Chriftus , cum ipife pcrfc- i cHlima rationcDeus non fit,reIigiofa tamcfl adoratione co- ie lus fit , nec ne ? habita 1 4 Martii a. 1584. in aula Dn. C iftophori Morftinii Paulicovii : 5c edita a. 1 6 1 8 .m 8*. >< qua^ abipfo Franken defcripta fuit , prout illi vifum non autem ut vere fuit habita. Falliis eft enim ipfc ^Crnielnicict coram Dn. Georgio Schomaimo, Dn .Simone lembergio , & aliis j fe in ca defcribenda, non tam fpe- Ifl fe qui4 Socinus dixerit , quam c|uid fuis principiis conT leaneum dicercdebuexit.Cuj additx funt notx non paucc & e(ponfioncs > ad ea qua: Frankai dicit > nec non corrc- c\ nes quxdam eorum, qiur idem Socinum dicctitem facit^ ragmcnta Rcftonfionis fufioris quam Fauftus Socinus p ibat,ad Franciici Davidis dcChrifto non invocando (cri- p m.Rcftant hu}us fragmenti VI capita, cetcra pcrierunt, ^ 'ragm^ntum quoddam Animadverfioiium F. Socini , ii^ lc ptiim cujufdam de difFcrcntia Vctcris & Novi Foedcris. ^u.Tftiones nonnuUac Fronafci Davidis, &adcasF.So- refponfio. Vntirhcfes , exdifputationeintcrF. Socinum Senenftm r, Davidis habita , ab ipfo Socino coUedl^e. Thcfes» Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBLIOTHEGA Thercs , quibus Fr. Davidis feHtentia de Chrilti muncrc explicatur: mu cum antithelibus Ecclefiae, a Y. Socino coi- fcriptis &L illiiflrifrimo Tranfylvanix Principi ChnilopiiorQ Bathoraco oblatis . QujEdan-». , in difputarione de Invocationc Chrifti ,p; cipuc oblcrvanda. De hbro Apocalypfcos , tcflinonus qux cxmde , ad- vcrfus eos cpu jefu Chrifti iaYccationem prorfus ncgaii , i pctuiicur. Advcrfus Scmijudaizantcs. Martini Scidehi Oiavienfis Silcf i, Epifto^T trcs, in <\\.n- buslcntentiacjusdcAkflia, feu P.cgc illo promillo , & * dc reh^ionc continoau:: ad ccctum ohm Cracovicnlcm , i diauiTTminorem , qui Patrem Doraim noftri fcGi Chrifti h cfle Unum ilhun Deum liraths confitctur : cujus uominc i F. Socinus cidcm Scidclio refpondit. Dc unigeniri riiii Dci exiflciuia , inter Erafmum Johan- ji msSi F. Socinum Scncnfcm , Difputatio-. In qua , lUc . Chriiluni fuilVc unigcnitum Dci Filium antequam ex vir- , ginc nafccretur , affirmans , argumentantis , hic vero contrariam fcntentiam allcrcns , rclpondemis , partes ob- tinct. Abfoluta cdhi-c di(putatio a. 30 Novemb. | impreiravero, a. 1595, Racovix , 8°. PrxfixacftF. So- ; cini pra:fatio ad H:eronymum Mofcorovium : addita vero, ' cjiisUem argumcnti quaftio , ab eodcm Erafmo Johannis , eidem Scclno propofita, & ad eam Socini refponium. hifhumentum dodrinviruia Ariftotehcum* , ^in ufum Chnftianaium fcholarum , cxemphs Theologicis ilhiitia- tum , pcr Giatianum Pn^f- rum. lofci , a. t<S(). Item intcr opera Francifci Junii , cum cjuldcm rciuratio- iic. Opus hoc Socino tribuunt Frantzius & Calovius c " Crclhum <i 47(>. Ipfctamen Socinus non meminit in dicta epiftola ad Morftimum: non immcrito potcft du- tl bitari an ipfius fitfoctus. Tuftificationis noftrx pcr Jcfum Chriftum i)nopi.i qua primum in hicem prodiit , fub nomme Gratiani Turpionij | (^crapolcnfis , Gerapoh a. 1 5 9 1 . 40. &Racovia:a. 1611. j «0. lub Ycro F. S. iioniiiic. Invcnimuur autcm m hoc hbro i 1. Sy- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ANXI-TRINIT ARIORUM. T. Synopfis prima Tultificationis noftrjc per Chriftum, Altcra Spopfis jiiftificationis noftrae coram Dco. z. Theles dc Juftificacionc. }, Dc Jnftificationc Dialogus , NN, cum f .Socmi no- s. 4. Fragm cnta de Juftificationc. 5. De Fidc Sc opcnbus , cjuod attinct ad Juftificatio- rm noftram : ex Italicis literis ad clariflinium viium 6. Thcfes de^aufa&fundamcntoin ipfo homijie, eius iei in Dcura qua homincs juftificori , Acrx litcrx tcfbn- ur. ReiuL....o hbelU quem Jacobus Wujekus Tcfuita , a.i <9o olomc^ cdidic , dc Divinira^e Filii Da & Spukus Sandi : Jieadem operarcfclUtur quicquid Robertus Bellarmuius lad-n Jeluica , Difput?.rionum fuarum tomo primo , fe- indx controverlia: gcneraUs libro primo , de eadem re :np(;t. Scnpta hxc Refponf^o cft a. 1 5 9 1 , & fcquenti a 595 y prunum edita Poionicc , vcrrciice Petrj Scatono mioi\ , in rteni Latine, cum aucftoris prxfatione, fcripta 6 Se- rembnsa i59c.,mDrdi:ia. M91. 8". fuppredb audloris >mine. In cilce hu,u.s iibri promitti: Socmas Cc in luccm niliurir-i , Ubrum-contmentem argumeiita contra vuio-a- ^m de Truniate opnuonem , dum fic inquit : Si Deus %i- i^mtammotii&honx-valctudinis dcdcrit , ut quemMmo^ ■im ammus ejhaliqua yl^ ,'„f,^^ c// Jm.;W •^^jttone tpfi fiammus ; fpero , me , eodem ipfo Dso faven^ ■.c/u/modtprofcntcntia nofhra axgumenta ^ rationes exfacris itnispctitas coUcaurum, cafquc eodcm temvorc adverfils om ly/^"^]'''-'" ut, fortajfepiiJ homf. hus er d>.^n.^.-.er..tatis amore incenfs , fi 'pr/cns^ hic nojler bgr. cum^jh^uemfuturumfpcramus , con/un^aturfpa^ m admodum ad plcnamhu/us rci traeiationem dcftdcrandum e vtdcatur. Hxc non vidco an in aliquod Socuu op ^0 uo^ 3ft hmjchbnun con^ripfit ac m lucem emifit Ta\ta. :anpofnnt:forfanergolabor ,s , ab ipfo ^^,« 7^,^"^' ftrado nunquam fi:r,ptus eft • vel fi Lp us rft , in^d? ptioncbonorum ejus , rqux a. 1598 , Ladfc / ^ent ^5 Dcl BlBLlOTHECA Defcnfio Difputationis fuiE^de loco feptimi capitis cpifto- Detcnuoi^uf • pi-ofperi Dyfidxi, ante teTutvoc^" EtgetTc. /nuper fcr.ptas & ab anu- itn ( ut vocani ; 5 a. 1 6 1 8 . 8°. Amicus me- Pol ^djunaum eft Cl.r.ma.M: telig.oms IiJbmao.i. . "T&fonufaetS homhus Chnft.a„i : five n.- obitum typis excufus (l^^l^Ll^^rur..^ Oftorodum ac Voulov.um tefte ClopP«.»uig ) Bel..ce, fubhoctulo, De «iP^^^rrfXP^^^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 I ANTI-TRINIT A.RrORUM. ; Vdegiofummi Pontificis <& ^is Catholici cxcufus Irem- jt, typis Thcophili ^damidis. a. i6io. HornbeeckiuS : ertlibrum huncper Conradi Vorftu dilapulos, Henri- . Xi Vclfingmm , Bernardum Forkenbecaum, & Jacobum nphaiium , Franeker^ evuJgatum ciTe. Socin. Confiit ; no I. Verum hanc editionem vigilantia D. D. Sibrandi . berci & Paftorum LeovardenTium nommatim Bernhardi illemi&Joh. Bogermanni , fuppreflam ellb , teftiseft > oppenburgius. Idem Racoviae typis Sebaftiani Sternacii a. \6ii in 80 IdemdenuoprimaverfioneBelgica fupprelfa, ^ Latinci : Belgicum tranllatus , & impreifus m Belgio a. 16x0 ±0 uc editiomlntcrpretesadjecerimt, Summam dodrinx lecreber^oanmuen. i-e. compendwium doarfn^soci ; quem traclatum Conradus Vorftius cx Unita : )rum fcriptis concmnalle perhibetur. Commentarius in i . epiltolam D. Johannis , fcriptus a .05 , iub iiomine Urbevetani:editus a Smalao cum pra ' ladedicacione ad Senatores Argcntoratenfes , lo No' 'mbr.a. 1614,111 8^ ^ imo- PrjElediones ThcoIogiGr,. quas ecclefiarum fuarum no • "'^ * K '^?"''* Heidclbergenli mforiplit a. 1 609 ,calend t . Jtcmbr.yalentirmsSmalaus,impre(rxRacovix a.i 609 7* itemBeigice , Cfjeologiff Ije EeHen, ^'^^^^.^o. f .fliS^.fel"^^^ ^l^^^" ^^^^^ ^^^^ bermeerbert/en onoe^ [f^^^ttbtttZtU 1. e. Piu/quam tcrtia parte ' cS^Smr- ' a. 1 61 1 in 80. in quibus harc J mmc tutan polTc : & qu^eftioncm de Ecclefia , qu^SS ^ i c apud quos fit , non efle neceflkriam. ^ i.EvangeIicisrutvocant; verbiDci miniftris, mmiftcrii rSnr f ? "/7'" T P^^brcvis demonftratio. ^ l._ SaupuhdeEccIefia, ab cxcellcnti quodam viro pro> f. Ad fcrupulos F. Sodni rcfponfio ^ ExpliutiOYcrborumChriftii Thcs PetrMs , Cr fn: Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BIBLIOTHICA pcr hanc Petram , &c. Mat. XYI. 1 8. . 6. De Ecclefia nounulla , e:c quldem r. Socmi lcnptis cxcerpca. ^ 7 Adverfus eos , qui rerum ad lalutcm fuam araaam pei-tinentmm , cogmtioncm, dil.-n mht C- non in- ^^T^^^iepiftolis F. Socini deEccldia -, Item dclnvoa- tioneChrifti. ^ „ , • ^ ^ . Iidcm tradUtus de Ecclefia , Belgicc a. 16^9 > 4 • Miicellanca, hoc eft Scnpta Theologica,ieu tradatus brc- Tesdediverlismateriis. Racovixa. 1611. 8-. Vcrumhos ;racbatus fuora jam rccenfumius : iunt autcm ilti. 1. EfilloU tres Martini Seidelii de MeJJia CT ad easF.So- cini refp^>tfio- , , ,/ 3. ContraChiliajlas, dr regno Chri^h tarcno per mtlk Mnos . Scriptuma. if^Z<) , 17. Sept. 4. Difputatio brevijjima deChriJli carne adverfus Men- nonitas. ^ c ^dOhjcaionesCuttenireffonJio. ^ ^ 6. JohannisNicmojcyiiepifloUdu^, de faxnjicio O vocattonc Chrifii , eradcasf. «^f , ..^ p . 7. De Ecclcfia O" Invocatione Chrijh, cx epijtolts t. bo- ^%ia^msdcDco., Chrifto&SpintuSando: fivc, Ar- gumenti pro trmo & uno Dco ommum V^f^^^f;^'''''; ulitanmmi , exammaao, Cm adjuncljc lunt Thefcs dc Chnfto a vaa dmmtata cxcludendo, inli fit creatox coch & terra;- cum rcfponiiombus. R,acovia:.a, i^ii , 8*. Vc,rum Kxcopufoxla, ^antchacluccmvidi!le, patct cx memo- rataei)iftolaad Modtinmm. Ev^igdLmCap.V. VI.&V1I.8-. 0,p»s ad finem no» '"fc£on« & paupbrafa variotum^Ocrx Sclipturx locortmt Xnte Mofcorovio, cum eju,(aem pra=fat.one. ^E?rS£ad'ii;cos -. <^,tx '.-'r" ^'-r h ^mix quatuor ad Dudithium , de Italico in Latinum U. Racovixa. 1618. 8». Plxdem BeJjricc , a. i^66, 4^. Ledioncs Sacrae quibus auctorir^ SacrarumLiterarum , elertim novi frrdcns , afTeritur. a. U18. go. opus ab itore non abloJutum. ^ Eardcm Belgice , inrerprerc TI,. Camphuvr?o qufdem- • cnotisiJJuflrratx. ^C^f(3nftmiCli)CHc Wn \3tt* Eleiiciu.SopIua.c. a Mi^ go. LTplicatio duplcr eft - crabrcv,or. altevahifior: quam pofteriorcm audoj cfcnptoanncisdidavit: verum ncc ablblvit , nec rS^ 'mjfr^r ^ r'^''"' ";^irutio,per intcrroga^ nes6.rdpon(iones, quam Catcchifmum ^nJ«> vocS uctor eam morte pr.cventus non ab/blvit Dc Crsna Don.im, feii ad Caa-^ Dommi fincm 8c ufum <^epcicmicndum,brcvis introduc^o.Racovi^ a. i^^ g g? Ad cpiftoJani Johannis Niemoievn ad D G4ra;„m homannun., ubi de F. Socini /cripto agitiu ^n ■^ltete"'''^^ ^^"^^- ^ SeJedliores qo^dam notarcx ammadvcrJTombus F Socinf ■^rum J. Niemojcvii contra Immanuclcm V gam ^ j am , m quo dc co^na Domini difbutatur ^ ' Themata dc Officio Chrifb. Difcurfusbrevisdcrationefalutis noftrx . cx V Sn^nl ^ rmonibus cxceptus & concinnacus. Dc officio bominis Chriftiani . " Dc hbcro hominjs arbitrio , deque ^tcma Dei pr^dfi. nationc fcriptum Joh.mm Jacobo Grynaro obJatSn^ Oeconvenientu&chiFcrcnoa, Vct^ ScN^TcR^. SCTiptimquofententiamcorum, qui Tefum Chriftrm* cemr^ «^«"^illum & altimium I)cuS e^J^ ccm antcquam cx Maria nafceretur , rc mfaTrriS^ ' J Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. BlBtroTHBCA Deieflcntia pcrfona: adftriu folent , rcfpondere infti- ^^Tn^^Thefes deTrmitate Claudii Alberii Triuncuriani , Kotx : faiptae in gratiam N. N. Regis Galliaium ad Prin- dpes Germanix legati. ♦ > • Adverfus Philippi Buccellae M.D. fm^hS:tMS.cn]ns tra- £latu8 mcntionem facit in epiftola ad Valentuium Smal- cium , data a. 1597- io Maji. Catechefeos Racovianaj rcformationis provmcia , ipli una cum Petro Statoi io demandata fuit : prout ipfe teftatur in cpiftola ad Valentinum Radecium , 13 Novembr. anni 1^05, fcripta. Sed videntur hanc reformationem non pcr- duxiire ad hnem , non longe enim poft uterque extindus cft. Itaque labor is , per Valentinum Smalcium & Hie- roiiymum Mofcorovium , potifnmum continuatus cft. qua de re vide fub V. Smalcio. Nonliquet mihi, an huic hni Socinus cxaraverit , fupra memoratam Religionis Chri- ftian^c Inftitutionem, quam morte praeventus non abfolvit. Defcnfio Voidovii adverfus Miniftrum quendamGallura. MS. Mentioncm hujus fcripti fecit in memorata cpiftola adRadefcium. Epiftolaad Mr. CorneUum Daems,(5oudam. Data Cra- «oviiea. 15R8. 15 Aprilis. Italice. MS^,'ut& Ali« Epiftolae pra:krtim lingua Itahca. MS. Prsecipuariun cnumeratio caulfarum , cur Chriftiani , cura in multis Rehgionis doftrinis mobiles fint & varii , inTriiiitatis tamen rctinendo dogmate, fmt conftantiffimi. Fr. Junius tradatum huncinteroperafiiacxhibet ac refii- tat. A fluibusdam adfcribitur F. Socino : fed forfitan Lae- lii cft, Itylus cnima ca:teris cperibus Faufti videtur cffc di- verfus. r -u Allegatam etiam inveni Soam , vanam «nc viriDUJ iram Miiiiftrorum Evangelicorum. Collo^uia ]{acoyienfni; quorum tpfe haud poflrema fuit p4rs , recenfchimus fub ^uhoribus t^nonymis. InBibiiothecaFratrumPoIonorum quos Umtarios vo- eint i qux inftruda eft operibus omnibus Faufti Socini Se- nenfisnobihfrimiItali,}ohannisCreIliiFranci,.Tona.'Slichtingn aBucowiccEquitisPoloni, cxegeticis, & Johannis tudo- ^ YXtt Anti-trinitariorum. 7^ • i Wolzogenii Baronis Auftriad , qux omnia fimul imr ( y totius Novi Teftamenti explicationem compledlun- t > cdita IrenopolipoftannumDomini 1^5^. fol i . iftetedamx a. 1668.. mfi quod Crelhi & Shchtinrii cxe- 5 ica opera,duobus fereannis prius lucem viderint j Soci- n fera imprefla funt hoc ordine. . Tomus primus contuiet opera Exegetica & Didadica • r q Jus haec fequentia prsfixa iiint. Pr^atiu»cula, inquade opnibus hifcc ncceffaria fu^dam iituexf Uc^ntur: continens narrationem de origine GT pro- lu Ecclejiarum Unitariarum in Polonia. ^udor eius e(i 9^ m-eas JVijfo^vatius. ■' ' * yijfertatio fuferhifce [i. e:.Sotvcii\o^erihus xauSlwe Samuele ypcovio. "ita auaoris confcriPta ab Equite Polono : i. e. eodem S ■ypcovio. Poft hxc lequuntur , :oncionisChriftiqua:habeturcap. v. vi, & vin,apu<J ^ tthxum j exphcatio. ^ |^P^ca"o P"maj partis primi capitis S. Evangehftae Jo* ci^iir^^'^ ApoftoIi mepiftoIaadRomanoscap.Vn. CMjoh. Niemojevio Difputatio. ^ )efcnfiodifputatiomsfu^dcloco VII. cap. cpiftoljB ad K nanos: adverfus reprehenfiones N.N. Mjm(&i (ut vo- <itj Evangeha. ^ Kphcatio variorum Sacrae Scripturse looorum ^mmentarius in epiftolam Johannis Apoftoh primam. )e Sacr^ Scriptura: Auaoritatc: cui addita eft Summa . gioms Chriftianae : item, Argumenti pro trino & uno ^ T^^^^"^^' autccrt^ ufitaalTmii, cxami- &ThcfesdeChrifto avcra divinitatc crdud^; fit creator cceh & cerr^ ; cum rcfponfionibus. K eftioncs Sacra:. raiIe(ftiones Theologic2c. »raiUcusdcjuftifiatto„c;inquocatfq»ttfcuk, qu» Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hacg. 300 H 4 BlBLlOTHiCA iupraenumcravitnus, continennir. Eknchi Sophift^ci. . ChrifbanxP.cligionisbreviflimainftitutiOi per interro- ; gationcs '& rerpoufiones , quam O ' ' rum vulgo vo- ; ^nt: acccirit poftericri Cateche.i , F: a . . -um C arcchilmi I prioris , qui periit in Cracovitnfi rf rum iphus diiepuonc ; i nunquamantehac editurn. Quod Reeni Polonuc &M^ni Duc:.ais Lidv. iuix homi- nes, vul<Tf> EvangeUcidicli , qii foUda^ pieratis lunt Itudiori, omnmo^cVbcrcut Cc illorum ccctui adjuntrere , qui m nsdem locis lahb atquc immerito Anani atque Ebiomtx vocaaitur. De Baptirmo aqux DiCputario : aii accelleriuic , Relpon- fiones ad Dudithii & Czechovicii notas. Dc ccEua Domuu traaatus brcvis:una cum ejufdem advcr- fus fcriptura Dn. Johannis Niemojevii defenlione. Adjcdta funt priterca aha quxdam cjulclem auctoris de hoc argu- mcn» . Acceflerunt Fragmenta duorum fcriptorum,ui quo- rum pnore fentcntiam corum , qui Jcfum Cluiltum D« fiUum , unum lUum & altilTimum Dcum cfTe , vel faltem antequam ex Maria nafcerctur , reipfa extitifle aifirmant , ♦nmruentis aUatis rcfcUerc-, m poftenore ad rationes advcr- fanorum , quibus trcs m muca Dei cikntia pcrlonas ad- ftruere conantur , refpondere inftitucrat. Hic fubjunguntur ^nimadyerjione^ N. N. [i. e. F. C.] in loca quxdam iaufli Socini in quibus adyerfmorim fuorum ar^umenta jaus Jolide refutaffe vel verum quorundam Sacr^ Scripturx locorumfen' fm , nonjatis retie ajfccutus ejfe videtur , Cr in eundem jinem ^xplicatio brevis cap. Efai^e. Tomus altcr continet ejusdem fcripta Polemica : no eidinc •, . ■ , n. ■n, r r AdTacobiPakeolosri Ubrum, cm titukis eft, Defcnh* yerxfententi^deMaiijkatuPolitico, flic. pro Racovienli- bus refponfio. De lefu Girifto Servatore,Difputatio cum lacoboCovcto. luftificatioms noftr t per Chnftum Synopi^s , ubi potd- fimumdeipfms Chrifti mortis vi& cUc(ftis atjitur. Ad iunaacft, dc hde & opcribus quod atmet ad jultihca- tionemnoftram, ex Italias litcrisad clanflimum virum ^ qu*tui>r cxpUcaw qu^eftiombus , DifpuEauo. tix^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitariorum. 8f < lcm Rmt qux fupra tomo primo inter tradlatus de luftifi- ; lone repciiuntur. Dc ftatu primi hominis ante lapfum Difputatio , cuitl ancifto Puccio Florentino : in qua habctui- Relponfio * Dcfcnfioncm Fr, Puccii fuorum argumcntoriun , de J mortalitatc hominis & omnium rerurn antc lapfum. i3e Jcfii Chrifti Filii Dei natura iivc cfrentia > ncc iion de Y catorum per ipfum cxpiarione Difputatjo , adverfus / drcam Volanum : in qua & prior ad Paramefim cjuldcra \ lani , & ad ea 5 qux iplc huic objccit, plenior altcra re- ijn/io habctur. Iflcrtioncs Theologicx de Trino & Uno Deo , adverfus t ^os Samolatcnicos, cx prarlcdtionibus collegii Polhanicn- excerptx: una cum Ajnmadvcrfionibus F. Socini > cjuae: :ix refponfionis loco cfle poflbnt. Nec non brcves de di* ^is materiis ad religioncm Chriftianam pertjjicntibus ::latus, lo. quorum catalogum fupra cxhjbuimus. 3cUjiigcniti FihiDei exiftcntia, inter Erafmum lo- ~* mis & F. Socinum Difputatio. lcfponfjo ad Jjbellujn lacobi Wujcki lefuitas Polonicc * :um , dc Divjmtate Filii Dei & Spiritus Sand:i : ubi ca- 1 opcra refcllitur 5 quicquidRob. Bcllarminus , itidcin < uta, Difputanonum fuarum tomo primo, lecundx coji- ti/erfiae ^encralis libro primo , dc cadem re fcripflt. ^efenfio Animadverfionum F. Socini , m Airertiojies -ologicas collcgii Pofiianienfis , de Trino &l nno Dco , .a crfus Gabrielcm Eutropium Canonicum Pofiianicnfcm. )e Jefu Chnfti invocatione Di/putatio quam F. Socinus fcripta habuit cum Franafco Davidis a. 1 5 7 8 & 1579. )jfputatio intcr F. Socinura &c Chriftiajium Franken de lorc Chrifti , id eft , utrum Chrjftus , cum ipfe pcr- < iflTjma rationc Deus non fit , rcligiola tamcn adoratione ; mdus fit^nec ne: habita 14 Martii'a. 1584. in aula Chri- ' ^hori Morftijiii Paulicovii. Adjccfli funt nonnulli breves ^atus &: fragmcnta qua:dam qua: fiipra rcccnhiimus. 'tinuationcm hujus Bihliothect fratrum Polonorum XJyuta-^ um dabimus infra fub lohanne Crellio. ^ARCELLUS SQU ARCIALUPUS Italus. Adidjias Doilor^Gcorgii Blandrata: & Faufti Sodi^iSocius. E Epifto- BlBtlOTHECA Epiftola ad Fauftum Socinum, ex urbe Tranrylvanoruiii primaria fcripta a. 1 58 1 , die 1 5 feptembris. edita ert cum ¥ Sociniepiftolis, qujbuseftpraJhxa. lOHAN^ KISZKA a CIECHANOWIECZ , Eques Polonus \ vel potms Lithvanus : Dilcipulus Caftalionis , cui etiam mortuo ni exteris oris monumentum erexit. Primo Incifor Regius m Magno Ducatu Lithvaiua: , poft^ Pr^fes creneraUs S^iogitiae , hmc CaftcUanus Vilnenfts & Satrapa^^Breftenfis , &c. Conftantnu Ducis Oftrogienfis cener. Comphirium ecclefiarum Umtariarum , m Lith- vania ac Podlachia , patronus. Ferturemm lcptuagmta urbium ac oppidorum , quadringentorum vero arcitcr paeorum, hires aeToparchahuflc. Harum pollefliomim, ipfe fmc hberis decedentc, Principes Radzivfla ha;reditatem crevcrunt. , • j c Literje ad Ecceflas Polonicas qmbus cos invitat ad Syno- dum , controverfiarum dc Magiftratu ac armorum u(u ter- minandarum gratia. a. 1 58 1 . M S. ConfeflTio Fidei fux , MS. PoL quama. i s9i> d^e 6 Tulii morti vicinus fcripto confignavit , ne de rcligionc qus, (prout nonnuUis feaum; fmiftra poft obitun^ ip(u.s fpar- ^?T AlTl *S LAUS TASZUCKIde Luclawice , ; Eques Polonus : quondam auhcus CaroU V. Imperatoris. 1 Sclefia: Luclavicenfis patronus. Prius Famovu ac Wilnovu aflecla poftca vero cum coetu fuo , umonem feat cum ca:- terisUnitariis^qmtuncRacovienfcs nuncupabantur) prar- cxiftentiam Chrifti ante matrem negantibus. Praefatio ad Staniflaum Szafranecium, Caftellanum Sen- domirienfem , in M. Czechovicii Judiaum fuper Catechdi Pauh Gclovii, Scripta Luclawiciis die lo Januaru: a. 1 581., & codem anno edita. Pol. 4«. „ , .. OratioadStephanumRegemPolonue, incaula Alexii Rodecii typographi incarcerati. a. 1 58 5. Adjunita elt Ke- fpc> /vo Rcais quam die 1 x Septembris , anm memorati, Tafzyciod?dit. In quaintcr alianotatu digna, hjec tatus cft Rex Stephanusi E^o quantum ad meatmet, Jiperipojjet utunafoUvigcret ^ligio Catholica , ita Deum tejior , td mni mca. (iS}ibita opera, optarem , imn}<* <^ ^^"-^"""^^^ A N Tr-THNI TA JlroRtiM. ■jfuf) redimcrcm. Scd quia id fim per hxc ultima infclicia rmporanonfitpojjibilcydonccidaliqua ratione Dl-us pcrfciat ■ 'gonunquampeYfcutioneautSanguine ^ligiowm prapagan- ■tm ejjc ccnfeo. Et ctiamfi non jurajjbm , ipja ratio , RFipn. ic£ conjlitutio , O-cxcmpla Gaflicame id luculcntcr docc- •nt Quocircanonejhquodhicfcrupulmvobis a qttoquamad rbandas hominwn mentes injkiatur. Quod enlm dixijii ,bene nftdcramus ; Nunquam humanas confcientias co?i pofje huhus didis , captivura c carcere julTit liberare * FLORIANUS MORSTIN Eques Polonus , .(inamm Vcliccnfium prrfedus > [qui BachmifhK vuJgo Prxfatio , ad Staniflaum Szafranccium Caftellanum Seri- •mirienfcm: ni M. Czechovicu Relponfionem ad fcriptum irnovn auo concordiam Luclavicienfem (ubvcrtere mtitur nptaVeIicia,dicioMaji,a. 1 5 8 1 .&codcmannocdita.Poi * SIMON RONEMBERGIUS Polonus , civis racovienfis, & ccclefix quar ibidcm fuit Scnior. Epiftola ad Fauftum Socinum de Baptifmo , Sociiu Jtolis inlcrta. p I A S I E M I C H O V I A Nobilis Polona. EpiItolaadFauftumSocinumde BaptiCno aqux MS ■ quam Socinus rcfcriplit. ^ NICOLAUS KOCHANOVIUS Equcs Po- I ms , Vice-prsfedus Radomienlis. Kotuly , contincntcs admonitioncs ad filios fuos rhyth- ^is Polomcis: primiim a. 1584. poftcavero a. 1/19. tifacovix, cum operibus Johannis Kochanovii , Poeta- iin Polomcorum principis , fui ex fiatrc nepotis:edita:.40 P " ^ U S M A C Z Y N S K I Eques Polonus GeiV iis^fcuSynodicus Diaconus Ecclefiarum Polonicarum > ' mm Deum &c. confitentium. Calcpinus lingua Polonica. ERASMUS OTVINOVIUS Eques PoW Jjruitcircaannum 1564. Quando natus fit vcl obierit «-^mihinonhqucc: ,d fcio anno i6c8 adhUck vivw JiHc , & plulquam nonagenarium obiifle • )mnw parabola: Domim noftrijdi, Chrilti,carmine Polo- ^reddits,dicatacqueDuciOitrogienfiPaIatinoKijovienfi. ^ ^ Omnes Early European Books, Copyright © 20 11 ProQuest LLC. imoges reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den fiaag. 9^ BlBlIOTHECA. Omnes foemiiix vcteris & novi fccderis, tam bonjc quim malaj, carminc Polonico dclcriptx. Heroes Cliriftiam , ideft, prxftantes & mdyti vm & bcllatores Chrifti , pcr quos Deus in regno Polotua: & ma- <rno ducatu Lithvania: , noftro a:vo , vcritatcm S. Lvau- oclii , pcr Filmm fuum tradin , primum revclarc & pro- Sagarc^ rrorcs'vcr6 Antichrifti deftrucrc , a>gnatus cft : cx vanis ordinibus ac conditiombushujus mundi eos lcl.gcndo. Carmine Polonico Defcripti. M S. Catalogus eorum , cerptis cx eodcm hbello nonnulUs rebus notatu digiiis , Bencdiao WilFowatio Latmitate donatus , ad)unctus elt Andrex Wengerfcii Slavoniae Reformatae : Amftekdami CoiSnti^ piftoris cum pidlore de Diis fuis , cujufnam fit prjeftantior > rhythmis Polomcis. M S. ^^-GEORGIUS OTVINOVIUS Equcs Polo- nus , Erafmi fratcr. • i r Liber fentcntiarum , ex facris htens & antiquis ecdchx Doaonbus colleilarum , exemitc fupenore fxculo. M b. Autographum ejus olmi polTedit Stamflaus Lubiemecms )u- ^""m ATTHiEUS RADECIUSGedanenfisBoru{- i fus- Reipubhca: Gcdancnfis Sccretarius, poftUmtariorum i {icra amplexus , paftor ^oTum Smiglx , & hmc Gcdani. ! Scriptum contra Erafmum Johannis : in quo iententia c- ? ius de Chrifti ante mundum cxiftentia oppugnatuj:. M S. : Epiftolx ad Fauftum Socinum , fcriptae a. 1584^16 30 Auc. 9 Deccmb. &c. in quibus de Ecdefia hoc tcmporc inlfiuranda, de Chniti adoratione & aliis quaeftiomuus a- gitur. MS. r. I Epiftola ad Andream Voidovium , fcripta cx agro Bulco- J viano dic xo lanuarii anno Juliano 1 598 > P^ft nativitatcm | D T C. i<97.adjun(5kaFauftiSociniepiftohs. Scnptum ) de regno Cluifti miUenario, exaratum aratcr a. i<^90-\ "^R APH AEL RITTERUS Londinenfis Anglus Brcvis demonftratio, quod Chnftus non fit ipfe Deus «ju Patcr, iiecei «quaUs. Huicopufculo , y^igwdus op|o Early European BcxjIcs, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. Anti-trinitariorum. 85 itlibrum , fub hoc titulo : NebuU^runx , per D. I{a- (iklem RJtterum Londinenfem Jparfe : luce veritatis diyirue rujfe , per D. lohamem Wigandum Epifcopum Pome^ianien^ n. K^giomonti Borujjxe per Bonifacium Daubmannum 4, 75. 8 . Inhoc codice, di(5tus Rittcri hbclius , totus itinetur. Porro non Ano , fed potius Socino , llitterum iic liomodoxum fuide , patct cx verbis ipfius , qux pag, : ^ ^'l- memorati hbn leguntur : dum in calce fcripti ui , fic inqmt Sed mc illud dijjimulandum ejl , (juod ple~ : -ifque magmm crra-di occafioi^em pr ebet : id ejl , (^uod dum , -hrijius filius Dei appeU.itux , f/us nominis cauftm multi i- , ■riorafit. Putdnt ipfum ex Dei ejfcntia feu fubflantia genitum , ic ideo Filium Dci dici. Hic crror invetcratus ejl quidem ' ai non ideo ferendus. Neque enim ob id , Deus lefus , Dei , '^ilius cjl & dicitur quod ex Dei fubjhintia mtus fuijfct : So- , 'hijlarum funt h^ nuga. Pius le6lor potius ex Evangclio dif . atcaufam cjus rei , cur fcilicet lejus Chrijlus dicatur Dei j , 'ilius , Nam ihi cyingelus Mariam virginem , de modo 1 , nirabilis conccptionis Mejfia injlruens otl eum alloquitur mo- |, 'um : Spiritus Sandlus fupcrvcnict fupcr te , & virtus altif- imi obumbrabit tibi,ideoque & quod nafcetur cx tc /an- lum, vocabitur filius Dci. Hic manifejlijjme caufa tan- i Nomims indicatur , utjcilicet Mcjfias dicatur FiliHs Dei, i, umirum , quodcitra viri complexum fucrit conccptus C de*-, ■idenatus. Ideo inquit Gabriel , illtid SanStum yocabi- •irFilius Dei, quod Spiritu San6lo jiiper^eniente , virtiite Itijjuni obumbrante , injans fanClijjlmus erat concipicndus. :>bjer\ctur autem , non dixijje ^ngclum dc Chrifh , jam o~ ,ifnmvocatumeff, aut fuifje Filium Dei , fed vocandum ■ , emum jcre , ubi natus efjct. Proinde non ille Spiritus qui ,ie c .tlis dcfccnderat , /cd ille homo , qui mtus ejl ex Maria. \, 'irzine , Filius Dei cjl appellatus , iileo quia contra natur.£ \, rdi>ian, au6iore Deo eji conceptus O" editus. Hinc ejl ,^ ^,]uod licet omnes Prophetx venturum prxdixerint , multaque ,ieeoLoquutifint , mjquam tamen ab eis Filius Dei cjl ap~ l,^ellatus, quou/quc toiidem apparuit , in lordam tinaus „it. flomo enim cjl Ie/'us Chrijhis , prout ipfum vocant ,^ojtoli , quia Crjilius hominis , ( prout fe ipfe fubinde vo- . at ) mhilmims tmen Cr Deus. Sed modo quo fupra di- ? 3 ^^irmi^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 4 BIBLIOTHECA ^mus. Faceffant itaqueJabuU ^ commenta Sophijlarum , " dc Trino Deo , de ChrijFo ante fecula ex Patre nato , de dua- bus naturis in ipfo , Cr fimilibus mgis. Unus ejl Deiis , ^^qucmncmounquamyidit. Orril^us ejl Dcus ^ quia im.tgo " Dei. Sed hic Deus efl homo gcrmanus , anima O' curnr " conjlans , ex Maria natus : fer qucm Deo Patrifempcr /.;;- 0" honor fit , e^men. DEMETRIUS HUNIADES feu Hugna- r I N u s ( prout vocatur in Difputatione Albana a. 1 568 , in qua cum ca:teris Unitanis contra Trinitarios dilputavit ) Hungarus , Superiiitendem icu Epifcopus Unitariorum in Tranfylvania : ui quo rauncre Francifco Davidis fuccelTit , aimo 1 579. Scripram in quo Pa:dobaptifmus &c. ab ecclcfia intermil- fa , recipi & ob(crvari jubentur. Ex Blandratx confilio col- lcdum , & ClaudiopoU in confiftorio a.i 579 , die 14 Scp- temb.coramSenatu prarledum.Prout rcfertur in fcnpto fra- trum Tranfylvanorum ad N. N. Dcfenfioni Francilci Davi- dis inferto , pae. 177. THEODOSIUS SCHIMBERGIUS. Dc erroribus Trinitatis . Prxfatio in libros Sommcri contra Carolium a. 1 581. Praefatio in traclatus aliquot Chriltiana: rcligionis cdita quali Inwlftadii , a. 1 58; , 8,. CONRADUS GRASERUS. Commcntarius in Daniclem. Nefcio autem an hic Ut , idcm ille de quo ita fcribit K5- nigius in Bibliothcca vctcri & nova: GR^yiSEB^US {Corn.) Frafurus , natus ejl anno 1557. ohiit anno 161^. Thorunii ecclefis fimul atquegymmifio frxfuit. Condidit com- ment. in Danielem , nec non in ^focalyfftn lohannis. ( 4. ) ^junt eum etiam R^. lofcph ^lbo librum Iccarim vel funda- fuer.torum ex Hebr. Latine tranfluUjfc. CHRISTIANUS FRANKEN Gcrmanus,o- Jim fcfuita Roma: , poft Rcftor fcholae Chmiclmccnfis in Polonia. Docuit Chriftum divino cultu non cfle honoran- dum , quam opinioncm poftea retradalle fertur. Concci- lit poftea in Tranfylvaniaiii , ibiquc Claudiopoh Lcctoris miMicrc ftn^^us , ad iuiiium ufquc 1590. Rc- I Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. Anti-trinitariorum. «7 Rc(ponfio ad trcs orationcs Warkawicii Jeliiitas , quibus gem Stcphanum & Senatores ad Proteftantcs perfecjucn- incitat ^ fub nomine Nicolai Regii. Difputatio cum Faufto Socino dc Jefu Chrifti cultu rcli- : ifo : habitaa. 1 584. Epiftola ad Synodum Fratrum Polonorum Wcgrovix cc- J rafam : agcns de cadcm matcru : lcripta mcmorato 1 ^anno. M S. ^ibri contra Trinitatem : apud Alcxium Rodccki. Pro- ' r quos Frankcn pcrfccutionem, Redcki vcro r)^pograpliiac ifnoncni & vincula paflTus cft. BRASMUS JOHANNIS, Redor fcholx Ant- pianx : Ubi ciim ci ob dogmau a vulgo receptis diverfa, t ) degcrc non liceret,in Poloniam le contulit 5 ac inde in mlylvaniam , ubi Claudiopoli paftoris munus ci ab Uni- t. is comnuttitur , cum hac conditione , nc pro fuggeftu 1 4-cret Chnftum Fiiium Dei ante matrcm fuam rcipfa cxti- tib. Docuit cnim cum prifcis Arianis > Filium Dci cx ni- h) ante omni^ a Deo Patre crcatum ellc, atque pcr cum d num , lummum Deum cxtera^ creatiu*as produxiflc : : 9 1 de re cura F. Socino m Polonia dilpuravit. "um adhuc cllet fchola: Anrvcrpianx Redcr , libruin c] -ndam opinioms fua^ clam emifit : icd cjus conatus Gui- i I Tius Prmceps Auriacus in hcrba ftitit: ut ait Henricus Aroniiin Prxfat. Syftcm. Thcol. Uitithcfis dodlrinx Clirifti & Antichrifti de uno vero Id, a. 1585 5 8^. tyois Alexii Radccu , prout tcftarur p' ilus Socinus in 5 cpiftola ad M. Radecium , ex qua di- ipfum hujus opufculi efle audorcm , nomcn enim noa • cl ^rxfixum.Idem liber prodiit cum rcfutationcHieronymi 2ichii, Ncoftadii,a. 1586.4^, Repcritur ctiaminejuf- - d m Zanchii opcribus qua: fimul in luccm cmifla lunt. >criptu:Ti ad Fauftum Socinum , pro Jefu Chrifti prx- e ftcntia antefeculari , editum cum F. Socini refponflone ^ ab!utacftdilputatioha:ca. 1584, 30 Novembris. Ad- I cla eit ci ^u;Kftio cjufdcm argumaitiab Erafmo Johannis F. Sq 3 propofita. icriptHm cju© caufas proptcr quas viu xt^im contingat F 4 c^ra- Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hacg. 300 H 4 gj^ BlBLIOTHECA compleiVitur , & iii quo de tiiplici juftitia filiorum Dei tra- »^tat. Epiftola ad pauftum Socinum , m qiu )udicmm e)us dc juodo diito fcripto petit. ImprelFa eft mter F. Socini epifto- ks:ad ciuam Socinus refponlum dedit,a.i 590, 10. Aprilis. Dc quatuor Monarchiis Uber. Commentarius m Apocalypiin : opcrolus ac diffufus. Vcrfioncm Bibliormn junii & TremeIIii,qaoadProphctas corrcxit: ftiitenim Hcbi?aica: lingux pcrinUimus , quo elogio cum & ipfc Bcza ornat. E^VERARDUS S P AN G ENB E RG lU S Ant- vcrpianus , Ecclefiaftes Reforraatorum, Eralino Johannis audliorc opinioncm de Trimtatc in dubium revocavit , pro- pterea patna necelle habuit cedere : Unde in Poloniam fic Tranfylvaniam fc contulit. Habmt pcculiarcm {ententiam de propinqua rcrum omnium rcflaurationc. Thefes de duabus beftiis Apocalyplis : ad quas P. Socmns noras fecit. Difputatio habita apud Frifios, Thefes de intcxitu imperii Romanae Ecclcfias. Epiftolx ad Fauftum Socinum M S. Ad quas F. S. rc^ fpondira. 1593 > & ^^q- , ^ r ,1 Scriptum contmens narrationcm dc Lraimo Johan- nis. M S. ^ . Epiftola , ad Sororcm quandam , coctus corum qm Fratrcs Poloni vocantur , Iingua Gcrmanica M S. fub tali titulo ^EMcrhards S^^angenhergs Brieffyo n^ntorjf,gefchriehen m eincr Sch^veflcr der gemcin die man nennet (le Pohiifchen Brudern.ln cpiftola hac (cujus autographum in Batavia apud ; Tirum quendnm Clariflimum , hoc currentc i68i anno , videremihi coritigit; Iixccontincntur: prout id m fronte iplius cxprimitur. ^ ^ , . I. Sua & Fratrum rolouoium Confcflio de humamtatc & divinitate Chrifti, de SaccrdotaU & Rcgio ipfius munere. z. ConfeffiocjusdeexcellcntuChrifti, ciim tradiderit jcgnum Dco Patri fuo. 5. Rationes cur a Fratribus Polonis excommmucatus jfic , una cum ipfius apologia. 4, M^iiifcftatio qimiaiii cjiis accuiatores xueiiiit. Early European Bcx>ks, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 A N T l-T R I N I T A R I O R U M. $ j 5. De negotio excommunicanonis fu2E a. Fratribus Po- nis fi&x. 6. Brevis relatio de fcripto , quodante duodecim annos ncinnaverat , coatinente nonnullas AfTertiones de Ecclc- . Romana, & de tempore in quo vivimus. 7. Et ultimo j Lamentatio iplius fuper miferabili ftatu rlefiae Fratrum Polonorum. Scriptaell epiftola hxc Ra- yix 18 Majianno 1610. AN JRE AS LUBIENIECIUS dc Lubicmec, .]ues Polonus. Prius aulicus Rcgius , poftaula grattaquc egis rehais , Chriftianorum Unitariorum Sacra {u(cepit, que apud eos pnmo Synodici feu gencralis diaconi , poft •ro paftons munus (idque proprio fumtu) variis in locis :fllt 5 ut Smiglj: , Hofia: , &c.Obiita. 1615, Siedlifais opc Lublmum , in ardibus generi fui Joachimi Pvupnovii, Mios latus 71 aut yx. De regno Chrifti milleiurio. M S, quod fcriptum poftea, xini do hac controverlia fentcntiam an^plcxus , ipfe rc- udiavit, ^ Commentarinn Apocalypfin S. Johannis, MS.PoI. Poloneutychia. MS. Chronicon fcu Defcriptio Rcgni Dci , initium fumcnsi itivitate Regis Domini noftn Jcfa Chrifti. M S. Pol. Catalogus Difputationum quas fratres Poloni Unitaru im adverlariis fuis habuerunt. M S. ObfervationesHiftoricxdcrebusnotatudigius. in nejro- o religionis. ° Liber contincns A^ra & Conclufiones Synodoram a pri- lordiis reformationis in Polonia celebratarum : a cmus Jitucontinuara Iiarc funt a gcncro ejus Joachimo Ru- lovio , crterilque Synodorum fcribis. M S. Pol STANISLAUS LUBIENIECIUS dc Lubie- ec, Eaues Polonus , fratris Andreac exemplo ac duau, ilaeStcphaniRegiscujusgratia pollebat , valcdiifto , pa- orem apud Unitarios egit , primiim Tropix , hinc Ra- JVMC, ac tandem Luclaviciis. Exceffit e vivis a. i6xx inorum 74 aut 7 ^ . feptennio fratrc Andrca Jimior. ' \ana:cantiIen.-cPoIonicje, interqueeas Carmen erpcr- iicum Polomce Hf^w/ infcrt» libro Pfalmoruni 5c Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag, 300 H 4 rnticorum quo fratres Poioni Unitarii utantur , impreff^ Racoviae. a. i^io, & 162.5 ' PraerervativacSpiritualcs. Pol. I>rodromusulamiJudicuDommi. P0I.& C^^HrTsTOPHORUS LUBlENlECIUSdc Lubicuiec , Equcs Polonus Eralmi Otyinovu gencr.Itidem aS atrcalaoreaulam Rcgis ^^1'^^^' ?f Hiunus apud Umtarios m fcfufcepit : ouod primum Lu- W,ni,^(f Racovia: obivit.ubictiam vita ^unaus cft,a.i6x4. mcn(c Fcbruario. Conciones facrx. M S. ^^rpme Sermo, qucmmortivicmus, ad fiUos fuos cartcros- aurqrprxfcntesadcrant, habuit: ajona Scbichtmg.. H'?E^i9ANuf BALIUS Eques Polonus. Cantioncs cx facr a fcnptura pctit^. ^^^^,,.^. r RU TSTOPHORUS OST ORODU btaol- laricSs Saxo , films Paftoris Luthcram,oIim RcAor fcholx "icX cum Sacra corum , in dubium vocarc cccPillct , pnvatur. S ?n Polomam anno. 158 5 > conf.tt , ubi primum SmiffljE, poftGcdaniPaftorem egit. • r SutaSo cum Povodorco Canonico Poinamenfc : dc ?DTquod is folus fit Pater:dc Chrifto Dommo Fdio DcT & dc Blptifmo , quod crcdcntibus non autcm Infan- ^uTurul Syndicuni ::u ^ufpurs. K^c^au bcy ^lcx^u^^ Rodcdi 4^. innusnoneftadclitus. Ibid. S-.a 1. C^rD^^^^^^^^ & Smntus Sandi contra Tradclium 1 U D. & Syndicum Augsburgcnfcm. Hoc opus M S. pfV in BclgtJ ablatum flut iu^u Magiftratus , a. M9«- Konirius Biblioth. Vct & nov. ait Tradchum , qm obut a. f.Tinbrum quendam Oftorodo Photmiano oppofml^. Urtc Jhunc Ubrum Oftorodus , memorato fcnpto, Tra- iicl^Zi^^m fin y^clchc hcgriffcn .Jlfafidic^annc Lcn^on B I B L I O T H E C A Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANTI-TRlNlTARieRUM, © r he{entnifs dcrgemeine in K^nigretche Polen.Scc. I{achau i-c. Iiiflitutioprarcipuorumarriai- lc im Chriltianx Religioms,in quibus comprchcnla dl to- t «nfe/ho ccddiarum Rcgni Polcuuae , &c. demBdgice. a. 1649. )e Satisfadione Chrifti. ^otata m aliquot locos diffidliorcs Novi Tcftamenti, k S. Qux m Bdgio a. 1 5 9 8 , loii ablata funt, & cum ipfo ■ VI toedcns codice, in quo hxc notavcrat , una cum ubns combulb limt. inimadverhonesinPhiJofophiam, quatcnus fcilicct in I eologiae fines irrupit , &c. M S. Vlctaphylica. MS. ipiftolaadD.Bernaudum. MS.cujus meminitF. So^ rusmepiftolaad ValcntmumRadecium, fcriptaa. i6ot. ■'^"^"Hutfenanosjfeu Moravienfes Comjnuniftas iibd- S Poit obitum ipfius a Johanne Franco polfidebatur. r^clequentiaetiam opufcula, daboravit ac in lucem _'uit , una cum Andrea Voidovio : cum quo aiuio i <q8 "3dgiummi/Tiis dt. Sed non muJto poft mdc dccreto ■^imum Generaiium , ex fententia Faculcatis Theologica: -dcnhsrquxdodrinameorum blafphemam , imniam , juercTurcicam dfe pronunciavit ) hbris quos fecum habe - *it ad rogum damiuus , exadi; Jadtis ilhs dodrinas »- itariorum iemuiariis , difceflerunt. ompcndiolum dodtrinx ecclefia: Chriftianx nunc in Po- ^iapotiflimum florcntis. Ereptum eis fuit , tefte CIop- l^burchio, in Belgio cuin coeteris libris: poft vero a. i < - o, um. Id Compendiolum eft quod memoratus lolianiies ^ ppenburdi S. Theologis Do^or & Profdfor in Friiio- i'iAcademia, confiitat, ^ereber^ocmianen. i. e. <:ompendiSiun doctrmx inianorum. AIu tamen haud immerito Conradum Vor- 11 m opufculi hujus autorem , ab coque tradatum hunc ex J< :manorum ( ut audiunt) fcriptis , concmnatum dlb, per- Ji-^ntrincujus MS.UbcIIusistalemhabet prxfirum tiPi, " ; '^ifmma.doElrin<e Sarmatarum. pologia, ad deerctum Illuftrimn & AmpUfrunorum Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ^35, BIBLIOTHE C""A Oidinum provinciarum fed«ratarum Belgii , cditum con- tra Chiiftopliorum Oilorodum , & Andream Voidovium, die 5 Septcmb. a. 1598. Scriptaa. 1599 , menfc Augulto, cdita vero (in Frifu uc refert Cloppenburgius) prumim BcU eice 40. poft Latine , 4- a. 1600 , menfc Februario. ANDREAS VOIDOVIUS Polonus , Paftor coetus Lublmenfis , poft Racovienfis. Floruit jam anno jtg^, quoF. Socinusadeum fcripfit. Anno U97 iu)n- nullos Nobdes Polonos ftudiorum gratia Lugdunum Ba- tavorum dcduxit : ad quos vifitandos , dum kquenti aiuic) cum ChrHtophoro Qltorodo (prout modo memoravmius) prohcifcitur , Ubriquos fecum habebant ipfis adimuntur , ic publice comburuntur , ipliqueprofinus Belgio difcederc coffuntur. , j r Sent^ntiafiadc Deo ^ Chnfto , ncc non quardam aba ad relitfionem Chriftiaium pertinentia m gratiam cujul- damfuiamici, (prout ipli tuiic homo ille vidcbatur) ut Bclgio a. 1 597 , fcnpta. M S, Scr-pti hujus mcntio fit , m m£io memorata Apolo^^ia. Dcvifionibus Apocalypticis , ap.. 15. & 17. lub no- mine Roberti Janflbnu Campenfis. ClaudiopoU a. 161^%". &. ahbi itidcm 80. , r tj n. Not^ M S. in Petri Hyperphrogem Gandavenfis HUto- fiam de mortc Micltaelisr^ervcti, Elenchus locorum S. S/ripturx' N. Tcftamenti , qux pro aflercnda S. S, Trinita/c & xtcrna Filu Dci Dcitate ad- tcruntur , pcr contrarias Patrum & Dodtorum tam Roma- nx quam Auguftanx & Rcformata; ecclefix mterprctano- nes Opus Vbidovii & variorum ahorum , M S. Credo hocopus circ idem cum Ulo , cui talis tribuitiu: tKulus,: , 4n lret Voidoyii Triado-machU , in qua. ex yanis aitaoribus Tri»ita.rioriim , ^ eorm intcrpretationibus locornm facr^ Scriptiirjeinfpecicmhuiccrrorifjyentium, verum jenjum hJpretationemcollegit. M S, Idcm ctiam fcnptum rcor cllc cum Ulo, quod , SyMe loccrum de Trinitate nomuutur^ Scripta qux una cum Chnftopha de Oftorodo concuuu- vic, fupra fub Oftorodo coUocavimus. PETRUS STATORIUS alias STOINSKJ, fluod uomen cum j'4j:e Nobiliuus Poiomg^ a^l^^F^iis^^^;- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 AnTI-TRINTT AHfORUM. I cri StatoriiThonviUani filius : Gregorii Fauli Brcfinenfis : icr. Coetus Luclavicicnfis ; & hinc Racovicnfis Paftor. [ )iit a. 1 6o 5 , vix quadragcnarius. Di/putatio, quam a. 1591, Lublmi aim Radziminio lifque lefuitis, in eorum tcmplo, prxfentibus fummi ' ibunahs Regm Polonia: ludicibus , pcr biduum habuit. f Colloquia cum Farnovio & Wisnovio , dc cxiflcntia ixiib. Domini ante matrem fuam , a. 1595 , habica, I J'l. M S. Ajiti-Wujckum Faufti Socini in Poloniaim tranftuht , a. 9 i ) quo etiam anno a Socino conicnptus fuit. Memo- 1 us Polonicus a. 1 59 3 , in 8", Latinus vero demum bicn- ' 3 poft , anno nimirum 1595, in luccm prodiif. Dcfenfiofcntentiar F. Socini dc Jcfii Chrilto Servato- ^ 1^"^" ^nptum Gregorii Zarnovecii Evanj^clicorum mi- •Jtri, cuititulus ^pocatafiafis : cui adjunfta cft,Pra:fatio ; lediorcm , in cjua fummatim fit confeffio , de unico ;o , & de Filio ejus , & dc Spiritu Sand:o ; inprimis vc- , quonam pado per mortcm Chrifti Domini , pec- ta noftra fint expiata. Pol. 40« ^ Refponfio ad iibrum Manini Smiglccii Jefuitae , inquo • obarc conatui- prxa^ternitatem divimtatis Chrifti. Pol. 9ratio fcu Concio , qua Faufto Socmo a. i «04 , parc»- m. Pol. M S. J ^ > f Eadem Latine reddita. M S. Concioncs in varia loca Sacrar Scriprurx,prxfertim in ma- :am partcm Evangclii S. fohannis. Pol. M S. GEORGIUS ENIEDINUS Hungarus , Supcr- :cndens eccMarum Unitanarum in Tranfylvania , & ymnafii Claudiopohtani moderator. Iimotmt a. 1587, biit a. 1 5 9 7 , die 1 8 Novemb. in ipfo xtatis florc. Exphcatio locorum Scriptura: vetcris & novi Teftamcnti ■ ^bus Trimtatis dogma ftabiluri folct. Excufa primuia Tranfylvania 40. ac ibidcm prohibita , muluquc cjus ccmplaria publice combufta : poftea denuo imprefTa ia ^o, 40. ncutri edidoni locus tcmpufve addira funt. DeDivinitate Chrifti opus quoddam ei tribuitSchcizeruff. » •■laem quoque adfcribuntiir fixphcatio lowrum Catcchcfis lUcoYietifis. Item, Vsx Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBtlOTHECA Pracfatio iii Novum Teftamentum Yerrionis RacoViaiuc Veriim mortuus eft EnjedfHUS, antequam Catechelis Raco- viana qua: nunc extat, Valentmi Smalcii & Hieronymi Mol- corovii potinimum opera concinnata , in luccm prodirct : nifi forte intellic^atur prima illa Catechefis Racovienfium , de qua fub Gregorio Pauli & Faufto Socino egimus. Por - ro verfionem novi Tcftamenti Racovianam , prxter Smalcii Polonicam , & Crellii ac Stegmanni'Germanicam , (juoruiT; utraaue poft Enjedini obitum fadla eft , aliam extitiflc , mc prorliis latct. Dubito ii;itur valde , an memoratorum fcri- ptorum , inprimis vero pofterioris , jure audor efle afTc- ratur. JOHANNES LICINIUS Namyflovienlis Silc- fius , Redor fcholarum Dn. Kiszka; Caftcllani Vilnenfis , &c. & Paft:or Novogrodenlis in Lithvania. Anatomia & OEconomia hominis Chriftiani , Viinx a. 1 PoJ« Difputatio Novogrodienfis , cum Martino Smiglecio Ic- fuitahabitaa. i ^^^.confcriptaper lofephum Domanicwsk; imprcfla apud Bolemowski. Brevis tradatus de Difputationc Vilnenu habita cum Tefuitis. 40- . . Objediones contra Georgu Zranovecii dypeum veritatis de arternitate Filii Dei. PoftillaPolonica. M.S. ALBERTUS CALISSIUS Redor Gymnafu Levarcovicnfis. . . Difputatio Levartoviac a. 1 591, habita, cum Radzimino lefuita : qui propofucrat Thefes contra Ebionitas , Samo- fateniauos & Arianos,probans Icfum Chriftum non tantum vcrum hommcm , (ed ctiam verum cfle Dcum : item con- tra Sacramentarios , de {^cramento corporis & Sajigumis Chnfti : quas oppugnarunt Albcrtus Califlius Rettor Le- vartovienfis , Gregorius Minifter Lcvartovieufiis , Francif- cus Kurowfki & lohannes Nicmojovius WOLFGANGUS SCHLICHTINGIUSui Bukowietx, Eques Polonus , Pater lonx Schhchtingu. In lucem emifit hbrum fub hoc titulo : o^wnvorc/f (leriemeine de^ Herren left Chrijti Schmi-' Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 1 A H T I - T R I N 1 T A R I O R u M. 95 • y^ff^nbtweis, yerpand, und erklcrun^ , des ^po- lifchenglaubens , des Edlen nnd Erenfejien Hernn Simund i Schlichtig auffStarpel , fo fein E. kegen die felbe gemein ver/chienenen 1591 lahre offentlich in druc{ yorfertigot ^'«. 1 69 3 . 80. I. c. Rerponftim ccclefiae Domiiii Icfii irilh^meeltSmigla:, ad probationcm , opinioncm , Sc i ^licationem fymboh Apoftolia , Generofi Dn. Sigifinun- « ^lichtinguin Starpel, quam contra didam ccclefiam , 9ianno, publicc imprimi curavit. Prxfixa eft coctus i -morati prxfetio ad ledorem. Quam lcqmtur alia , feu i.iptum Wolfgangi Schlichtmgu , ad mcmoratum fuum C|natum,Generoi«m Dn. Sigifmundum Sclilichtingium . u&^ad ca;teros iuos conl^gumcos ejufdem &milia: & no- ELIAS ARCISSEVIUS EqucsPoIonus, Do- nius Smiglx , & ecclefiac qu^ ibidem colligebatux Paftor rarhtiomF.Socinihbrum de lelii Chrifto Seryatore- > em m lucem emifit a. 1 5 94. 3HRISTOPHORUS MORSTINIUS E- ^ts PoIonus, Satrapa(Capitanus Vulgo didtur) PhJip- , ^-^"^""^ matrimonio habuir. EpiftoIa. adFauftumSocinum, MS.adquas Sodni re- f'nfionesinteripfius epifblas rcperiunturl quarum pri- 1 fcriptaeft, 5lunii, a.1595. ^ uterasadSenatumGedanenlbm: datarin conrenm Bic- c ii , cumfrequentenobihtate, lUuftris & Maenificus It^^^^^^-^o^cMki. Pr^fcdluram BieceSS! tH^, iMart 1^39. L.quibus interceditur prorM^^^i^ Baro,neurbccorumob religionem fuam exiStur sZ |%ioearumtafis eft, refffis ^^p!^,'lf^^^^^ . ' - .bus debu. amiciti. ac benc^olentf, fludiis offiSsaue dU ' ^rki pr/^T''''^ ^''''"''^ '■ Chriftophorus '^' ity-^i ^''P''''^»' Philippovienfs / Lmtet C tf'" JjTn^ ^^f^''' ^ ^''S^^fi" ^^rtini Zboro^U L l^ r^. /2 ^^reaskBebelnoGoflla^vfh' rJZ^fsTl^^^^^^^ ^^^^^^ '^<<>^fia S,era{o^v: loannes Tafjicius de Luclayvice- -^*'nesOioy,ski4em;Jlay,ice: VenceflL Pripiois^d^L,^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 ^6 BrBtrofHECA fla^vlcr. FenceflaHS Pnpkpyvski de Pripkpivice-.Ioanm Tripko- -wskj^de Pripkoyince-.StephanusPripko-Vfski de PnHonv/ff.Ex- cmplum hamm litcrarum,impi-eftum eft, m M. Ruari epi- ftolarum felecl:arum ceuturia altera: Amltelodami a. 1 6 8 1 . lOHANNES VOLKELIUS Grmimmcnfis MiGucus Ecclefix PhilippoYienfis , poft Smiglenfis Paftor, Exrant ad eum epiftolx r.Socuii,quarum prmia lcnpta cft , < Aprilis a. , , , c ■ i • t r • DilTolutio Nodi Gordii , a Martnio Smigleao lefmta ncxi. Racoviaca. > 8«. , /r . kt Pefponfio ad vanam returationem diflolutionis Nodi GordiiaSmielecionexi. Racoviaea, 161 ; ,8=. DeVeraRclicrionelibri qumque -, qmbus prxhxus elt lohannisCrelhiFranci, hbcr de Deo & ejus attnbuns, iu utunumcumilhsopusconftituat. Racovia: typisSeba- /haniStcrnacii. a. i6^o. 4*. Item , Amftelodami apud Blau. 4^ Ubi Magiftrams iuniiexemplanahujuscodicis, typoo;rapho ablata, & 10 lanuarii aniio 1 64^. , pubhce combufta lunt. Iidem cum refutatione Marefu. Gromngx a. 164^. 4 Itcm Bclgice, Rotterdam i649.4'*- Rclatum mihi eft a h- dc dienis vuis,m Galhis pro mio exemplai;i horum libro- rum, ob penuriam corum , perfolutos tuifle 15 num^ mos Hungaricos aurcos. Locicommunes. ,.r r ■ x* c Concioncs quxdam , earumque difpofitiones. MS. De Difciplina Eccleiiaftica hbrum quendam ei tnbuit ^'^eTnE S TUS SONERUS Norimbergenfis,Pro- fedbrPhyficx&Medicinx Altorfii. lohaiuus CrcUii prx- eeptor Floruit anno 160^ : obiitanno 16 ii. DifputatiocontraMatthxum Radecium de immortah- tateanimx. MS ., ^ 1 j Demonftratio Thcologica & Philofophia , quod xterna impiorum fupphcia non arguant Dei juftitiam , led mjulU- tiama.i6<4. ii'»' ^ ^ .^^,. idem Bcigice. ^»at tie fftaffen ber bettioem^ ben'ntetonepnbisfunen?tjn. ^ , Argumenta ad probandum , folum Deum Patrem dleu- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 A N T I-T K 1 N I T A R r O u M. mDcumlfraelis- f Di (putatio de prxdeftiiiatione. Tria problemata. Explicatio verf- 6 Ador. xxvk «Dc unitate aiiimarum &c de iiitcliigcnti*s. Appendix ad quarftioncm de uniuce aiuraarum poft fcpa- n lioncm a corpore. M S. De cocna Domini. M S. Contra Albcrtum Graverum de Satisfadione. DifnuMrioiic^ &: cornmcntarius in Mcraphvficam Arifto- V'ide plura dc iioc auclore apud Konigmm , m Bibliotlic- c V^eten & Nova. CHRISTOPHORUS DINDERSTADI- )epromiflb lefu adverfus Iud;ros. t:HRISTOPHORUS LOUS. der KJrchen Chrijli. M S. L c. De Ecclcfia rifti. ACOBUS SIENINIUS a Sienno , Eques Po- Lis ) Palatiiiidcs Podolix , Toparcha Racovix. Anno )0 , inftituit difputationcm intcr Reformaios { in q .rum rcligionc educatus fuit ) & Chriftianos Uni- taos: quorum rationcs cum ei prxpondcrare vide- rc:ur > iplbrum lacra amplexus eft. Atque iu eorum.- iif n > Racovix gymnafium bonarum artium crexit : quod pcjnodum admvidiam ufquc floruit : ita ut plcrunque Ji: enarinm xquaret numcrus juvcntutis iihc ftudiis ope- xa dantis. Fuit jam Icptuagenarius , cimi didla Ichola > lu cum ecclclia ac typographia Racovicnfi anno i^^8, ( ( ftudioforum quorundam cjulclem fcholx pcmlantiam ) n !retur. Cui fad:o ^num adhuc fupcrvixit annum. Poft h« cafus , Racovia adeo dccrevit , ut tantum nil rcmaneat , m magni nominis umbra. Dominium cjus pencs viduam C iftophori WiHbwatii ^ memorati Palatiiuda: Podohen- ii* :Iio genitam , nunc eflb fcrtur : qua: poft mariti obitum, ir -^ta avita & paterna religione , atque Pontiliaorum fa- «amplcxa , Racoviam hxreditario jme occupavit. :dicatio Iibri Valentim Smalcu dc Divinitatc lefu Chrifti, G S> Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reprociuced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Siairmundo III. RegiPolomx, &c. Racovia-a. USd. t ^%^r5i^xaeftctiamDcclicatiohxc, libro Faufti Socini Hc Auaoritate facrx fcriptura: per T. R. Campkulmni m Bckicum tranflato. OrationesmCommisRepiihabita..MS^ Epiftola ad Rembertum tpik-opium ( Simonis EpiicopU gcrmanum} Gcrmanicc. M S.Autographum cuv^c.tmK-. T"rDU?VO^^^ Colomenl.. Pro fcObrSteinftirti, undc Lugclunum Batavorum a. 1610 ad [Lm munm^erendum, evocatus eft ac lacobo Armimo fuccenor dcli^natus. Natus Coloma: A^ippmx a , i9luhi. obntToimmori i6iu 19 al. ^ «J^^tobris. Diu dubius tUi num litum audorem, huic catalogo noftro meritoinferercm. Vcrum dubitationem haiic , prartcr a- lia, fuftuUt, cum legillem confelUoncm fidei maim iphus moriLda e'xaratamSi qua haud obfcure prcxJ^. ™ dc Deo ac Chrifto Dommo fucrit lententia Huu cuam ta^ cit , quod m concluliombus fynodahbus Pratrum Pobno- horum habeatm,Vorftium ab ipiis in Synodo Lubimenh a. 1600 celebrata congrcgatis , vocatum tudfe ad gymnalmm luda^cVanm,. regendum. Infuper mciuanam xftu..atioii« Vorftius Sarmatamm Unitanorum kripta habucnt, palam ''^ Difput'ationcs.deDco, fcu de natura & attnbutis Dci, Steinforti.a. i6oi. 4"- ^ tt ^ TelParadecas Anti-Piftonana* Hanov.a. 1607. 8«. Antapodixis detribus prmus fideiarticuhs.Huicw. t^o^, 8°. Ibidem 166 <, ,8'. Anti-Bellarminus contradus. Hanpv. a. 16 10. 4«. Traclatus de Deo. Steinfiirti , a. 1 6 1 o , 4". I^cm Hanov. «, 1 6 1 o , 4'. In Angha juflu Regis lacobi a. 1 6 1 1 , pubhcc ApoIogctiactegcfisprotraclatudeDco. Haiiov. 1610. 4". Eadcm Bclgice. " , • Prxfatio m hbrum Faufti Socim , de Auaorita e S. Scr ptiir»: quiipfiuscuraui iucem produt, fubjWKU dtm ( Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 alcelibri cenfurafeu notsTheologorumBafilienfiuni tria 0« paulo oblcuriora unde errand» occalio peti potlet Steui- orti a.i6ii , 8". Notr in F. Socmi Difputationem de Icfu Chrifto Scrva* 3re. SchoUa Alexicaca ad Comm, Sib; Lubberti, cum cataloeo fcorum cjuldem. SteinHirti. ui i. kem Lueduni Batavo- a^aacfcljouiuinge. l e. Admoiutio. a8m|leri>am a. I > 40. De caufis dcferendi Papatus. Steinfurti. 1611.4«. Re ponlio ad Mattha:i iiladi Schombam dileeputioncm iouda\a. 1615.40. Am.icaauplicatiocontraPifcatoremj Goudjc, 3. 16 17. In Novum Teftamcntum. Herb. a. 1 6n . 4«. Inononcs Epiftolas ApoftoIicas,(cxceptis 1. adTimorh l Titum ,ad Philemoncm , & ad Hcbrxos ; Amltela:d a" 9 j 1.40. Epiftolica diatribc & antapodi xcs. Hanovix 1 6 < < g Sumniadoannx Sarmatarum:quod opulculum fub hoc ■Uio ; CompeMum dofirin^ eccicft. Chrijliancennnc in Po^ na^ouijimHmjioreHtis; aimoi6',o editumcft: idemquc agice in lucem emiirmn cft liib taU titulo; Jtort facttr m anbeEecreberi&ocmianeni i. c. b^^fSPi ■in£ iociniunorum. Sub quo titulo libellus is a aoppen Tgio refutatur : qui eum , prout liipradiximus Oftorodo Voidovio tribuit VorftiiMS. hunc quem primo loco 'Uoavimus praefixum habet titulum: quodab iplb cx •cmianorum ( utvocanturj hbris,concmnatum ellepcrhi- RdciipfiusCoiifemodeDeo& Filio ejus, rtuam fupra * "^^" ^P^^^s mori bunda fubfianata. VALENTINUS SMALCIUSGot?hanusThu. miglx, dcmdePaftorRacovix, poftLublim. &tandcm rtusRacdvia:, ubi vitafunaus cit a. i6iz, dic 4 Dc mbris , prout quidam rcfermit : Crellius tamcn , oda- uiidiemDcccmbrismorticjusamgnat, mepiftola M S, G ^ a4 Early European Books, Copyrigfif © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 leo BiBtioTHficA adM. Ruarum, a. 1615 . die i8 laiiuarii cxarata, uBi fic lcribit ; Creilo te ex itincrereycrjum , ctiam ar.tequ^m has accepiffes literas , de morte Kcy.viri Dni.- Valentnu Smaktt mM: itemquede ohitu Dni Bcned.ai Wf^uttu mo- Yum hic e viyis excejjit 4 Decembris '^rim JuPeu^^^^^^^ uic ccU- hocei}M,eejus<iuaknohisd,fcc jhs. Lras jummo tnmc , Deivoiente , ego cum Statorio nojho , ad fcpdtuxam X). mro^vatiiP. m. profcijcar. Conjlitut.m, erat a fratn^ bus, tlii tma D. Jmalciip. m. corpus humo mandaretur ; fcd uxor ipfms vid,m , adfnmam qtu Kjuov s fithahcnda con- ^re^aticHcmremdillulit.Scc. Extat vita iphus M -V ^ Warhafftige exkj^hrun^. a.(fgr,mdder H. •5^'^'-';^;"« des Herrcn lefu Chrijli Gotthcit. Rackau. 1593 IX. ue. Verideclarino, c fundamcnto S Scnpturx,de Dommilefu Clirifti divuutate. Kelc.o an hic libcr diver- fus fit ab eo, qui latme prodiit lub titulo : De Dmnitate Chrifti a. 1608. 4"- 1^';^^-;^,' ;- cobo Sicnmio Paliiimdc Podohje , SigUmunao 111. Kcgi Polonix. ^ , Idcm Polonice , ab audore ipfo cx Latnm rcdd tus. Racovia:i6o8. 40. Pixfixam habens memoratam Dcdi- Idem Germamce fub hoc titulo : Ko» t^rr Gotthchen Ho^ heit I. Chrijti zrundlicher hericht. a. 1617. ^"-'^' ^ divinitate Icfu Chnfti foHda mformatio. IdemEelgiceverfusa. i6zv 4°- • • r Concio nuam habuit Racovuc a. 1 60 5 , dic 1 9 Ma)', in tu- «erc Pctri Statorii lujiions coctus Pvacovienhs I altons , & ChriftophoriBrokaji,fcholx Racovianae Rcaoris,cx loh. X. zi— i8.Pol. MS. r CatcchefivulgoRacovienfidicTro, complectente conlcs- fionem fratrum Polonorum Unitanormn, ipfe cum Kie- ronymo Mofcorovio , poft Fauftum Soanum & 1 etrum Statorium juniorcm , (proutfupra fub Socino mnmmus) infudavit: &fic prodiit , . , Katechizm, mRakowie, 1(^05, ii^ - Eadem in Latinum tranllata a Hicronymo Moicoiovio ab eodemquc lacobo Magni Britannice.Regi dcdicaia : edita z,i6o^, li.. tuuluin ejus fub MofcoroviQ <iabmiu< lor A \ T ; r R I N I T A K. I O R U M. Eadem potlca per vircs alic]uot in Polonia correcta : itc- amcjue uiterpofitis conipluubus annis , a loiianne CreJlio raiico,tandem a lona Slichtuigio a Bukowiec, rccognita : dunidia aniplius parte au^a. Prxfixa eft prxfatio,aL Anl rea Wiflowatio & loachimo Stegmanno juniore cxarata ibjundx vero Martuii Ruari in Catcchifmum Notic, cuni :fponiIonibus ciuibusdam lonse Shchtinoii. IrenopoJi fiim- 3US Fridcrici Theophdi , poft annum Domini 1 6 < 9. i e 166:5 circitcr. 8«. • • Eadcm ab Andrca WifTowatio rccognita Sc cmcndata otifquc cum fiipra memoratorum , tum ipfius & aliorum uftrara. Pra:hxumdlpra:ter memoratam prxfationcm terius auctons ad lcdorcm alloquium. Stauropoh per Jlogetum Philalethem .ai68o. 40. Eadem Catechclis prodiit Germanicc , infcripta Acade- lar Wittenibcr^enfi. Racovia: , a-i6ix.ii°. Eadem Belgice , vcrtente Tohanne Cornelii vulgo KnoII H:c Jibrum hunc niutiJavit , omifiis capitibus de Ba- :if mo & Cffina Domini , ideoque editionem iianc, Unita- i pro fya non agnofcunt. Emiffkitacjuecflpleiu ea4w Inigva, cum SliduuKrii Ruari noris , a. 1 666. 40. ' * Prcxiiic infiiper contracta Cateciiefis pro parvulis. a. i6ii. Ho. Eadcm Polonice. 1 1©. Eadem Germanicc,fub hoc tituio jDer kleine katcchismHs ir ubung dcr kinder in dem ChrijHichen Gottes dicnjl xu Ral nv, Bey SebajHm StermtKki. 1605. 16»: i. c. Parva atechefls ad i<iftruendos pueros in Rchcrione ChrifHa- r. Item Brcvis Inftitutio Rehgionis Chriftiarue, iCtt). i^o EadcmGcrmaniccfiib iioc titulo ^ K^urtxer inhalt der hrijtitchen R^ligton , jur dic kindcr imd einfelti^en ^eflellet 5 5 5 , 1 10. 1. e Breve compcndium Chrifliana;' religioius ' ro pucris & rudioribus confcriptum. PiKtcfactioPetriScargx Jefuitar, fcu animadvcrfiones ni uslibrum, cuititulus; Pudefiiaio Ananorum Racovi^E, 1606. Pol. iYcrfui^uctcrianosfcuMoravicnfcscoiimiunjitas^fcriptum, ^ i ui gratiani Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reprcxiuced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. tOl B I * t 1 O t H E C A cratiam Gcorixii Ho{fma»ni citiJ Smiglenfis. Racovi* a - ^606 , i8Aiigu(h. MS. Ge'^/^^, , ^ . ^ Ext^liatioloaMatthjEi XXVIII. averfu i8 ufquc ad finem , in quacomprehciKlitur i-cfutatio concionis Petn Scar^ijcfuix, quama. 1604. Cracovia: habuit , dieS, Tnnitatis. Racovia;a. i^o?-^^!- r ^ , libcrPlalmorum Davidis &Hvmnorum (euCantilenarum, mo fratres Poloni ui eccleliis hns utuntur , editus Racovix ^/Uio, 110, itema. 16x5, ii», ab ipfo rotilhmum corjcinnitus eft. 1 _ Dedicatio , Faufti Socini Profckaionum Theologicarum, AcademiaE Hcidelbergenfi. a. 1 60^. Cal. Septemb. Brevis expUcatio imtn Evangclu Johaimis Pol. a. 1607. ciufdcm fccunda editio a. 1 6 1 3 .4°. Eadcm Gcrmanict^ , fub hoc titulo ; KL«mp uber den anfdrtg des Evangelii da H. lohdnnts , i(^4^«, EadcmBel^ice. a. i^n. S'» Annofatioiies in totum Novum Tcftamentum , ctcepta Apocalypfi S. Johaimis : cccptx fcribi a, 1 61 1 , 1 1 Ma)i , hora 1 ? . in 4^ M S. Pomdcbat eas Johaimcs Hartig- Teldius Rotterodami in Batavia. , ^ • i Dcfenfio Anonymi cujufdam , [qut tfl Faftti Soanus\ de cccleha & milTione miniltrorum tradatus , advertus rcfponfionem Andrex Miedzibozii : fub nommc Theophili Nicolaidis. Racovi^a.i6iz.8o. Exfcntentia Stephani & G ■dconis CurcellaEorum (patns & fihi) Johamics Volkchus iat-t fub nominc Theoplnh Nicolaidis: verum Andreas Willbwatius , qui ipfitm Smalcium noverat , narraviu mihi fe ccrtb fcue, ipfum hujus hbri audorcm efle , rpa- tremquc Nicolaum nomine habuifle : idem Sc aln milu^ coftfirmarunt. ^ Scriptum , quod fimul cum Hicronymo MolcorovM)» Mcnnomcis Dantifci tradidit : in quo eos ad unionem cum fracnbus Poloms inemidam folhcitant , modumciuc quo id fieri poflit oftcndunt. a. i ^ 1 1 , dic 1 1 Apnhs , M S. Refponfio ad libi um Smiglecii Jcfuitae, cm tuulus jiVow ^onlka noyi ^rian fni, Racovisc, a. 1615. 4*« A N r I-T R I N I T A R 1 O R II M, Iftj R.t?fotatio di(putationis Aiberti Qraveri dc Spiritu Sajidlo^ .".covia:. a, 1615,4^. Refponfio ad librum Ravenfpergeri > cui titulus \ Par i tm (ofhijmdtiim Socimancrum , ad amujjim ynitatis cx-^ i inatorum^ Racovia:, a. 1^14. 4^, lefut^tio thcfuim Schopperi de SS. Unitatc divina^ cilen- c » &ineademSS, perlonarum Trimtatc. Racovi^c , a, 1 14. 4^ idemBcJgic^, a. 16^4, 8*, lcfutatio thefium Gravcri de mcainationc hhi Dei.Raco- V . a. 1^14. 40. Ncfcio Ycro certa, aji hic hbcr d^vcr- U fit ab lilo quem ira allegatum invem ; I^cfutatio thefium tveri j quibus incarnationem (leterni Dei FiUi ab im^ugHA- / bus nojtriiYum cccleftarum vindicdrt voluit. vcfponlio ad hbrufti Ravenfpcrgeri , cm titulum fccit ; myflcria unitatis cffentijc divins. Lefutatio hbelh Sniiglecii , cui titulus Fcrbum car$. ' um ejl : fiye diyina Verbi incarnati natura, Racovix ^ r^i^. 4«, i.efutatio the/ium Frantzii de prarcipuis rehgionis Chri- Itxcapitibus. Racevia:. a. i^i^. 4^. item m 80, iotx h\ Jihellum Simiglecii , c|uem rcfutationcm van^ dif- jfo uonis Nodi/ui Cordii appellat : fub nomine A. R. id dl: ' Ire^ R<nichlini. Racovia: , 1 6 1 45 4''. Schcrzcrus audlo- vocat Andiream Radecium 5 quod undc habeat mihi m-. ipertiint 3 neque eium dc Aiidrea Radcao quidquaiu li^idivi. -d naaclim Cafeubonwm para:ncfis , (ub nomiiie An- heReuchhni. RacDvi*. 1614. 4". Yadarusde Ecclefia & miilionc MiniftrorumR. D. ' kowLki : Quo Socinum cum Theophilo impugnare, & kiboziura dcfcndcrc conatur j Brcvis rcfutatio; Scnpta Ptff m Thebphilo Nicolaid \ fr^enfe Mai tio anni 1 6 1 4^ ovia: typis Sternacianis , 4 I^edicatio,GommentariiFaulli Socini in i.cpiftolamS.Jo- ^ nis,SCnatoribusArgcntoratenfibusa.i6i4.Novcmbr,io. licaminatio c<?ntum erroruhi ^ quos Smiglccms ex dua-- M hbri adverfus monftra iplius editi | partibus , colle- iRacovisc. i$j5,^c. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 jQ^ BlBtlOTHECA HomiliiE X. Super mitium cap. I. Evangelii S.Tolianni^. Racovia;, a. ^*»- ^ , _ ^ Exdem Bclgice : rcdcUtae per Camphuylmm : X. ^xm caticno^ec Slo^» UecraalD boo? d. r. Caiw ijliuijs^em a. u^i.^-" 'Paiaphrafis initii Evangelii S. Johannis. Refutatio ditputationis Graveri de perlona Chrifti, Raco- via:. a. 4°- ^ • , • 1 Refutatio hbrorum duorimi Smigkcn, quos dc crrcribus novorum <^riunorum mCcn^dt. K^coyix. 16 i 6. 4o- Examinatio 1 57 errorum , quos ^^^^^ tlllUS C llS lefuita , m hbro contra Monftra ab ipfo confccta edito , toliegit. a. 4°. . De Chrifto vero & naturaU Dei Fdio , hber , oppofitus ei , quem fub eodcm titulo M. Smiglecius lehuta cdjdit , cuiadjunaaeft, Refutatio Ubri cjddem Smiglccude Sa- tiifaaioneChnfti. Racovix. 4**- r ^ . , • Reflitatio orationui^n Vogelu & Peufchchi Altorhi habi- tarum. Racov;ar.a. 1617.4". Odpo^vtedK na Xiaxkc lakuha Zaboro^vjkicgo , ktorcg daltvtul, Ogienzwoda -xv l{akp^vie. 161^.4». 1. c.-RC' fponfio ad hbrum lacobi Zaborovii , cui titulum dedit , hnis cum ^cjua. Dedicatus a Smalcio , Romano Holaa Archicamcrano Wlodimiriensi, i Aug. 1619. Liber isin lucem emilfus eft, a mcmorato Zaborovio Reformatorura concionatorc , temporc quo mutarii eos ad coiicordiam fe- cum incundam mvitabant. ^ r r i OdpowiedznadwaPatquilufe, &c. 1. e, Rcfponlio ad duos Pafquillos, qui nuper emifll funt ab Evangehcis,! contra hos qui iniufte Ariam vocantur: fcnptaab uno Sc-i niorumhujusEcclcfiarcontraquam fcnpti funt. Racoviac 31. 1 6 1 9 , 4"' Verfio Novi Teflamcnti e Grxco in Polonicum. RacoYix 2i \C I —^. ' Contra Scarga; lefuitx pofthumum Iibellum,cui titulus i Mej]]as ^rianorum fccundum ^Jlcoranum Turcicum. Pol, Si Scherzero credimus , etiam fequentes tres libn Smal- cio adfcribendi funt. _ Not» in Ubrum Smiglecu dc voci^tionc miuiftrorum ,iut) nomuifi Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 1 AJn T I -T R IN I TA K. I O R U M. loj t Tiine Audrx Reuchliui. Veriim id opus idem rcor elle 1 n fupra mcmoraro , Racovix a. 1 6 1 4 , 4°. edico. Difpurat ioncs in Auguftanam confesfionem Dclocoloh. VIU. &X. Ejuflcm audloris funt etiam hxc fequcntia incdita. Exphcatio plcnior & accuratiflima in Matthxi capia tria ' ima. M S. *■ Analyfis & explicatio loh. XVII. MS. Analyfis i. Epiftols ad Corinthios. M S. Concio in Matth. XVI. i vcrfu zi , ad finem MS. Conciones vari:e. M S. Nai-ratio geftorum in Synodo Novogrodenfl, fuper con- t 'vcrlia dc Chrifti invocaoione. M S. Vita autographa. M S. Dc A^is Racovienfibus ab co confcriptis , ut & coUo- us in ardibus ejus habitis , agcmus fub ^uMus ^no^ nts, lERONYMUS MOSCOROVIUSaMof- m , Ecjucs Polonus , antiqua illuftri profapia Ducum :fiorum deSvidua Comitum dc Dobczyce , oriundus • dicxDudiai gcncr, ecclefix Czarcovianar fimdator ac ronus , ad Comitia Rcgni ex Equeftri ordinc frpius dc- atus. Huic Fauftus Socinus a. 1595, hbrum coHtra ilmum Johannis infcripfit. Obiit a. 1615 , 19 Julif Contrajohanncm Pctricium Miniftrum Evaneelicum £ovi2:a. i^oi.Pol. ^ Cateclicfis Racovicnfis cditioni,ipn; cumValcntino Smal incubuit, candcmque e Polonico Cqu.T «. i6oc edita J m Latinum traduxit, ac dedicavir Jacobo Magnx Bri ntc Pvegi. Ejufdcm cft prajfktio interpretis ad Ledorcnr ulus hujus Catcchefcos talis cft : Catechefts Eccleftarttn '■ nnI{egno PolonU O' magno Ducatu LithvanU 0- aliis ad d Kfgnumpertinentibusprovinciis^affirmMnt, ncminem ali^ pr^terPatrcnDomini nojlri IcfuChrijli , effcUmm iUum tm IJrai^lis . hominem autem iUum NaKarenum qui cx vir ^mtusefi, nec alium , prxtcr aut ante ip/um DE[ Fl UM Unigcnitumy & agnofcunt Cr conjitenittr. Racovia: 1^0% u. Haec Catcchdis a. i^j,, mcnfe Apnh, G 5 <kcrc! Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 5 j B L I O T H I C A Sdcr:S:ctrrsfub3.CKmoo.sH Ruaro 8C A.WUtowaao. ^ ^abl""oVe^S: pud§ii^o,usPctn Scarg.Ute. lU- minSapfui . Mau«aaLanagtav.a Hafl.^. Scnptaa, i6io , Cal. Martii ^r-- pontifidi faccrdotis , cm ,6ii.editaa. i6i7-PoJ- ^ , - s^alao exaravit ac ficn po'r.t commo,Aa..do. a.^^-;^^^^^^^^ ^rEt «p^'«^- — > ''RE!oX"m.glc%^^^ Bapt.f.uo^Racovi., 1M7.4.. Pr^-toMak Socm l.brum co.«raEutrop.um.a.i(;<8. ContS Hu<.oncm Grotium dc Satisfetoc. M S, t,o.itra nUo";> . t ; ca umiuarum dcpUI- nollr,3clttCht.m, Wurn u adB.cgcm& Scna- I """Tdct f^bSn .^usv rb.sa,;t,q.,i n^I^u.u [nifnJ r C 'v u, Scmpll. quodam fubfcnptum u,vcm> .... 1 fcrrf 1 Hin J&/for<vv".cd.taa. 1595.4°. , l .. c. forte. J tVs u A. D E C 1 U S Matthi-i Gcda- ftus Socinus ad eum rcnpfit a. kJoj , i} iNo>'^^ 'diopolim, Obutcuc^aimumx^jo. jormula Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 AHTI-tRJHltAHroRUM 107 ormulaadmmiftraiidicGcnamDomiiiicam: cuianncra ■ti Quaiundam Qurftionum , ad eandem eluadandam Mantium, folutio. Item , Ejufdem precatio matutuS •Ipertma.Ciaudiopoii typis Hdtaiiis excudcbat Georeiu* IMON PISTORIUS Oppohenfis Silcfius • Ec, .^c CzarkoVians minifter: Thoms Pifeciifcujus fororem 'V: i^momohabu,t)affims, Johanms ver6 CrelS foa? ■ti aliqtian»diu fuperltes fiiit. ' "^*^^* _ummar omnium capitum SS. BMorum carminc de^ 'anncn in Staniflaum Lubieniccium feniorem Ja non pauct poemata , ut & alterius Kencri*s M S HOMASPISECIUSa MartolStze Nobili, iuSimon Piftonusmmatnmomo habuit , ex oua Rnf, t ±(wf ^""^"Sem procrcavit.* QuX^ ^s' ttttuufveftierit, non certo mihi conftat. Hoc ramen ^is cjui eum noverant accepi , eum alicjuot anms a a V ^^"^^'^r''"' /^^^P^""^Poft refi.tationeH?S V Teki, & poftquam fcrip/it Keckermannus , ceu atii «'omemoratur, Opus hoc incendio periit. -ndoi^rinaTrimtatis fit myfterium a &culis abfconHi *U:;^Uod divini verbi pateadUe hominibusVnotSt onWn <luideOrigin?Trinitat,s inlcribitur, oriptum , a 1605 > 8". 1^08 , & 1^54. M fponho ad decem rationes Edmundi Campian. Jefuitr • ^.us probat Ecclefiam Cathohcam pr^f?rendlm lcAntichrifto, fubnomincMarci Camilli libri z mhmusoperisauaorem efTe, pr^rer conftantem hiqui ipfum noverant atquc genere attineebant ^ . confirmarant: quidam tamei/jonSn Slichti: l ,08 BIBLIOTHECA Manudu^niio in viam pacis ccclefiafticx , per arclucatho- licam fidem, lalva lihertace rcligionis , omiiium jurium gc- ncrc defenlia.Amftckclami typis johannis & Corndii Blaeu: 3ua{i Eleuthcropoli typis Godfndi Philadelpl-u, a, 1650. S». iub nomme aucloris /0,/?/'/?/ Cajiim , quod peu anagramma diy Vdcises ojlium. ADAMUS GOSLAVIUS aBcbelno, Eques Polonus. Refponlio ad defenfionem concionis Scarg^ c Soc. Jcfu dcTrmiratefadainajacoboOftrovio SS. Thcol. D.' & Canon.Cracovienfi. Racoviae a. 1 608 . Pol. Refutatio eorum , cjUcE Bartholomaeus Keckermannus iu libro primo Syftematis fui Theologici difputat , adtcrfufi cos-qui folum Patrem Domini noftri jefu Chrifti , eflc U- ium Dcum Ifrachs j Iilium vero Dei , nemincm alium pra:ter & antc eum qm cx Maria virginc eft natus , confiten- cur : Tribus partibus difkinaa. Pra;fixa cft , Dcdicatjo Auvftoris Anipliflinio Scnatui Gedanenfi: fcripta m Krailbw <.al. Decemb. a. 1607. Editus libcr is dcnuo Racovia: a. Diiputatio de Perfona : in oua jacobo Maitini Profeffqri Witcmbcrgenfi i ca in libro (ccundo dc tribus Elohim re- fcllcre cnitcnti,qua:ab auclorc contra Bartholomxum Kec- kcrmanum , pattc tcrtia difputata iiuit , tum dc rationc pcr- fonx in gcncre fiimpta:, tum de dehnitionc Divina: perfo- , nx , a juttino , ut vulgo. creditur, tradita ; rcipondctur. Ra- coviaea. i6io. 8°, Contra Mctaphyficam Kcflcn. M S, ANDREAS CHRASTQYIUS Eques Polo- nus , quondam Aulicus Rcgius . Colloquium Nobilis Evangclici , cum Mnuftro Evange- lico : addita epiftola ad Evangclicos. a. 1 61 8. Pol . MICHAEL. GITTICHIUS VENECIA- N US , patrc Italo Venetus orumdo natus. Fuit paftoj: NovojrrodeciinLithvania,undca. 161 8 una cum coHcga luo jofiannc Licimo , nulla de caufa , mandato Regio cxa- <n:us db.Unitariifque ab co tcmporc, liberum rehgioms ex- erdtium illic prohibitum eft. Obiit a. 1645» Contra Lucium dc Satisf4(ftione» Gontra Giavciufla. ^ . Loci Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hacg. 300 H 4 AnTI-TRIN IT ARIOPaiM. Xo^ oci commuiies ex omnibiis fcriptis Unitarionim, or- (t; alpiubetico. JVt S. grandc volumen. foJ. * cfolutioncs variorum' S. Seripturac locorum &linea- ita concionum >in gratiam fludiolorum Thcologisc^du- v.t Praefixum eft eis hoc anagramma Ikrfu jugeclementia. us. Coeptae funt icnbi , a. 1640, die j.Fcb. & fini- r<[. Martiia. 1641. JVIS. piftola ad Tohannem Crellium inlerta operum ejus to- *i quarto in Bibliotheca fratrum Polonorum ; lcri- pt Novogrodeco a. 1 6 1 j , die \6. Novcmbris. piftolx ad Marinum Ruarum : inferta; priori centuriatf tolarum {eleclarum Ruari. Amftclodami a. 1677 g TEPHANUS CURCELL^US GalJus,na^ ti Gcneva: a. i586,dic i. Maji, Primiim Rcformato- XI 1 Ecclefiaftes in Galliis , polt Amftelxdami SS.Thc- Ot »13: apUd Remonitrantcs Profeflor : in ouo ihuncre JV Simoni EpiJcopio fuccellit.Obiit Amftehvdami a. i<f 59, d; 11. Maji. Vita ipfius continetur in Arnoldi Poelcn- gii ( fucceflbris iphus in modo diclo o/Kao ; oratione, I ip/i parcntavit : pra:fixa operibus cjus Theologicis. ./dvis d' un PeYjontui^e dejinterefjc , C^c. Quod (cri- pmin luccm cdidit orta inter Amyraldum & Molinjc- u- de Pra;deftinatione contentione ': in quo velut mc- d)orem fo internonit. a. 1638. 'indicix , quibus fententia D. Arminii de jure Dei in cr turas innocentes defenditur ; contia Moiem Amyrali -^i Profeflbrem SS Thcologiae Salinurix. Amftcl. a. .5. apud Blavium. 'rxfatio in primum tomum opcrum Simonis Epifco- pJ Amftelxdami a. kJ^o. fol. _ xnuam linguarum Comenii in Grxcum tranftulit. £ lok ad V. N. Sorberium de abufibus five erroribus Ec- cl ^ Romanx. Gallice. Scripta Amftcl. i^.Decemb.i ^ <; 5. a ni 8 . nec tempus nec locus addita funt. Adjundlt cl ;piftoIamemorati Samuelis Sorbeni ad Alcxandrum. V - Pon. Max. - 'iflola ad Adrianum Patium Advocatum Roterodamen- A a I '"P^^^^ioi^b"* ecclefia; Romanx. Galhcci Scripta Altekdami , a.i6^6. edita uiw «um prxcwcaci cpiftola* Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ilO iJlBtrOTHSCA in 8°. Eadem Latine adjuntla Operibus c)us Thcologicis,' dc quibus mox. Novum Teibuncntum Grxcum, eum vaiiantibus le€\io- nibus 5 tam ex M S, quam iuprclTis codicibus coliedit ; Amftclodami a. 1 6 8 , i lo. & dcnuo a^ 1 5 7 ^ , i lo. apud ElzevirioSi Dcfcnfio Davidis Blondclli Hjftoria: EcclefiafticaE ii\ Athe- naeo Amftelacdamenfi Prafcflbns , advarlus Marefii cri- minationcs.PrxHxaeft Dcfcnfio hxcpraefeiionis viee , D. BlondcUi Dilfcrtationi)t]ua vulgatam dc Papifla loanna Hi- ftonam>ut fabulofara rcjici dcbcrc dcmonftrat. Amftel. a. 1657. apud Blaeviumi Diatnbadecfu Sanguinis intcr Chnftianoj. Amftclz- damia. 1659« Eadem Bclgice, iw Quatcrnio diflcrtationum Thcologicarum , adverfus Sa- muclcm Marcfium : in quo h.Kc tratUntur •, I. De voci bus Trinitatis, 'Yir»r»ewi > Pcrfonae , Eflentix y & fimihbus : cum Appoviice , de lcnfu quo Veteres Pa- trcm,FiImm,& Spintum San^lum, unum cfle Dcum dixc- runt , & O';t««*o-iif<inter fc cflc docuerunt. Hmc lequitur » Epjftola J. Ainiinii ad J. Uytenbogardum , in qua difj'u- tatur , an lcfus Chriftus ttt\t dicatur «ivT*^i«i id cft 4 /(T- ipfo Dcus r Scripta 18 Pebr, 1 599. II. De peccato origiiiis. III. De ncceflltate eognitionis Chrifti ad falutan. IV. De hominis pcr fidcm & per opcra juftilicatione. AdjunCtom eft, judicium viii dodi anonymi {nimirnm D. Damelis Z^vickcri] De D. Samuelis Marefii Joaixna PapilVa reftituta. Imprefla harc funt Amftelxdami a. 1659. 8^ opus poft- humum; Epiftola ad Martinum Ruarum j delibris Racovienfibus Leovardiae combuftis. Scripta Amftclardami a. 9 Oclobris» . ad cundem, in qua Amftelaedami idcm hCtum dolet, Amftcl. 1^41. 8 Fcbr. i ad eundcm de iltius fadi emendatione. Amitel.i^^i- IX Apnlis. Hk tres epiftol» imprelfae funt in prima ccn- turia fcle(ftarum epiitQlarmxi M. Ruan, Amftelrdamia. Tractatus AnTI- t RlNt tARlORUM. Ill rra(f}-ams GalUcus dc quxlbone pra'dcfhnationi-j. M S. iiaipfius, virgine Maria Curcellaea aflervatur. lutium CQmmcntaruprolixiorisin Epiftolam S.Tudje* >. Sed vix inchoAcum. ■ntroducho ad Chronologiam MS. \'of3C breves in Franconis Burf^rfdicii Metaphyficam • ue ad cap. XXIIl. §.4. ' Ubonomiac & Gcographije cncomium. M;S. Jjpera ipfius Theologica , quorum partem prafapuam .Ibtuit Inftitutio Rchgioius ChDftiana-, prcdierunt dtcladami 4.^75. fol. cura PhiHppi a Lmiborcti , poft Poc'knburgmm Curcclkto in Profeflbris SS. The-- ;iae muncrc fuccetlit: pra:fixa eft ejuldcm h^sfatiQodLdiorem. Scripta ^mjhlochmi a. 167^ , 9. . No\emhi Hanc fequiciir : Jrnotdi PoelenbidrgitOrAtiQ funebtii in oiitum S.CurceliM, tc fubjundum cft 2armenOkcri Pefferi ^ inoferis hujus pojlhi^r! rditioncm, » tadem Opcra , Cajparis Brantii Ger. Fil. carm: :. leligionis Chriftianx Infticutionis Libri VII. Opus hoc tor morte prarventus nou abfolvu. rfadatus dc Bcdef a JefuChrifti. Opus itidcm ad f^nem iperdudum. Adjunda eft huictraaatm )iatriba in Jocum ApoftoU PauH , I. Tim. liL 14 , i 'indici* quibus fcntcntiaD.Arminii de jure Dei incrcatul innoccwcsjdefenditiu: , adverfus Mofem Aniyialdum. 'raefatio in opcra M. Simonis Epifcopii. ;^uatcrnio Diflertationum Theologicarum advcifus Sjr e]em Marelium . >iatriba de efu (anguini? inter Chriftianos. jnopfisEthices. iwftolae : Ad Hugoncm Grotium de Antichrifto» fcripta ilteiodanu 10 Junn 1640. Ad Pctrum Cupum V. D :uftrum, SDecemb. 1644. Ad Philippum Limbur- i^, MDeccmb. 1655. Ad Chriftianum Fkrtfoeke- ^ 'j^?]^!^" ^^5^- Adiianum Patium Advoca- ! , de Idololatna Ponrificia, quam ea lit gravis, & quoufl damnanda , 14 Martii 16^6. Eaedcm Epiftolar fucrunC antea Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 jlj, BlBLIdtHlCA anteacditajinEpiftolis Ecclefiafticis & Thcologicis daro- rum viromm. Amftcl. a. 1660. 8".apud Johanncm Blaeuv^r, liib nominc Henrici Dcndrini.H<2(^f»Kx memoratum volumcn. Exhis , ^ • ,-, • V Keh^^ionis Chriftianae Inftitutionis UbriV. m BcJgicum pgj-n^V. traullad, imprelli funt Lugduni Batavorum a. 1678. 4". Rchqui hbri operum Theologicorum , fub pra;- lo fudant , in cadcm hngua propediem pubhcam luccm vi- ruri • excepto QuatcrnioneDilIertationum. THEODORUS RAPHAELIS CAMPHUY- s I u s, vuigo ZDirh aaptjaclsf Campljuiifen. Batavus. NatusGorcomi a. 1 5S6. d.:aacu=; Worcomi a.i6i7. Depo- fito ccclcfialtx munere , fuit unus cx prxcipms corum, qui Propliccantium feu Collcgiantium nomine audiunt , & li- bertatcm loqucndi in cccieiia propugnant , ac Renoburgi in BataviaadS. Svnavin celebrandam convenire folcnt. (CdcolasifctjeUjerclten. a. i657 > u e. Opcra Theologica. Itcm , item , V nm^txbxxn / a. 1672- 4- fteftaenbe irt brte beelcn : i . uaii 't onbet)rieg()l|lch oorOeeU 2. in i^rc^icatien. 3» in brieDen en ertraften» 1 e. Ea^ ^m complcaencia tres partes : i. De mhllibili )udicio. x. Concionesfacrar. 5. Epiftolx&cxcerpta. , tUutbreibtnfFe ouer be l^falmm ^abib^/ m ;©UUtfe rpmen. .1 c. Paraphrafis Plahnorum Davidis Bel- c^^ - rythmis . fxpe in hicem cmiOa : noviflima qux nunc cxtat editio impreira cft Amftclxdami apud Johaimcm Ric- wert^z &Pctrum Arcntsz,a. 1679- li**; ^tif()teIiKhcai)mcn .- baartoan i^ tJ^acljtienbe brufhuiWehoamcn 't ^mttcrbam W 3an Hieu. toert05^en©ietcr5lrent.^5/ ^.^^^^- ^•"a^'" lenx 4crx, cuarum oaodecima editio produt a^ 1 680. Item pcr Jofephum Buthlcrum Muhcum Amrtclxda- menf^m adprxccpta Mufica redaax.Amftcl.165x.tol. (ecnigcbaarijanfnninljoogljbuptfer^^^^^^^^ tblO/doo;0abertilobertpn/&c.in pe Pt^uv^cOcf ^^^^^ f n,i.c. iK>m)uiix carum m Ci.rmaiucam hngvam iunt trans Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. ANrr-rnrNiT ARioRdM, nj •tar , per Robcrtum Robertinium . idokknchus uaii Geftranus in ^uptfe ri)men ober^ :fen I. e.Idolelenchus Gcftrani Belgico carmine redduus De /htu ammarum : banbenfland berbooben/ en raffe ber ijerboemben naa bit lctm. a. 1 6 5 1 .4I itcm i • 5!^.^*^»^^oo?gertcIbiA)?rw^^ beanjp Dan i feercber^ocmianen* 4". i- e. De ftatu nJortuo- ^ n , & pams reproborum poft hanc vitam : Cui pra:- 5 im eft , Compendium dochrhx Socimanorum ,uti vocantur - ^}}^^^[mm t??ier/ ftcU)Drenbebat fjet treboe^' i.Uanbcbcrnietinoe bcr gDbloofcn niet onftichte^ IHI.», a. 1666. 40. i.e. Excerptum cx cjus cpiftola, - oans opniinem de impiorum in mhilum rcdadlionc aoii '-•reardihcatione. porbeeIuanFauftiSocini^cI)2irtenin een rflmme Jjiticeeijocalen/ ftaanbe boo? f. soam leeiJen m Ont^f. 8». i.c. Judicium de Icnptis F. Socini, m di- it. 10 quod viiae F. Socim , in BeJgicam Jijieuam tranllatx "ifixum cft. * aieMundo : ofte/ iiobingc tot bc ftiocberfcfiaij nfli/ bc tUiecbe D^ucit uptgcliomen a^l^To^ 4 1. c. Vaic Mundoj leu inTitatio ad fratcrmutem Chrilli oc inda cditio in lucem prodiit 3.1650.4". 25oec[! ban Fauftus Socinus ban be ^elooftiiaati ijepb ber ^cliriftuur i^ boo: ticm nnt l ct Ea. Dertaalt/ en metaantechcningcnDerciert/baar te? gcftelb ic? be ODpbjactjt lian lacobi, sSu sigifmundiii. JHoning Dan Polen i6z^. 4«, & .'. 4«' 1- e. Liber Fauiti Sociiu de Audoritatc S. Scri- ^ e pcr ipfum in Belgicum eft tran/Iatus , & notis ipfius aci^ latus. Prarfixa cft jacobi Sieninii dedicatio Sieifmundo ■M T ^"ipta Racovi.-e a. 1608, rou emb. qux ahas hbro V. Smalcii de Diviniratc Jefm Cii tiPolomcoprarfigifoIct. Itcm H ^clj^iftuurlricfte BlefTen ban f. Sodnus Uer^ wit/ enmetaanteeclteningenbcrri)cftt. i c.Lcaio- nes>acras F. Socim itidcm e Larmo tranftulit & notis iUu^ 1666. 40. >HANNES GEISTERANUS Batavus , H P4ftor itet. BlBtlOTllficA y 4.'' Jl momcicaquoddoceictChnft.anis no.i liatum :?^iv4'ftStumc,vi?cmautatmagc^^^^ A„„o ,61^.». «rlifS«'t ontfrtuan «lchmat/ ecbaan ^ ? f oaobt 0»« Acior. IX. ,..mu.0caaet.B"t Snin -t Conqflot e/ --'-/.t^ gtbtUHt a..i«V 4'->- ]r°" octobris, fuocr Ach Tr,\ ITS^:^ ¥o ,o,ia.;..e ivcthatai Gciftcrano, fado .n Conr.ftov.o a. .6.9, ..«^ M»- Wdmchus 'qmtiiunsi folct hymnis Theodori Raph^ chsaSi.? qui'carL„hocBclg,c.s ryth.«. tcddit. Vetborum (cu draorum diftin&o. De Dileaionc. Dc Magiftratu. ^^tRUrGll^ANVSBatavus.Ioha. nam paticntiam. Reaor Schol Aacovicnfis poft Johanncm Crclhum,poft- ca Paftor StralTmi adGcda,mm. | rNOtx mv.^ 2 inlucemprodut. Eaedcm m ( Catecheh qux a. 1665. s.m mcc .r ,^ • ^ aii- fcrta: cditioni unprcfe aimo 1680. lunt ^^«^ > demCated.dinUtatior.es , ^^.^ «IJ^^^^j^^^^^ Epiftolarum Seleaai-um centuria: .^".q"^"'^"; '^.i^ k H. Grotu,M. Merfemu , ^^•.^"^^^"^•^ funt umque vuorum dodtorum ad ^K--fP^^;^^^^^ Subjunaum eft Scnptum Ruari ^^^"^^^^^^^ D.Bremum : ut & R~ 5" Sio^^^^^^ noa deberem adeo wfcttfi eflc Umtarus,qvosi . ^^.^^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ANTr-TRlNlTAXlOHUM. iij runos vocant : itcm M. Gittichii ad Riurum cpiftola , ux ja de Grocio eju queopcnbusagit. PrxHxa dthuicco- a , ai qusjoachimi Ruari adledorcm prxfatio. Im- dlus dfcAmftelodami apudDavidem Ruium a. Epiftolarum fdcdamm ^plms , nec non aliorum U!u- ium, SpedabiJium , Dodorumque virorum : centu- atera^ ultima. Amftelodanu ^a. U8r. 80/'" ^ ^Hdem Ruarum, audlons hhum , qui libro huic pr4 ^nalyies (eu Concioncs in varia Scripturje lcc rtiltaria lui tempons M S, Excerprorum liber M S fOHANNES CRELLIUS Francus. Natus Hd- ^ zhemna. 1590, x.Jul.iS. V. Denatusi i^. i - c Ku,cjuseft. VitamqusJoaclumusPaftoriueab Hir. ' bcrgdciineavit : qux m BiWiorheca fbtrum Polonorum K itaiiorum openbus ejus pra-hxa eft, item EtS >}'asqua!anno 1681 , in lucem prodiit aa. i^ p. 40. fub nomine Cirdli & Crcl'ii :em Sdenoburgi , liimnbus Aftenorum , ' typis Vene- LiuieburgiapudJoh. &Henr. Stern. AIii ta- 1 putant AmfteLedami hanc editionem m luccm prodiille \ i Blaviuin:quod vcrifimilc eft. edita eft m 4,.memorato ' pinor 15 50 anno; tempus cnim non additJr :cm Colinopoii i. e. Amftckdaiiiia. i^si. 40. Cui l ^lfTr ? eius,Chriftophon cillu dif- lc 1 F \T ^ r/f ^ ^^^^^^^ = ^uiida vcr6 Ca- l^is Ecdchaium Polonicarimi , 4 J. Crellio, J. Shdi-' M. Ruaro, & A. WiHbwatio recognita & audb imquc ut & ahorum notis iUuItrata. ' adcm Ethica Gernianice em B.ig,cc. C(,rt|biBci« gttbeHoiift/ «ottttbanv omioiieadali<juotquift,on«: cojilM.ptaa. Uti. " tibel Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Refponfio ad Hugonis Grotii librum de Satisfaaichc , quem adverfusrauitum Socinum faipfcrar. R.3coviae a. Libet De Deo & attributis e^is : pracfixus quinque Iibris johannisVolckeliide Vera Rchgione. ^ ^covia: a. 1650. ^ Idem AmfteL-cdami apud Blau. 4'. aii"» ^ <4i> F^^out fub Volkchomonuimus , combuftu s. IdcmBeleice ibidcm , (qvumquam Racoviam prx le tc- tat ) cum Cifcriptione quod is fit hber qui ad rogum luvt '^TdemTterum Bcigicc. ©an <6obt cn fQn q^GenfcftaP' De Uno Dco Patre hbri duo , in cuibus multa ctiam de rilii Dci & Spiritus Sandi natura difleruntur. a. 1631.».. lidem cum refutationc Bifterfcldii a. 1 6 3 9 • 4" • . . Iidem Gcmianice , ex vcrfione J .L. Wolzogcmi.a.i64S- lidem Bclgicc. a. 1 668 . 4**- ^ t- Novum teftamcntum in Gcrmanicum vcrlum , ad)u- tante loachimo Stcgmanno fcniote. Racovix. a. 1650. 8«. Coramentarius m cpiftolamad Galatas cx pr.Tlcaioni- bus potimmum Crellii confcriptus a lona Slichtmgio , cura prxfationeejufdem. Racoviara. i6t%. 8°. IdcmBelgice.a. 1660. 4"- n r r • . ,v Prima Ethices elementa in gratiam ftudiof^ ,uvcntutis,d- pus pofthumum: prarfixa ett Petri Morfcovu prxfatioa. Commentanus in utramque epiftolam ad Thcfraloniccn- fcs ex prscleaiombus Crellii conceptus a Petro Morlcovio , cum ejufdem pra:fetionc,fcripta Racovix die jMa^ a.1636. ibidemque impreflus , 80. IdemBcIgice. i6<8,4o&i664'8». ^ Idcm Anghcc , cum infcriptione , Expiatffr peccato-\ TUm, _ ■ ^ „ Abaliistamenmihirelatumcft, Commentarium m e piftolam ad Hebraros , in Angha impreflum cflc , cum pu thca commendatione , quod fit bonus & utdis leclu libcr Commwtvius m I. H. UI. lY. ^??- ^ ^^^^^^ i Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-tjiinitariorum, lij. Evangchi Mattha;i , Sc m cpiaoh ad Romanos tm Jlora capita: (jui conkriptus dt ex CrelJa prxkaiomhut no,uShcht.n.io^ .Racov,^a.i^3,j. «o. cLprSnc lannisStoinn fcnpta Racovka. i^j^f ,die i/Maii -.ommentarms in «piftolam ad Hebraros , ipfius ope i yHh^o y,ro, Colle^umco def^dcratijfij , ^ ,„e col f:us clucubratus , ita ut in nucndiscpijld^ iftiJZ. \i' s cmms m^kcum Crcllio fociata fucrit IJcra , idguiL \ n / fr....s hc partcs mcrito dcfjc dcbcalt : ouodTc Lcl u momum volta , ut tanti viri nominc Commcntarius hic e/Jct commcndatior. Racovix. a. 16:4 8» lcmEeJgice a. 1^58. 40. x)mmcntarius m I. Cor. XV. opus pofthumum,cum kp:fati©ne anonymi. a. 1^55. 8". '^"""ium,cum lcm Bclgice. 1653. 4°. )ecJaratio feiitentix dc cauTis mortis Chnfti a i6zt 'm^R 1'^^^' ' '^''^^'^' pra^loqmo ^ em BeJgicc. 1^49. 4«. ^ -I k1''^'47. 8^.'^'^^°'"' ^^^''^'^' Junii icmBelgice. 1^49. 4». radlatus deSpinm Jianao qui fidelibu« aatur. a. 1^50. icm Bclgice. 1 664. 8«. Urntn^ Eccleharum Polonicarum Valcntini Smal- ^i. H.eio«ymi Morcorovii opera in luccm emi/Iim & t>c per vjros aliquotin Regno Poloniar corredam • rc- h>"i"ru?r shchtingreti::^ F idatA i<c audla, imprcfjaeft. a. i^^r . 8» & a i^csn ^ 3 Expo- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 C A Evpofitio fidei. M. S. Ep kolx ad Michaelcm Gittichmm Venctianum. Item adMavtmum Ruarum , ut & ad ahos , MV InBibUotheca Fratrum Polonorum Umuriorum opaa cius hoc ordmc fuut miprelU. Operaommaexegcnca , iivcm plerofque Novi Tefta- ^aiu hbros Commentani, m duos Tomos diftmdi : ciuo- chuoc ratertneimio prarcelht coeterorum hbrorum [::;;re£^^^^ anuo videlrcec 1665. Pra.fixa lunt n,s o- rr ^^ caie«. cft cum^ fuperms memorata pr^fanone Smmentanum u. Matthx-um : led r^^^^tl^^ cpcris in fuuas ^uihufdam locis mutata. Scnpta Racovix yita loannis Crellii F^ana l .M. ^i- J , r- „10 PaftoriQ Medicm;^ Doctorc] antcflures annosu 'rr. ^'Commentanus m 1. H. IH. lY- capp- & partem V., "^o^^S e^ilolam PauU Apoftol^d l^. ^^^^ ^vnrileaionibusCrcllnconlcriprasi lona SclilKhtii.gio , "r™cvifusa Crellio prxtercjua» ^cnurii iftius , ante hac ctlitum , ufquc ad vcrlum 4. "?SipSin epiftolam Pauli ad Ro.anos i CrelU. '^Commc.uar.us mpriorem Paul. ad Connth.os cpifto- lam? ufr,uc ad capui U.tonu^.: «tcra aum dd.dc-, "'Smmcntatiusmcap. XV. ciuCtem epftolx, a Ctcl- "°<Srmcntar.usin cp.ftobm adGalatas, « prA-a.» „.lS aelit. i lonaSclkht...s.o contnptusi cum qulda, ^'p^arteafeincai,demcpiftolam:d.toaa&^^^^^^^ Com.i.c..tar.us mepiftolamad Ephcfos : d.aatus. Paraphraf.sincandcm cp.ftohm : dictata. tonLcmarMSUicpUtolamad PluJ.ppc..lcs : d.a«tts^^ Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 I-TRINITARIORUM. 119 Par.ipJuaiis m caudem epiftolam. Commcutarius m epiJtoIam ad CoIoJTcnfcs : diclatus i arapJirafis in candcm epiftolam : didata. Comincntanus in utramcjue epiftolam ad Theflklonicen- > ex pra.-Ieaiombus CrcIIii confcriptus a Petro Moricovio . 4orlcow , cum ejufdcm prxfatione. Jedaratio (cntentia; decauJis mortis Chrifti : cum prarfa- f 'leJohannisStoinii. ^ TorHus/ecundus operum exe^eticorum. ^ommcntarius m Epiftolam priorem ad Timothcum ^^ommcntanus m epiftolam ad Titum. ommentarius in cpiftolam ad Pliilcmoncm. Hos proxi- prxccdenrcs trcs Commentarios ex Crcllii pr.xlciioni- Morfcovius confcripfit. ^ >mmcnrarius m epiftolam adHcbraos.cujus auclorlonas cbtmgu:scft,e)urc|ue prxfatiocommcntario huicpr.£fixa .<i'erumciuodCreiriipotifnmum opcra(ut fupra docui^ . 41 ^;eum exaraverit,hic mtcr ipfius opcra coUocatus eft ! aiaphralis in eandem cpifblam , a CrcIIio diclata ' ; ommcntai-ius in i . epiftola: Pctri , caput primum & rc partem a Crcllio fcriptus : qui mortc prorventus rc- «c i non ahiolvir. .vplicationcs locorum diiRciIiorum N. Tcftamcnti : qui- adjcda; iunt ^ i: ^ :JponJiones^ad objeftas quxftiones. J mus tcrtius Operum exegeticorumy otHnia haSienu^ in^dita iplicatio variorum locorum in Evanadiis Mattha;! ctjLucx&Iohannis. * : mmentaiius in Magnam partem Adlorum Apoftolico^ fw Sc m plurima capita& jdca cpiftolarum PauH Apoftoli I agmcnrampnmam cpiftolam ad Timotheum , qux P'1'iqeciant. )mmcntanus m 1 1. EpiftoJam Pauli ad Timothcum , ' on ,n aha loca cpift6!arum Apoftolicarum : qmbus in- elt, Refponfio ad M. Conidii Marci argumenta , w is probarc nititur , Chnftum eflb Deum illum unum, ^intumS. eflcpcrlonam: ifem , ad qu«ftionem , cut c QX naut copiUvV matrimoniales ? H 4 Com- Early European Books, Copyrighf © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 BlBttOTHtCA Commentarius iii maximam partem ApocalYpCeos lo- hanms. Synopfesnonnullarumconcionum Rerponlio ad librum Hugoms Grom quem dc lansfaa o- nrClinftiadvcrlUsFauilum Socmum Sencolem kriplvt. ^tu^nisLtiUd L Crcllnm c^.^ioU , "^f^^S^'";^!^;; ^^po rcfponfoadfuumlibrum: /cr.pt^ ^^r^ns lo M^pa. '^!jUcZjuldem ad cundcm Efijiola : jcnfta xo lum i6^i. H.tiUb unais cft , uc oppofita juxta ie pofit-.ehus co^^^ ferri po rmt,memoratus Grotu Iiber : cu)us ^"ft ^^^^'1"^ , DlfcTFTdci Catholic. dc Satisfaciionc Chr,jh, adycr^ nfFau lum Socinum Scncnfcrn :fcripta ab ^^"i--^^^^^^^^ Dc Uno Deo Patrc Ubn duo : m quibus multa cuam iePilii Dci & Spu-itus Sand^i naturadilkruntur. T ihrr de Deociufquc Attributis. , . £a EtMccs ckmcnta : m gratum ftudiola: ,uvc»^uus. EiiucaAnftoteUca ad iacrarum hterarum normam emcn- Eihica Chriftiana , fcu cxplicatio Tirtutum & vitiomm , cuorum , inicr^^^ ^ calcc hu)us hbrt adiunct3cfant,orationcstres. Oratio pnma,dc honcftatis natura& fontc. 6 atio fccunda cur nec Mofes nec Phdofophi pcrfe vuruteni prxfcribcre & conftantcr urgerc potuermt, &, cut ouX advirtutispertetbonemfpecVantia, nonita pr^e- , S^lSt Dem perd^^^ ^«^* pernicielitconjunctum. Oratio tertia , dc Amore fui. Tractatus de Spiritu Sanc^o qui fidehbus datur. Vindicia: pro Rdigioms Ubertate. H<fc fcqucntta nuw qucim antc hac funt cdita. , ^ x,- ^ ProblemataN.eumfohitionibusI.Crclh. Solutio trium qu^eftionum a loliannc Stouuo propohta rnm. \ Fiainnentaepiftolarum. ,. • , •. ' Refpoufio ad epiftoiam Michofilis Guuclui ; j Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 AnTI-TRINI TARIO JIUM. izi iviac a. 1 6 1 4 , 1 9 .Oclobris . Tradatulus in quo docetur omnibus Pictatem cfTc colcn- iiTi . laitio caret noc o^ufculum . Difcurfus de FeUcitate : qucm audlor ad finem non pcr- uxit. Continuationem hiijus Bibliothecce fratrum Poionorum Jnitariorum qusre fuh lona Slichtingio. Paraphrafes [ Hptll^eibinjjen ] in Epiftolas ad Roraa- os, Galatas, Ephcfios , Philippenfcs , Colollen^e», & iebraios , Bclgica etiam lingua editae funt. in poft an- um Domini, 1558. Brevis tradatus dc Pieute , tranflatus eft in Belgicam nguara , a Daniele a Locnen : & cditus Amftrelardami a. 673 > II». & 1678 , iio. fiib hoc tituio i Ji02t ©er^ ao0^aiiiie <0oOfaH0Depi>/ uectaalti Oooj^aniel janloencn. lOHANNES STOINIUSdiausetiam STA- . O R I U S , Eques Polonus , Petro Statorio juniore Sc jregorii Pauli Brefiiienris filia gepitus. Paftor cetus Ra- ovienfis , quo munere jani anno 1611, fimdus eft : cum 'eroecclefia haeca. 1^58, tollcretur , infamia teaus ac •rofcriptusprimumineitcrasconccintoras, poft vero in •atriaexulcmagcbat , ufqueadannum 1^54, quo Czar- oviis vita fundus eft, amios natus ^4. Fuit horum qiii So- ;miani vocantur , ecclefiaftcs facundilTmius. Dilpuratio cum lefiiita habita a. i ^ 1 5 . _ Relatio Difputationis dc lefu Chrifti divinitate & remif- lonc pcccatorum noftrorum per cundcm parta,habitx cum iolianne Maria Carmclita Italo , Lublini in a:de Carmelita- u praefcnribus ludicibus SummiTribunalis Refnii,a.i6i^. lie 1 3 lulii. imprelfa Racoviac a. 161 3. 4». ^ ' Diiputatio aliacum eodcm , ineodcm tcmplo habita: :dita. a. i^zo. CoIIcquium cum cjuodam Gallo nomine Qaudio^dc qu;f- none an Chriftus cum non fitSummus Deus adorari polHt: habitum a. i6i^. MS. Contra Paxillum monachum. M S. PrccationumPoIomcarum liber,a.i65 5.8o.pra:fixaeft,Pra;- t^"o^lc<n: Jrem, in qua erponit modum orandi Dcum. ' toi^uo ift lohaanis Crellii Comiucncarium in Mactha:- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 BIBLIOTMECA p.rnvia-a i6;6. i6 Maji.' 8». Hrc cft EpiftoU llLjrpX-o^tW. r^n m BibUodKa F«mn« caurismornsChrifti.Racovia:a.i637- « • &mBibl. ir. in qvmbclum Apoftolicum . adjunau'-. Ubro rrSm ^"hI™:;^, quo fo.cs Polo,u n, Ecdtfus '"'"E;Zl"adcccIc(,a,,PoIo„,c.s. fciptx A.Wvtei i„ '1;|jSa Xu^^m^F.a.Kum «tusCIaucl.opUta™ m,- niluW dataA,«ftela:dam,a, i6;3, M- Iul".A^^S«^ i;tl«;hTm mBelgmm 'cft nuffum a Gcorg,o Racov,o ""'^^^'U ,,ubuse,c.a..<,u.l,octcmpo rcftcnfoleutpc-rtoingunttu : compolita:a,u,o ,6;o. Pol. M.S, Co,lcio,lcs Sacrl M S. ,„i,.(i;, ;„ Pnlo- Chronologiagraauum , quibus -'"'^^^^''f '"p™°, nia fcfim acffummmn pervcmt : prifcrum de Deo atre P,lio , & Spiriti, Sanao. M S. Rclitio de itmcre Trai,fylva,uco M S. Pol. fg"rc H m u's R U P N O V I U S de Rupoow,E. „„ls Pota", AnJre. Luh.en,ccu gener : Paftor Racovuc. poft LrUra , & tandem Berefa , ut, ctiam obut a. , « 4) . *"sSs'Lrum Polonorum , feu Clv.onologiam^^^^^^ «alLm . ab anno 1618 cont,nuav,t : quod opus po"0 P« JynSmn fcrrbas fucceflbres cjus, contmuatum eft ufqu* .-kla. 1668. Pol. MS. Tnf^irio Ra- Sommum quod habmt ara amium 1 6 3 o- ^^^^^^^^^ . HcUgionis mmirum cxercitn , Ecdclu-c , ichol^, ac ly ^ographix , fublationcm. Pol. M S, Conciones M S. ut 5t i Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 Ant r- T RI N I T AR I O RU M- jxi A!u varii gcncris M S. SAMUtL PRZIPCOVIUS dc Przvpcowicc lues PoJoiius. Obiit in Boruiria m exilio propcr rdieio ' ra , agens Confiliarium Eledoris Brandcbureici , aiino 70 , die 1 9 luim , aimos oc^uaginta circiter natus Aiionymi Diircrtauo dc pace & concordia ecclelix : edita . L ^^^^^^'^'^n cum prorfixa ejumem prxfa- «•ne adJeaorem r.exqua cditorem hunc Arianis ferc >modoxmn fmflTc hcjuet) Subjunaumeftm caJcc Jibelii iKr^^f /f'""^'^^ EIeutJ.eropoIi ty^ xlfiidi PJuJadcJpJi,. a. 1618.110. Opufculi Jiujus, multi Sndffp^^^rr'- ^^''t^''' '^^^ Kemonftrantcs HoUandia Profenorem , audorem eflb rebantur Itema. i6jo, iio editio fecunda, adipfms AucW S. recogmta, rauJtifqucIocisauda. ibidcm apud eun- • ra typis mandata. ^ Ilem Gcrmanice:ro/i den friede und eintrachtickcit dcr )^/r- Pancgyricus Iionori & gJoria: Sercniilimi & Potcnti/nmi mcipis ac Domini, Dn. Viadillai Sigiiinundi ReLns Po- ■ uiE, M, D. LitliYania;, &c. nec non Svecorum ; Got- '^aim , VandaJorum Regis h^reditaru : electi Maeni ■ olcovia' Ducis ; dicatus ab Equite Polono. a. i <J ; ^ VitaFauftiSocmi. a. i6j6, 40. Eadcm in Bibliothcca fratrum Polonorura , F Socinf i -nbus prxfi.Ya. fbl. a. 1 66 8 . Kadem Bclgice.4. fincaimo,&a. i663.4o.&a.i664. 8«» UiJimatio de Chriftianorum fiunmo bono, quam ^ -tor Fauf h Socini operibus prxmitti voluit. a. 1 6 ; 6 r • ct adjimg, memoratar vita: F. Socini , fuppreflb aucions J inne , adjedo tah ad Lcdorem aUoquio f y^Ktor dijjimulat nomen : tu noffe laborus : uiidimus nemen: nec tamen edidimus. ^ui^Us''^°'''' S^PISCVMZELO "^•^rnfinefiAgrantipura ejl fapientia Kelo ? - ^"^^^''O Sdpiens ptrius er^ fapis i^fnTnn''^f "^''^ 'c " ^'^^^'^^ F^atrum Polonorum, )oaiii openbus pra:fixa. ApoI«H> BIBLIOTHECA AooWcticon advcrfus Satyram Vm Claiimmi T^k\k Hcinhi , cul tituUis 5 Cras crcdo, hodie nihiL a 1644. 4. Brcvis difquiritio hdci. • , r n.- ] AdCiaudiumGiillum dc hommu Icfu CKrifti adoratu> ""'Bra^crilaDcklaratu&c.i. c. Fratcrna Dcclajatio , ad non fraxcrnam commomtioncm , ab auaorcfub nommc Equitis Poloni ad DilTidcntcs m rchgione factam. x. '^^udicifmrmceri& antiqui majorum moris rcimcntis . nec mmus rchgioms quam patri^ fux amantis Cathoha , rUbello Ordunbus Rcgm PoW a patrc NicoUo Q- chovioSoc. lefu, oblato. M S. Iniuria opprertk & proditx iibcrtatis flagitmm , m Co- midis Ln 1 647. In trac^atu hoc potiflimuni agitur dc pro- S o^^I^^^^ cHjus ncgom Pr— ipfe octJ^^tus & auritus tcffis fint , atque faipto hxc conli- de jure ChrHHam ^i^. ftratus, &c contraloachimumStcgmannumluniorem. ^^Ejufdem Defenfio ahcra , oppofita D. Danich Zwikero. ^ Animadvcrfioncsm hbrum Danichs Brcnu dc qualitatc RePniChnfti(cudcMagiftratu,&c. a. 1650. MS. sf ; liitlo ad Rcgem iS caulk Ditoum m rchgione, tempore Comitiorum anni 1651 , facla M S Pol. Gratulatoria Prmcipi lanuflio Radzivilio, Satrap.T Samo- gitk ac Duci CampciStn M.D.Lithvani^, cxColaccicaexpc ditionc reduci. M S. Pol. . . ^,- „ », nn, ApoIocTia ejufacm lanuflu RadzivihiDucis m Birze & Du^ ""tdi;^^ Georgir OfTolau Pro- cincellarii Rc<7ni. M S. aj if. •Dprr? Carmen dc pa£lis Prufficis cum Guftavo Adolfo Regc Suecorum. M S. ut & Alu cjufdcm geiiciis atmii». M S, Rcli^ourio Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hacg. 300 H 4 ANTI-TRlMIf AHIORIIM. 1^ ' lc/ponfioadrcripmm Gcn. Dni. Niemiri«ii Archici. t ram J^;ov,enfis , c^m omnes m rcgno Polonix , 8cc l } mar^ Eccle/ia pifl,dentcs , hortatu? , ut m gremium Ec^ < lae Onentalis (c rccipiant. Pol. M S -dem c Polomca Latine reddxtum : fub nomine lulu Ccl- Vlonachorum & anachoretarum inftiruta , non elTe viam cimam ad /ana,monj.T perfedioncm pervcniendi , (cd c :lefix noxiam & pcriculolim. M S Cogitauoncs Saax , in Evangelii S. Matthxi VII. capiu J 3ra. M S. /criptx lo Maji a. 1 664. ^ S. Pauli Epiftolam ad Romanos. M S ^ utramquc ad ConiKhios. M S. - * ad Galatas. M S. " ^ ad Ephefios. M S. .:~a1&fSMs''"^^^^ ^^^^- [<efponf.oadAndrexWiflbwatii notas amicas , in Sa c.mEiMftoIamadCoIofl-cHfesCogitationes MS ^ — - in utramqac ad Theflklomccnfes. M S • m utramque ad Timotheum M S ad Titum. M S. "1 Epiftolam S. lacobi. M S. faipnt. 17 Aprilis rirr^ utramquc S.Petri. M S.in pnorcm fcriptar funt 1 Maju , m poftcriorem vero i6 lunii, aani 1 660 m fcriptx funt z Septemb. i ^ ^o. "i"^^ pn ■ * Epiftolam S. ludx. M S .r&m&H^m^oir ^P^^^--' adjunauslibro •'^ tur. Ws Poloni Umtarii u- ^dcmGallici.MS. iyperafpiftes feu Defenfio Apolopix ab Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBLIOTHECA Reliffio vindicata a calumniis Atheifmi , contra epifto- lam F. M. Eleutheropoli ( i. e. Amftcla:dami ; apud Chrjftianum Ammomum.a.i 671.1 lo.cdente Chnftophoro S.uidio iuniorc. , r> r . Arcrumcnra contra Athcos , quod Dcus lit , quodque co- h dciK.it i lcd co tantum modo quo a Chriftianis coUtur. ^Eadcm aZ. M. Po.oui^) L.unuiic rcddir.r M S. Pcriphrafis Orationis Dominicar. Itew Oratio ad Deum Optimum Maximum , carmuie elegia- co.«tCr Oratio ad Chriftum imnm Da , cjuuicni -cacw . ^armi- ne. Adjuncla Andrca: Wiilbwatii Stimulis Vututum , Frae- nis Pcccatorum , Amftclxdami a. i68x. ii". Ea:dem Elcgix a Z. M. Carmine Polomco redditac.M S. Hiftoria Eccleliarum Unitariarum Regni Polonia: &t. M S. inccndio pcnit in exiho iplius , in quod rchgionis er- |To,"pcrfccutionemgruentc, abire coacVus dt : cujus per- fccutionis temporc, haud parvam & ahormn hbronmi pal- fus eft jacluram . . CoUatio SymboU Apoftohci cum hodicrnis ChrUtiaiio- lumSymbohs.MS. ■ r r ni. a- Demonftxatio , quod ncquc Domini noltri lelu Chrilti , pcr mctaphoram patcr 5 ncque Fihus ejus unigcnitus , pcr metaphoram candem , fihus , dici qucat .aut dcbcat. M S. De Libertatc Confcientiarum tradatus hi duos hbros d:- ftinc^lus : verum unus tantum hbcr abfblutus cft. M S. Epiftola ^ Valentinum Radccium Epifcopum Unitaric* rum pcr Tranfylvaniam : Claudiopohn. data Caflbvia; pri- dieCal. Apr. i(>i4. M S. Epiftolx ad lohaniiem Ni'ranum Paftorcm Eccleda; Re- monltrantium in Bataviaapud Vcteramiutes. M S. Itcro, Alix Epiltolae ad varios. M S. jONAS SLICHTINGIUS a Bukovvicc,Equcs Polonus. Paftor Racovia: , polt Luclaviciis. Obeditam fidci Chriftiana: confeffionem, inftimia tedus , patna pro- fcribitur, hbro memorato publice in foro Warlawienfi car- iwfias manu combufto , tempore Comitiorum a. 1646. Obiitin exilio Zclichovix m Marchia Brandenburgica a. l6b X Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 AKfr-TRlNITARloRU^f. ,1. die prima Novembris , «tatis 59. Hiftoriaiti vitje < mortiscjus pertexuit Stamflaus Lubieniecius , incpi- 1 :a ad virum qucndam magnum , pra:Hxa pofthumis I 11$ Commentariis. .crmo Chriftophori Lubiciucui Liuons , coctus Jlaco V ilis Paftons , quo ammam agcns . fihos (iios ci-terof- Q adlfcuites alloquutus eft , Racovix a. 1614, menfeFe- o ario, M S. (.efponfio ad fcriptum Danichs Clcmentini Concionato- n leformatorum , cui titulus : ^ntilo^u Cr abfurda So -^morum. Dedicata Palacino Belzenll. Racovix x. i6t<^. .efponfload Antapologiam liib nomine Dameiis Cle- ir itim editam : feu Conhrmatio Calumniarum Clementi- 3 lu )bjeetarum. Racoviaj a. i6j i. 4°. Pol. • :ommentariusincpiftolam adHebrxoscum pr^fatio- - nRacovije ,8". ^ :em in Bibhotheca firatrum Polonorum , F Crcllii o 'i pt bus infertus , ipfo cnim adjuvantc,prout fupra (iib Crel> //.ii-docuimus , concinnatus eft. • :ommentarius m epiftolam ad Galatas etum potifllmum ' f ^^nis Crelhi piutoiombus confcnptus eA. Racovix • ». »0. Prxhxa eft Shchtingii pra-fatio :ommentanusm tria priora capita cpiftolar adRoma- ■ nc mdem ex Crellii prxleaiombus' ab i^ confcrfpfusTft Kovia-. 1^56. 80. Ambohi Commentarii mferti fuiic ,«^m Bibl.Fr. Pol. inter Creliii opcra. iiueftiones dux : Una, Niim m Evangelicorum rehgio^ ' T'' ^'"^ ^^^'^" permittant , ut J!J :a ampledatur , nullo m peccato perfcveret Aitera -=r>l a m cadeni rchgionc , qua-dam concedantur Chrifti i4>usmconcefla ? contra BalthaOrcm Meihicrum difpu Typis PauhSternacii a^ i6j6. 80. Infcriptus" is liber . Adani^ & Andre^ Goflarus fratnbus gcrmanis. e j>s. Trimtate, de moralibus N. & V Teftamenri }-:eptis: item de facns euclunfti:. & bapt feu rSbS^ ^ utatio adverfus Balthafarem Meifiierum. T i ' 7! - ' AUcgantur etiam ejus res qu^iUgaes dc Trinitate : qua; dubito a» iion ac- ^<U2 BlBtlOTHECA dem firtt cum modo memoratis opufcuUs. Confenio fidci Chriftianx, edita nominc eccleriarum quar InPoloniaUnum Deum , &FiUmT. e)us unigenitum le- fumChnftum , & Spinium S. F^fi^^/^J^/- ^,^^^ Eadcm Polomc^ : Wyzname wiare , &c.I.e. Confenrio fi- dci ccclefiarum qu^ m Poloma Chriftianar appcUan amant: omnium nomine edita. a. 16^6.4'*. iSdemLatifie, fccunda cditio corrediot, coUata cum Pobnica cjufdem Authons , ab eodcmque dcnuo rccognita & variismlocis audior reddita.a. 1651. 8 . Eadem Bclgice. a. 1651. Eadem Germanicc. ...... t> a /r • Nota: f fub nominc loaanis SimpUcu ] m DoailTimi cu- iufdam vin r vidcUcet Hu-oms Grotii] commentationcm idtldum caputpoIter\^ns ad Thciralomccnfes epifto- ^'"Not^ m concionem Vcchncn habitam Lif^x a 1^59. de •capite I. Ev.in?eliiS. Johannis. Racovia: a. 1644. & 1 - „ Cum diriertatione de Vcrbo Dei. Eplte-^GJc:,^! tal,™m Theo.os.. Doaorcm cum S.R. Maj. a. 164V ^ r.v,. ^ EpiftoL-eadMatthiam Glofkovmm Camcrarmm Calis- ficnfem inmatenadc Satisfoaionc & mcrito Chnfti,dc- qucr^^^^^^^^ f ""^afan min Confefrione Dominorum Rcformatorum accufati , innocentiam. a. 1645. M S. \.r^^„rrv,ir Scnptum Domims Doaoribus Regiomomanis tranfinil- fum,^a i^4S. M. Novcmb. contmcns rcfponfionem StamadloiiD. Doilorc Dreicro mtcr dxlputandum allceata. M S. .. ti • Oratio ad Icfum Chriftum FiUum Homims. EademPolomce reddita. a. 1646. n». ExpUcatiofcxpr^cipuorum locorum, qua: pro irim tatc afFcruntur. . . fo- EadcmBcleice, cum prxfixa pi^^f^"^"^/"^"^"'!' f adjunOis duoSusbrevibus'traaatibus CrcUii& Stcgm^im. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hacg. 300 H 4 Anti-trinitamoriim. 129 tl < - anteeftentngeen becftlaaringe oUer De fe^ boor^ ■I amfle ^[)?iftuer plaetfen / bie men plaiTti te ne= f t tnriien tot fteVui).^ uan be b.jieenisjDenb en bc ceuj^ '^r ^obtomt Clj?i|Ii* a. 1649. 4"- met een tracli-- ! i jc ban €reIIiu.£S en ^tegmannu.fi?. :-xpiicaaoqiutuoi Jocorum S. Scnpcurx , Divmitatcm «1 Chrilb concernaitium , iiimirum Col. 1.15 n r-.^r. i.Ioh 8. 5^, & fcqq. loh. i. i— 19. Primiim' 1 ' anicc conlcri^ta. iadcmBclgicca. 1^49.40. acljunv... i.v.u:.iuis aui ic- ijinturtradatibus. Sub hoc titulo : iftlaarc UlJtlert^ ge Uan Dier plaatfen ber i). ^cii:iftuur^/ dc -jDIjeiib f efu mm aanQaanberctJlJ^l?^^^ \ 5 "^'^^•l-/«^^-VllI. 56, 6.C. loh. i. i-.-%. i„ >t jpclfcljbcfcljreeuau <Daan£S bpgeUoectt: umn i^ipojfaften ban Cljiifli Doorabrt?Crdiu.) 2" :2:(«nteni.^ C»opl)uri Oflorobi. 3. Itort 53e^ imp banbe €l)2iflelijcherelcgie/ (fortc f. soani) •KitDijcour^Dan De oo^faachcn iuaarom ben t ^^" f ^^^^* Gelooft of niet gelooft iuerb^eii ^^2btDe gciooUige IjeerlijcIiDeloonen/ enbeon^ ^S^}^^^^^^^^ f^^ 5. mm tecijcn bc ^eOepO. 6. Matth. XXVIII. vcrs.19. 7. I. loh V -7 i. 8.i;to?t onberfoecli tuffcljen tiree/ bie aan^ £c nbe be l^ ^^iebulbigtj^pb bifputeeren/ Unen W' epnbejocli naa langtiLiilenDeoUcrhiinniaefal nJfllJrijUenrioachimiStegmanmlunions. •libia Apologetica in qua continctur , Keiatio cau/jc 1 5a. 1646 , in Comitiis Warfawieniibus agitaca: , & « ti contra eum ibidem lati ; lcripta Idibus Julus a. 1 6 5 o. ' dcm anno in luccm emifla , in 8°. nifelTionis Chriftianx' ad rogum damnata; & com- - , manium a D. Nicolao Cichovio Soc. Tcfu laccHi- > luivindices. a. 1651. 80. coJai CichoYu centuria arcnimentorum cxla a ^ .. 8". i m Belfflce 1671 8«. in Latinum tranflata per O. V. < :hovmfa Diabel zaklety. in 40. i, c. Rev. Cichovii »i Mus m cantatus , feu Rcfponlio ad Ubrum Cichovh in Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 BlBtlOTHICA quo fcripfit Arianos (vulgo aiclos) Diabolum pro Dco Cichovius Diabla zakletego odklac niemoze. ^\ . Cichovms Diabolum incantatum f^^/^o^ P°^^^ ; Apoloeia pro ventate accufata ad Illdhillmios & Poten- nmmos * HoUandia: & Weft-Frilis Ordrncs , conlcnpta ab Equite Polono. a. 1 6 54. 8°. ^ttamim o^^ btrfrfjeiibcnartiiclafen c. Brcvis cxphcaao vanorum arnc..lorum Chrto pcrlohanncm Simplic.um. Mu..aacft •. WO?tt mt^ felaaciniTOtetllCt IX. cap. btjS bjltf^ tot ot «0- m^wnraS«en t«n Vwfe ton ten uan 6e Sotenbanfeoolcn. .. f- Brcv.sexphcat.o ix. ^ZZToZo. . fcr.ptaproptcr u.u.m c U^U^ Polonorum. Imptcira lixc funt a. .556. 8°. t.anlUac '-trn^rtJSaufa Fratrum U.utar.ora.n ab .pfo a: Stamnao Lubiemecio : ScriptumStctuua. i659- ,oA- ^"ouxftiones de Magiftratu , bcllo , defenfione priva^ , &c^n Bibl. fr. Pol. iiSer J. L. Wolzogenu opera nnprelfe, cum ejuidcm Annotatiombus. . , , i otationes oppofitar mcmoratis }. L. Wolzopm Annotatioiubus , in quxftiones dc Magvftratu , bello & pnvL dcfenfione. ItidcmmBibl. Fr. Pol. mter Wolzo- ^"atXefc^^EcclS^^^ Polonicarum cditioncm noTam iofe etiam poft T. Crcllium adornavit, eidemquc rcfponlio- ncs S Martini Ruan notas adjecit. Prodnt Catechefis harc , fuhtdititulo : Catechefis £cclefarum Volonuarum^Vmm Deum Patrem illiufque Filium Uni^enitum, una cum SpmtuJ . ex racra Scrimr<x confitentium. ^nno 1609,/» lucem pri- mim emiffa , CT pojl per yiros aliquot in eodcm F^^ '^no carrf- eia. Iterumque inferpofitis compluribus anms a I. CrcUio Frar^ eo , ac nunctandem a lom Slichtingio a Bucomec rccogmta ac dimidiaamplius parte auE{a.lrenopoli fumtthus Fridencj Thc^^ fhili, poji mnimDomini l<J59. «ira a. U^V^»^ Anti-trinitariorum. rjt dcm Belgicc a. 1666. 4». Eadem iterum Latnic pcrAn- < :am Willbvvatium cmcndata , cum noiuiuJlis ejufdcm Sc , jrum notis. a. 1680. 4«. Dc CJno Dco Patrc. M S. Dc Libcralitate & Avaritia. M S. Sxplicatio Orationis Domiiiicx'. Pol. M S. Concioin Pfalmum C X. totum. Pol. M S. Eadem Latine rcddita. M S. /Vlix complures concioncs lacrar. M S. vJota; coatra Hugonis Grotu votum de potcfbtc ccclclu- ( a. M S. lontra Placarum Theologum Salmurienfcm. M S. NJotx brevcs , iii ea qiu^us Cornclius Martuu , unum I. mDcum,tnnum cire perfonis coiutur dcmonftrarc.MS. Contra Comenium. M S. 3e Lotione pcdum difccptatio contra Joachimum Stccr- ■nnum Juniorem. M S. ' ratio ad Georgium Racocium PiuicipcmTranlvlvaiux. Dmnu Vcteris Teftamenti loca , qnx a Trinitariis pro J^usdogmatisdcfcnfioneafferunturab orthodoxis ( utau- d: volunt ) eodem modo, quo Umtarii , vulgo Sociniani d :i ea cxponunt , explicata. Itcm Novi Tcltamcnti loca otiua , codem modo coIIea:a : utrumque manu Shchtin- ^ , Morfcovu , Stcgmanni & aliorum fcriptum. M S. c ctiam fequentia lcripta Shchtingio tnbuuntur. )e vera fide catholica anonymi , & eiuidem refutatio,pro &»ntra. M S. ^ 3e vero honore B. virginis. M S. > articulis fundamentahbus. n Bibliothcca Fratrum Polonorum , contjucncur Com- nintaria cjus poithuma in plcrofquc novi Teftamcnti li- b«: mlucem emida. a. circitcr 16^5, fol. cunda hac- t'us inedita, Sunt autem hoc ordine diipofita. romo frimo : cui proefixum eft j ^xemplum epijloU Staniflai Lubieniecii de LuhicnietK, 5 < V/ro cuidam magno , Hijloriolam Commentariormi', < yit£ ac mortis lonx Slichtingiip. m. pertexit. Scriptum i-» ^i«i66j. '^* I 2- Com- Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 Commcntarius in Evangelium Joannis Apofloli. Paraphrafis in initiumejufdem Evangelii. Commcntanus in cpiftolam Apoftoli Pauli ad Romanos. Operum Exe^eticorum poflhumornm Tomo altero. Commcntaruis in priorem cpiftolam ApoftoU Pauli ad Coriiithios. In Poftcriorem adCorinthios. - Ephcfios. _ Coloflenfcs. , Philippenfes. ^ I. ad Theflalonicenfcs. . II. idThcflalonicenfcs, . I.ad Timotheum. II. adTimotheum. , adTitum. , Philemoncm. . I. Pctri Apoftoli. II. Pctri « I. Johannis Apoftoli. L 11. Johannis. III. Johannis Iragmentum in cpiftobc ludje vcrfum 7. Continimtionem hujns Bihliothecje dahimus fuh LL. TT-oht^ ^^"Smmcntarius in EvangcUum lohannis Bclgice redditus prodiitin^o. . SAMUELIARAI Hungarur. Plcbanus aaudiopo- litanus poft Valentinum Radecium. Dc Divortirs. 4*. & aUa. . lOACHIMUS STEGMANNUS Marchi- «us Gcrmanus. Redor Gymnafii Racovien(is , lu quo jnunerc Martino Ruaro fucccfUt : poft Paftor Uiutariac Ecdcfix Saxonicjc ClaudiopoU : ubidcccffit arca annum Controvcrfiahujus temporis de Ecclclia. a. 1616. 4<»' Dc ufu rationis in rcbus facris , Gcrmanicc , Ivi S. aUc- satur a. 1619. £ttmcD tkliuiB J&crgU, M 5. allcgatur codcro aono.^^^ ANTI-TRINITARIORUM. fjj Rcfutatio Rcfutationis Catechcfcos. MS.aUcgatur co- m auno. Nori Tcftamcnti vcrrioni Germanice , ipfc una cum iiannc Crellio infiidavit. Prodiit illa Racovia:. a. i6 jo.g*. fnftitutionum Mathcmaticarum libri duo , qiiibus ini- i AruhmeticE & Geomctriac , pro incipientibus deluddc < plicanmr & ad praiin accommodantur: JufTu fupcriorum lufum Schola: Racovianx confcripti. a. 1630. 8^ Epiftola M S. qua viro cuidam exccilentiiruno > fentcn- t m fuam de Satisfa^Honc Chnfti eiponit : fcripta Moc- ':hiia. 1650, diey. Nov<^mbr. MS. Fon dcr \cformAtion dcr gemeinte Chrifli. a. itf j 2. 8®. Idem Latinc , De vcra reformationc Ecclcfu: Chrifti S. Brcvis Difquifitio, an & quomodo vulgo di£li Euangch- c Pontifidos, ac nominatim Vkleriani Magnide ^catholi^ c um credendi regula judicium , fblidc atque cvidcnter refli- t c queant. Eleutheropoli apud Godfridum Philalethium. • 1633. ii^. Contra Botfaccum , Germanice lub hoc tirulo ^ Prob^ ' einfdltigen ^varnung Botfacci y furder Ne^v , photini- fhen lehr. Rachau z. 16^^. 8^- K^nKeichen der faljfen lehrer. a. 1^37. 80. i. c. Not^ fe doiftrinx. Libri duo de ]udico & Norma controvcrfiarum fidci, cutheropoli typis GodfidiPhiladelplii a. 1644. ii^ fcd : tantum liber primus : nam auvftor mortc prxventus cx- ;a abfolvere non potuit. Idcm Bclgicc. a. 166%. 8^. Idem traclus plcnior , M S. Dclincano Thcologix 5 fcu fidci Cliriftianx: Iibris duo- is. MS. Dc difciplina ccclcfiaftica M S. Dc prarcipuis in rcligionc Chriltiana controvcrfiis MS. Analccla Mathcmatica. M S. Logica. MS. allcgatur ctiam cjufeicm Mctahyfica rcformata. CHRISTOPHORUSSTEGMANNUS> lOdo mcmorati loachimi fratcr junior, 1 5 Dyas BllI-IOTHECA Dyas Philofophica. Stetini. 4*». a. 1610. Hyperafpiftes Dyadis Philofophicx : contra Yalcntiiium rromm. Logknixii a. 1651. Mctaphyhca repurgata.M S. LAURENTIUS STEGMANNUS , qui profcriptus ciim fchola RacoviaRa, cujiu Redorem ^ebat a. 1 6 } 7 , everteretur , TRIBANDER appellari vo- luit : loachimi & Cluiftophori frater . Epiltola ad Dobellaum CiekJinlki fcnpta 1 3 C al. Majas , a. 1641. unacumElegiaadcundem, mqua conjugis ip- fius obitum deflct. M b. Epiltolaadjohanncm Wo)enlki Mcdicuia; Do(5lorem, i< CaL ApriL a. 1641. M S. ^ u • Carmen ad nobiHilimum juvcncm Stauinaum Lubiemc- cium. M S. & Alia, MS. REYCHELIUS. Annotationes in viria S. Scripturae loca. LANCELOTTUS a B R E D ER OD E , c no- biUirima Batavorum profapia ormndus : Allellor Judicum Curix HoUandia:, quo munerc curcaannum i6io , priva- tus eft , ideo quod excquiitioncm dccretorum contra Rc- monltrantcs latorum , non prout cxteri vcllent , urgc- rct. Circaannum 1558 , adhucmvms fuit. Apoftafia Chriltianorum : bat beil '^f^^l oet Ciriftencn» Poltcrior cditio C nam priorcm non vidi) mi- prcliadtmSo. annus nonadditur. Titulo ejus fubjcaum Ht, bOO?3l. i3. 25* &tandcm in izo. a i(;^9> audoris nommc , cux optima eft editio. Ahi tamen pu- tant, hanccircprimamcditioncm, & mcmoratam Iccuii- damnonlongcpoftcacditam elTc. Liber is una cum S, Curcellari Quatenuonc pubUce ui Bclgio prohibitus elt. HERMANUS MONTANUS Bcl^. Alum- nus Reformatorum in D. D. Ordinum collegio Lugdum Batavorum : poft vero apud Remonltraiitcs perfecutioms corumtemporcEcclefiaftcs. ^ittiQlMt iaan be hinbctboop. 31im|lerbam/ 1 <J47> S» .en 1 648 , 8^ i. c. Yanitas Pa:dobaptifmi. ^ ^ Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANTI- TRrNI TARIORUM, S. [ni fallor SIBKANDUS] DOMINICI MONTANUS , ;§>cIjrifTtuin:!ijcfie^^irputatie aansaanbeljct iueefen <aoDljept2ieruC^?i|ti/ tuflcljen IBi: <Dotf : mici IBontanujS / en pieter Sanjij CliJiis / na icoppetot ^ant^igtj/ a* 1650. 8". begrepen in lige bjieben uptir^arlingen naeI^}oo?n gefcij?eben/a. j 25-, I (526,en 1 627.baar ac0ter 6p geUocgljt i^^tant^ 1 oo?b ban "^faM ^ixt/ op 't araument ijan ^lan t Wittt 1300? be oppcrfle (Dcbljeyt Cij?i|li» i.e. scn- iralis Dilputado de cireutia & divinitatc Idu Chrifti, intcr S. D. Montanum & Petrum lohannis Twisck juxta -•mplar Dantilcanum a. 1650. 8*». in qua contincntur ]uot cpillolx Harlinga ( ubi Montanus dcgcbat ) Hor- p ad memoratum Twisck Scniorcm fcu Epifcopum *cnnonitarum qui Fnfii appcllantur ) (criptx . a. 1 6 2 5 , l6, & 1 617. cui adjun(5la cft relponlio Ifaaci Sixti ad ar- mcntum lohannis de Witte, pro fumma divinitate Chri- t)ANlEL BRENIUS Harlemo Batavus : M. Si mis Epifcopii SS. Thcol. Profcllbris, dilcipuIus.Natus a. 94. Obiita. 1664. Examen tradtatus a M. Simone Epifcopio confcripti , 'cr quxftione , an liceat Chriftiano Magiftratum gcrcrc ? iptum a. 1610, circitcr : cditum tomo Iccmido opcrum lilbopii. Ejufflcm plcmor & perfeclior refutatio Bclgice fcripta , a. I40. [dem Bcic^ice : |Ban bp j^oebanigliepb besf iHijcItje? <}iiiiu ^mflerbama. 1641. 8% ena* 1657.8". l tiucebc b2ucl!* baar is bngeVioegOt i 3DerhIaarin== j ban be geUiicOtigljenb bes gefcliil^f / of en Ijoe iier^ Ujctccn ClJ2iftenpa|l be Xuerelbhjchc DecrfcDapppe 1 bcbieuen / geflelb in t\mt bjieuen toan ^Daniel Uan . reeii .item, een korteiJcrltlaaringoDerljet f / 6 7 capittel ijan HDattljeujef. itcm uerhlaaringe o? ■Mr3S.uc. \u berf» 17 totljeteynbebe.0capittel^?* e. Dc qualitatc Rcgni Chrifti : Amftclxdami a. 1 641 t ^^P. 5:a. 1657. t°, Secundacditio. Cui adji.ui<;^a funt; l 4 Dcda- 1 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haog. 300 H 4 iHit 156 B I B L I O T H B C A Declaratio controverlia: , an & qaomodo Chrifbano liccat Magilbatum politi cum gcrererpropofita in duabus epiltolis Daniclis Brcnii [ quarum pofterior cft ad Francifcum Ou- danum c|Ui* epiltola: loaut 11 annis ante procdiclum tra- datum funt conlcriptx ] Itcm , Brevis cxplicatio 5 , 6 , & 7 capitis Matthxi, Itcm, explicatio Lucac cap. 6. a vcrfu 17 , ad nncm capkis. ^lj?itleli)clie bcugben fpiegel/ ^c. 2[mttcrbam/ 16^0. 80. I. c. Chriftianarum virtutum fjpcciilum : icu <kfcripto caufarum , attributorum, & eflentialium partium, Rcligionis Chriftianx : dcmonftrationc unius cujuKjue ne- ccllitate & utihtate. Omnia claris teftimoaiis S. Scripturjc ijluftrata Sc confirmata. Opera Theologica. quibus prar fixa eft , Irtincijci Ctiperi j Opcris caitoris ^ commonitio Lc^o- rcm : dc truclatu Daniclis Brcniiy opcrum D.S. Epi/copii fccun- d(£ parti infcrto. Huic fubjunila: iunt , Epiftola: dux fupcr quxftionc de Magiftratu quarum pc- ftcrior ad FrancilcumOudanum exarata cft.Epiftolx hx,una €um didla commonitione bicnnio poft reliqua qiLX fcc|uun- tur opcra imprefla: funt , anno nimirum 1666. HLis lcc|ui- tur 5 Prafdtio cditoriSj contincns ncccjfariam ad Chrijlianum /f rcm commonitioncm. Item. Introduilio brcvis ad intellc(ftum (acrarum Htcrarum. Hanc fcquuntur potiirmiam partcm memoratorum Ope- lum Thcologicorum conftituentes > Brcves in Vctus & Novum Teftamentum Annotationcs. Tradlatus de PvCgno Ecclclia: gloriofb , per Chridi' "^- terris engendo. Dc qualitatc Re^^ni Domini noftri Icfii Chrifti : quodquc ijlud totum in Ipiritiuh dominio confiftat. Amica Difpiitatio advcrfiis Judaros , contincns cxamcn fcripti cujulclam Judaici , c Lufitanico m Latinum vcrli Sc relponfionem ad quxftioncs imbi Chriftianis propolitas. Dialogus brcviflimus dc vcritate religionisChriftianje.Ciii ob affinitarem matcria: annexa cft , Brcvis Dcmonjlratio J{cli;^ionis Crijliand: ycritatis. Auftor cjus eft , Joachjmus Stcgmannus Junior. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 A N r I - T R 1 N I T A RI 0 Ra M 157 Idenda quydam in librum Jobi , Pialmorum , Prorcr- im, EccIcrulLi: Salomonis , &c. Omnia harc imprcfli unftekdami quod Henricum Dendrinum & Francif- Cii Cuperum. a. 1 664. fol. ^ ^?ienbeloche bifputatie tegcn begiooben: ijet^ ItbOO? j*F.vDUt>aan l664*4o*i.e. AmiaDifpucatio :ra Judios , tranflata pcr ]. F. Oudanum. >erhlarirt5eoiJer Ijtt boecft bt^ giotij^/ en Ol^penbuannge ^ofianni.tf /boo25rcan^f Jtuppet u) l)tt Blatijnijertaait/ enboo^ben autfteur en -^rretteroljerse^ien/ en tuel t)etberbebeel grooter inljet 1latt)n semaacht. naitfgaberie? btffm chbanljet geeflelrjclitriump^erenbe rnchCfoi^ : bentUieeben timU/ f fHmflerbam. 1666*4% tractaat Daa t gecfllijcli triumpljeerenbe rijch nfti I i^ a. 1666. 4=. ijoo2 't tiueebe maal in bnt(^/en iJOD? bie tijb ttoee maal inHatijn geb?ucftt. ^ Eicplicatio m hbrum S. ]obi , & Apocalyplin Johannis, ft Fraucifcum Cuypcrum c Latino tranflata, & pcr au- (9:em ac tranflatcrcm rccognita, & tcrtia partc major ijm m Latino fuit rcddita. Itcm , cjusdcm hber dc Spiri- tli triumphahti rcgno Chriiti : fccunda cditio Amftelx- <*», a. 1666, 40. Tradatus dc Spirituali triumphanti tt 10 Chrift: , impreflus eft a. 1 666. 4^. fecunda vice Bel- g'.' & antehac bis Latinc. bmpcndium Theologix Erafmicx. Rottcrodami , a. - Jcm Bcitr-cc, jjcrtaalt boo>ipr*be Bm. [i. c. trillatumpcrFrancifcum de Flaas] Rotterdamia. 1^79. t\i Uaacum Nxranum cum pra?fatione Joachmii Oudani.* iom Belgiccex alia mcIioreTcdionc.Rottcrd. 1^79.110. 'piltoUadMartmumRuarum, data AmftcJodami, 17 1^17. & imprefla in lccunda centuria epiftolarum *xn. Amfteld. 1681. 8», ^piftola: ad Wolzogcnium , MS.ut& t Vlia multa inedita.' LUDOVICVS WOLZOGE- WUJ,, A»ftriacu$, Hbcr Baro iii Tarcnfelt , S. Ulrich, ^ 5 tcc. BlBLlOTHECA Scc prius Reformatorum facris addiftus pofl: cum ob religioncma Pontificiis Auftriapatnafuaexadus in Polo- niam veniirct . Unitariorum religioncm amplcxus eft. Obiitcircaannum 1658 , m Silcfia prope Uratiaaviam , ultra 6% annos natus. . ,,. , j Erkldrun? der beyden mterfchiedlichen meinungen \on der naturund^vefendes einigen altcrhochjlen Gottes 1646. 4M. c. Dcdaratio duarum contrariarum fcntentiarum dc natura & cflentia unius altiffmii Dci. , ^nt^vortaujfdie drter der H Schr'ftalten und neu^v^n Tejlaments , yvelchc fur die dreyfalttgkett tmd Gotthett des Sohnes beygebracht ^verden. IdcmLatinCi Explicatio locorum , S. Scnpcuix taiu Tcteris quam novi Tcftamcnti , qua: ad probandum dogma Trinitatis adferri folent. MS. ar ] : . Die triumphirende Kirche unfers Herren hter atf erden.i.c. EcdefiaDomminoftrihicmterristriumphans. Brevcs, in Meditationcs Mctaphyficas Rcnati Cartefu, Annotationes. Amftd^Edami apud johauncm Hcnrta. a. '^E^dcm BeliTica , per M. K. tranflata:. Amftd. apudFn- dcricum KHnkhamcr , m 4". r-.rm^nirA • EpiftolaadlohanncmAmos Comcmum , Gcrmamcc . quam Comenius infermt Ubro fuo contra Mdchiorem SchefFerum, dequ^ftione utrumDominus kjis propm Yirtute a mortuis refurrcxcrit. Amftd. apud lauflom- EpiftoUad Danielcm Brcmum : ut & ad alios. US Commentariiinquatuor Evangchftas Germa|i,ce^ iKm Commcntani in Epillolas Paulmas , ''^^^""' ^^'f^''- quarummentioncmctiamfkcitGiirdius in hiftom ccc^- Lftica , vcrum corum autographum una ^ujn *utograp^« memoratorum Commentariorum m Evangdia , a qmbu dam qm proprium ponus quam pubhcum q^^^^^aiu com modum : flammis abohtum eft Itaut nunc ex Commen tarus m epiftolas Apoftoh , mhil pr^eter titulum ac vitam S. PauU (Latine redditam & BibUotheca: fratrum Polo- noruminfertam)nobisicmaneat. c fol ConaoncsSacrarXXU, Ungua Gcrmanica. M^S^^^^ II Anti-TRINITARIORUM. ijj • 11111 aiitographum pioxime praccedente i6gi aiino : milu coiitigit in Batavia apud Antonium a Hock in cu manus poit audoris obitum devcnerunt : qui 1 cas in Bclgicum tranftulit idioma. )rum lohannis Crcllii de Uno Dco Patrc in Germani- rranftuht. a. 1^45.40. ' 1 Bibhothcca Fratruan Polonorum Unitariorum , opc- s cxcgetica , didaftica , & polemica , cum nonnulhs Jiii cx Willowatu Commentarus , hac feric difpohtaiunt. 'i ' )mmcntarius in Evangchum Mattbei cum Prolcao- ic s & Appcndicibus. ^ inEvangehum Marci. . inEvangehum Luca:. — jn partcm Evangehi Johannis: namcommenta- m^n cap.VI,VII, VIII, IX,& X , in autographo dccrat : icto ue harc capita iupplcta funt a loacliimo Stegmanno lu- n(p : qui omnes Commentarios hos e Gcrnianicaui La- nn. \ tranftuht linguam. WilTbwatii ; Commcntanus in *)i>. Apoltolorum. -'j L. Wolzogenii Proemium in epiftolam Pauh Apofto- Romanos: continens vitam S. Pauli. W. Annotationes in epiftolam S. lacobi. W. Annoutiones in epiftolam S.Iudie. - /? hjc rurfum IVokogemi opera /equuntur : nimirum , ■paiatio ad utilem SS. Lkcrarum Ica:ioncm. Iii ;^axtc Prima,denatura,&quahtateRegniChrifti & reh- Uinftiana; difkrkuv.lnfinepauca dejiderantur.ln altera dodnna dc tnbus m uiia Deitate perfbnis cicua- ^>mpendium Rchgionis Chriftianar. -rdaratio dnarum contrariarum fcntcntiarum , de uno <■ i atre , & dc uno Deo m eflbitia & tribus perfonis ^nciones trcs fuper lohannis XVII. 3 . quarum ultima ad hncm pcrduda. lotationesad qua-ftiones lonx Schhchdngii a Buco- <le Magiftratu , bello & defenfione. -notauoiiesin Mcditadoncs Metaphyficas Rcnati des Rdpoa«. Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 B I B t I O T H 1 C A Refponfio ad lonx SlicUtingii Annoutioncs in Aiinota- tioncs dc Bello , Magiftratu & privata defcnlionc. Hucuf- que Bihliothcca. Fratrum Polonorum Unitariorum. Ex memoratis , hacc fcqucntia , m Bclgicum tranHata "©lebicattenobec bt Vuoozben/ d« uhtt tm-^ige u^en, &c.ioh.xvii.5. \)ertaaUDoo2 <Damel\3an vlrba , Hacceftvitaxterna , &c. loh. XVII. 5 • tranflatx in Rrlcricumper Danielem a Loencn. pSSo ad utUem ledioncm N.T.fub hoc titu 1 o^Dt 5B-^er oofc Cftjiflen/betbeeltienbe benatuur enljoe- K1)ePbuanW^ c^cUe Cfjnfli:. al^ ooft 3.. p?e^ bStenWcioh. VII. 5. meteemse bPtogmaen San^c. ^ietec Hangebult a.1676. s". i.cchn- Chnfti • ut & tres conciones fuper loh. XVII. 5 . cum non- nnlUs additamentis Doaons Petri Langedult FLORIANUS CRUSIUS Dodtor Mcdicuut : Wolzoeemi cujus fororem m Matrimomo habuit , affinis : Dicitur ommum qm Socimam vocantUr , Philofophus ex- "Ep^\xadMartmumRuarum, infcrtai poftcrioricen. turiicpiftolaium Ruari. Amftelod. a. i<J8i.8«». Dc vera voluntatis hbctate. M S. DevimortisChnftt.MS. Latine & Gcrmanice. Epiftolaad Merfennumde Dci vcra cogmtionc. M S. Germanicir. . t-w • c DcOrigine&efrcntiaPihiDci.MS. ybndes mcnfsen natur und yermogcn. MS.i. e. Dc ho 'l^:^^::^!::^^- MS..c. dcEcdefiaChnftK Bekcntnufs. MS. i. c. Confefrio. r a nr V-Ljferliehungder Ueber. M S. i.c. de refui-rcaionc corporum. Contra Atheos. MS. ' ExpUati^^iJIitii ETangehi S. lohannis. M S. mia in rc mSAatoWilTowatio „acpoftaDamclcZwicU rq- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANrr-THiNiTAittokujf. y . hoc Ce po/ndcre diccbat ) ditcrfam a CEtcris fllii Soci- . Iii J vocantur, opinionem habuit. ^Htwort anffPaul Fehenhamvcrs proh , buchlei». {. c. J\ Jon/ioadPauIiFelgcnhauweriprobam. Yidctur ctiam lc 'fifle , erationeinTheologia: nani ea de rc contra cum fcri- ! pi- Feluringerus. DAMUS FRANCUS Sildlus , SiicccfTor Toa- fxlmi Stcgmanni in Rcitoratu Schola: Racovianae , polt ' • paftor & plebanus ccclefiac Claudiopolitanae inTran- iy uiia. Obiit anno 16^6 , annos natus 60. xplicationes & Concioncs in varia loca Novi Foedcris : ut:aIianonpaucaMS. • LIAS ARCISSEVIUS, Eques Polonus EIjjc ArirevuPaftoris &Patroni EccIcruESmiglenfis fiUus.Quon- I Tribunus militum Regis Danorum , ut& Auhcus Rc- . gi' 'oloniac. Gcrmanus ejus natu junior feit Chriftophorus rAi ircvius , qui Batavorum Ocddcntalii Indix SociciatiK I cr citui in Brafilia prarfliit. ; ^ rriptum ( in lucem emilTum fub nominc cujufaam illa- |?Mr Equitis Poloni Aulid Reeii ; quo Regi ipfi rationcm jxetitconfdenriajfiia:, quodrclidis ihisrcligionibus , u- [<n qBam vocant Arianam , {caddiierit. a. 1649. go. Jiftola ad IUuftrem Dn.Cazanovium Marcfchalcum cu- ria<.egni , qua rcligionis fuac , qux Ariana Tulgo audit , [f at nem reddit. M S. Pol. ETUS MORSCOVIUS a Morfcow, Equcs ^ ms , Paftor Ecdefia: Lachoveccnlis hinc Crelovicnfis , iidem Czarcovienfis. ponfio ad fibfum cujuldam miniftriEvangclfd[miniftri Q J mx Ibeno;erfcii] didlum ^fymholum Sacimanorum ,07*. -credo hodiernorum t^rianorum: additum eft fymbolum gclicorum Dodorum de rationc ^utis humaniE , col- f< m cx ipfbrummet Scripris. a. i^^i. 40.P0I. ^ xfatio in Johannis Crelhi Prima Ethices elemcnta s ' ta Krzecovix 18 Augufti , itf j 5. a?fatio prxfixa Commcntario in epiftolas ad ThclTa- -nles , qucm ipfccx prxlc^ioftibus J. CieUii concepic ii3< , Maji. I Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 \ Eadem Belgicc. Commentarios ]. Crellii m cpiitolas , priorem ad Timo- theum, ad Titum , & ad Plulemonem ex ipfius pra:le£tio- nibus confcripfit : qm inferti funt Bibl. fr. Pol. Concio qua jacobo Sicninio Podoliae PalatmidiE Racovix amio 1 6 j 9 , parentavit. M S. Pol. Contra Keslerum. Politia Ecclefiaftica , five forma [ Agcndam vulgo vo- cant] regiminis exterioris Ecclefiarum qui* unum Deum Patrem', per Filium ejus unigenitum leium Chriftum , in Spirim Sandlo confitentur : tribus libellis exphcata , quam juflu Ecclefiarum in ufum ecclefiarum Belgicarum , con- fcripfit fub hoc aniLgv^mm3XC;Vcri promus cujhs. MS. CHRISTOPHORUS LUBIENIECIUS a Lubienicc , Eques Polonus , Chriftophoro Andreae germano genitus. Paftor eccIefLsc Racovienlis , poit Lublinenfis.Obiit a.1648, panlo major quinquagcnario. Epiftola ad Martmum Ruarum , fcripta a.i^iS , die jo lulii: inferta pofteriori caituria: cpiftolarum Ruari , Am- ftel. a. 1681.80. Epiftola: ad D. Pafchalem > de Clirifto non ftatim poft mortcm in corpore gloriofo refulcitato. Oratio quam habuit in Comitio Lublini. a. 1654. die^, Imiii. MS.PoI. j Proteflatio dc innocentia Scntentix noftrac[vidcIicetUm. tariorum] dc lefu Chrifto Dommo noftro. M S. Antidotum in adverfis modernis , a. 1 647. M S. 1 Epiftolaeadvarios. MS. 1 1ACOBUS RYNIEVICIUS, Eques Polonus, ^ diftus etiam }OHANN ES TREMBECIUS : quod nomen aflimifit mfomia te£ius ac profcriptus , cum ccclcfia Kiflelinenlis cujus paftorem agebat, a. 1644 , ever- tcretur. Paftor Lublini , poft Kiflelini , hinc in Lithvania, & tandem ecclefix cxulantis in Borulfu , ubi etiam a. 1678 vita fundlus eft > annos natus 81. Rhapfodix continentcs res memorabiles in religionis potifrimum negotio , practerito & hoc Ixculo , gcftas. MS. Pol. Conciones Sacrx. M S. Pol. Epi- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Roxolanus , Anti-trinitariorum. piftolae. MS. USTACHIUS GISELIUS, )l£ KilTelinenlis Redor. bcrThomacaKempisde imitationc ChrifH, inGrx- idioma tranflatus. Francofurti ad Viadrum 3l.i6i6. ritapologia , fivc Refutatio Apologia; quam ad natio- Ruthemcam fecit Melctms Smotriski didlus Archic- pus Polocenfis, fub nomine Gclafii Diplici cdita, a. a6i , Pol. l HEODORUS SIMONIS Holfatus , Rcdlot Sci la: Kiflblmcnfis: PHILIPPUS COSMIUSap- pcirivoluit, poftquam ab eo editus eft , 6 berdcPapatu: cujustitulus mc latet. Abeodcm ad- •r ta eft , m nux Comenianx verflo Graeca. I ELCHIOR SCHAFFERUS Germanuj. ttrtKey bericht auff diefragCy ob der Herr lefus ftchfeM ygener iracht von den todten aufferweckt habe. I.e. Brc- ; e/poiifio ad quarftionem,num Dominus Jefus propria vi im a mortuis refufcitaverit.edita iii Polonia a. 16x1. em Belgice. i ^ 5 j . 40. yerfum e Germanico. JILIELMUS HENRICUS VORSTIUS, Conradi fili- iftor ecclefiae Remonftrantium Warmondi in Bataria. ifceptatio de Verbo vcl Sermone Dei , cujus creberri- «iit mcntio apud Paraphraftas Chaldaros, Jonathan, On- kJ ; , & Thargum Hicrofolymitanum.Iraiopoli apud hx,- Jacobi Laringhii , 1 64 j , 80. • tvci Bclgice. a. 1 649 . 4». J raiiftuht & notis illuftravit Maimonidis conftitutioncs dc indamentis Legis. Editae cx funt Amftcl. apud Blavios, i*- }8. 40. _ ;m Chronologiam facram profanam.Rab.David Ganz. « :te ieu capitula R. Elicfcr. Edita haec funt Lued. Bat. »*|.. 4». ° V ORNELIUS MOORMAN , Belga. Natus a. itfoo. O- «fl .. 1670. 5. Junii. . Ile be nagelaten fcDJiften / 0anbeIenbe ban eob^ Wcftejaahen-. t'3llm|terbami67i.foi.L e. Omnia wr; ca polthuma , ageniia dc rcbus diYinis. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 BlBLIOTHlC A ADAMUS BOREEL Zcelandus prxdara ftirpc ortus . Natus dra a. i 5 . Obii: a. 1666. actacis circitcr 6 3 . Ad Legcm & ad Tcllimoiiium. 80. De Ycritate Hiftorix Evangelicae. Hujus opufculi (um- num cr confufaneis Borelii cxerptam , proponit ac cluci- dat , D. Henricus Morus . iii magm Myfterii Pietatis ex- plarutionis lib.VILcap. 1 1,1 z,i ^.cdita Londini a.i674.fol. Concatenaiio aurea Chriftiana , fivc cognitio Dci, ac Do- miiii noftxi Jefu Clirifti. a. 1677. 4°. idem Beigicc : ^0 tonijTc «©obtsJ ciitje onfifi ^eetengiefu €M\tu ^mfterbam/ 1677* 4"* '(DnbetJianbeUnGe noopenbe tjen ^joeberli)fften €>ot)t!^bienfl aangctjangen tn p?efentie bet D?ienben/ in3llm|letbamben8^eptcm&»i674- i-. Tradb- tio de Fratcrna Rcligione , ii-.choata in praefentia amicorum, Amftelaedami die 8 Septemb. a. 1 664 M S. Alia non pauca. M S. quorum nonnulla funt penes Do- ftorem Galcnum Abrahami Ecdefiaftcm Mennonitanim Amftclaedami. M.VALENTINUS B AUMGART US,Me- mcla BorufTus , Re£lor fchola: Luclavicianae in Tolonia , poft Plcbanus & Rcdlor ClaudiopoUtanus. Obiit Claudio- policirca. a. 1670. Collat. Rcligion. Antitrithcia : feu Diflcrtatio viilgata: opiniomdc cudus' Eloliim , hoc cft Diis fcu dc tribus perfonis, quarum qax- hbet eft fummus Deiis, oppofita. In qua per diftindas qua- tuor fcdioncs , oftcnditur , vulgatam iUam Triadolatri- am , & de tribus perfonis in uno Dco opinioncm , crte »^tni79ty vanam, & futilcm: qua fit, i. Origme huma- na. II. Progrcflu violcnta. III. cfFcdu detnmcntofa ju- xtaque rationi fanae adverfa. IV. Scripturac contraria. Con- lcriptus eftUberis a. 1654. Yerum poftmoduni multisab au<2:ore auftus. M S. Catechefis Latina. MS. De flimmo bono. M S. & Alia plurima M S. Videtur auoquc fcripfiflc , Contra Incarnationcm Jefu Cniifli : nam in ea re contra cumfcripfit Felwiiiecrus. ^ ^ FRAN- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitariorum. 145 lANCISCUS BETHLEN, Nobilis HWa. uclii-Marefchallus Rcgni TraiiryL^iijar.&c. iftolaad Martinum Riiarum , data in Bctlen, y.Apri- i<J49. Inferta fccundx Centuria' cpiftolarum M. > impreda; Amftela.dami a. 1681.80. lEORGIUS NIEMIRICIUS i Czernic- ciK , Equcs Polonus, Archicamerarius Palatuiatus Kijo- viti s , &ic. aliquot Ecclcfjarum Unitariarum patronus. Mcuusa. I .ces & Hymni , Polonice , a. 1655. ii: ' iphraf-s & Paraphrafis Panoplije Chriftianorum. M S. ^tio c]uam habuit coram Regc Varfaviae in Comitiis a- MS. Pol. J iftolx M S. Defcivit poftea ad Grarcos feu Ruthenos, apud Cofaccos Ducis Campeftxis munere fundus eft. ^ cum djffidercnt ipfum iji facris fiiis ftabilem fore , mMando modocum trucidarunt. / JDREAS WISSOWATIUSaSzumki, E- qofePoIonus, Faufti Socini ex filia nepos , Joachimi Ru- ' gener. Paftor Ecclefiarum Unitariarum , primiim in .u & Volynia , poftea vero Lublinenfis , hinc Pvaco- L i» Radoftow ] & tandem Robcovienfis in Cracovi- latinatu. Natus Philipovia: in Lithvania a. 1608 , dic oyembris. Obiit Amftelxdamiinexilio a. KJyg^dic lii , horaameridie i ^ Vitxejus curriculus continetur ftola cujusdam Anonymi ad virum qucndam proe- iimum amicum liium , (criptaa. 1680 incunte. -uiotationesinuniverfuiTinovum Tcftamentum.M S. 1 ilmi Davidis carmine Polonico reddjti cum varijs hy- " ' M S. in ufum Ecclefiarum confcripti. i ifterfeldii Iibrum,quem lohannis Crellii libris de uno t>c Patre oppofuit , Refponfio , quam iuilu Svnodi cxa- ^a^.MS. 1 Nicolai Cichovii Icfuitx triginta rationes , qiiibus ho- «n::s ab Arianorum(ut'audiunt)reIigione abfterrere cona- ^ Refponfum. Itidem Synodo mandante confcriptum. xc omnia ut & alia hadcnus a fe elaborata opufcula , PtxutioncjEwiefiafumUnitarum , quaranr^ 1655 ac- K ^ cidir > r Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 l MS. 2C, B I B t I O T H E C A cidit cum caeteris fms boiiis araifir. Ha:c igitur requentit, poft memorauni perlecutionem , inexiUoabeo concm- nata funt. u • Annotationes in Evangelium Matthxi Marci in Ada SS. Apoftolormm. ' Epiftolam S. Tacobi. EpiftolamS. judx. Hi tres Commentannnfer- tifuntin BibliothecaFratrmii Polonorum opcnbus I.L. Wolzoecnii, a. 1668. fol. Explicationes quorundam S Scripturx loconim. M.^ Obfcrvationes ex Novo Teftamcntode }c{uChnfto& Soiritu S. Dei. MS. . . . Rehgio Rationalis. {euderationis judiciom controvcr. fiis etiSm Thcologicis ac rehgiofis , adhibcndo , tradla- '"'stiii^UVirtutum,fr:rnapeccatorum.AmfteIard.imianuo ,681 I x«. Adjunaa (unt ejufdcm tna proxime kquentia ipufcula : ut & Anonymi cujufdam Pictatis ka^nJx ratio- necnon S. P. i.c. Samuehs Przypcovn Penphrafis O atioms Dominic^ , item Oratio ad Dcum & Chr.ftum carmine Elegiaco : aliaque qua:dam ejuldcm genens. S!^^ruli^cv\^ dehimiAis vera beatitate coukaanda. ^D^lSXJ^isdcn^^^^^ prc?oC non decerel:hriftiai.os. Amftel.a. USx. ix-. Phyficae problemata , MS. Breves inftitutiones Logicae. M S. Ethicae feu Philofophijc moralis compendium. M S. U , ^"^a^m'S ''tliftoriaruminfigniumamundo condito compendiuffl. ^Epiftola: dux ad Staniflaum Lubicniccium: Prior fcript^. t; i6<J5» i'-ScptcrobrisMJ¥>Jxeyno, altcrw. i^^^^^*; Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANTl-TRrNrTAItH)RUM. j^y obris S N. Aniftdxdauio. Infcit^ Thcitro Comctico eniccii edito Amfteljedami a. 1 6^7 fol ''^"^«^co ^..^nti^IaBibliothLFraa^.^^^^^^^^^^^ irratiocompendiofa cjuomoboin Poloniaa Trmita- sveformatis , feparati hnt Chriltiani Unitarii • inprcflk jriMoniSan^ "'t«cx > fcu hiftoriamAnanorum, a. 1678 40 itcm ^ .vonu Relormata Andrex WengcWcii ^ ,0^ * ^^tt^ C^tt^^^^^^ Polomcium cuius talis ^'i ituius , Catecbcfis Ecclefiarum Polonicarum Ununr 7^2 orrrn^: W^^^ ; poft earu,ulem Ecclcfi^ nm ta not^fyue cilm horum , tum aliorlm ilhZaL opoh per Eulogctum Philalethem. a. i/so. f ^ ' uroverha. dc Religione prarcipu^,interCathoIico-Ro- ^ ifes leu Papifhs Evangelicos Auguftanos feu Luth^ ^minLirT ^a'"r^^ ' Rcmonftrantes rul- > mimanos , Anabapnftas feu Mennonitas Unitarios Socinianos , Enthuliaftas Ouikcros , &c M S C (^rvationes & qu^ones quidam Theologlae M S. Tranlubftantiationcm & Dci TruumitSrcm /Ax: xftio de Deitatxs uaitate Motiarchica.M S 1 rinitate objcdiones qua'dam M S : ^ it^ciorum errorcs qmdam crafliores. M S. rn^'T';°"^'*°P"''^"^"^ Filio Dci ante mun- roduaofcu crcato&poftinc^nato. (cript^a. i^^. i^*'i;SLnat^^^^^^ antemundumcrea- n ' iiifiAtnato, coflKa quendam prjfexifteiKise ^oimarum Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 i aflertorcm [i. e. Chriftophorum Saiidmm") fcripta a. 1^75. MS. De {atisfaclioneChrifti do(ftrinae vulgaris mconvenientia. M S. Contra Pardobaptifmum rationes. M S. Difciplinamfcuceiifuianimorumin ecclefia efle obfcr- vandam. M S. Dc Avaritia frasmentum. M S. Obfervationes ku notjc , m Samuelis Przypcovii cogita- tiones (acras dc epiftola ad Coloflenfes. M S. Ad delpcratam caufara Arianorum , fcu pr«dromum triumphi S S. Triniratis , a Nicolao Cichovio Soc. lefu confoiptum , Rcfpanfio. M S. Animadverfiones in Collcgium Anti-Socinianum Fnde- riciSpanhcmiiS. Theol. Do£toris & Profeflbris ordmaru in alma Academia Heidclbcrgenfi. M S. Ex Daniehs Brcnii Notis in Novun. Teftamcntum fcru puli. M S. Exercitationum Theologicarum de conttovcrfus gcncra- Iibuscontraais;per Adr. & Petr. Walcnburchios Epifco- pos Adrianop.& Myfia:, Suflragancos, &c. Specmicn. M S. , Ad quarftiones Friderici Sylvii , Rcfponfioncs. M S. , ' Difccptatio de Dei circa futura contingcntia pracfcicn- tia , adverfus D. Danielem Zwickerura. M S. Ad D. Danichs Zwickeri lcriptum , contra memoratum tra<ftatum Refponfio. M S. ■ In Chriftophori Sandii Nucleum Hiftorue Ecdcfiafticxl Animadverfiones. MS. Fidei Chriftian3e confeflTio cx facris literis coIIcc):a , fe- cundum ordincm Symboli Apoltolici. MS. Polonicum. RehgionisChriftianaepraTOgativxfpirituales.M S. Pol Speculum Spirituale. M S. Pol. Diflertatio de converfione hominis a mundoad Deuro MS.Pol. Carmen idcam veri Chriftiani exhiben«:ut & alia cjusdcri , generis carmina. M S. Pol. Caufie mortis Chrifti breviter colkdx. M S. Pol. Obfcrvationcs dc primsev» eccle(kDoiloiibttS,qui Patre tocannu. M S, Pol. Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Anti-trinitariorum. < ntroverfiarum prjEcipuarum de Rdigione Chriftiana , ■jbns dcclaratio. MS. Pol. T icium de univerfali concordia in Religione Chriftiana. ^ >nditioncs unionis Chriftianorum Unitariorum cum <.2 ohco-Romanis. M S. Pol. I fummariumfidci Ananx, perNicoIam Cichovium X) Jclu editum, Refponfiim. MS. Pol. 1 ep|ftoIam Rev. Nicolai Cichovii, qua Gen. Dn. i- , Itophorum de Szumki Wiflowatium , ut ad ccclefiam Jlua.^iam accedat, folicitati Refponfio. M S. Pol i delibcrationem , lub tituJo Equitis Ecclefi» Chri- ttu r, fratribus propofitam , Refpoufio. MS. Pol. ^ Imomno dc vulgari Trinitatis,& abfolutx Prxdcftina i oos Dci, opinione: inqua demonftratur, Chriilianis un n tantum fummum Deum colendum , atque vitam lcc idum ipfiuspra:ccptainftituendam efle. M S. Pol. 'dtotead vanos, MS. ut& la varii generis MS. lol oquium Charitativum de religione cumRomano- Ihoiicis iiabitum m arce Roznow,in sdibus ac prxfcntia i:r. Dn. Johannis Szafranicc Wielopolfki Caftellam Vt :ucenfis ( poft Palatini Cracovienfis ) & Satrapx War- la^enfis ,&c. cum confcniu Epifcopi Cracovienfis, anno , ab II ad 16 diem Martii , cujus ipfe a parte Uni- tairum primanus fiiit mterlocutor. Imprefllim cft, cx aiigrapho a Icnbis calamo cxcepto , in Appendice ad omam Rctormatam Andrcjc Wcngerfcii , Amftela:- a- iiapud Taiiflonio-Waesbcrgios. a. 1679 4." T^l^^^^J^^J^^J PASTORIUSab HIRTENS- biJ^ , M. D. Eques Polonus , Hiftoriographus Rc- , ita Johannis Crellii , pra;fi.<a operibus ejus in Biblio- it' a Fratrum Polonorum, imprefl^a circa. a. i^^^. adem prorhxa Ethicje Crelln. Amftclsdami a. i 8 1 .4» -adeni Bclgice. a. 166^. 4". ^ v/funarMs'^'''"*' l^ubiemecu Semoris , a. Ujj. ^kuiicus inculpatus. K 5 Tlozuy Early European Books, Copyrighf © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Ha 300 H 4 j B T B 1- I <^ T H E C A rlorus PoloHicus, live Polonicae hiftoriae fpitomc. dcdi- catus Gen. Dn. Sieniot.c. Lugduni Batavorum a. 1641.110. Idem vins duorum Regum audlus , & dedicatus Comiti dc Lelzno Archiepiicopo Gacliienfi. AmOcLrJanii a. 1664. II*. Pcplum Sarmaticum. Dantitcia. 1645. 40. Charadler Virtutum. Dantifci a. 1650. 4 . Bcllum Scythico-Cofaccicum. Dantiici.a. 1651.4». Dcjuvcntuas inftiruuonis rauone. Ibidem a. 1653 , 4"* Orationcs dua: de praecipuis Hiilorias Audonbus ibid. a. 1656, 4'- . SyJvarum pars prima. ibid. 1656. ix", Tacitus Gcrmano-Kelgicus. ColonuE. a. 1658. 8». DiiFercntia: mtex poUticengenuinam & diabohcam , &c. rroncoturti. a. 1659. ii". jjf/i TheodofiusMagnus. a. i66x. ~ Muufter ikatus feu confiderationcs fuper vita Nicolai Neovilh. Icnac , a. 1664. 8«. Verum poftrcma hujus au- doris fcripra , ab ipfo exarata liior , ciim dclertis Unitario- rum facris pcr eradus ad Romano- Cathohcos dekiviflet. CHRISTOPHORUS SANDIUS Boruilus, PhiJjippi. V . C. & Senaioris Ci-uciburgcnfis fihus . Coniih- rius Elcdoris Brandcburgici , ejuldemquc Suprcmi & Rcgimiois 6c Apeilationum Judicii Sccretanus. Quib mmieribus privatus.cft cuca a. 166S , ob fcntuitiam iu cjuafphuu Pairem Altiilimum Deum cllc contcllus eft. Narus Cruciburgar , 1 6 1 1 . die Decembris . Praefatio in Chnftophori Chriftophori Sandii fihi iui,Hi- ftoriam cnuclcatam. a. 1676.4". Grimdin^cr bccvciji dafs die ^rianer , Mcnnonijlcn , und d^r^icichen KctKer , der Reli^rion haiber mit rccht nicht kou- nen aufs dem lundc yertricben yverden. l. e. Sohda dcm.onftra- tio , cjuod Anar.i,Mennonita:,aut fimiles hxretici non pol- lint jureobRehc;ioiiem pelh. M. S. SophroD de utuiationis inTheologia. M. S. Catm ina auxdara . EpiilolxderebusThologicis MS. in primis ad fahum fuum Chriftophorum Sandium: cum quo uua hos iequcn- tc« tra<ftarus exaravit Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANrr-TRlNITARIORUM. j Saiptum qiiod M. Jacobo Polio , rogatu Miniftexialium ipolitanorum Regioniontanorum obtulerunr , aiuio 6S y 14 januarii, M S. Moventur in eo Dubia de re- )to S. Trinitatis dogmate : atque quxntur , ciim Cliri- 5 & Apolloli docuerint Deum Abrahami , Ifaaci Sc la- )i verum elle Deum ^ an Abrahamus , Ifaacus & laco- ? crediderint Deum Trinum cfle in pcrfonis ? Ilephcaadrcfutationem Dubii primun memorato fcri- MS. ANIEL ZW I C K E R US Gedan^-Borufllis , ^dicin^e Dodor. Natus-Gedani a, i^ix, 11 Januarii, iit AmftcL^dami a.^1678 , die 10 Novembris , hora :utina 7'. rage ob' ein Chrijl noch alle Keit et \vas anxuhoren und rjiichen /chuldi^Jey.i.c.Quxiiiom Chriftianus lem- adhucalquid audire& inqmrere teneatur. ediu anno .9 > 4 Decembris. \urt:iie undrichtige a^ibitung in yvelchen fallen und ortern Q:hrifft eigendlich oder figurlich muffc aujsgelcget und vrr- den 'werdcn. 1. e. Brevis & vcra demonftratio in quibus- i cafibus & locis Scriptura propne aut figurate expli- &inteIJigi debeat. a. i^ 50 , m Junio. in 4**. iem BeJgice. ^elen und Bekantnifs dcr eyjfcrigen Chriflen. 1. e. Reg?ila: bnfellio zcloferum Chriftianorum.a. 1 6 50,16 Julii.8*. iifhrijche Er^^ehlung dcs ahtrits D.D.Z. vonJci)ier crflen '^^^?, I. e. Hiftonca narratio reccflionis L r. Danic- iis V7ikeri a priori fua opmione. a. 1 6 5 1 , in Julio. evelatio Catholicifini veri , das , ijl , Grundliches ur- th / yon dcr jriedjamflen und ge^vijeflen lehre der Chri- ■^^ , yiar in die f\vacheit des ^viederparts der Afonarchia- entdcc^ht ^vird, l. e. Sohdum judicmm , dc maximc 5ca & ccrtiflTima doftrma Chnftianorum , in quo re- ^^^^:ur dcbilitas horum qui Monarchxanis [i. e. Uniraf- tti' adverfantur. a. 1655,10. Febr. em Rdgice , fub hoc tituio ^ €>ptnbaxir\qt ban iuaartr a[gcmcen gdoof/ bati^jf, OCcngrcmbig 'ccl ban be D^ccDfacinflc en fcchcrflc lccrc bcr ^(tmn. Adjun(5ia funt. Ccn aantitt)finijc ijan K 4 iji Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 IBLIOTHI BlBLIOTHICA te maniet ban bifputeren* item , noclj 21 ♦ trtonb rese!en/ naa tuelchc be cjeljeele ^cft?iftuur woeiuutgclcgtenuerltaan \1302ben: met een Uoo: reeOen^jan^^to^iaan ^Yuartepaart i. e. Demoi ftratio verx mctKodi dilputuiidi.ltcm ii fundamentaks <Tulx fccuadum quas S.Scriptura debct expbixiri & intclligi. Una cum prxfarionc Adriani Swartcpacrvl. Amftekda- mia. i678,5.Maji4«. . SpeciminainfclicispugnxD. Calovucontra Crcllium. i650,in junio.40. . Irenicum Irenicorum , icu Rcconcihatoris Chriltianc- rum hodicrnorum Norma tnplex ,• lana omnium homi- numRatio, Scnptura facra , & Traditionss. AmfteUda- mia. 1658.11. Novemb. S*. Judicium de Johanna PapilTa contra Marefuim : Stcpha- no Curccllaro a. 1 6 ^ 3 . 1 1 . Decembris tr.ulitum , & ab co Qiiaternioni (uo diilcrtationuin Theologicai um contra Marefium adjuna:um:cditum Amftclaed.a.i 4 ^o.i.Iunu S". nocDflaantie en triumpljerenbc llclitbaate flerfhe COnfti/ tccjcnj^be poojten bet m\t/ m- ftnsibz booHngen ensebuurige mi^flafjen / of lict ljeb2oeft boo2\)al btc tecgenllJ?eecher0 / nameincn ^^r* Galcniis AbrahamszCnDavidSpruyr/ tlUClcU |p geopcnbaart liebben in fcljzilten tegen^i Ijaare il^cbc- ; 4^ienaaren- l. e. Adhuc ftans & tnumphans vilibihs Ec- ! ckdji Chnfti contra portas inferni una cum erroneis ' opinionibus & perpetuis fphalmatis , five dolendus cafus adverfarioium Dr. Galcni Abrahami& Davidis Spruyt [Paftorum Ecclefiae Amftclajdamenfis Mennonitaruni Flan- drorum ] qua: palam feccrunt in fcriptis contra colkgas luos. Amftclxdami a. i66o, i8 Maji. 40. Ircnico-Maftix prior , fcu nova confirmatio Ircnici con- tra Coraenium . a. 1 66 1 , 15 fanuarii , 8". JDerecnina.i^'fclj?ift bet €mmn. ^-^66i. a^. IdemLatine, ex Belgico tranflatum : fub hoc tituloi Henoticum Chriftianorum , feu Difputatioms xMini Cdli Senenfis , quatcnus in haereticis coercendis progredi liceat , lcmm;^ta poiiiUma. a. U6i , i } Martii. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANTr-TRINlTARIORUM. i^j rcnico-maftix pofterior, iterato vidus & conftriaus,i- ■ r ) obmurefcens, ku novum & memorabile exemplum in- hcjffimxpugnxDn. Joh. AmosComenii, contra Irc- 1 I Irenicorum Autorem. a. i66x , 19 Martii. 8^. £jus4em pars (pecialis , fcu Fmalis confutatio Comcnii , Xornbcckn , &aliorum. a. 1661, 15 Septcmbnscir- K2T : in titulo tamen 1 66-} annus pofitus eft. in 3«» :ompelle intrare , feu de contradidionc, Rrdefiis often^ I easque reformatura. a. 1 66^ , in finc Martii. 4« Contra Joachimum Stegmanum juniorem , de Maai- fitu, Bello &c. Qua contentionis ferra aliquoties pcr l S. redintegrata , tandem Zwickerus talcm contra Stee- ^ nniXIII. Colledliones, ediditlibrum. ^ Ecdefiaantiquainermis, poft tot fcquiora fecula, iu- :andem itcrum alTcrta : feu Rcfponfio ultima Annota- as Anonymi . ad Collcdoris itidem Anonymi rollc Mr' r^^^^^^^^^^^^^^ ' fupplicusipieali: . ,&belisChriftianjsIians.a. 1666, ly Odobris 1" .dcm jeigicc , ;©eUieerlooreoiit)e JHercfee. a. .66% \ <0pen()erti5c berrooninrr / bat het xtv Mmf<-<^ nbeCoiintOtcr^ totJjier XtM%^^^St^ Ijeel mmch uptgelegt i^. i. c"^' dS^I quod I. Cor. cap. xiv. ad huncusque diemapro- ^natoribus hbertatis loqucndi pcrverf^ cxplicatum fir a 6Z , 19 Tuln. & a. i68o , Amftelsdami apud Dayidcm arum. 40. «*viuLm . miptvb ban ilierchlrjclie bergaberingen / mt » ^clpirniur en UJonberbaare ereimjelen ban bJ •obbeliiche befliering in bcefe laafle ?oo%an? >i/ tocljtigbetoeefen. i. i Lrbcrtaf cccS *:um congregarionum, cx S. Scriptura & mirabilibus ■.rapIisDivinajprovidentixin hispoftremis loo anni! mitcr demonftrata. a. i ^ 68 , 11 Septembris 4» pe berbtot)nenbeon-?CpofioIirclje ©^nrmeecftcr i e. Evandccns Non Apoftolicus hbertatis m cS, ,7 *:endi propu^nator. a. 1666 , 28 Tuln. * BlBLIOTHECA Idem Latinc , Novi Foedcris Jofias. a. 1 670 , 9 Maji. 4". Argumenturo contra animarum prxcxiftentiam ante- fnundaiiam: Chriftophoro Saiidio Tra^Vatuiluo de On- gineAmma', cum refponfioue fua , mlcrrum. a. 1670. 8». Refutatio refpoulioms Ch. Sandii ad memoratum argu- mentum.MS. r ^, 0- ■ Revelatio Dxmonolatnx mter Chnftianos , leu Vittoria Proteftantmm. a. 167%. 19 Martii ? 4°- ^ ^ ^ Revelatio hofUum crucis Chnfti of mta Ot^ fp2CCft«?, &c. i. e. Afta colJocjuii cum quatuor amicis , dc MacTiftratu , an nimirum poifit crucem Chnfti gcftare. &c.'a. 1^71- '2-5 Ma). 4*. . ^ u.» i^tt mubz becl ban be rebelatte bt^ ^mmti- bien|lflio».t>etDeCn?iflenen: ofetn ^enb briet aan 4ro?ne!iUjji^ae5art^efupt. a. 1675- ^^)'-^"- Idem Lanne,lub hoc tituloi Altei-a pars revelationis Ux- monolatnar mter Chnftianos : five Epiftola ad CorneUum Hazartum lefmtam Antverpicnfem. a. 1675 ' 4'- Epiftolar ad Martinum Ruarum , de Fratnbus Moravis, dcquecumiisconcordia, & quid lUi ddiderent. Gedam, Adeundemiieaul«appclIatione, de fratnbus Moravis ^ccommumone bonorum , & de paupertate Chriftiana. Gcdam, 16H ' A"g- A™^'^ epiilolae impreflx funt in prima centuria epiftolarum Ruari , Amltelaea. a. '^q[^''ie'b:icbenbeeettleban^. Siniffter gefonben aaniloDanneeiJanltuiicH- ^snueeDc Joiianm^ toan rniKW anttoooib op be iv\yt b?ief. '^^^^^^^ replriclt vian ^ ^iutcher / bie onbeant^uoaib Wijfi» lianbele be uanbcreei>£ upt »^h. xvii. y tegen beopperfle eobnem 3|efu Ci)2iili met een boo?' reebeuan ^2taan^'aiartpaarb. i. e. Epiftda: trcs. rnmaD. Zwicken ad Johannem a Cuyk mifla Sccunda , lohanmsa Cuyk , m q-.ia ad fuperiorem cpiftolani re- fpondct. Tertia , rcplica D. Zwickcri ad quam non dt re- fponfum : Agitur in his epiftolisde argumento ex joi XVII. 3. contrafummamJeluChnftidivimtarera. Irae- ANTI- TRIN ITAHIOR UM. jjj - 6t cft praeiatio Adriani Swartepaard. Amftcl^dami a ! 78 , 8 Martii. 4". x:xi. ^^onbacgclm maMhtbchttk^fhiif- t itmtt ummttix uerflaan ixjoim. i e^li i ^ul* fundaiueacales lecundum quas tota Scripturadc* bexphcari& intelligi. Amftekdami a. 1 678. 4, Ec d a una cum RcvelaaoneCatholicifmi veri imprcfe prouc iitadiximus: eodcm a. 1678. 5, Maji. 4«. Sequuntur Cjdem auttorisincdtta. •* line amvort yvieder die Wittemberger , dafie denR^ oifjhen Chatechifmum ^viederieget . MS. I. c. Rerpon/Io ad rtembergenlium TheoJogorum refiitationcm atechc- ic.Racovianre. Annoraaoncs brcves , lufficientes tamcn aci.xamen Brcvis Dilqmlltioms M. Joh. Pauh fclwinec- 11 rofciloris Aitorffiiu. a.Uj^, Norimbcrga- cditum.MS ptegelder Chriltcn uudUnchriJlen. O^c. I. e. Spcculum* C iltianorum & non Chriftianorum : feu fbhda refponlio ^iterrogat.oncm,qua c^xritui- c|ui non lalvabuntur&qui- m*i conderanabuntur?(Jndc patec, cjuod mter miUe lioiiu- «1« nc unus quidcm fcrvabitur ac lalutcm adipifcctur M S "atura Fihi Dci. Germanice, M. S. «^i^fteriumTnmtatis cxphcatum & ob ocuJos pofitum fcu Jc;;ntix dc Trmitate ortus & progrelliis.Gcrm.&Lac M S «e veritate Rehgioms CluiltianS. M S. iupertas Chriltiana rediviva : Germanicc; adiundus eft cam lingua,Confenfus ea in rcdodrorum prmixv^ eccJc- n^"^' "1"' ^^^"^" vocantur : nimmmi quod non h- cc ChcftianisoDes poflidcrc. MS. ^tentetown. €m)o\mUtn/ <0>ieVn/ tjl anen / ecrrfo>mcerDen / «emonftranten / m K?n/rf f oop^gefinien/ moi e euen ijeriiereren / inineit f? faltfll, bWen ^^u. V, '• ^/"inatuba (eu admonirio adomiies fettas • Remonftrantes , Enthufiaftas didos Quakcros n,TZn.%"^'''''' Polonos:-c3uod dcbeiit dodu! ai & Yitam fuara cmendare , fi Telinc falvari. Early European Bcxsks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 » B I B L I O T H E C A Collitio {cptem hodicrnarum prjccipuarum (e£^arum inter Chriftianos , in quibusnam fidci articulis inter ic confentiant atqucdiirentiani. Eclgice. MS. Ccn\Joubtge/ On^t/ HipoltoUfcije^Jelybe^ nijTe tjan De <^oone <i3oDe?\ i. ^ simpiex , Vetus , a- poftoUca confeffio defilio Dei. M.S. Rcs notatu dignae a condito niundo. M S. Annotatioues inStepham Curcellxi tradatum decfufan- ^"f cfiitatio tra^aatus Valcntini Smalcii , quem (cripfit ad- verfas Hutterianos fcu Moravienfcs Communiftas. M S. Gcrm. 1 , , n. o Contra Samuelem Przypcovmm , de Magiitram , & an- ncxis. M. S. , , • r Contra Andream Wiflowatmm de Dei circa tutura con- tineentia prxfcientia. MS. ,. n • i AnmiadverficJnes in Chriftophori Sandn Hiftonam eccle- Cofticam Arianorum. M S. »c Revelationis Da;monolatriar contuiuatio. M S. Rcfponfio ad Friderici Sylvii fcnptum , cui talem dedcrat timlum ; Differtatio Epijhlaris- ad C L virum pmelem Z-\ ickerimi Socinianx de perjona Chrijti fententia hodie tro- tnlchumy qua WufiTH fuhjicitur , fuper certamine ejus cum celeberrimis viris D D. loh. ^mofo Comenio (7 lohanne ' Hoornhcekioy O-fu^nainllauratur. MS. Contraeundcm rridcricumSylvmm de ecclclix hodicrna: a\icloritate. M S. , ^ • • c Contra lohannem Sylvmm , deTrmitate. MS. Epiftola ad }. L. Wolzogenium . M S. ut & Alix ad Alios Epiltola:. M S. & Alia diverfi gencris M S. BENEDICTUS ARCOSl, Hungarus, LeaorGymna- fii Claudiopolitani. _ . . Hc locis SS. Literarum inter Trimtanos & Umtarios Cfmtroverfis. M S. , • V ALENTINUS RADECIUS , Tranfylvanus , Valcnti- jii f iUus , Sciutor ClaudiopoUtanus. ^ Dc Trinitate, duabusque in Chnfto naturis ; Latinc & Hungaricc. MS. IEK.F.- a. ANTI-TRIN1TA1.I0RUM. Ij-r EREMIAS FELBINGERUS,SUefiu$, quon- lcholse Coflmenfi? Reaor. Nams Brcgae Silefiorum dic zy. Aprilis , s. u. >o(ftrina Syilogiftica. a. 1646. ii». & fccunda editio erodami a. kJ^^. 8». lomenclatura Latmo-Gcrmaiiica fuper januam Com- lii. a. 1646. 80. .hctoncaSioratoria BartKoljni ^epitoma a. 1646. 12. ohticas Ciiriftiana: compendium. a. 164^. 4«. Item ^ tiflavia: typis Baumannianis. 8». Infcrip um Dnis. Gc- ' :o Ludovico&Chriitiano, Ducibus Lirmcenfibus & Tenfibus. icm BcJgicc , tranflatum per Antonium a Conpenol : ^ hoctuuio ; €en€lj>i(lelijfhbenc(jt/ \)ot be aerb^ Lif ? "^^" t^er teljtgeloo Jigen btimvm m m te ^n. &c. mt 't %mn in i>ollanbf cl^ oijet* erboo:!2Cntoniii.!^Uan ilopuenol. r 2Cmfterbam fijmm Cmmbu^. 166^8^ ^^^^^^^^ dcm Germanice. M S. )emonftrationes Ciiriftianac , invic^is/Imis teftimo- ig: comprobantes . I. Quod (olus Patcr Domim Te/u ^rifh fit Deus Altiflimus. II. Quod fohis homo Kus ^ria: hlius ht ttnigciiitus ac proprjus Dei filius. III. Quod g rims DeifitvinusDei. IV. Quod gratia divma per fi, »j'ijulbhcariteneanturvitam fuam inftitucre fecmidum <1< --m pra:cepta Dei & mandata ChrHli : ex hbris N.T. de. pmtE, acjuxta librorum , capitum , & vcrficulorum o mem exhibitx'. a. 1655. 4«. Huic Iibro adjunaa eft: fiftolaad Georgium Calixtum Thcol. Dodorem & teflorem m inclyta Julia,nec non Abbatem caenob. .loLothar. fcriptaCoflinia. 1655 , die 8 Jumi. Item, >:cerptum ex epiftola , annoi^^j dic lunii e Coflino '•^.""imina: quarefpoiidct lohanni Micrjelio Theol -^loL Dodon &Profeflbri in Pavlagogio Stetmenfi. Uiudexcerptum, exaliaepiftolaii luniiadeum daca. Jl^ntnus des ChMchen glaubens dcr Polniffen hruder ^hUtetnverdeutfhet, 1655.80. i. e. Confdfio fidei Chri- ici^tratrumPolongrum, exLanv.o Germanite reddica Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 jK% Bibitothica: yorleuffer uhersalteTeflamentiC^^^. ^'^. Prodromus Ycrus Teilamentum Die lehre yon Gott , und Chrifto , und dem H. Gcijl. x T654. & a. i6(J7. Idem Latine Do^lrina dc Deo & Chrifto d: ;^ ],i:a San- ilo , ipfis Scripturx \crbis concmnara a quodam divinae veritans confeflbre. a. i d 5 7. 8*. Idem Gallice ex verfione Gedeonis CurcelUi Palloris ccclefix Remondrantiam Nordovici in Batavia a. 1657. 80. idem Belgice. a. 1^57 , go. & audior a. 1670. 8«. ad- jedis praccipuis Chriftian^c rehgionis articulis : fiib hoc titulo j !eere ban ^obt / enbe €Ij?ifTo / rnbe ben l^m figen ^eefl^ .P^ttfijaberfif be boo2naam|le &iobft^ ^chen bejtf Ctjziflelijehen ^eIoof.& mct epgent^^ l^che iuoojben beci^.efS)Ctjnfiuur V faamen gejlelt. ^nrwort an D. Chriftian Grojsen Superintcndend Colbcrg. 1655. 4* • ^ • €-Relpon(io ad D. Chriftianum Grof- lium Superintcndentem Colbergx. Epiftolae ad Pelargum • a. 1 6 5 5 . 40. Lexicon Grseco-Gcrmanicum fiiper Novuni Teftanicn- tum. a. 1^57. ix^. certleonbertoDlInceban be <©?iecftfe f^?aeft. Hlepben- ^^Sl- 8°. I. e. Prmia mftrudio lingua: Grx- cx. Verfio Germanica Novi Teftamenti Stepliani Curcelki. Amttelsedami. a. 1660. 8«. Chrijlelichcs handbuchlcin. 1661. iz^. IdcmBelgicc ex Germanico tranflamm. Rottcrdaini a. 1675, ^^^- Continentur autcm in hochbcllo ha!c capita: I. ©anbe30fmenfcf)en<S>c|^epping/ beftelf^fafbal/ en ineber OpreCtjttnjJ; i. e. Dc hommis crcanonc , ejul- dem lapfu , & rcftauratione. II. ©anopneemingberonmonbigghtnberen wbe flenltjche gemeynte bt^ lytmn Dc liifceptione uifan- tum m vifibilem ecclcfiam i>omini. iii. ©anbenD^phgen^Doop. De. s.Baptifmo. : lY. ©anbehrrchen-tucfjttDeDiTcipiuwccciefiajc^ i. i t An TI-TRINITA RIORU M. rjy ©anbeCafeltie^f l^eeren* DemenTa Do»nini I. ©an'tliertiob6e?JeeD|teerenjtf* Demter- lurisjurandi. ^ :era: ad johannem Bidrl lum datx Danti (ci a. i ^ < 4 dic «4 lug. S. V. adjundx Catechefibus Bidelh , a. 1 664. 8*. 'ftoJaad Chnftianos , unum altiUimum Deum, P*a- Domini ac Salvatons noftn lefu Chrifti , fecundum gc^ScripturasVetcns&NoviTdhmenti, red:e aano- zs. In qua Socmi & cjus dilcipulorum errores aravio- re$ fuis ipforum verbis notati, iiiccinae refutantur. a I . 4«». Item Roterodami a. 1 6 8 1 . 4». < IJedanea. M S, -I ercitationes Logicse & Rhetoricx. M S. a)HANNESBIDELLUS Anglus Anium Uni- Oxonienfis Magifter. Fuit Socmo fere homo- , excepto quod Spirirum S. perfonam , ac velut prin- quendam Angelorum e/Te putaverit. Ejus feda- cor didi Bidelliani , etiamnum in Magna Britannia cce s luos habent. Cbiit m carccre ,in qucm Cromwellio rcr n potiente ob religioncm conjcaus hut. Iiac Catcchefes : cjuarum prior hmpjjciter vocari poteft uii^hefisScripturalis: pofterior, Brcvis Catechefis Scri- Ptu lis pro parvuhs. In quibus prsapua Chnftiaiiie RcJi- tCiQJcapitapermodum quacftionum propofita refponfis •^oiis, ex ipfifTimis Sacrarum htcrarum verbis , exdufis =o« quentiis commentationibusc)ue , depromptis expJican-- lur. [n eorum gratiam qui men Chnftiani maJunt audire ^ hujusvel illms feftx homines : quandoquidem o,' " .^hr^l^anorum feaje , quocunque nominedfemu- ilbnd* , vel plus vel minus a fimplicitate& vcritate ^irum Iiterarum deflexerunt. Anglicc compofitar : fed mJ Ino"^"? cxtraneis quoque Jegi mtelligique pofrcnt , inn ^.H"^"^ tr^d^tx , per Nathanaelem ^uckey , annChrifti 1664, aeutis vcrofuaei*. 8». Pa^im lU ^ 'sCatechefisScripturalispro parvulis : in qua non iicejusBrcYiwteomniaadYiUm & Pictttcm neceC Early European Books, Copyrighf © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Ha 300 H 4 ~ BlBLtOTHlCA Grh contiiicnrur. Anglice compofea & Latin^ redAta a Na- rhanSeStuckey.a.?66S. Huic fubjunaa eft Oratmn. cula de pafllone & mortc Chrilli , mcmorati Nathanaehs StuckcY Ut & Excmplum Litcrarum Jeremi^ Pelbingcri adjohinncmBidcllum, a.i6 54rcriptarum ScL-iptum m quo opinionem fuani de Spinm Sando pro- ponr , quod (prout memona mea fcrt)cum aoppenbuig.i "^^TnESxOO^^^^^^ - e. Sta- tuarius hoc enun artificio vitam fuftcntavit , Belga. Ha- tovit Enchuf^ in Batavia , undc , quod Soamanifmi fu- fpedus ertct , ccdcrc coa<5lus,migravit Amftdxdamum,ubi arcaa 1665 , dcccfUt. Puit vir Hcbrxa: hugos pcritiffi- "^^chm bet €l)2i(lenen tesen alle onclj2i|)ienen. 2Ilmftett)ami66o,8^.eni67i> S». i.-e. ScummChnv Srum contra omncs a Chriftiana rcligionc ahcnos S(tt luttooo t op t>e maage bie eenice m 1 / enrbere mn tooo2|lelben/ f)oe naa / ofw S cen Uomen en Uecfcljeelen. Duiogus de dco , Relidone, &S. Scriptura inicr rhcologum & Pluloto- S.um In finc fubjimaa eft Relponl.o ad quxftioncm, Lam quidamConcionatorcs &ahi ipfi propofucrunt,mmi- Sqmbusnam hodicrmlud^i cum Chriftiaius confen- f i;)nt , vel ab iisdem dinentiant. c Adami refponfio ad lodoci a Vondcl tragvdiam cm maluVrU---F#-- Inhoc tradata opmionem dc pccato ori|5uijdi oppugnat. Scnpfit & Ali^vai». lOHAN- Early European Books, Copyrighf© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Biblioflieek, Den Hoag. 300 H 4 . AnTI- TRINI TARIORUM. j^i lI lOHANNES HARTIGVELD Batavus: Pa- r^nusRotcrodanicniis. Natus Roterodami a. i6i6 De : js ibidcm a. 1678 , die zz oaobns , aniio arrar^s 6^ *^C( ipieto. «ti ijsiecclXebrgin e^i ophuomcn bec lti)n)lturtter.0» « .rerDaaVi67i. 4". 1. c. Appcndix a.i Anmiadvcruoucs |l;rnarrarionedcprimaoriginc& cxortu focieta-is Rc- icjrg.ca:: videlicct liorum, qui alus Propiicrantcs vd jgianrcs appcllanrur. >cij:j|T-uerlDche iijaarDeerinsc Uan hct neeDen^ i«jtjrejp2i:Dichcnenamli3aa:i/ teaenjj^e kafeU 'jcna-iotterDam/Hvz. scnpturaiis ^itiC — j hodicrnarum concioimm u iic.jucntationis ccclefia:, CQJ a tralratum diaum, Coiloqu u n ad mcnjwn. In hoc li- bd libcTtatcm loqucndi in cccielia propuo-nat n'»ei:ecI)tVueeriooreC|);i(len. aaUerDam, u-g. 4^ e. Chrili:ianus verc mcrnns. Opus polHnimum in quo dBDnftrat, non liccrc Clu illianis Maqilhatum Politicum jmtdlum gcrcre , capitaliavc iiippiicra cxcrccrc. In libro lioc cfenditur tradatus D. Bremi de Qiiahtate rcam Chri- ll^mtraS.Prypcoviiun. Prarfiiacftj. D. V. Oratiofu- ners,quaHartigfcIdio parcntavit: itidem Belpice JJACHIMUS STEGMANNUSjumor,fcnio- 1 i-fi Jichimi filius,Ecclefiaftcs m PoIonia,pcft mdc cum q:z- ■ tcu .'xaaus,&variis cafibus jadatus,Pa(toris ecclefix Uni- ' tari um Saxonica; Claudiopoh ir-unere funchis cft, ibi- tifn ucanno 1678 dcflintlus , natus annos circiter 60'. £ vis diiquifitio hiter duas dc S. Trinitatc di/putantium utri tandem poft longa certamina vicloria tribu- - it : nomine fupprcllb , lub hoc anagrammate Ma- \S^ Amicushonejli.2..i64f<). 8". ' * ■ I nii a. 16 57. 8«. adjunaaJeremiarFelbinecri di/fcrfa- ^ ' de Deo & Chrifto & Spu:itu Sando. j iemBclgice. 1649. 4». J: vis Dcrionftratio Rehgionis Chiiiuanx veritatis: ui Jcrt jperibus Danielis Breim. Amftelsd. ^.1664,. fbl. • ilcmBelgice, codemamio. m 40. rrfationcmiii Catcchefin Ecclciiarum Poloiiicarum Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotlieek, Den Haag. 1^1 BlBLlOTHECA auaiorem,quaecircaa.i6M-8"- 4"- produt,iplb una cum Andrca Willovatio concmnarit. Epiftolse dua: ad St. Lubieniecmm lcriptae Kal. Jan. & Kal Maii Thcatro cjus comctico, m commumcaaonc Maiiheimianainrertar.AmUelxdami, a. Udy. {ol. Commcmarios }. L. Wohogcmi-, qm m Bibhothcca Ff . Pol imprc(rifuma.i668.fol. c Germamco m Latmum ycriit Epiftola ad J. L. Wolzogcmum , fupcr c^uarlhonc de Abiatharc & Achmiclecho , Comraentario c)us m Mar- cicap.ILmBibl.Fr.Pol.infcrta. _ Commcutarius m Evaneehum S. Jqhannis a cap V. usquc ad Cap.XLJ.L. Wolzogenu Commcntarus in Biblio- theca Fratrum Polonorum intcrtus. Dc MagiftratuPolitico,Bcllo, &c. Difccptatio cum S. PrzYPCovio. M S. ContraDamclcmZwikcrumdc cadem matcna traa. tus. M S. Contra Athcos. M S. . Disquifitio de Dci circa futura contingcntia prxfacntii certa aS artcrno.M S. . Quxftio aii publicum rdigioms cxcratium omita dcbeat ^^DrLodonrpcdum, adverfus Jonam Slichtingium. Apologia fcc^ Arianorum Cut vulgo vocaturjcondcmni- txm gcneralibus Comitiis Warlav1cnf1busa.1658.MS. Alia non pauca M S. ,.,/./- j /i Ufus rcdtae ratioms in rcbus fida, defcnfus contra diHcr- tationera Plulofophiam dc Natura fcu cflcmia lumims na- turx.fivc icftx rationis,& i luminc rcvelatioms diftcrcntit, loanms Andre^ESchubcrti Sempromo-Htmgari,fubp^^^^^^ Dn M loh.PauliFclwingcri, Norimb. Poht. Mctafh. & Logic Profcflbris publici. Quidam hoc opus Patn cjus adfaibunt: vcrum mortuus jam crat pater cjus cum Dilptt- tatio hxc z.i66% Altdorphi haberetur . oiSsf C^^^ SPINOVIUS,Johan- nis filius Paftor Unitariorum in Polonu undc cum cz- tcris ob rehgioncm exaclus, ccdefix cxulantis paftorcm csitperdcccm annos in Silcfia, &pcr totidcm amios in| ^rdfe, Obut , dwn ia ccdcfix uTum ucr pcr VQiomm Early European Books, Copyriglit© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Biblioflieek, Den Hoag. 300 H 4 ANrr-ritiNrTARioRuM, •iiile/um fiat, a. i^Jo. die ii. Dcccmbm )ilIcrutio dc virtutc Chriftiana & GcnDli Echic^ Chri- h ur Parris ip/Ius Johannis Crellu praefixa. a. i ^ . c ■em, a. i68i.4« Coimopoh, i.c. Amftelardami * piltolaad Geiierorum Dn.Baroncm N.N. inquaha .^•'ir'''"*^ ?T ^^^'"S^i^ «^oznovienfi intcr Romano- Umtarios habito. Scnpta a. i^io. 19. P^^°J^i'^ f^f" Unitariorum m AntrJia. MS. ut&: OHANNES PREUSS I US, Guba-Marchia- ILCU Natuscircuecanno i.xo. Ecclefiaftcs UnSum ■BrS?gicr cxulantisccdeh.in MardS mtilcnar ficr« Gormanicar, fub hoc titulo • Hert^U ZtFranckfurtan dcr Oder. •'^ ^ ^'«-««t. ' <^ces iacr^ Germamcar , fub hoc ckuIoj Gei(llicher \ t T f \ ?T 7^" "'"^ , dei nech- Itt ^ 7T''^ Einfelt^gen)\n ery.ecl^un. in - hrih^er andacht an^ezmdet von lohan PreuPen Diener [^<r7eme,neM,Chr4liin:^vorteGottes. u^, V jaubens bekentenis der algemeinen ChrifHickn \varhcit ky«w, rettungaher feiner ei^erer unfchuld , anden .hcam Chriftianam Tcntatcm fulcicndam , ad pur- ?ai am Ycro ipfms audoris mnoccntiam,m luccm cdita mtilenar facraj Gcrmanicar, fub hoc titulo j Faflen- ' p^^f damit xu erky^icken , von einem 0 fahrnen bekehrtenSunder^vor buf^cfertigeund Kcrknirfch, yT^rTrar''''' fff f^^^^ Wch geLen L l ■ f ^^^'^fi^S^D^^^hFre Denen Wfertien fVn- offenJVar. i.e.z. 167%. inZo. ' ■ hbcrtate confcicntia:. M S. < rmcn dc mortc Michaelis Scrvcti. Pol M S <rmendeSupcrbia, gcncalogiam cjus cxhibcns.PoI » liftol« ad amicosBdgas, agcntes de vinculis ac dc- ^ * tcntionc Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 I^j^ BlBtIOTH«CA tcntionc fuain carcere. a. i^^^. MS. JOHANNES BECIUS Bclga, Faftor olim Mid- delburgcnlis in ZeIandia,c|uomUncreob rcligioncm mu- tatam privatus cft. Natus circiter a. i6ii. Apologia modcfta & Chriftiana. Bclgicc , a. 1668.4"' Probatio fpiritus audoris Arii redivivi , [ auAor ille c^l Nicolaus Hoormus] Belgicc , 3.1669. 4». I^aaber bepjocuinge uanbe gecftbe? liuUKitt^ toan 't ttDCfft gcnaamt Arius Rcdivivus , l)e(cti?^en boo? 5Dr. 3;>ifolau)6iUan l^co2n* 1669.4°. i^c<t,ui- tcrior probatio Spiritus audoris Hbri dicti c/ir:us I^edivi- yus kripti aDr.NicolaoabHoorn. afecebcrlfgging toan't trvirtant/ Mfhtr.uMl^tcl t^: ^teetienen iuaarom be ^b.^Hcljt. fOagiflraat btn IBennitlcn tot ^eVJcnter niet maci) tnclatcn ConDentifulen teljoubcn. i.c.ReFuutiotraaatus,cu' iustitulus eft: Rationcscur Nobihll. & Ampiill. Magi- ftratus non poflTit Mcnnonitis concederc , ut DaventriJE convcnticula nabcant. InftitutioChriftiana, OftC Cftjiflclijfh OnbCrlLHI^/ Viiaar in Waar en bonbig geliar.bclt UicJb tonn tocri \3002name l^ooft tlucUen/rfcr noobig ge\we^ tcn ter faliglicpbj tot onbcrric liting Uan allebooj lcnbe Cljiirtcnen / op be itiijfe tJan een t' famcn^ fp2aaft tufTfden een bircipcl en {ijnen mccHer. t' 2iimflerbam/ 1678* 8% Uoo? ben 1iutl)eun 1. c. Inftitutio Chriftiana , in qua dilucidc & nervolc agi- tur dc multis praccipuis ArticuUs , valde utihbus {citu ad falutcm ; ad intormandos omncs crrantes Chnftianos :pej modum colloquii , inter difcipulum & magiftrum ipfius , Amftcla-dami a. 1 6 7 8 . 8". pro Audore. In ca hxc cafita con- tinentur : u ©an be ^tM^^'^- i- ^"^P^ II. ©an be 53eUjben!fTenbe.^ «^eloofj^. dc Confes fionibus fidci. III. ©an be ftennifTe <(5m^ I en menffljeitjfR iflebmontrentb?felDe, DenotmaDci, &ratione hi I Early European Books, Copyriglit© 201 1 ProQuest LtC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den tioag. 300 H 4 165 AnTI-TR IN IT ARIORUM. riacircacam. V. JDan^obn DcDco. . ©nn tie^oone^Oobttf^ DeFiiioDci. x idan [)etampttie.iS^oon.e?aotJt^, Dc mu- nc Filii Dei. -feiL^?? tl^^^ ^^^^^" / of gefieltcnilTen be^s «on^ ^cbtii : 1. rjan fijne i3crnrebering / 2. fDne Ucr^OOging. DeduobusftanbusFiliiDei: i. lumiJiatione , i. dc exaJcatione ipfius. rir» ]DanbeC^»<0eeft. DeSpintuSando. beJ^riJeenifiljepb. DeXrinitate. ^an be^Cljeppinge. DeCreatione. :i. 3DanDeUoo?fienigl)epb* De Providentia. ri. ©an be ja?fDe(iinatie of 33oo?fcl)icFitng. ' rarddbiiitionc feu Prxordinationc. : [II. Dan be Hecl)ttoecrbi0ing bt^ menfcBenSJom ^ n» De Juftificationc homniis coram Dco -IV. BanbeJterft. DeEcdefia. -TANISLAUS LUBIENIECIUS dcLubic- nic Rolitfius , Eques Polonus , Chriftophori fihus. Pa- Ito ecdefix Lubhncnfis , [ in Siedliski ] poft Czarko- Natus Racovia: anno i <;i ^.Obiit in exilio Hambur- igens Sccretarium Rcgis Folonijs ) aimo 167«, dic ii laji. ^ J mnus in Symbolum S S. Apoftolorum , adjundus iibi Pfalmoruni & Hvmnorum, quo Fratres Polonl utun- tur zo, J emplum cpiftolx , qua viro cuidam magno , Hifto- »mComment.iriorum,& vitxacmortis Jona: Schlich- pcrtoxit. Scriptum Hamburgi dic. "'4juiui i66^. iciEfixum Commentariis Tonx Schhchtin^ii,in Bibl Fr Po d,tisa.i^66.fol. -orien': Poloniafuos & cxtcros alloquitur. a. 166^ mc cOdobri. 40. ^ fub 2 . oricnris Polonix confcrvanAc ratio ccrtilfima. 4" aDincBruti. . ■ jeatrum Comct cum m tres tomos diftinchim. Am- ifclamj, .1. i^^7. fol. Parspriorcontmct Communica- L 5 tionc: Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ,6^ BlBLlOTHlCA tiones dc Comctis , a. 1 664 & 1 66 5,cum viris per Europam Cl habitas , carum obfcrvationes , catque accuratillimis tabuUs i)encis cxpreiras. Ad Scrcnifl. Prmcipem.Fndencum III. Regcm Danix & Norvegix. &c. Thcatn Comctici pars pofterior , hvc Hiftoru Cometa- rumadiluvioadA. C. 1665, Hiftorix Univerialis Syno- plui quandam contincns. Ad Screnifl. & Celhfl. Georgium WillKhnum , & Johanncm Fridcricum Duces Bruntvicen- fes &Lunebur2;eiircs.&c. . ThcatriCometiciexitus, de flgmficationibus Comcta- rum , lcitis quorundam amicorum objeaionibus , reipon- fiombus audiris , & judiciis virorum C . cxpcditus : & ]u- fta Rautenltcimana. Ad Seremfl. & CeH.I . Principes,Phi- hppum Wilhchnum Ncoburgicum & Phihppum Sulzba- ccnfem , Comites Palatinos Rheni,Duces Bavarix. &c Stfcna lugubris in obitum CcUifl. Principis Boguiiai Radzivilii, &c. Hamburgi, a. 1670. tol. FidcUsrelatiorcrumThorunii 10 Oaobris aniu 1644 pcradarum , in Colloqmo Charitativo , mftituto inter Romaiio Cathchcos & Diflidcntes in rchgionc ab cccldia corum. MS. , . , Excrcitatio m difputationcm Thcologicam dc tremcndo SS. Trmitatismyftcrio, aD. Danielc Lago m ahna Pc jncranorum Acadcmia Socinianis a. 165« oppohtam. ^Mcmonalc in caufa Iratrum Umtariorum : adju- rante lona Sdihchtmgio conicnptum Stctini a. 1659, ■i^ Aprihs. MS. " Orbis Poloma Rcrolutio Succica,fivc Convcrfioncsinpc- riodo Sigismimdi Tcrtu,Vladiflai Quarti,& pracipuc loaii- ms CafiSiin,Regum Polomx, gcntc Succorum,faaae. Mb- Decunarationumprocommumpacc & hbertatc Uilii- dcntiumabccclcfiaPvomana, nommanm Evangclicorum Augdtanx & Reformatx Confcfllonis , & Ananorum Turgodictorum. Scripu a. 1660. MS. Viiidici.r proUnitanorum in Poloma rehgioms hbcrtatc, cumNotis.MS. , r • rlm Mcmorialc, iii caula omnium finc dilcnmme ^^^^r^ Early European Books, Copyrighf© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. ANTI-TRINITA RIORUM, j^j fci«Rc]igionis profcllionc abEcclcfia Catholico-Roma- ■.iPDlomadiifidcnuum. MS. _ evis & fidelis relatio colloquiorura mtcr D, Hierony- rrn Mulmannum, Soc. lefu Theologia: & Philofophuc D torem , & Staniflaum Lubiemccuim, m Rcgia Hafhi- m anno i66i> ii Februarii habitorum prxkntc Scrc- ml Rcgc Danorum Fridcrico , & alhs nonnulhs magni no misvnis. MS. ^ f .tcrcitatio , in Exercitationcm M. loannis Latcrmanni S. Trinitaus myfterio contra Socinianos , fiib prarfidio ■eorgii Calixti in Acad. Juha , 7 Cal. Mart. a. , hat am. Scriptaa. i66i. 7, Febr. M S. t.Iho, Magiftratibus Principibusquc Chriftianis cihi- L>«i anno . M S. H:oria Rchgionis Ecclefiaftica vctus Sc nova,priecipue in KtfjoPoIonix&provmcusadjaccntibus. Cccpta {cribi a, i6i.Csd Sept. Opus hoc morte prarvcntus ad hnem pcr- c,rccognofcercquc non potmt. ' loria Rcligioms Civilis , rctus & nova : qux poti/H- L compleditur civilcs Chrifti & Chriftianorum adi- lcgcs , jura , pcrfccutioncs , defenliones , colo- I M S. Hujus opens initium tantum cxtat. ^ .^icgyricus in laudem lohannis III, Rcgis Polonijc , ^AtoiiDucis Lithuanix , &c. A.1674. MS. I V itatis primarvjc compendium, hvc Nova , facihs & kcrt 3atiaohcac Chriftianx confeffionis demonftratio , pcr rbr^i^ .amicaquatuor colloquia: intcr Pohticum Chrifti-. , Romanum Chriftuaiuun , Grajcum Chriftiamim , |Lut; ranum Chriftianum , Calvinianum Chnftianum, & Kaci licum Chriftianum>Arianum vulgo dicunt. M S. JE..'rcitia Sacra ex Novo Teftamento. M S. Lliftatus pro illuftxanda & dcmonftranda primxva veri- P ponhoadfcriptum, cui titulus ; Vmdicatio Patrun^ [AnrNicarnorum. M S. P aenclis ad Nicodcmius , fub nomiuc Timothei Chri- lUia: MS. JCTrhutatc» MS. l 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 iu 168 BlBLIOTrfECA. Refponfiones ad objcdioncs de aeterna divinitate lihi Dei , & Spiiitus Sandli. M S. Pol. Vii^inti & trcs arciculi , quos S. Paulus Ap oftolus docu- it , & tradidit pri^ca" ccclclia: Komanx qui hcditrna: no- yx ccckriae Ron:aiia: c diametro advcrfantur. M. S. Pol. De afcjuo omnium Epikoporum , cum Romano , jurc antiquo. M. S. Conciones Sacrac. M5. Pol. Epiftokad quosdam viros Iliuftrcs acdoclos: ut&ad Annam Manam a Schurman. M S. Alia M S. non pauca. S T E P H A N U S P A U L I , Hungarus , gener A- dami Franci, Paftor Claudiopoh ccclclia; Uiutariorum SaxonicT. Obiit a. [ ni follor ] 1671. annos naius 4 Tradatus dc locis S. Scripturae controverfis , mtcr Liu- tarios & Trinitarios. M S. Concioncs Latinae. MS. }ACOBUS OSTENS Bclga, Faftor Ecclefis Roterodamcnfis Mennonitarum, qui Waterlandi nuncu- pontur. Obiitibidcm a. 1679. ^an-tcichtninoen ( ctoerbe 55criibcmfTe Uan 3Clbcnbo?p/ ?J-\3an l^Xumn/ 3;, KnDru|Ten/ en3D* uan iR^unch/ aanjjaanbebcUDojnacmlle 5iecr-fluckcn be.sf CiiJillclrichen <aobtiSf bienft^f ) feraciirclaoff en oncjeiucMgl) berbfctigt/ boc?€* <aentman pjebicaut V llptrecljt/Uoo? w^t meebe^ j fianberfif gebaUCht / 1665. 8M. c. AmmadverJ^ones m | ConfcfTionem G. Aldendorp, Arnoldia Hcuven, Johaii- i nis AndrciE , & Wilhclmi a Maurick ( Paltorum Ecdefi^ | Ultrajcclina: Mcnnonitarum ) conccrnentcs prarcipuos ar- ticulcs Rehgionis Chriftianx i infirmiter & mfchcitcrde- ' fennrper C. Gentmannum, Concionatorcm Reformato- 1 rum Ultrajctli, Pro ipfo & pro ipfms fociis im.preflk a. I ]D2eebe-50n- i. e- Paaficus Sol. & Aha. WILLEM DAVIDSZ REDOCH , Arnftc- l^damcnfis Batavus > Ecclcfiaftcs Mcnnonitarum Gronin- Obiit nonprocul a mcmorata eivitatc anno i6iQy 5^' Early European Books, Copyrighf© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. 300 H 4 ANri-TRINTTARXORUM i^*, u: ^annos circiter 47. 1 ;iridoti Wecnigani Van i tas. BeJgice. a. kTjz, %\ j,, ' qi iibro fcntcntiam Mcnnonitarum Hambuigenlium" dc -^mo pcr immer/Ionem , Lotione pedum (ccundum ^ Jatum & exemplum Chrifti , & Coena Dominica ve- |)c (cu nodu , idque cum pane azvmo cclebraiidis , pro- puiat contra Scbaftianum a Wccnigcm,Paftorem citus fci nomtarum,qiu FJandri vocantur, Roterodami .IRISTOPHORUS SANDIUS,Clinftopho. : us. Natus Regiomoitfi a. 1644, dic iz Odobns. )citusAmfteIxdam] a. 1680, die uitimo Novcmbns . ao.matutina 71 ucleus Hiftori^ EccJeflafticx: Cui prarfixus cft Trada- *slc VeteriDus Scriptoribus Ecclefiafticis. Cofmopoli [ 1 e. Amftcktdami ] apud Libertum Pacificum a. ' cmNucIeusHiftoriarEccIeflafticar, fcuHiftoria Aria- no m: unacum memorato Traaatu de Vctcribus Scri- p» bus Ecclcfialbcis. Secunda editio ab Auclore locuple- ar.fcemendata. CoW [i. e. Amftclardami 1 aoud T«iem NicoIa,. a. 1^7^. 4^. Prarfix-a eft Chriftophori 1 Sandn , patris iplius , Prarfatio ad Leaores uuria Epigrammatum. AmftcJardami, a. iu<). crprctationesparadoxxquatuor Evangeliorum Am- it-c dami, a. 1670. 8°.^«/6«i-tfj9^xtf f// .flertatio:rt*iT5;«^^4f, i.e. DeVcrbo. Item, .)pcndix Intcrprctationum paradoxarum. * aaatus de Oiiginc Animac. Cofinopoli' F i. e Amftp i«rm] apudLibertum Pacificum. a. 1/71. ' N« & Animadvcrfiones in Gerardi Joaniiis Vonii libros •^■icHiitoncis Latinis. Amftelardami apud Tanllbiiio- •ibergios. a. U77. iio. ' ^it , Conformemcnt a V Efcnture : traduit du Latin. i to^ e, chc2 fcan Ic Francois. 1678. 1. e. Confc/Tio Fi- ^ eDco Patre Fiho,& Spiritu Sando , fecundum ?crL I^.m; tranflata c Latmo. Nomcn au^ons non cft add 1 ^ 5 tiim^ Early European Books, Copyrighf © 20 1 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 BIBLIOTHICA tum • verum ipfius hunc foetum efTc , prxtcr conftantcm famam , colUgo indc , quod Latuium M S. iplius manu cxararum inter libros ejus repertum fit. Libelli ctiam cui ti- tUlUSCft, TT ScripturaS.TrimtatisRcvelatrix: quiTub nommc Her- manniCincralU, quafi Goudae [ rcvcra autem Amftelxda- nin a 1678. II». in lucem prodiit j quisnam audkor fit , haud difficile crit his , qui Dommum Sandium ejusquc ecmum ac inecnium noverant , divinare. ^ . Problcma Paradoxum dc Spiritu San6lo : annon pcr il- lum , Sandlorum Angelorum genus mtclhgi pomt ?yddf- tarmt Addenda alterius Au<ftons , [ mmirumF. C.] fcu Rcfutatio opuuonis Socmianorum, Spiritum Sandum pcr- fonam efle negantium. Colonue [i.e. Roterodami] apud JoanncmNicolai. a. 1678. 8». Appendix Addcndorum , Confirmandorum & Emcn- dandorum, ad Nucleum Hiftorix Ecclefiafticx. In qua fhb fincm adduntur tres epiftolx: auarmn ^l^-^^f' Audto- ris eiusdem ad D. Samuelem Gardmcrura,SS. Thcol. Pro- fcirorem,&Rcgia: Majeftati Magna: Britannix a Sacris: (bnpta in dcfenfioncm fui Nucla Hiftonje Eccl«fiaftiae , Amftclxdami, 7 Eid. Scptembr. 1677- Sccun^aD. Gardi- neri refponfona : data Eccintomx m agro Derbicnfi , Fclto S. Andreae ,1^77- Tcrtia AuCtons rcfponforia ad D. Gar- diiien epiftolam : data AmftclsEdami, Eid. lun. 1678. Im- prcfla hxc funt Colonix [ i. c. Amftel. ] apud loanncm Ni- colai,a. 1678.40. t» n Catalogi Patriarcharum & Epifcoporum,Hicrofolymiti- norum, Antiochcnorun , Alexandrinorum , Ephehno- rum , SmyrHcnfium,Sardcnfium Syrix , Cxfarceiilium Paleftina: , Tyriorura , Byzantinorum & Conltantmopo- htanorum , Cxfarccnfium Cappadocix, Romanorum : ad- jimaiA. Wengerfcii SlaTomx Rcformatx. Amftcl. 1679- ^ *Scripta,qux una cum patrc fuo , Thcologis Rcmomonta- nis obtuUc , fupra fub patre c)us Chnftophoro PhiUppi J>an- dio collocavimus. Problcmau nonnulla Machematica.M S. DcReftaiirjuida Rehgione . fcu De Monarclua Dcai'^ ANTI-r RIMITARIORUM. I^j Audore Chnfliajio Sophodro Vinerio , q„od pcr .mma clt , Chnltophoro Sandio lumorc M s ^ arftiones & Problemata quxdam Thcoloei^ M S /mrnentadcDeiexiftentia,&dccjusattnbuus. M S C ifclTio dc Dco Patrc, f lUo ac Spintu rando , fccun- Scripturas. M S.quac { prout fupra duumus ) m Gal- rranllara produt a. 1678. izo. t mhont mm-hOilii. i.c. CompcndiumLo- M S. IntraAndrear Wiflbwatii ObjcdUones , dePiJio Dci •:fmimdum crcato,poft incarnato. a. 1675. MS L matcna mundi,utrum fit fine uUo initio,ac Deo coac- vifc^iivcro ab ipfo produda ? cum N.N. Difccptatio. fiS tima Colloquiicum D. Zwickero dc praccxiftentia ^ iiijclu Chnfti ante nativitatem cx virgmc ( quam crus oppugnabat, Sandius vero propuenabat ) habi- U101677. MS. BcJgicc. ^ ' x m Andrex WilTowatii Objeftiones de FilioDei an- idum creato,ooft iiicarnato. a. 1 678 . M S. blaad D. Chiiftophorum V/itticliium,S. S. Thcol :los. Dodorcm, ilhusque in Academia Lugduno- lrofeflorem:quacauflkm Dei Patns Dommi 110- iChrifti agcns, rcfpondct adUbrum, aiimcmo- O. Profeflor utulum fecit ; Cauffa fpiritus Sancii 'Cra4. Cal. Majas, 1679. MS. i«iiUcn onber be Cljiiffenen/ \3an€Mm cn ^^eclpoflclcntijbenaf; aangaanbe45cbt ben W t»e^one ^pbw enben il<(5ttii. Diftbrennx -anlhanos , a Chrifh Apofblorum tcmpohbus , dc 'co atre , Fiho ejus , & Spiritu Sanc1:o. M S. imbe Confcientie btuangfi. i. c. Dc confcientia- • oaclione : ui quo traaatu dcmoiiftTatur,ncmuicm .^ionem pamsefle aflicicnduni. Scriptusa. 1680, ic tunc tcmporis hujus rci occafionc. M. S. cxWUlowatuScunulos Vixcutvini , Irsei» Pccca- torunj Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 i 1 I72r BlSLIOrHKCA torum , in Belgicum cx parte tranftulk : nam morte prx- vcntus , cartcra abfblvcre non potiut. M S\ Continuationis Norarum & Aiiimadvcrfionum m \ol\u libros de Hiiloricis Latmis , fragnientum. MS. Dialogus , inter Chriltophorum Ponciiiaum > Marti- num Luihcranum,Ioannem Calviniltam, Gcorgium Cahx- tinum 5 Abrahamum Fanaticum , & Ilraclem ludxum. M S. Opuicuium imperfedum. Dc Simonis Magi opinionibus>earumque fautoribus, O- pus vix uichoatum , Epiftolx ad varios. M S. Bibhotheca Anti-Trmitariorum ^ quam eccc prx ma- nibus habcs , opus pofthumum. NATHANAEL STUCKEY , Anglus,Natus a. 1649, Ecclefia: eorum, qui BideJhani nuncupantui*, Londini patro- mis, Obiit circ;^. a. 1678. Catcchcfes lohannis BidcUi ex Anghca in Latuiam rrans- tulit hnguam, anno 1664, i^tatis vero fua: 15, m 8^ Oratiuncula de Paflionc & Morte Chrifti , mcmoratis Catechefibus adjuncla. AUCTORES ANONYML Scu fcripta ca , quorum aud:ores vcl ignoti liint, vcl qui adhuc m vivis cxi- ftcntcs nomina fua raalunt non vulgari. Epiltola agens dc vulgo reccpto dogmatc Trinitatis : quam Francikus Junius in Defcnhonc fua Trmitatis cxhi- bct , fiib hoc titulo j Epiflola , (^uam prxccptori orthodoxo Jiripfit difcipulus ^rianus. A quibusdam tribuitur Fauib Socino : vcrum nefcio,quis ille prxccptor orthodoxus F. Socini dici pofllt,qui ivT^Sihs^Kr^^ fuit , nemincmquc prx- tcr L^elium patruum,magUtrum habuit ^ fi tamen habuit , & non potius ex ejus lcriptis meditis poft obitum cjus fua haufit. FortafTis cft Pctri Statorh TnonviIIani , difdpuh Theodori Bezx. DisPutatio,(eu Colloquuun cuiu TiuuraLus , Pctricovix in comitus rcgni a. 166^. habitum Pol, Prxfentcs m eo cx parte Unitanorum erant ^ Grcgorius Pauh Brefinius Mini- ftcr Cracovienfis , Gcorgius Schomanus Minifter Xian- 7cnfis , Scaniflaus Paclehus Minifter Lublincnlis, Johaiuics NicniojQYius Judcx Inovladiilavicnhs, Johanncs Lutonnr' fcws Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproducecl by courfesy of Koninklijke Biblioflieek, Den Hoag. 300 H 4 \ Caftelknus Siradicnfis , Stanillaus Lutomirfcius Su- r cndcns Mihoris Poloniaj , Nicolaus SieniciiTs R tare- us Ordinis Eoucftris , Hicronymus Philiporius Qux- r. al. Crac. Scnba; , Albcrtus Roraa:us & Toh.Cazano- i:; liftola Ecclcfiarum Tranfylvanicarum , ad Ecclefa^ lucas, dcBapnfmo: in qua latc proponunt fenrcntiam dehocntu (contrariam fententir Fratrum Polono- probantes,Chnft!anos eo nnnc aitiphus non oblieari. :aa. Budzmms eam exhibet Hiftorix fu;E cap. >ndu(i«nes,nuodBaptifmus non fuccclferit drctmici- .mPoIoniafcnptx: quasa.1567, 25 Julii rcfiita^ic htlus Arctms. <>usid, antotius Ecclefia: nomine, a .. .... quo- c membns ejus , cxaratum fit, niliil ccrti habco. -o >pnmosacpr3eapuos, qui Pxdobaptifmum in Polo- a -^pugnarunt , hos fuifrcreperio; Simonem Budnxum, ini Gouefium , Matthiam Albiniun , Grc<>orium Pau- /larcumm Czcchovicmm , Petrum Statorium Thon- mm, StaniHamii Paclefium , &c. ^ntentixaLquotDoaorumde UnoDeoPatre, & de rtominc CJnifto Jefu Filio Dei , Domino noftro. Typis 'Rodccii. 8°. Hr {l-ntentix , nifi feUor , etiam ex- 1 Miiultrorum Sarmatix &:TraniyIvajii2; opcrc de fal- vcra cognitione Dei. - Ecclelia Judaica fub Lcge & Chriftiana fub Evan^rdio, •iisprxillaprxftantia, nec utramquc in mia eadcm- -cclcfia polTe ftarc. VolomcL ^ :Iad micysc niektorych pifma ftarcgo 7 noweeo Tefta- u , JctoreAntychnft Bogicm Troyca y Cfiriftufcm jezulem zmyflonem zarrudnit : gdzie y rcfpons 'csz, nawywody Antichriftowc , 6 jejro Troycy. • xphcatio quormidam locorum S. Scripturx vcterw Teilamenti , qux Antichnftus Trino Deo & Chri- :^to , quem antc Jefum extitifie ftatmt , difficiles rcd- ^ je^P?n<^^ncniinvenies, ad araumenta ic T K ' pro fua Trmitatc. Loca qux cxplicantur func ^5 JUbcr imprefitts eft m 4.. verum ncc locus , ncc tcm- pu$ pus cditionis axlditum cft- O Dzxcciokrzczcnftwie krothic wypifanic , o 2ac7cci fporu y polcrowania o kolo pierwlzego Sakrafncntu , t i jeft, S. Ponurzcnia w Ksicftwic Litcwskim , a potyr y. w Polszcze. Dc Pxdobaptifmo brevis relatio , de or cinc contentionis & progrcUu hujus Sacramenti,in Magn bucatu Lithuamx , poftea Tcro in Polonia. Adjunftus i tradatuscft MartimCzechoviciiTnum dicrum colloqui- de Psdobaptifmo , iniprefro Lofci in typographia D-i Kiszka:,Inaforis Rccrii in M, D. Lithuaiuac , pcr Johai ncm Karcanum c Vtlicia , a. 1 578. 4*- Dialogide invocando lelu Chrifto m prcabus , cdi: arca a. 1^579. fortc Grcs;orio Pauli audlorc. Articuh famihx amoris , Londini a. 1 579. Dc Chrifto legiflatorc. MS. Quxftioncs d'e fine hujus mundi. M S. Quxftio,an omnia Dco fmt prxfentia ? M S. Rationcs,quod Angeh fmt mujido antiquiorcs. M S. Scriptum contra Ajidrcac Volani Paracncfm : cujus mcn tioncm facit Fauftus Socinus in prxfationc hbri contra Vo- lanum. Confcflio in Synodo Lubhnenfi cdita a. 1 5 9 5 •. Colloquium Racovicnfe anno 1 601 , 7 Martii habitura praclcntibus •, Faufto Socuio , Pctro Statorio , Hicronymc Mofcorovio , Andrca , Staniflao & Chriftophoro Lubienic- ciis , Chriftophoro Oftorodo , Valcntino Smalcio , }o hannc Volkclio , Johanne Franconio , Petro Przybylo^- cio , Petro Brcho , Cliriftophoro Stodolio. M S. Ha CoUoqmum atquc fequcns, idem eflc rcor cum fcripto,quod| Ada lUcovicnfium appcllari folct. Prarfationcm m ca fc- cit Valcutinus Smalcius : a quo ada hxc confcripta cflc non dubito. _ CoIIoquium Racovicnfc altciaim , anno i^oz , dic 7 U- ftobris mchoatum : finitum vero dic 1 9 cjusdcm menliJ , XXIL Scfllonibus. Litcrfiierunt hoc colloqmo pra:tcr Fau- ftumSocinum, ex Miniftris quidem j Petrus StatoriuS: Valcntinus Smalaus , Chriftophorus Oltorodus , Johanncs Licinms , Johannes Volkelius , Martinus Czechoviaus : Andteas , Stamflaus & Chriftophorus Lubicniecii , Mam Early European Books, Copyrighf© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Biblioflieek, Den Hoag. 300 H 4 Anti-trinit A riorum; j- ^•^.Chriftophorus Morxkowski', Pctnis Brelius, sl i. Brehusfifius , Jofcphus Domaiiierrds , Pctrns Przv- 'icius , Chriftophorus Rudnicms , Valentmus r2. Jt Johannes Franconius , SamadNiececius , Matthias l\v-dochIebius , Tmiotheus Kuzmic. Porro ex Seni^^ xuuMofcorovius, D. Jacobus Siemnski Palatmides Stl aai ita Ccltis , Blonfcms , Ertman , Erafmus & Geormus ut jovn, ChnftophorusLyczko, Chriftophorus Mors! 0X1 Wiflowatius , Chometowski, Petrus Golecki •s Chyda Biechowiki , Stephaims Kazimirski , P .pi, Sieftrzeitowfkx , Gigant: Sevennus Ma^tmus , Georgms Leufchnerus Normibergcnfls , Paulw cr , Nicolaus Ruficcki Diaconus cc?tus Wie" CIloquia,reu potius Exeratationes Theoloaicae in ^H," ' aleiuuu Smalcnhabita: variis tcmporibus" 7d Sta Lubieniecio & Valentino Smalcio adhib' t s M^tht x^c:io Nicolao RulTeao , lohanne Pigdio , D Src ^ckx GeorgioManlio, Conretoe larthoWo yf. Damde Franconio coIJaboratore , Severino Martin^ 'Jr^koZf^^^^^^ ExeraSS incftoatar a.i5o6, die 7 lanuarii. Dic 1 5 Febr etiam mt Wmundus Morftin & lohannes StatormsT a fiicrc kEc excratia ob tumultus per Poloniam a .r. usqueadi8Novemb. a. 1,07. LiteScol. .^oq.s Valentmus Smalaus , Stamflaus LuSniec u credoMatthias Radedus,qm hinc colloq^ huiiL' • - iptor colhgitur Samud Nieciedus Scholr Rcao. ^.^ausMartinus Conre<aor, lohannes PigeLs ^« ^^.firatres, Chriftophorus , Petrus & lofanneV >aiowiaus & lohannes Forberms fcu Forbe mus' Ul bGvr a(;i l Typis Sternatzii, Racoviar traS ^ "^"t ^^"^^^«^«^^«^«^'cuSchoIarch^ G^^^^^ F "s Mofcorovms , Staniflaus WTzicms rhrS^ Early European Bcxsks, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 BlBLIOTttECA ptidaCetis, Adamus Gofkvius, Samucl Golccius , ncdidus WilTowatius , Pctrus Statorius , Johaimcs Volkc lius, Andrea.s & Stanilkus Lubicnicai , Valcntmus Smal- cins,Simon Piftorius, Andrcas Voidovius. Ercaaeftmc- morataSchoIacirca. a. i<oo. Pioblemata tria Thcologica. I. Utrum rc^cncrati, fcu quod idem cft , verc Chriftiaiu , pofTmt fcle abftmcrc a pcccando , lcgemque fcu prxcepta Chrifti przftare. i. U- tram Paulus VII. Cap. ad Rom. a vcrfu 7, usque ad hncm, fub fua ipfius pcrfona dc fe ipfo jam pcj: Chrifti fpmium rcTcnerato lomiatur ; auvero dc iis , o^ui adhuc expcrtes foiida: cratiaefublegcpeccatifun:: & dc cltcdis , qux in ip/is lex pcccati producit , qualesquc ipfi hnt , dclcriba:. j Utrum fub veccri Teftamcnto pronnOioncs meras cor- porales, Bullas vcro arternx vitje habuerint : agitatamter rniniftrum quendam Evangclicum Doxaftcm , & almm qucmpiamdivinse vcritatis ftudiofum Philalcthen: more dialo^i. MS. . , • , v Brevis Rclavio martyrii Johannis Tijsikovicn , calumnia obruri, quodlupcr lignca crucifixi imaginc,aur Trino Dco jurare recufaverit : atque Imic crudeli mortis fupplicio (ub- lati , Warfaviar, a. MS. Pol. Argumcntorum de Do6lrina Triadis folutio , tradita anno I 10 ClaudiopoU in Tranfylvama. M. S. Hujus tra- aatus auaoris nomen , dicit Marcinus Z. Thalyxus je malle de induflrla plane dijjimuUre , qiuim maaila nomms il- lius chartam inficere , in cpiftola dcdicatona hbri,quem mc- rooratisargumentis oppofuic , (ub hoc titulo i ^natonn SamoQiteyiUnismi, five cenfura brevis ac modejia rejponjtoms am/dam N. N. Tranfyhani, injHtut.t ad ar7umentafere o^ mnia crthodoxorum de doBrina SS.Trinitatisiubi fmul ali^ rum etiam Samofatenianorum rationes , nempe F. Soant , Cr. Enyedini, C. <^florodii , V, Smalcii , CTc. examinantur. iuedum Batavorura, a. 1634. 8». IQirtxcr difcurs , vo« der xu LeivKi^ a. i <; 3 1 . racnlc Mar- noarM!etenR^li?ions vergleichnn^, ^-^vifchen den Chu'- rachfMcnund Churbrandeburgifchen, auch furfl. HeMchen Ww«.4«.i.e.Brevisdi{curfus -, deconveiitu Ltphf a. 1^3 1 menfe Martio habito , ad concordiam m Rcligionc Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Hoag. 300 H 4 Aif tr-t Ri^Tt r AHtoRUif. tyy ndam, inter Elcaoris Saionix &Brandcbur<;id,iit & cipis Hadiae Theologos. vemplum litcrarum Equitum Palatinatus Pomcianiar y :m Dcuni Patrem , cjufque FiJium Unigcnitum , cum ' I Sando confitcutium c]uos vulgo Arunos , quan- injuria vocant , ad Gerardum Cx>mitcm DonholF uum Pomcrania:. Scripra hafc epiftoba cft in Buszko- K'al. Mart. 1644. Edita vcro iti iccunda Centuria Epi- im M.Ruari. Amft. 1681.8". Interccdimt in ca pro us luis Gedanenlibus , obrcligionem a Magiltratu > :^pIicatio Ecclefiarum Polonicarum ad WJadillaum tve: m , cum anncxis graraminibus. a. 1 645. M S. t geteDt onfejff If eeren Stfu €lj?if!i. aotter^ ^1647. I 1. e. Inftruclio ad rcdte orandum , una pxplicationc Orationis Domini noftri fclii Chrifti. fjfflecnVuaar aan men onfcpibaerhantoetfcn/ Inen tioo? cen (voeDcr in Cl)2ifto moct crhcnncn / nffljuIDig te hli)ben Uan c3>:crcrpc : crctrcf hen ^•5CammcntarienbanF. s. oDcri. joh. ^.a. i^^i. . Lapis Lydius , ad aucm intalJibilitcr probari potcft, jJiam proiratrcin Chrifto debcamus agnofcere , nc hus fcdarum credionis : eitraaius ex Commcntario I Socini in i. Joh. 5. Mcr Gnuithuimg Chrifli. i. e. Dc Satisfaaione Cluifti. Centiichc gUubens-bcl^ntmi vo« dcr unbctriglichen er^ y^sGottlicherdinxen.i. e. Manifeftafidci confc/rio , dc iDttibili cognitionc rerum divinarum. Forte Floriani ni:. £>licatio capitis XIII. Epiftolx S. Pauli Apoftoli ad li^ onnos: in quadcmonJtratiur , nonposfc cx hoc loco J««n hcere Cliriftiajiis Magiftratum Politicum gcrere. B- ircs rationcs , feu potius gradus ad vcram Rcl^ioncm 5>lC'.endam , contra Athcos. Pol. M S. ^ ^o:<enjhvo^ra^vdKii»e. i. Vcra Rcligio. Carmine Po- ' MS, M Fro. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. BtStl5THECA Probfttio^quod antiqui Patrcs Filium Pei ipfum fummum Dcum ePiC non credideriut. M S. Tcftmionia ex S. Scriptura dc Domino jefu , filio liomi nis , filio Davidis , vcro hominc : quodis & non alius , lii Chriftus Dominus,Servator no{lcr,& m fccula Dcus bcncdi- aus.Pol.MS. CauGr ob quas pius & prudcns homo , a communi & pcr multa lecula invcterata opinione , de aeterna f ilii Dei & Spiritus S. Divinitatc^rcccdere tcncatur , lalutis {\xx gratit, Pol.MS. OlVicrK^No^vo-l^atholickjej. i. c. Dofide Novo-Ca- tholicorum : hoc efl horum , qui ab Unitariis ad Ponti- ficios dcfciTcrunt. Audorc ut fufpicor Samuck Pryp- covio. Commcndatio& clara dcmonftratio > Rehgioncm Chri- ftianam , quam injulte Arranam vocant, vcram & a Dco d- : una cum collatione ejulclcm cum cxteris cam pcrfcqucn' tibus rehgionibus. PoL M S. lUtiones cur hbertas circa facia ^ w... ' ^ c.Um- tariis ] debeat. MS. Rationcs cur Ecclcfuie Romanac Antiftitcs , non adeo dc- bcKnt cfTe infcnfi , Fratribus Polonis , quos vulgo Arianos, quanqium injuria , tocant. M S. Exphcatio aliquot locorum difficiUoruRi Apocalvp^cos. MS. f Synopfis totius Rchgionis Chrilbana: , ex lacrisliccns breviter coUefta. M S. Pol. Rationcs guodAngch mundofint aiitiquiorcs. MS. De ecclcfia Clirifti ejusque potcftatc. Altcrutrius ut con- jicio JoachimiStcgmanni. MS. . Deprxfcicntia tuturorum contingcntium. MS. Brcvis relatio colloquu charitativi , in caufa rcligionis in- tcr Romano-Cathohcos & Chriftianos Unitarios ( vulgo Arianos didos ) Roznoviac habiti , a die lo ad Mar- tii inclulive , a. j^6o. MS. 25efcft?i)binse ban ben eenigen <0obt/ en fljnett ^DnegBefUjafCpjiff^^ 1^64. n. 1. e. Dcfcnptiou- tuug Dei, &fUiicjus Jcfu Citfilti. ^ Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. 300 H 4 Hmmmt ban fiet ss . €ap. Uan Cfaia^/booi . . lieophilus Eieuthcnus. i. c. ExpUcado < z capitis E ^ p«ThcophjIum Eleutherium. ^ •jaaricoijer taft^Amftcrdani j^yi. 4«. i.c.co/- ■mi admenlani. • ifh w ucifku. i.c. CautilcnainafflidUonc, a. 1^71 vuctore Z. M. ' / • uonampado homo habitum pcccati fupcrare pofllt» -•culum Chriftiaoum , cArmine-Polonico MS i pra:cxiftcntia animarum. M S. ' * ^^aitJacladefcnfcduSang, avcc les temoj^nagcs tant ^ t^rcs- cjuc des Conciles quiontc'tc^ dccc i^nnment c.Dc Sangmnc retito : una cum tcfticioniis cum 1 mm ConciLorum, qui cjufdem flicrunt fcntcntiar- timonia dc non cdcndo fangiune cx Icgc divma & au- ■humana. Adcliramenrnm hnc , cft Latiiia &GaI ngua. ^exum ad Andrcx Willowatii Ohjcdiones de Filio c mundum antiquum genito f^^u crcato. M S. Audo- In traclatu hoc rcfiitatur C. C. Sandn Dillcrtatio dc ^ atque dcmonftratur Philoncm &c. ncnuaquam crc- in JdiumDciantcfccularcm. ^ 'imcnta contra C. C. Sandii opinioncm de aiumarum f Tn. d°TMs"^^"' lum dcHcrmanni Cingalli libcllo , cui titulus S ^TrimutisRcvclatrix. MS. In quo tradatu po- la.i«. mn l A^' , non poffcprobari primxvos Chrift,- rauw mporibus Apoftohcis proximos , credidi/le Fihi Dci f "^rcmiuam exiftcntiam. ^'^ratio , quod materia mundi non fit initii expcrs co;Eterna fcd ab eo crcata vcl producla- M S ' l-r .atio De Baptifino ; quod nullo alio modo in primor- ' cat M S^^'^ immcrfioncm pcradus fuerit , pcra- ^dverfioncs in Bibliothecam Fratru.n Polonorum u-n vocanturj>er Anonymum quaidam: f qui di qmbuspotunmum Spiritus Sancli perlonalitatcm, M * & Clm- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 «80 BlBtlOTHlCA & Chrifti prrexiftcntiam fccundum Ariaiiorum placita ad- ftrucre conatur. Amftelaedami a. 1681. fol. Pictatis {z€tzndx rauoncs. Adjundae Andrca' Wisfowatti Stimulis Virtutum , Fracnis pccatorum. Amftdardami a. l6il, XI». I 1 N I S. I I JOHANNIS STOINU CoetusRacovienfisPaftoris ' '«PITOME HISTORliE O R I G I N I S NITARIORUM ia Polonia. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 i|f)HANNlS STOINII CocCLis RacovicnfisPaftoris, Cyonologia graduum y quibus veritas ccelcfiis, in Poloma fenfim ad fummum pervemt : prafertim de Dco Patre , Filio^ Spiritu Sanflo. Niio Doiuiiu 1556 lu ]aiiuario,Pc:ias Go- ncziiis Podlacliicnfis in Synodo Evangelica Seccmiiu habita, (qux fuit numerb (ccun- da in Polonia polt primam Pinczorianam lub Rcgc Augullo anuo 1555 primb Maji ) dixit ic tamum Symbolum Apoflolicuiu xe , fed Nicxnum & Athanadi ca^tcraque cjufdem fa- lejiccrc: idque apertr profciriis cft. Trinitatcm nc- cllc unum Dcum. Filium cllc minorcm Patre: Deum X m circ , fcd rcmpcr Patri honorcm cxhibuillc. Hanc lum illum vcrum Dcum , a quo Chriflus omnia ac- t. Nul lam admittcndam communionem Idiomatum. ^xamiai intcrfuit ctiam Gregorius Pauli Miniilcr Eva;clicus iii PeKznica, led tamcn adhuc proculdubio Cal\iianus. Quamvis autcm conlubftantiahtatem Filii twrtoc impugnarit , tamen affirmalle dicitur rh AoyoPy i.c. 'erbum iilud invifibilc , convcifum in carnem fuillc in Vgine: i. c. Dcum in homincm. Inta- alia ajunc diri : (Jnum Ircna^um prxfcrendum clle omnibus nco- ' [ Obiter narrat Andreas Lubicniccius Scncx Mi- , ui cadem Synodo fadam rclationcm unionis , vocaut , faclar cum Valdenfibus in Kofminck : poft •rofadam, difciplinam Fxclefiafticam pcriiirc. ] In illius Synodi ad Philippum Mclanthonem, qua icndatur GoneHus , afHrmatur illum credcr Aoycf efti- unoic u Patrc fccundum divinitatcm : Divinam ^ati jn cflc convcrfam in humanam : Dcum clfc mor- iHiipro]. nc. icJ mallcm cx orc Goncfu , vcl Icripto il- M 4 ims. ^ca Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 i84 JoH. Stoinii lius > hocintelligcre. Quaiiquam quid mirum cfl: , cx profuiido co^iio 5 & labyrintho tcnebrarum , magno & dilhcili conatu cmergcre nircntem , yix ac ne vix c]ui- dcm cludari potuillc ^ inilHs Evangehi renafccntis piimor- diis. Anno 1558, Vcnit Pinczoviam Olcfniciorum oppidum Gcorgius Blandrata Medicina: Dodlor , qui cum dicitur fuiiTc Sententix Serveti Hifpani de prxcminentia Dei Patris: c|ui ibidcm invcnit Gonczium ejufdem J^cntcntia: , itcm Stancarum Italum , qui ncgabat ChrifiU.n eflc Mcdia- torem iccundum divinam naturaiii. Hi cum partim fecura inviccm > partim cum LiGnanino Corcyraro & Krovicio Polono 5 difceptarcnt , Synodo convocatain Novembri Ccui & Johannes a Lafco Superintendcns Majoris Folonia! > Grcgorius Pauli > Stanislaus Sarnicki , Fochx Cruciger > prxtcr alios non paucos > & magnatcs interfucrm^t > j ca , fini > ut controverfix iftx fopircntur. Cum pcr aliquoddics, pro &: contra > controverfise hujus modi agitarentur ; nihil tamcn conckilum cft : nam illi (iipranommati in fenrcntia pcrmanferunt : Sarnicio interim & Laurcntio Difcordia, una cum nonnullis Nobilibus malecontcnris > ut ajunr, difccdentibus. Scd hanc Syuodum annotat Chronicon Lu- bieniccii fuifle magnum mgreifum ad demolicndujn dog- maTrinitaris. Annoi^^g, 15 Dcccmbris Goncfius Brcfci^e Lirhva- norum in Synodo > pofteditura Iibrum advcrfus Pa^doba- prifmum > qui ibidcm publice Icgcbatur, omnibus fere cun- dcm rcfutarc conantibus > cxcepto Hicronymo Pickarfki , qui Gonczii (cnrcntiam propugnabat^ palnm profcliiis e(l, ic haberc & alia > qux cx Papatu in eccleliam irrcpferunr : ut eft > dogma dc Trinitarc > & Communicatiojic Idioina- tum : dc duabus in Chrifto naturis : aliaque ncn pauca. [RTcfuit Synodus nona.] Et quamvis ei fub parnacx- communicationis intcrdicerctur > nc talia promovcrct > ni- hilominus fc non polTe confcientia^ reluclari > affirmavit. Sed hxc Synodus in pra:(cntia tantum Mmiftrormn Pod- lachiar & Lithvania^ cclebrata cft. Cxtcrum quamrisin dccima Synodo Polonix > prxfente Lafco Sc Sarnicio , anno j j59dic t5 Aprihs, concliifum fit ^ inftiiui dcbcrc ex- a,meu E P I T O M E, &C. rf^ Miniftrorum quid fcntiant dc Deo ? quid de anitatc ntatis , & pcrfonarum m Trinitatc ? &c. Nihilominus ■t las divma , non obftantc hoc fufflamine , cmicuit tan- [t , divino bcnciicio. Nam codcm anHo 1 5 < 9 , ii Novcm- bi ,in SynodoPmczoTiaiu diu multumquc djifputatum cum iticarodcMediatorcncc quicauam proftft- jm. Ibidcm al. ae funt Iitcrx a D. Rcmiano Kcmi^io ] Cheims- ki quamvjs ille nomcn fuum non lubxc:-lp(cr.it j quibus in dL ;um vocat invocationcm fcu precum dir.;caioncm ad Spi- xjmS.Quandoquidem unica orandi rcguia ••'.,ur aPatrc pcr im omnia , adeoquc Spiritum Saiia. a , petamus. odus fuic duodecima. nno 1561, 30 Januarii , in 19 Synodo Pinczoriana , us Starorius Gallus primiim fignilicavit Dominum C :lmski non bcne cire contcntum re/ponfo ad fuas cx P.:zoviana Synodo. Eidcm injundurn ut rcfpondcrct * ut mftinctu numinis rcfpondit ; Ihd ita ut non apparcac ni Icnfus dc ea materia : tantum didt , Blandratam a -ino notatum , quafi virus Scrvctiana: impictatis alcrct. rrea aitcnriamcjufdem , quam in Synodo propolliit. :-mnibusaitIaudatam: fcd tamcn ab illo poftulatura» n.M nlurahtatcm Deorum ftaat, cum Patrcm ait inacni- . .mm, ^dinm gcnmimcredit. NosvcrdomneslxcrhA cjufdcm Srrorn Galli ; Nefdo quo pado in h^refcos juicioner:;-^'^"' — - - ' • • . . - J- . quicumBlandratayhtmus. Sed ft hce- Junty quiPatrem, Filium Cr Sfiritum SanEium cre. <U:ex SucranmLiterarumrrxfcripto, me ex illorum nu~ <m 0 Ubens cjj c fateor. Nondum venit [aUi Icgunt auievit] ilU ■^<jsrttu Sanao invidia , quam malus ille Damon mihi con- ct vcm , frd ego in bom mea confcientia acquiefco.In hac Sy- nr > demum Lutomirfciu? inSuperintendentcm minorisPo- V :ec!aratus,cnm anteaPinczovianus tancum ccnleretur iSy,K;>doXunzcnfinumcroi7,a. 15^0, mcnfc cmjn, mcipit Elandrata Scnior Ecclells minoris Polo- niappellari, icemque m Synodo 19 Pinczoviana a. it^i ■r linuarn, (ni qua primiim Perri Statori, Galh fit mentiol «. ^Craeovicnii a. 1 5 6 1 , 1 6 Scptembns,ad quam pcr Marci- n I Czechovicium altefunt Iircrx CalviJn^quibusCraco- n ks ac PinczoYianos horutur , uc fibi a Blandrata *^ J cavc- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 T O M T U6 J 0 H. cavcant. Hicronymus OfTolinski u. u la i. .- vcrbacru- pit ; UtiMm Cr jcri^ta dc Trinitate ffcirfa non ejjent l Quibus uidicaTit, fe optairc , nc hxc ditlcmmata fiuf- fcnc , qua; in vcrbo Dei non apparcnt. LiUiiaiunus vcro cum Elandrata dixifle fcrtur j i{eiinqmnt mihi omnes Doc- iorcsumm Dcumy ncc illum dividant : hcibeant Medimrem qualem fihi confimerunt. Idcm Blandrata juniis confcffio- hem fuam icripto confijrnare. m. Lilmanmo obje- ftum foilk , quod fcripfcnt literas ad Dommum Iwau Karninlki , de cminentia Dci Parris . IniiSyn6doannoi5^i, menfeMartio, confignatam Blandrata confelHonem exhibuit in Xianx: ledhjccnon- nullis probara,a!usplane improbata, privatimque tantum leaa.In ii dcmum Synodo a.i 56x,mcnfe Aprili Pmczovix cclcbrata, publice cft perle6\a,& quia vcrbis fcripturx con- ccpta, paucorum contradiaioncm pafTa cft , prornifiaquc ejuscuniCalTmo rcconciliatio. Qiu nihilommus iHud ur- gcbat, ut Calvmus pcrmittat confitcn Chriltum cllc iri- l.um Dei altiffimi & magni , & iimpUciter abfquc mtcr- prctatione de illo uno Dco loquatur : aut faltcm nudo VerboDci&SymboIo Apoftolico acquicfcat, & r«raaet id quod prarfixit Adis Apoftolorura ad Palatmum Vilncn- fem.lncademSynodo conclufum.ut mmiftn abibiicant a modis loqucndi Plulofophicis , dc Trmitatc , de E kntia , dc Generarione, dc modo proccdcndi : kd ut quihbct ic contmcat mtra tcrmmos Prophctarum , Apoitolorura, & Symboli Apoftolici. Huic faaum eft ut Gregorius Pauli Mimftcr Cracovicnfis eodcm anno M^i; P°^'^ hanc Synodum Pinczovianam , ilhus dccrcto kk acco- modando, quod Trinitatis mcnrioncm pro conc.onc ^a- cere prohibcbat, pubhcc ita concionarctur , ut SacratU- terac & Synibolitm Apoftolicum dc uno Deo kquun- tur , & fccundum ordincm quo difpohtum clt S S. vo- lumcn Novi Teftamcnti , pfa:kgeret m coctu & expu- carcr. Qiiod adeo difplicuit Sarmcio , accrrimo Tr.ni- tatis propumiatori , ut non puduerit cum poltularc a Grc5.6rio , ne in pofterum k^ionc N. T. fcu EvaHgc- l.ftamm iuditorcs dctinerct , fcd Symbolum cxphcarct. Ycriim cuiit Grcgorius pcrgcret m Lucx tvangcuo cr- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. ndo , & praEfente Sarnkio concionarctm- , de Dco _'a : , dc FiJio & Spiritu Sando, vcibis textus quod fie- II .tmt inhxrcndo. Sarmaus congrcdi tunc cum Grl ■ ; vcntus , coram Magnatibus Gregonum accufavTr. codem amio 1561 menfc Julio , Stanillaus Sza- CIU8 m Rogow convocata Synodo , tcatavit per col- iocmm mutuum , mter illos iantas componcriitc Scc fruftra. Nili quod m illa Synodo condufum , ut ajlidios tolcrarcnt, & a formulis Sacns Litc "anoh, aL> ncrent. SedSarmcius non ddhtit acculle S .^^^^^^^^^ cc nttueru t. Vcrum cum idcm Sarnicnis fclulira & r 'orn cx illa Mctropolitana Ecclcfia (fciJicct C ac^c^iin iemohrctw ejedhonem , iterum Synodus convocara «unannomcnfcAuguftoPmczoviam': adqZle.: ad ifarius veritatis , contra id quod promilbrat co:paru>tcum fuis. Sed mtcr J CracovS Sus' T qunipfoTemplivcrticefcu cacuminc fplcndebat fu? Sotc^^S^f^S^^ huncip/eSMushocpaaoin comfe.dium re- Ponit retrum Gonefium a.iccg menfc T^.m- . «liSi? ^'''"'"'"/^'JP". & comtarium APoftolico «Mtend t: abomnibus Dodonbus aiumo('/fla°ra 1 "mtyr; a^rXm""^""'' «"''^"^ 1» wYiaanc , aut uUam acononuam in eo coniti 5. Coa- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 l8i JOK. SroiNii 5. Conflituit Gregoriiim Pauli Pnefincnfcm , Mini- ftrum Ecclelix Cracovienfis Evangelicum ^ poft dccretum illms Pinczovianx Synodi a. 1561 inApriii, illc palam in xVIctropoli Polonije , concionari cccpit , omilTis tcrmi- nis vulgo rcceptis , de Deo Patre , Filio , & Spiritu Sando, fccundum phrafes Sacrarum Literarum & fymboli Apo- stolici. Idcm cum Sarnicio animoic congrclTus cft. Noftrates Lublini m Polonia ( in qua urbc Judicia Tri- bunalitia quotannis mflituuntur ) una cum Evangelicis pcr multos annos publicc .Religionis fux ncgotia cclebra- bant, ufqueadannum i^iy Quo anno dccrcto Tribu- nalis , pcr fummam injuriam , cx certa occafionc , cxafli arquec)cd:ifumus. Primilm tumultus plcbis prxceflcrat , dcmolientis nodu & die oratoria Chriftianorum Unita- riorum & Evangclicorum fcu Rcformatorum:poftca dccrc- tum JudicuminiquilTimum contra nos cft latum, quod Sk, ipfa Comicia gencralia Varfavienfia tum agnorcraiit , publicamquc legem tulcrant ; Dccreta Tribunalitia non dcberc figerc novas leges , fcd fccundum vetcrcs laus 1 atque ufu comprobatas , fcrri debere. In hac igitur urbc , anno 1616^ cum noftratium & Evangclicorum convcntuc circr , religionis caufa , & judicia Tribunalitia celebra- rentur , prxfidente Marfchalco Zborovio Caftcllano Ofvc- ciincnfi ] Templum SS. Tnnitatis in arce Lublincnfi fitum, ipio die S.Trinitatis, cum ibiEncocnia Odpust y[]QeYmasK] iuflitujrentur , fulmine hoc templum tadum combuftum- qnc eft,tota urbc trcpidantc incendiumqiic admirante.Nam corifertifnma rurba oppidanorum & rufticorum utriufquc 1L\\'US , ad illud tcmplum confluxerat , caufa rcmilTionis p?ccatoriim, Ruinatempli ilUus tunc biiios abfumfit (acri- ficulos iS: ex plebe non nullos. Admurationis caufam prx- bet tan:o migis id , quod hoc temporc noitrates cum E- Yangelicis , colloquia dc incunda Concordia feu unionc ic murua tolerantia , inftituerant : ubi ctiam quarilio dc Tri- mucc intcr prunas crat. GEORGII SCHOMANNI 'ESTAMENTUM ULTIM^ VOLUNTATlSj Comiffens Vrx Ipfius J ncc non variorum A£fcuum Ec- clefiafticorum fuccindam Hiftoriam. I ^EORGIl SCHOMANNI •lEST AMENTUM Ultimx voluntatis , Ytimns vtt£ ipftus , nec non variorum aftu^ um ecclcfiaflicorum , fuccinfiam htficriam. EORGIUS SCHOMANNUSSile- fius RanboricnfJs , Jibciis fms graUAm Sc pacem , a Dco Parre & Domino*noltro lc- lii Chnrto , prccarur. Quia & nos morrales /umus & mcmo- ria rerum prarrerirarum fluva di: , iir.eux i n virulcnra:, Sarana mlbganre 5 crcmra imiocenriili- i<.im hommum famam Chnftiai:ara deni^rarc, ac it- aie ioJenr, ur per larus liominum Dci & ChnilieJo- na obicurcnr , Evangclii Sa«ai curfum remorenfur nobis adlmc vivis , & Cracovia: pubhce pietarem :<:ntibus , non veriri funt duo Epifcopi Romanorum , excufos famofos hbellos fpai cJrc , quafi nos obJi- 1 & pudoris , in coeribus noftris ad patraiida omm"a «a -la convcniamus , & nudi marrimoiua publice con- ''«s. Quid puraris fiiturum nobis mortuis , nec aus ad calumnias refpondentibus ? Vifhm cft igitur »i. ncceflarium , vobis hiftorioiam vita: mcx hmph- cc nudam , mea manu fcriptam rchnquerc : ut & ad ■bjidum Dcum incitamentum , & ad obturandum os ' mibus itmtis , vcrisfimum munimentum , in prom- ibearis.. Deum Patrem D. N. Jefu Chrifti cruci- leluidtati, ac regnantis, oro , ut vosSpintu fuo ?;ti:o rcgat, ut vafa mifericordia: ad hoaorcm non ad ■^'niam faaat, ut poft hanc mortalem vitam , det •«tcrnam immortalemquc , oninibus , per eundcm Ic^ I Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 GeORG1'i SCHOMANNI lcfura Chriflum Dominum Scrvatcrem & defenforem no- ftruih Arr\tn. Anno a nato Chrifto Domino 15-^0 , natus fum in Silcfia Ratiborii:, cx patre Sianiflao LolVc! , qucr.i vul- govocabant Schoman, oriundo cx pago Germaaico in- tcr Crofnam & Rimanoviam : & matrc Urfula , nobili quidem patre ChriPcophoro Tiachov sU Cancellario Du- cxs Ratiboricnfis , cx armis Sf.ryk^.i Ztopcrem [i. e. Fet:<s tquus cum a/aa] nata ^ fcd paois 2^ omnibus bonis for- tmx , per tratrcm Canonicum Ciiriitophorum fpoiiatx. Paer in patriaimbibiriiditnentaGrarnmatica & Mufia, eum rcligione Papulica. Anno i 545 , vidi locuftas denGffimas. Anno i54<J » Veni Vratiflaviara , ubi non mtcr ur- banos Evangelicos , fcd intcr infularcs Canoiucos aliquor , vixi,& in artibus alicjuantulum profedum ccrpi : actan- dem ex pertinaci Papilb, faclusfum c|ualifcunquc Luthcra- nus, opcra pra^ceptoris noftri Johannis Cyri Lutherani.Qui poftquam in Italiam venit, ad Papatum relapfus dt , & mc in idem barathrum retraliere conatus eft , etiam Canonica- tum Vratislaricnlem mihi obtrudens : fcd cgo Deo me cu- ftodicntc , tantum abeft ut ipfins blanditiis ccflerim , ut c- tiam ipfi Canonicatum meum Ratiborienfem rcfignavcv lim. llle autem cum fruftra Epifcopatum Vratiflavienfcm expcaaflet , factus eft ex defpcratione monachus , Abbas Vmcentii Monaftcrii Uratiflavienfls. Ego vcro cum Di). Malitzanis Joachimo & Tnderico pxd^ogus praefeOus cflem , & miflionem in Galiiam expeaasfem , D. D. Ma- litzanis Vartembergo , ob xs alienum conrradum , per Fcrdmandum Regem , cxcrcitu miflo , ademto , coadhis fiim venireinpatriam. Annoi55i, Veni Cracoviam, ubi&m fchola Maria: primiim, mox apud Kicronvmum Bccho paedagogus dc- inde in burfa pauperum: ac tandem in fchola Annac vixi, ar- tium liberaUum & Philofophia: progrclTus aliquosfaciens. Anno 1554, Veniin zuppas Vclicenfes ad Domuium Hicronymum Buzenski Zupparium Cracovienfem , qui meprarfccitnepotibusfuis, &aliis nobilibus pueris do- fciidis: quos lcx annos inftitui fideliter , & afliduc , rc- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 T I S T A M 1 N r U Xl. i^j $ & a Domino & a parcntibus dilcipulorum non poe- m dam gratitudinem : & parum abfviit ut in putco ^U- , Sc illecebris mundi , ac rerum cjufinodi afHuentia rgerer ; nifi me Divina clementia , indc a fale tcr- •1. ad falem evocartet coelcftcm. !nd 1558, Dcduxi difcipulos meos , alios pinczo- , alios Vitembergam : ubi mc & Pctri Sutorii & pi Melanthonis colloquia viccrunt , nc in falmis «tam contcrcrcm, multacnim nobisctiam tUin ad pic- tatt vcram dceflc cxiftimarunt. I vcrfus igitur Vitcmbcrga , & luxu auliC , & fbmnijs terrilibus, & confcieiitix ftimulis , &vcrbo Deimipul- i p. Zuppario afgte miflionc impetrata , anno i<^^f ven dpientiilimum virum D. Joliannema Lafcoin Dcm- bai , ad Chnftianx pictatis progrefliis faciendos. Ubi q#m multum profeciircm , nifi nobis Virum fandum nip , jam longis laboribus exhaiiftum , cripuiflet , mc ' ite Pinczovia: : ubi cgo cum Pctro Statorio Thon- ' Gallo , & Johannc Thenaudo Bituricnfi Gallo , D. ifco Lilmanino , D. Gcorgio Elandrata Mcdico | Benrdino Ochino , familiariter vixi , & cvidcnter didici errc m cfle non fidcm Chriftianam , Trinitatis perfb- 1 omnimodam xqualitatcm : fed unum efle Deum 1 , unum Dei FiLium , unum Spiritum Sandlum j dhuc multa non intelligeremus ad hoc pertincntia» mtc obitum D. Lafci difputatum nobis cft cum coStancaro, dcMediatoris humanitate, apudDc- uiitatc. <kio 1660 y prarfcdlus fui Ecclcfia; Pinczoviaifi Mini- m fcd quia milii non fuit datum donmn contincntiae ♦ ■ ' 1 duxi uxorcm , vidux civis virginem filiam , anncs im , Annam , dic 1 8 Februarii. Dodor Blandrata uit nobis crrorcs dc Trinitatc , quos cum fratri Gi- iudicandos dcdiflemus , confeflus cft , fe ipfis non contradicere, ^io 15^1 , inAutumno: miflus fum ab ecclcfia & o > ad miniftcrium ecclcfiae in Xianz , in ditiond Aj||ij& a Domini lohannis Bonari dc Balice , CaftcUani "•fis & magni procuratoris Cracoyienfis , qui juf- G. S C H O M A N N I (erat mc ob Triiiitatem expdli & fpoliari omiiibusbo-. Anno 1^61 y 15 lanuarii, in aurora> nacus cil: miiu filius prnnogcnitus Paulus > qui baptizatus dl uifaixs , ng- bjs odhuc dc vero baptirmo ignorantibus- Auno 156} > miiliis liini ab Ecddia cum Generofis & optimis Hcroibus , D. Hicronymo Philipowski > &: D. Staniilao Lalbcki , ad Comitia Petricovieulia , prsedi- catum EvangdiumD. N. JduChrifti: ubimoxa Sarni- do & adiis fratribus fenioribus fui infamatus de Ariaruiiuo, quadcrc ego necogitaram quidcm. Ubianobis palam {ecefTionem feccrunt, iinc ulla jurtacvura. Ubi mortuus & Dominus Lalbcki , cujus corpus lcpclivmius Pcleihi- dae. Anno 1564. Jan. ii , fble orto , nara eft filia in Xianz , non cftbaptizata infans , cjui ego jani dKlicc- ram & doc^bam , Pa:dobaptilmum elle humanum noji divmum mandatum. Eodem annojuflbslum cum Do- mmo Philipovio ire ad Comitia Variaviam , ubi cum dos apcrtc Sarnicius hxreticos , &c in Trimtatem blalphcmos vocaret,opera Magmfici D. Palatini Vihienfis Nicolai Rad- ziviUi , colloqumm inftitutum dl. Sed Sarnicius cum liia parte Dcum Trinum y nos Dcum unum Patrem profei- ii , difceflimus. Anno 1565 , Rurfus jufliis (iim cum Domino Phi- lipovio ire ad Comitia Fetricoviam , vibi tum jam fo- lcnnis difputatio , inter nos & adverfam partcm , addies 1 4 inftituta cft . Scd ilU Deum Trmum pertinaatei defbi- dcndo , nos unmn Dcum Patrcm confitcndo , dilixili- mus. Anno 156^, iterum ad Comitia Lublinum ire jube- mur, cum D. Philipovio, & D. Stanillao Cikovio ; bi advcrla pars adco invaluit , ut ex urbe ccdere coacU fiierimus. Sed tamen per Dominum Nicolaum Sieoicki xntcrnuncium , Regis cfementiam ufque ad obitum ojuJ promilfam experti lumus. Ab eo tempore nos a Co»i^ ciis abftinuimus., adeoque jam advcriarii noiki invaluc* rant , ut & iplorum inftigatioiubus apud patronos no- (Uos , locis noftris ccdcrc coaCU fuaunus. Sub id fcrc tcm# T * * T A M B N T U M. icm J , ex rhapfbdiis D. Laelii Sodni , quidam fratrcs 't :uit , Dei Filmm non efle feeundam Triuitatis per- Patri coefrcntialem & coxqualem ; iid hominem Chriilum , ex Spiritu San»5lo conccptum , ex Vir- arianatum,crudfixum &reliilcicatum:a quibus nos 'niti , Sacras Literas perlcrutari , parliafi iii- »0 1567 , Commigravj Pinczovia e domidlio r Chmielnidam , ad Dominum Johannem Ole- I 0 1 5^9 , zo Augufti , iiata eft Martha , poft occa- is , Chmidnicix. Circa ea tcmpora iveramus cum r hpov/o , D. Simone Pharmacopaeo , & aliis com- s in Moraviam , cum fratribus Moravis collatu- finam & morum difciplinam. Ubi gubernatio- ncra .puli Dci optimam invenimus ; fed Dcuni Trinum , lcdlcE , mordicus dcfcndcbanr. Item convencraiit un multi fratres , ex Lithuania & Polonia , tam '7 quamMiniftn, ad collationem fcripturarum. -nodus duravit aliquot aimos, & de/iit in graviflim^L , quae patcfeceruiit , alios ahi Pharifiros , alios >s , ahos Tudaros , alios Atheos , c|uod dolendujn >cantes. Et eo deveneiat , utomnesfer^, cxcepto MartoCzcchovicio, minifterium verbi dcpofiicrimus : m (eaita eft prope ruuu omnmm rerum . Scd Dcus ; noftri , per optimum virum D. Simonem Phar- ^ um , utper Efdram , rcs noftras colhipfas rcfti- Minifterium cum Baptilmo adultorum\ ibidcm imulnbus erexit. J 1 571 , ultimo Augufti , ego attatis 41 , bapti- um Chmiclnicia: in Clirifti nomine. • M7?> mUfus fum Cracoviam ad Minifterium «if » : minons.Quo cum iremus, uior mea eft baptizata, 'ftftc o Konariano. ^3 1574 j prima Augufti, Matcr uxoris eft baptL. 2«a imidniciac. ' ^.'^"74' uJtima Augufti, prima luce, natus eft i --ii^ Chmiclnici* : poft DoAor McdiGinx. luj^ M77 > Colloquium cnm Dommo Faufto Sodno I Early European Bcx>ks, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 1.^6 G. SchomAnni l.Kcirv:s j dc Baptifmo habiiimiis : quem in nobis j)robabat,m fe hoe mmus necellarium dicebat , quia non a nobis rcligionem djLdic^fTet. Anio 1585 ^ Magifter noftcr lohanncs Vo!i miirus cft a Synodo Chmiehucicnri ad icholam \Vc vianam 5 & hi Lithuania fadus c^t V. D. Mmiftc Anno 1^865 mifius fum Cracovia, adEcclcfiae Ludavi- cien!is mmiftcnum , initio lanuarii. Anno 1588 , Ex liibmontajiis veni Chmielniciam , juflu Synodi : ubi ncs grando tcrribiUs omni prcvcntu pri- vavit. Anno 1589, Terror bclli Turcic: . Aimo 1590', Dcus clement^flinius nos ab igne tutarus cft^vicina domo riagrante. Hxc fere fueruiit chariinmi filii & fihae , generi & nepotuli , qux vobis breviter & verc dehnCwnda putavi. Unde judicare poteftis & de rchgionc y & de paupertatc noftra. Quare vos roG;o , moneo, & obtcftor , pcr Dcmi- numnoftrum Icfum Chriftum , ut ab hac> m qua ego vixi ecclefia , non tantum non deficiatis , (cd in illa etiam fiipra nos proficiatis ^ quam vobis cara vita a^tcrna cft. i !Ego enim fi puriorcm iUam ecclcriam > mco fcxiilo vidil- lem, aut audiviflem , Sane me illi adjunxifiem. Scdhic, ut fcitis , fecundum Carechismum noftrum (quem cgo vobis privatim cx Sacris Litcris primum collegcram) Deuni altiflimum Patrem & Icfum Cnriftum homincm , filium Dci unigenitum , Dominum noftrum , in Spiritu & veri- 1 tate colui : baptifino pocmtentix ablutus 5 prccationibus , \ Verbi Dei prardicatione , &c difciplinac imdx excrcitio , ; cum piis ftatribus m vinea Domini labcravi , pro talentulo ; mihi divinitus concredito» Licet cnim cruditione faltem i vulgari & Grammatica pracditus fuerim ; tamcnDivina< clemcntia,& verbi purioris intelligentia , & mihi & aliis ' veram pietatem via: prxmonftrator fui.Et licct muln , tam . aperta vi^quam vulpinis fraudibus, dcfcdionibus, dilfKliiSj I nos a fenfii noftro deturbarc conabanturitamcn Dco no6,5c 1 Chrifto Domino defendentc , hadenus pcrftitimus , & , fpcramus ejufdcm auxilio nos perfevcratmos , ufque aiA ynx cxirum , Amen- T Hoc^ I Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 T K S T A M 1 N T U M. ' f^ t>c vero vos ferio monitos velim , ut fi nobis mor ! Dcus ut fper.imus vmn ad pcrfbauMem cccldijc • u , per quemcuiKiuc tandcm aperirc dignatus fuc- .ic vos vel ambitionc, vcl ulla canus lit)idine abrc- vel mvidja vcl odio , curfiim Evangelii retardctis : imo Deura oretis , quod nos fiicicbamus , ut uni- lirael prophctet ,•& ut nos non modo Luiherani, fed cciain,omni pietatc arqucnt aut fuperent.Dolendum lod Papifta: Luthcranis Luthci-ani Calvinianis , Cal- a nobis , quafi paJmam invidcant. Nos vero de- rnu .pcram, ut cx ommbus fcOis Chriftianorum , imo n & Uidarorum , Domiiio ecclefiam colligamus , . .s quos veritatis cognitiosie longe antcimus , vita: iiinc:ntiaJongc fupcrcmus , ignc caiFitatis uramus , fu- moL amoris trahamus , ut vclinf , nohnt , videntes no- itra ona opcra, glorificent Patrcm noftrum cacleltcm , ninum noftrum Jcfum Chriftum Filium cjus di- - ■ i : ut ciirfu noftro confummato , aircquamur co- rote-i vitx immarcefcibilem. Amcn. C xivcio attmet ad fkcultatulas noftras , rogo vos I J: ium & Chnftum cjus , nc ringammi quod pau- vitam duximus 5 habitun cnim eftis multa , fi cis Dominum , ut dicit Tobias filio. Ecro qui- ^ ■^m cx quo ahquid nummorum m Salinis collc?lo- Pmciovix ubi totiun annum propriis fumtibus - 1 , in xdcs 30 aureos inliimfi uxore dudra , Sc i ' iros 40 aurcos impendi j nunauam potui vobis Aoqii compaiare: quia de vidu quotidiano , non vo- |'is itum , fcd & pauperibus hbcralitcr impcrtiebar • mcn gratias ago Deo meo , quod vos pleroiquc ' im ufquc xtatcm hberafitate fiatrum ira cdu- t;: r-cque famem , ncque nuditatem pudendam ims. Dcniquc tres filias clocavi , finguhs deccm nw, pro dote dans: fedveftibus laneis , hneis , pclli- c^lcCuftermis , & id gcnus alus paraphcrnalibus ut '«s comparandis i quancum impcndcrim , fcnfit fuVel- ^xj [tta. Imo vcro nifi nos fratres & fbrores adjuviflcnt » - V'?"/"^''^'^" ^ ^^^'^ fumtibus. Eao vero ^ a{ iubeam amphus prxtcr hoc domicUiSm & a- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 G. SCHOMANNI gellum Chmielniciy, Elifalctha pro Yiribus elocata-,<labunt mihi filijc & generi vcniam , fi cx noftra pollciTion nil praitcr id cpjod acccperunt , expecbcnt. Vix enim tan- tundem fihi cx divifione aequaJi oninium rcrum habitur! funt , quantum ipfa: habuerunt. Sed Deas ent poftcflio &: merccs vcltra niulta , fi »pfi coto pedorc adhacfentis. Matri, QUiamhdhabui quod darcm , iltud Domiciliumac agel- ium,quamdiu vivet dcdi , donavi : ipfa dcRinda, filu & fiJiae , hacredcs squales iuiito j £ Dcus domum & agium coiilervaverit . m A M 1 I D E YPOGRAPHIIS UNITARIORUM in P O L O N I A, • . I T H V A N I A. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 1.0X Di TYPOGRAPHIIS Jnitariorum in Polonia 6c Lithvania. iiashabucruntnoftratesin Polonia Typo- graphias : alteram in Polonia propric fic diaiy alteraminaiinexaeiLithuania. IUa Racoviam Cracovucft tranfportata- Ty- pographuserat AlexiusRodecki, quiCra- covix habitavit , & adhuc reenante in Po- Lon StephanaBathor^o, typographicam clercebat, mul- tosc -iibros, Socmi mprimis (juofdam , fupprelTQ eius iion,ic, excudebat. Pofthxc ^utc jam provc^ , 2^ rPonT?'?'^ "•'V"^'^ Novum Tcftamc^tum , m P onicam hnguam i Martmo Czechovicio verfum im- prcl typis, annofecuhdccimi feiti 77. Racoviam' iUo tem ,repoffidcbat , lohannes Sicmnsla PalatmTp" inS^l' ' ^^^«^"^^torum Sacns addiAus Is a em demum anno i ^oo , Ecclefi^ noftra: fe adjunxit nml mc^ueremChnftianamauxit, atquc cxon^rTn ^c.aucemopp.doRaa>vu, cxtruao\rd.nat:us Tem- Siltrn^ "^S^TypograplaiacftJocuplctata: Scba^ ^'^'J^^'''^ fihamumcam Alexii Rodecki m matri- moiamducentc, & jure dotis typos enam accipTcntc ^DfEoiu duravit ad aiinum ufque 1.38. uI.Z^ vidtr adhuc antiouior , conftituta primum a MatthS czynfki. BibliaPoIonica verfionis Budn^i iZ^i -anawn, oppido Lithvamco , fumptus imSentc S^cJvtrK''"^^"^^'^^^"'^^^^^' apudDamclei^dc Le:: «rctyjKKhetam, amio rp^, novcm amiis poftqu^n .nnc ^i^f'?;^^ Losko, quod poffidebat Kifzka -mus Vdncnfis , noftrse confeffioiiis. Poftea ubitypographusfuitKarcannominc. PofteaLube- cft opp.cfum fitum ad amncm Chxonm^ Sh^', . BlXV K^^i^a T '^'^^.f'^- Pofiidebat/^ Pit bft ^ ^*^^' filiamduxitacrypos accc- t»ft zpfumFihus cjns Ioham.es Kmita : ^^fttac N 5 jo, Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 4l itrt, .Unitariorum,&c. lohanncs Langius Luthcranus. Lubeca autem tum ^am p»^ rcbat lanufio Ouci Radxivilio Palatino Vilnenfi & Itipremo cxercitus Magni Ducatus Lithuaniae Gencrali , qui progna- tus crit fiha tratris , fcu ncptc , ilhus (Uperius commemo- ratiKiszlcE. Hxc quam Racovicnfis diutius duravit: nam & pofl; il lam dilturbatam , Rcfpoi\fio ad Mwliicn iibcos , ibicomplciaclt, acprolixaSchUchtingiiprJcfetio fbidcm excuia. Scd h«c etiam partim horribih pcftc , partiafc ir- ruptione Mofchorum , anno i6 5 5 vcl 1656 dcfut. Vifuntur ctiam Ubclh quidam rctufti noftratiom , altcr PinciovuapiKl Olcfiiicium, altcr Luclariciis, excufus, rcgnantc adhuc Auguifco Poloniac Rcge : ExpUcatio drffid- iium Scripturx locorttm Gregorii Pauh , qui Craconx vcAi dinni agcbat mimftrum ac poftea primus Racovix, illam adhttc johannc Sicninski Reformato poiridcntc: «xor juwem itius Sicniulki crai Ecdclix noftrx mcm' bram. Early European Books, Copyright © 20 11 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. B R E V I S E L A T I O de JOHANNIS TYSCOVICII MARTYRIO. Early European Books, Copyright © 20 11 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 i«5 BREVIS RELATIO Dc fohannts Tyfcovicii martyrio, Rat Tyfcovicius Bielfci Podlachix oppidi Jaud ulnmi cciifus civis. Hujus poflbflloiii- bus , frccens per hxrcditatem fiiculratum cognat! im auftis ) cognati ejus , {m- tcr cjuos & ipfe oppfdi Conful crat) inhian- res, Jaqueos ciftruxerc, i mpoflto ipfi per u^ltons jn oppido muncre : juramento non rcqui- l.tOi )cmum vero annoeiapfo, cx-igiturab eo , utjia- «ucn fanciat, hdclitcr fe m officto V/nsfc. Uleld pr'- ^ 'etrcdarc ; poft iJJis mftantibus , infidcJiratiLe ■m rcadcnnbus , pcr Deum omnipotcntcm jura- lcdicerc. Vcrum ncc id concdfum j fcd adiaeba- jurarct. Quod ilJe cum pcnitus rcnuiflet , calumnia Jir ; quafi crucifixum in tcrram dcjediim pedibuj Jcalict, m Trimtatcmblafphcmacffutnflbt, diccndo nc:percam jurare , ignorarc cmm num flt mas num htec hilquefimiiiaaifoei objiciuntur. Huicab v, Magiftratucontumcha plagifque afFcdus , condc 'i r']';^^^ carcerem conjcdus , fummum Regni ib,al(RccrccmarcOTum cxiftcmc ) innocaitir fux c.>^is appcllat. Lauto Rcgm Tnbunal, caufi in- a^^l innoccntcm cflc dcclarat, profusquc fo.,t:Mag.ftratui vcroBiclfccnfl pro injufto j Jdicio,pV M .unnponit muI(ftamqucirrogat. Intcnm vcro advcr- ts ^f^df m Pergcnt«, ad Rcgmam Conftantiam I M ondi IIL uxorem (hmc namquc prjcfedura Bid- E far ) cau^m dctulcrant. Regma Magi- titrat ^decrctum appiobavit,utque ab cis cxcquStioni mSi- Pl^ S'"'^' r""^"^ ipfius^Afl-csforumqui Pi4B.l»aum, Tyfcoviaum capitis fuppliao afliacndim Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Martyrium docrcvit. Warlawix iuque , quo ad purgandum fc vcnerat , captus, iniraum carceris conjicitur, brcviquc poft, horrenda mortis fententia in eum ftatuitur,his concepta ver- bis : ^oniam blafphemavit , Un^ua eradicanda : quoniam contumaciter ffreto Ma^ijlratu cui fuhjacebat , O' S. M. J(egin£ decreto , quo ad eundem Magifiratumremijfu^ fuit ^ fid judicia Tribunalis Kegni appellare Cr confugere aufus eji , Unquam contumax & rehellis decollandus : ^oniam ima- cinemcrucifxidejecitACConculcaii/it, manus amputanda , pcs excindendus : Denique quoniam hareticus comburendus. His pronunciatis , ut &; antea ita tunc maxime , a Jefiutis Monachisque foUicitabatur , ut religionem mutaret , mu- taturos fe etiam latam dc morte ejus fcntaitiam , bonaquc rcftituros , fpondenubus. Verumfiudo haec canebantur: quanto enim propiorem vitx terminum ccrnebat , tanto fortius ipfis reliftebat. Cum itaqucnec mmis , ncc poUi- citationibus, eum ad fc peliicere poHcnti ad rogum in foro Wariawienfiadidpraeparatumdedudum , tali ut decre- tumcracmodo excarmficaium, vita privarimt. Tragocdia lucc, Cataftrophen fuam habuit , die i6 Novembris , hora nona antemeridiana , amu naillefmii lexcentefiim & uadedmi. A Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ANDREiE WISSOWATII RRATIO C01V1PENDI05A oraodo in Polonia , a Trinitariis Re- formatis feparati fint Chrirtiani Unitarii. Vna cttm A P P EN D IC E [iftoriam de SpiritH B^lga exhibentc. Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 irARRATIO COMPENDIOSA, fcmodo m Poloniaj k Tri?iiiayuf Reforry.atis^ fcparati Jint Qori(iiufii Vmiturii^ Aii6tore. ANi:«t.EA WiSSOWATIO. uumjamolima priraxvx Apoftolica! cc- clcfia: virgiius incorrupta: temporibus,fim- plicium Cluiiiuriorum , ut Nazarxorum, & quorundam cx Ebionitis meliorum , de Dco & ejus filio Chnilo , ab ApoRoIis an- nunciata clara inflicuao , per aliquorum e^hilofophis , maxime Platonicis , ad Chnftiaiusmum f a. L^ffioncm , inciperet pcrcgrincrum admiltione dogma- ' ti i depravari obiiftebant ac reluctabantur his recentiori- ' Ltunc invale(centibus opinionibus , aliqui priftina: tena- irdod:rinx. Talis fuit circa annum Chnlli nati 190, fcl^otus Byzantinus ; tum Artemon , cum^ nonnullis adhx'rentibus , circaan. zoo. Beryllus Epifcopus Bo- ftnfis circaa. 140. Paulus Samofatcnus Epifcopus An-- n\ ;hcnus drcaa, z6o , cum fiiis alleclis. Deinde poft con- c uni Nica:num Photums E^ifcopus Sirmienfis circa a. 5 :> , cum cjufdem fcntcntiar lcdatoribus- De quibus vi- < intur Hiftorix Ecclcfiafticx Scriptores > ut Eulebius , ^ffinus 5 Theodorctus' , Socratcs , Sozomcnus : qui 'fblito more pro hxreticis traducunt. Poftquam autem orbi Chriftiano nox ifta atra , crrorum ireligionem pedctcntim introdudorum , per aliquoc ula mcubuirtct ^ rurfus poftliminio , divina adlpirantc \ itia , dies veritatis divinx revcrcens , gradatim , ut fieri * ^let , cocpic aftulgere. Luthen , Zuinglii , Calvini , ennonis , velut aurorx ac diluculi apparitio pra^ceflit , ' ac dcinceps fblis reducis clariores radii lcqucbantur. tircitcr aiuium a Chritto nato 1546, in li^x ditionc O Yc- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 110 AnD. VViSSOWATll Veneta , apud Vincentiam , de religionis ncgotio collo. qiuaatqiiccollcgiarunt incho^ta, aMociis fcre 40: quj receptani dc DcoTrino opinioncm mdubium rcvocarunt t quibus c]uum duo , JuJuis Trevifanus & Friuicikus dc Kucgo , capti . Venetiis ellcnt fuftocati , ca:tcri ob di- lcrimcn Italia exccdentes , partmi fub Turcarum fe im- perium , ubi cuiulvis religionis libcrtas pcrmittitur , con- tulerunt , Theflalonicam & Damafcum profccti ; par- tim in Helvetiam. Horum prxcipuus fiiit Larlius Socinus Sinen!is , qui ju ris humani Itudium familiae lux ha:ix\[uaimrn aggrciras , dum id e juris divini fontibus hauricndum ratus , lacros libros evolveret? vulgo rcccpta Ecclcfia: dogmata , pra:fcr- tim illud de SS. Trinitate ab cis difcreparc ammadvcrtit , at- tjue (cntentiam de Filio Dei Jcfu Chrifto, qui non autc Mariam , matrem (uam , extitit , auafi lub cir^ibus delitcfcentem refiifcitavit. Is anno Chrid i 1 547, a^tatis fuae vicefimo fecundo , Itaha reUdla , Tiguri m vohmrario dc- gcbat exilio. Polomam adiit primum aiuio Chrifti 1 551 j deinde 1558, ubi & Prancifco Lifmanino, cjui Bon.T Sfpr- tia: Sigifmundi I. Regis Polonix uxori , fuit a Sacris con- felliombus , 8c aliis , cjua^dam contra rcceptos errores in- (tillavit, Hinc per Moraviam , in qua tunc ejus Socii , AI- ciatus , Paruta, Occhinus , & alii commorabantur, Tigu- rmnremeavit, ubidiem fuumobiit, anno Chrilti i^6t. Cira illud tempus quo Larlius Socinus Italia cxccffit , per- hibetur Belga quidam , nominc Spiritus , vcniflc in Polo' niam : ibique Cracovia: inter quofdam amicos occaflonc caota cx libro , in quo ad tres perfonas divinas diftuiclas , dmindix preces dixigebantur , quarftionem moville , an rrcs haberent Deos ? Ubi pluribas verbis co errorc per- ftrido , fcrupulum injecit quibufdam , & mter hos An- drea: Frido Modrevio. Qui quum eflTct Regi Sigifmundo Augufto a (ecretis j ejufckm Regis bcnigni , variarum rcrum curiofi , jufTu , irt controverfias circa Triademdi- vinam iimc excitatas inquifivit, eaque dere Iibros Sylvarum titulo infcriptos confcripfit. Is hbro Sylvarum primo , tra- ^btu Iccundo , hauc de Spiritu Belga hiftoriam configiu- Qui Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 . NARkAriO COMPIND. &6 iii ^iiareceptadc Trinitate opinione in Polonia dilTIde- Ifc c > noininabanrux cum Pinczorii , ab oppiJo Piiiczow: ij qtio lab Nicolao Oleiiucio^ illuflit pacrono ac pro^ , tc ore^ Sl Franci^cus iitancaru^ Miiiruanus,r^iora dCChri- ifiScqundum hunianam tannim Q^amram Mcdiacore con- ^rrrcriia, celebris; & Lifinaninus , & Pctrus Statorius Gal- 'k, & Gcorgius Blandrata Italus Medicus , poftguani ; leva (cctinit , & ]k>anncs a La(co Polomis ex Anglia re- , cum alns quibuldam morabanrur. Ibidem anonnullitj ormatis, Biblionun veriio Polonica efl conciniutx: ccacuia&rumtuNkolaiRadivilii , Ehicis in Olika 5c wez , Palatnii Vilneufis , ia urbc Lidiuanii fircftia j iis is prxlcdum agebat 5 tvpis exprella. etrus Genefius Polonus , e Podlachia oriundus, ^ pg- ::inationibus nipacriam rcvcrfiis , de Dci Patris pri : ffe-ceminentia > fed fere ex Michairlis Srrvcti , & Va- Mm Gennlis placitis , iententiam ni Synodo Secemini a, 6j prorulit : & poftea de F.ipiiimo Catechumenorum, :<.tra puerilem infantum Baptifmum , Breftix a* 1 558. ^ le pluribus contradicentibus , nonnuHos commovic. nno Chrifti nati 1 561 , in Synodo Pmczovia: a Aeior-' o habita, cx occaiione controverfia^ de S* Trinitace, Deo eflentia unico, perlonis trino , conllicutum fuic, ^erbi divini prxconcs , in. facris conciembus , de re- b divinis, a fermonibiis prxccr S. Literas & Symbolum i jltolicum , almnde incrodudLis > abltincrcnc. Huic ca- dtoit obiequcns .Gregoiius Pauh Brrlinenfis , ^ui Craco- V agebac R^formacorum Ecclelial^»! , i Staniflab Sar- i K>, hancin mctropoh ecclefi^e adminiftTationem ci iri- V ence , & zelo amaro abfque rcieiic:a flagrante, crududus € ut hxrecicus Arianus ac Seryetiainis.' Inrcrim Craco- rvcfor.^-iatorum ecclefe patrono , Johaiine Bonaro tellano Biecenfi magnoque prociurarcre Cracovicnfi , catc extincto , viduaejusalteri nubentc , locus corn [ gationibus aUignatusin domo Sraniflai Likovii : qui t « Archicameranus Craoovienfis , poft Caftellanus Bic- c fis & exercitus Dux: in bello Mofchovirico Riir. Poftmo- d n dodu Sarmciu & Ibcii ejtii Laurcnrii Prafniriicogno- i^ae &rcDifeor4iK, quem ilk [antca ob vitvim I1041 pro- O i balti le 41 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. III And. Wissowatii bam a fe improbatum ) fupcrintendentem eccle/iaium ma- joris PoIonicC conftitui curavic ^ Gregorius Paiili non ac cerfitus , nccauditus , hcrrefeos damnatus, atquc minifte- rii lacri fundionc eft privatus : tamen a Likovio patrono , & aliis auditoribus retcntus. ' Idem Sarmcius , fclufrna molicns , cum quibusdam ecclefiarum Reformatarum pa- tronis cgit , ut & cxtcn concionacorcs > Dci Patns prx Filio pra:eminentiam pra:dicantes , a munerc dcponeren- tur. Anno Chrifti 15^5 , Petricovi.- m urbc regia jiuijons Polonias , fub tempus Comitioruiii regni , non paucis Rc- formatorum , etiam regni Senatorum , ibidcm prarfcn- tibus , Gregorius Pauircum fms Ibciis , nempe Staniflao Lutomirlcio Supcrintendcnte eccleliarum minons Polo- mx Secrctanoaue Rcgio , & fratrc ejus Johanne Caftel- lano Siradicnh , nec non Nicolao Sienicio Dircdore Dcle- gatorum ordinis equeftns in Comitiis , & Johanne Nie^ mojovjo Judice Inovlodiflavienfi , aliisque ^ conabatur concordiam Ecclefix , a Sarnicio & difcordia Ixfam in- ftaurare , habita in conventu ea de re oratione , ac poftu- lato coUoquio amico. Id quidem mftitutum eft per dics ali- quod: fcd Sariiicius Patrum quos vocant Ecclcfix authori- tatcm maximc urgcbar. Ibi refpoufum Gregorio promi?- fum, non prxftitum: imo fine aitenus partis prxfcntia con- clufum , fermones dc luTce controverliis non amplius cum iftis habcndos , pr^evalcnte parte potcntiore , & /entenria apud vulgus plaufibiliorc. Sic fchifmate j^n palam erum- pcnte, rupta cft in partes illa ecclefia, ac divulfa m Majorcm, ^ux Dci Altilfimi Trinitatem , & minorem , qux ejusdem Unitatem eft profella. Ita ur illa cum hac , commiuiionem habere nefas duxerit. Quin etiam ab illis potcntioribus , in hos debiliores , tanquam Arianos blafphcmos , inftigati fiiDt communes adverfarii Pontificii , eorumque cpifcopi : adfperfa quoque horum a fe diifidentium patronis qmbus- damnobilibus, ut Staniflao Lafocio Archicamerario Lcn- cicenfi, & Hieronymo Philipovio Quxfton Palatinatus Cracovienfis , perfidias in patriam calumnia. Hlud infigne ^uafi omen cft notatmn , quod anno 1 561, quum concra Trmitatis do^lrinjun conftitutio fieret , fchis- maquc Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, 300 H 4 Narratio Compfnd- &c. 115 \ie hocinftaret, Cracovix ipfa dic Triniratis , mc- ,Grcgono Pauli concra hanc ipfam dc Trinitare opinio- concionante, remplum Trinitaris fulmen pcrcus- , globumquein vertice ejus pofitiun dejecerit. terea Johanncs Sigifmundus , lohannis Sce^ufii Rc- iungaricr cledi fihus , Sigifinundi IL Augulti Rcgis ^c m.xc forore nepos , in luoTranllylvaiua: priiKipatu> «o )quio de rcligionis capitibus , ac PotilTimum de Deo 110 Albx juiia^ per dies decem imtituto , approbavic m fcntcntiam , qui D«um altiflimum ut cflentia > ita. )na unum , nempc folum Patrcm y filium cjus uni- e Spiritu S. Dci conccptum , c JVfeuia virgine lu- , confitcntur : qui indc in ca rcgione Unitaru nomi- ur, & gaudcntluac rcligionis hbertatc, abiftoPrin- j firmata. Is ctiam Gcorgium Blaiidratam mcdicum> ano cum fuis ob Scntcnriam de uno Deo cxofum , e )nia iii Tranfylvaniam ad le evocavit. Harc ada fuiit i annum 1 567. X iis qui vulgari dc Dci Triade opinione rejc£la > am- f :i fimt lcntcnriam dc Patris pra: Filio prxemincntia >. lui in Arianifmum planc funt dclapfi: ut Staniflaus lovius fcu Farncfius , qui ab aliis Unitariis (chifma fc- :ircaannum' 15^7. Hujus fc(5latorcs poft ipfius obi- 1 1 ,partim ad illos alios umtarios , partim auicm ad Cal- V lanos disceircrunt. auftus Socinus Sencnfis , La:hi e fratre Alexandro nc- Agncrc Burgefii Pcrruccii Scnarum Principis filia gcni- I , poft obirum parrui, a quo%pcculiari rerum divinarum 1 'itia Ricrat imbutus , poftquam in aula Francifci magni J cis HetruricC,annosduodccim honoratis minifteriis con- i nfiflct j rclida fua fj^ontc , Principis qua florcbat gra- t > &tuni pi\x(cntc , tum Qcrata fortuna fprcta , 'fiux ^ ^rumquc filutis ftudio inipul\is, ex Italia fcccflit in Hcl- :iarn , anno Chrifti 1 574. ibi commoratus Bafilc;^ , ' Jrliis c(t Difputationcm de jcfu Chrifto lcrvarore. fcd a. 78 , a Gcorgio Blandrara , Principis Chriftophori Ba- jrci Archiarro, evocatus cft Transfylvanum , ad refcl- iidum Francifcum Davidis : qui rcjcdto de Filio ci , Dco Patri cowfubltantiali , crrcrc j i;i alium magis O 5 pcr- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 1 114 AnD. WlSgOWATII pernicipfum ddapriis eft , deChrifto rcligiofe nonhono raiirio , nec invocando, Inde irauftus amio 1579,^0111. nugravit in Poloniam ; ubi quum eccledis , lolum trcm fAifu Chniti Deum lummum confitenubus, arijunc^ publice petiiflet,in Syncdo Racoviana. a. 1 580. ob nou dit limulatum m cjuibuliliim dogmatis disfenfum , ( ut de latis- fedione Chrilli, dc Jufhlicarione line.omnibus opcri- bus, dc pradcftinationc ac Icryo arbitrio , &:debaptrV^ ^qux) rcf ulfam palius > nec ad lacjram (ynaxmau. . fus : pro harum tamen eccleiiarum defcnlionc , contra Antagoniftas ftrciiuc per fcripta dcccrravir. Iiuec alia fcriplit librum ^vcrfus Andream Volanum Calvinianuni, dc jdii Chrifti FiluJLei natura, necnon de pcccatorum pcricfum cxpiatione : ouem dedicavit jolianra Kiszk«2a Cicchariowiec? , Prjclicti runc GLUicrali Samogitiir ( polt Cailcllaiio Vilncnfi ) Ecclefiaium Uuuariorum propc viginti patrono. i^ndrcas Dudithii:s , Epifcopus quondam Quiiiquc- ccclef**cnfis in Hungaria , cjuum Concilio Tridcntino in- rerfuifll": , animadverf s ibi Pontificun^ & ecclefa: Pon- rtficix rcchnis , eaielida, accellerat ad Reformaros. Scd dein({e, tum rationum momentis, tum Calvimanorum advcrlus Unirario^ acerbitate , permotus f c]unm horum lcgationem paciticam ab illis contcmtim lubitam ccrne- rct, horum fauror evafit , ut cx infiu^ cri!rc !^s riiil ns- bam apparet. Anno I jgOjRcfbrrnatis i <5Gconcionatonbus congrcgati? LTvarrovicC , expeclatum eft ab Unitariis cum cis cdloqui- urrncujus fpes crat laila : fed advenicntcs co Unirarii , prar- lcnteSocinr^ipcfu^ifruftrati funt , refpondentibus Refor- matis , nefas eis efle cum his habere colloquium > .jwt Uflum negocium 3 quod fiiu (edatorcs p^>ionis Arii & Sq^mofa.cni , qui fm;toIim ^b ecclefiacxcommunican. Circ^iannum 1600 , facobus a Sienno Sjcninski Palatini- des PocioIjx,Dominus Racovix, antea Calvinianus, Unira- r-orum fcnrcntiam veritari iragis coniciuaneam eilc agno- fccns , cam amplcxus eft : & in oppido ilb Scholam ac Typographiam , ad {wum Ecclefiarum ufum , ercxir. Tenrata tft etiam ppftea ab Unitariis apncj' Reformatos > qui Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 N ARR ATIO CO M PBND, &C. ITf 1 Polonia Evangelici nominaiitur , reGondliatio ; ca. ii> onc, ut manence licct fententiarum dillcnfu, coalc- r roncordia ac mutuatolirantia; Lublini m Synodo Rc^ orum a.i6ii. led Reformatifadhuc reformandiyhos t ant diccntes , non polfe unionem coalelcerc, c]uam- jrs altera retineat opiniones adverfas fuis, de S. nite, & Chnfti Satisiaclione , ac modo juftificati- s &: dcbaptifmo. Qiunetiam poftmoJura ediderunt linrruavcrnaculafub tir.ulo I^nis cum f^qua : quo. i.tum voluerunt , le cum illis uequaquam pollc con- Hiiiclibrorefponfumdedit» Valcntinus Smalaus r,us , Ecdefia: Racovienfis Ecdefiaftes. ll6 AND.WlSioWATlI A P P E N D I X COntinens pleniorcm Hlftoriam de Spiritu Bcl^a, cu- jus fupra ladla cfl: mcntio; ^iidrcus Fricius Modrcyius Syharum libro I. trdCtatu 1. ca}>it€ 1. hcccrefcrt. 5, Vcnaat Cracoviam anno Chrifti 1546^, nili me- moria me fallitjhomo natione Bclga, inlacris Bibhis, ut apparebat, nuiltum verlatus , & in locis ex eisci- 5, tandis promptillimus. Is , cum Cracovia- ellet pau- 5, corum dierum hofpes , a quodam , viro maeni nomi- nis convivio exceptus cft : cujus & ego tunc coiiViva fue- 3, rara. Ac prius antec|uam a nobis convivium initum es- 5, (ct , dudli fumus in Bibhothecam convivatoris , omni gcn^rc (criptorum rcfcrtiflimam. Cumque unufquis- quc ( cramus cnim non pauci ; ad fuum lludium li- 5, bros c]uos vcllet,evolvcrct , incidit Spiritus ( hoccnim „ nomen BclgcT ilU erat )in libellum qucndam prccatio- „ num Chriftianorum. In c|uo cuni repcrinet prccationcs, unam ad Deum Patrcm,aliam ad Dcuni Filium, ter- tiam ad Dcum Spiritum Sandunr.H///, mc]uit,nos com- pellando , Trcs ncvos habctis Deos 6 boni ? Cumcjuerc- r> fpondcrcmus Dcum nos habcre unum , qui in unita- tc cfientiac tres pcrfonas habeat. c^f<////' , inc]uit illc j r> 9^^^ ^^^^^ ^ ^^^^ habctur^diverfa funt.Ejl i^itur divcrfus II lc trcs habcns , ah iflis tribus , qui ah illo habentur. Tu llycrdy inqiubamus nos ^.[ophifiam agis 6 Spiritus. Sim- ]\ flcx confcjjio noftra cfl , um^m cfjc Dcurn cjfcntia , l\ trinum fcrfcni^\ Efl igitur , inquit iile , Dcus vobis eir trinus Cr unus. Ccrtc , inquimus : fed alio 5, alio rcffcCtu. Tum ille , Si igitur ifle trinus unus cfl , cur diycrfis orationibus cos compcllatis} Curinhis orutionibus awcrfahcneficia , qux in geyuis mortalium confcrant^ ab iliis fetifis. H^c tum intcr nos ultro citroquc dicla fucre. Cum enim rcm omnium certifTimam eflc crcderemus , ac religione prohiberemur de ea contentioncs ferere, fer- , monem ad res alias convertnnus. Verum cgo rcm pos- ^tea dihgentiuj cxpendcns , tacitus mirabar qui fieret, 11« > m Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 Narratio Compend. xiy ii; cum perfonanim adiones externse omnes mdmCx i! cenfercntur, orationibus divcrlis eas apcllaremus : :atim Patrem orando , (eparatim Fiiium , /eparatim S; .tum Sandum. : & deinde .una oratione Trinitatis j n imploraiido. Non fecus , quam , fi quis diftin- l prccibus petat aliquid a Petro , Paulo , Audrea > Ja- ) , Philippo ; & deindc una prece ab Apoftolis omni- luxilium flagitct : quorum ut perfona? , ita edcntia: idr funt, In vul^aribus libcllis precationum cxtant -.odi orationes dilHnda: ad trcs perfonas. Hxc Cr kis triciusd.L .iem Hiftoriam Scripto confignavit Qudzinius Hi- lcoi lur MS. cap. IV. Qui refcrt mcmoratum conviva- fuilTe jolunnem Tricefium , ^raGni dircipulum , ge- (^bilitace, nc non Hebr^ex", Grarca:, Latinxaue ! um notitiaclarum. Porro mtcr convivas reccnkt , memoratum Fricium , Bernardum Wojcwodkam I aphum ac Prxrorem Cracovicnfom , itidcm Eras- cipulum : & Jacobum Prilufium Notarium Ca- n CracoYienfem, Juris confultum clariflimum. Ad- unms , ad verba Spiritiis Bclga: , omncs quidem iflc, aliaquc in meclium prolata materia , ad praii- rcerrilTc j attamen adfuific illic , quibus uncus iftc .lus fuerit : cui ea qiix audierant notantcs , qux- 1 hanc lecum domum tulcre,fuo tcmporc in Polonia -xo. uram. Quis vero fuerit Spiritus illc Bclga^, unde ve- ncri & quid poft hoc fadum cum co adum fit, non no- ^antiemoratiaucftorcs. Sufpicor, annon Adamus Pa- itoi fub ipfius nomine latuerit. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 A N O N Y M I P I S T O L A exhibens Vitasac Mortis DREiE WISSOWATU, ncc non i clefiarum Unitariorum ejus tempore bre- vem Hilloriam. Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 111 prdjiantifp.me , Amlceque mMs noniini- Ihs honorande ! NDRE^ WISSOWATII, quo nupcr orbati fumus , amor quo te compie- xum, iiirer primi ordinis fcmpcr reputavic amicosjnotior e(t,quam ut niultisegeat do- cumentis. Tiii vcro vicilfim propenfi erga eu'«animi,haudparvaYivcntcipfodedim ip imina.Cujusftudiiardorem,obimcjus minim^ reftm- t\ n cfle,teftatur flagrans tuum defiderium,quo memori- viri grararecolens mente^ada ipfius a primis coenofcerc ^v.^cunabulis. Exigis opus vinbus impar meis % pro ut e^t tradandum foret.Viri etenim dignitas.maturioria-ta- te idiaoaue prarditos pofcit, qui Jaudes ipfius mori non fi- n t led lcrx tradant pofteritati. Ne tamen ainduam tiratmquefimiluim, prorliis fruftrarem flaeitationem -^:orquotibidevinaus fum cxtor/it, ut aliquid profer^ •r<i: prarftareratus, inclyta ada viri perfiindW perfe- q , quam penitus filentio involvere. In chartam itaquc a.eucumuJumquendamconjiciara, ea qux-ciim ex ip- . tum aliorum fide dignorum , fcripto confignatis ^li monumentis : necnonqua.'ex famili^ familiaxibuf- q ipliusdidid, ipfevevidi. Atque iu vitse iftfius idcam P modulomco, rudi dcUneans penicillo j materiam ve- f luppcditabo , ut ad talia idonci , aliquid tanto viro di- im vcAt efForment. Non dubito vero te Vir intecrcr- ri c f haud ignarum quam curta mihi fit fupellex , & quod J.dUtraaoad talia vix fuppetat tcmpus ) veniam rudi Mo daturum, nec tam exquifita verba , quam potius ruipfam curaturum. Rccigiturin pracfentia accipe. . /r n ° ^ ordiamur ) fuit no- nuna illa , Sarmatia: quondam , nunc Polonix* nomine ^ a regio. Natalcm locum Philipovia dedit , Magni Du- IFus Lithuamx in Boruffix confiniis fitum oppidum. u<i quidem ornamentis fuis deftitutum, non adeo ta- rnciarum, quin inter primas ipfius laudcsmerito cen- ■« pouit, quod talcmprotulicYiriun: cwjusJ^ dum yiYcc, Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ill A. W I 5 S O W A T I Yivet 5 PhilipoviiK non-ieii non emoritnrum fperamir Anrcquamvero Andreac Willbwatu nataie fbJuni du potuit y inrer prxcipua cjus decora nunicrabatur , quc Satrapam inan;num illum Chriftophorum Morftiniimi li^ berer : vuum m patria niclytum> ob meritaque liia , a Rc gc loci hujus prxkdlura , ditatum atque dccoratum : nc minus in eccleriailica cjuam civili repubUca claium. Pro bitatem cjus , ipfi adverfarii ^ divinx glorix' promovcn da: zelum, ecclcfiarab co credx , tcftantur. Intcrquasf Philipovicnfi.^ fuit , cjux fub parrocinii ipflus alis maximc floruit : paftore ( inrcr alios quos filentio venc tor; Johanne illo Volkcho fcriptis liiis clarillimogau dens : Atque hoc ctiam , haud poftiemum Philipovii fu] ornamcntum. Gcneris nobilitas > patrix prxftantix re/pondcbat Ortus cft ex equefti is ordinis { multis magnis<]ue u notum eft > in hoc Rcgno immunitatibus illuftris femilia : ftemmatis Roch fcu Columna* Cujus on- a Cxfarina illa Columna deducitur , qui proutAii- nales noftri mcmoria: prodidcre , ante plura fecu- la ( circa anniun nimirum nongcntchmum ) cx Italia cum fiiis comitibus , in Sarmaticas oras rransfretavit , mul- tarumque inclytarum profapiarum audtor ac parens extitit. Patcr Andrea: noftri Stariiliaus fuit> menioratac Philipp- vienfis Satrapix vice-prcxfe^nius : avus Abrahamus Sxumco- rum Toparcha , terrx Branfccnfis Camcrarii munerc fun- <ftus. Cxtcri quoque majores confanguineiquc cjus , haud poftxemum intcr contcrraiiros fuos , m Podlacliiar Palati- natu ( qux rcgio ab antiquo nidus domiciliumquc Wiszo- watiorum profapix fuit ) locum obtinucrc. Ncc mimis etiam in ccclcfia , quam patria, nobilcs fucre: Benedidus c- nim noftii patruus , inrcr primos Athcna:i Racovieufis au- d:ores modcratorefquc rccenfetur : Staniflaus vcro gaiitor cjus , Diaconi ecclciia: munus obivit. Pcrmatrcm, haudoblcunor ipfi , acccllcrat nobilitas : ea vcro fuit Agncs Socina , uijicaprolcs Faufti illius Soci' tii: viri tam narahum fplcndoie, recon<:!'t;ique cruditio- nc^ quam adverHriorum mulntudine oiisque mccrncci- nis, nobilis. Cujus ada quoniam multum inclyra ( nc- quicquam livore obniccute ) incomparabihs illius Samuelis Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 A. W I s s o vv A T n. 1 pcovii cura ^ nos laudibus ipfius ncc verbiim adjicie' , ncpoft Hcnierum lliada canere vidcamur. Gene-* j antum nobilitatem , quam nulla obicurare valet mvi- 1 paucis attmgcre eil ammus. Paterna pervetufta Soci- LLim , Seneniis Reipublica: patriciorum , ftirps fiut : qua^ iic paucos virtute eruditioneque pr«cIaros protulit viros y |u ;prudentiac inprimis deditos , in qua faculrate , velut ki^ditario quodam jure > inter coartaneos eminuere. Ge- «r X Faufti Agnes , Petrucciorum , qui nobiJifluDae am- L ima^que Senarum Reipublica: gubernacula rexere , pro- y fmt : Burgefio Principe fata. Recenfebat infuper Fau-^ . nofter , inter majores cognatofque liios , Salvertos ac 1. ilhomineos Iralorum excellentilTimos. Ex ilJjs 3 Ca- teia Pauli Florentinorum nobiliflimi fiJia , Mariano Soci- JD<uniori ( lcnioris Manani ex Alexandro filio nepoti) nua, AJexandrum& Lxlium Socinos gcniiir: quorum iUpater , liic patruus Faufti fucic , uterquttiiiblimibus a- n aprasditusdotibus. Exhisi Vidoria fuit, memora- ti urgefii Senarum Principis conjux , Faufti vero Socini a- -iv.: Andrea PicoIJiomineo pifcario: & Calulionis To- •p?:ha genita. Hujus Andrea: patcr fmt, Sylvius Stnenfis p; icius : rnater, Vidloria Fortegverrarum fanguinis : ger- n:aus , itneas ille Sylvius fkculi ornamentum , qui adfu- ^jtncm Pontificis Maximi dignitiitem evedus , dignum atis prsmium reportavit^aliumto libi cci-venicntiPii 1 n nine. Soror amborum Laodamia, Nanno Tudefcliino e- lc ita, Antonium & Francifcum Picolhom.ineos didlos pro- t' trquorum hic doclrina pcr varios honoruin gradus, ad i- d n cum avunculo pcrvenit faftigium ,eodemque. (Pii'nimi- r n I II .jnomincjcohont ftams cft.IjJe,cb ftrenuam Ferdi- n idoArragonix acNeapolis Rcgi^ in Siciha navutam :ope- "^a,cuni Maria^memorati Regis fiJia DucatiunAmalphitar* n confequutus , eundem i:d pofteritatem rranfinifiti ^iiimcetiam Borghefii hic tacendi fimt: ex Jiis^etcnim i (pldd fiha , Pandulplio Senarum Priiicipi (bdata > Bur** ium Petruccium cjufdem ditionis Frincipem , Faufti dni avum , & germanum ejus Alphonfum Ecclefix Ro- i dix Cardinalem ^ in luccm edidit. Rccenfet quoqud )iapiah^c> mter decora fua> ^Cajiiulium Sumxni Ro^ xnano-* ii*4 Errsr. De Vita manorum Pontificis digmratem > cutn Pauli V. nomir^ adeptum : ejusdemque tratruclcm ac cognominem , mc- tropolirana: Scnarum (cdis Archiepifcopum, Cjeteros , tam Ecclefialtici quam Politici ordinis viro? illuflres , Cardinalium Romanorum , Archiepifcoporum Senenfium , Oilcnfiwm , Clufinorum , Suaneuliumqut. Epilcoporum dignitatibus funcftos ^ ut & Graviiienfmra , Montis Martiani> Bidgiianique Duccs, Bitoiii ac Capiftrani Marcliioncs > Calani Nicaftrique Comirej , PiumbiniTo- parch.is Urfinos, Venturinos> Chifeos,Beccios, MarfiHos , aliaque fplendida florentis ItaHx fidcra, Faiiffco Soano > ac proindc & Wiirowatio noftro , fanguinjs aftinitatifquc nexu junclosjongus clfet enumcrare labor. Id tamen haud- quaquam filcntio jn volvendum efl: , Faufti Socini conju gem , Andrex vcro noftri aviam > nobihlfimorum Mor- ftuiiorum , qui Lcliwa clarillimo Regni Polonioe ftem- mate infignimitur , fobolem fuifTe. Ex qua Lelivitarum gente > vclut ex equo Trojano, plurimi toga (agoque infi- gncs prodierc Heroes : ad hoc namque ftemma > Comites Tarnovii , JaroflaTii > Granovii , Pilccii , Sicniaufcii> Chlebovicii, Tyfzkicvicii, aliarque prarftantiffnna: , genus fuum refcrunt profapix. Hac ftirpc oriunda virgo , Faufto Socino m matrimonium daiur, Elifabctha nomuic > Chri- ftophoro Morftinio m PauUcovice Domino nata: Chri- /tophori vero Raciborlci kxredis Philipovienfis Satrapx, nccnon Andreae Palatinatus Sendomiricnfis pocillatoris , fbror. Quorum nati, natique natorum , in ecclefix patrix , femilixque , fpcm ac decus procreati , majorum virtutis hxrcdcs > etiamnum fupcrlunt : in quorum laudcm prx- ftat nihil , quam pauca dicere. PIura(qiuE adhucvacant) generis ipfius ornamenra re- cenfere, memoratarumque mrpium origincs altius re^c- terepofiemus fi Wiffowatium , m.ijorum potius, quam propria virtute parta nobilitatc, clarum rcdderc ftuderemus. Verumenimvcroquoniamadla viri (prout videbimus) (atis inclyta perte , ipfeque & gcnus & progenitorum fada , vix (ua t(k dueebat, mmimequc pronrer \\xc( ut moris eft aliis) liipra alios fcextoIlebat,(blam virtutcm pro nobihtate repu- tans i paucis hxc Hinueic vifum cft>ut mouftraremus & ex W I S S O \¥ A f I I ll^ 5arrc nihil laudibus cjus dcfuifle. h .:ria gencrcquc cxpolitis, ccclcf ix quoque rcligionisque^ «n Lia narus , cducatus , quaniquc amplcxus , flrcnuus i^i Dropiignacor extitic, vcluc pacrix alumnaeque ejus ■lalis 5 in qaa mulriscximits vins , non quidcm fan- >, (cd Spincus nexu jundus cft ; haud oberic pauas i G;ere ftatum. Majoris namquc horiim , quam dlorum, owatius noftcr, (cmpcr duccbat digmtacera- Haud r igirur hic(ejiis rci namquc nunquam eum puduic ; iii ^ e 'ipfa indicarc , ipfiim lccundum viam illain , quje ^lim quam nunc hxrcfcos nomine auflic , DEUM llEMcoIuidc.Illam incellige rcIigionem,qux in parria > vulgo (quanquam inio\ic).:^riiincnim ac Z^^uibaptijla- ifiir cu Noyo-Saptifanthorh nomme audit. Quanquam ipfi €i^(LUm Dominum pro unico mapilro agnofccntes, fim- pB< cxChrijliam cognominan volucrc.Crrcri namquein eo- de'flegno,tamRomano-CacIiolici,quamEvangeIici,C/?r^c- ^r- '''aChrKc(l qnod Baptifmum dci:ocac)nuncupari amant. iroin Hungariaf acTranfylvanix Rcgnisfubi ajohannc mundo , corum facris addido Prmcipe , libercace ftalicagaudcnc) addifFcrcnciam corum quibus Trinicacis noen placet, Unitaricrnm appcllationcm adiimplcrunt. W( nimirum quod Sacrx Scripturx , Symboli Apoftolici, cvxque Ecclefia: veftigiis infiftentcs , religioniquc ali- qu .1 in Summo Numine oivifioncm multitudiiiemve fta- tuc : duccnrcs s iimpliciter tanrum Unum f ut ciTentia ita & pc :)na} Summiim , feu illum vcrum DEUM , Crcato- rc: coeli & terrar , eumquc folimi PATREM , confitcan- ni Unicum prxterea Dominum (tampcrfona , quam riafcunatura) JESUM CHRISTUM, Unigemtum * AltiirimiFilium adorantcs. Atque hinc , Ebionita- ni , Samofatenianorum , Arianorum , Photmianorum- qi nomina, in opprobrium iplis impofita funt. z^naba-- ft irumy^TO feu Novo-Baptifmtium five Noyo-Bapti/a- to: n ^ ( qui Polonico idiomate Noyyo-ChrKCKency ) ci- tu m indc nadli fiuit j quod non , ut vulgo moris eft > io ntes j (ed adultos fideiquc capaccs , lacro hoc ritu ^rent: eos non afpergcndo pcrfundendove , fcdfe- i lum Domini mandatum primitivarque ccclefia: pra- > ad fepulturae typum cxprimenduiu baptifando feu P nicr- 1x6 £ f ii $ T. D I V 1 r A mergcndo. Atque hxc prxcipua eraut crimina , ob quat omnium odiis > atque hinc manaiitibus perrccurionibus , fcmper expoliti fliere. Quod enim ad morcs ccclefiac- que ordmem ac duciplinam attinet ^ hxc ( prseferti m a primordiis ) talia flicrc , ut & ab ipfis probarentiir ad- verfariis : fpcm namque firmam habentes , forc reCurre- £lionem , tiim juftorum > tum injuftorum , iiiidfumma' incumbebant cura , ut jugiter inailpatam , coram i co hominibu(que gercrent conlcicntiani . Fixerat na:c rcHgio , inprimis in Sarmatarum gente £;enero(a, hbertatcquc inter cxtera regna conlpicua, fe- dem ac domicihum , aliifque ob eadcm iacra profr tutum prjebuerat afylum atquc rcftigium. Haud ignari ctenim ipli mali, miferis fuccurrcrc no- verant. Aggrefli erant aUorum exemplo , quamvis fe- rius , at loliaius , Ecclciix erroribus tauquan: nebuUs ob' fcurarx, reformationem : Ityh gladiique tpiritualis ( non carnahs ut multi perverfe fecere ) muaonccontracrran- tcs (tridlo. Hinc anathematis fuhnina ( qiunquam tmc temporis bruta ) ineos vibrantur. Vix e Papatus lacuiiis cmcrfcrant, & ecce i Calvini fequacibus, Ibciis fuis m re- formanda ecclcfia , ob non diflimulatum in fiipra memora- tis dogmatibi^ ritibufquc diflcniiim, limih modo tanquam haeretici traducuntur , a frarcrnitateque ac communionc cxcluduntur. Atquc fic cundis cos rcpellentibus ac vitan- tibus , coad;i funt feparatos habere coetus. v^uos tunc fat dcbilcs 5 prxter externos & interni adverGirii , debiliores reddcre conabantur. Ab una parte Budneiftarum , Chrifti Domiiii honorem imminuentium , adorationis invocatio- nifque cultum ipli tribuere denegantium , ac e virili fcmi- nc conceptum aireverantiura , fiuror cccleham turbabat. Ab altera , Farnoviani , ( quos tamen communione fua non arccbant , imo ad eam ultro invitabant ; qui Filii Dei ho- norem augere fe lutumantes , duphcem ipfum ftatuebant, antefecularem pra^ter humanam in eo naturam,ejulc]ue an- tc matrem fuam exillentiam , propugnantes y feparatis in- ftitutis congregationibus , ccclefiam fcindebant. Veriim t!h , multis ad mdiorem frugem redcuntibus , cum hype- tafpiftafuo 5 tcwics abiemnt in auras. Hi > Luclaviciano coctuum Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproducecl by courtesy of Koninklijke Biblioflieek, Den Hoag. 300 H 4 A. WxSSOWATtT. 11*^ i nniin fuorum primario , una cum patroiio , nobiliill- ) illo Staniflao Taflycio ( Caroli V, Lnperaroris quon- •laulico; casteris illis Unitariis { qui prius Pmczovii , i :t Racoviani^ a prjecipuis commorationis lux locis, nun- (>abantur) (e .idjungentc ^ ipfi cjuoque antc(ignanis or- l i 5 plerique eodem redierant, Martinus etiam Czccho- V us , haud vulgarjs dodrmx Vif , diverfa a cxteris do- C lata fbvens , fchifrnaque moliens , eodcm quo WilFo- v tiusprimamafpexitlucem , deceiTerat anno : (equaccs i »s monens ac obrcftans 5 ut in miiiori eccleiia ( ik voca- tur uinus Dei cultorum coctus , ad diftcrentiam majoris, 1 Trinitanoruni RcformaLr religionis erar ) quietc ac 5 r )ddi:c legcrentes , per (cverarent. Sic itaque Religio hxc, k n UKernis adverfariis luclara , fuperatis pacatifque domi ^ HSy c parvis fcintiiJis in ma^nam jam crumpebat flam- m , & quaquaverlum ferpebat , orbemque Chriftianum |Uxdmirationcm fui rapiebat , cunctis caput opponere aufa, ^t^atam numeroquam vinbus pollcns. Eratque tempus I id 5 viris ac armis Ij-^iritualibus ( fcripris nempe qux to- ^ jampervaferantorbem ; exerciratiflTniium : pervene- ^que Ecclcfla velut ad robuftam quandam maturitatem* i cabant tiuic in ea , vclut lucida iidcra ( quorum fplcn- non fbliim natali folo termmabarur , fcd & ad ex- tos pertingebat ; prxclari illi pietate ac dodrma vi- Hos aurem , prout memoria proditum eft, fuiflfe ^"pimus : Tergeminos Lubieniecios , Andrcam , Stanis- ni , & Chriftophorum , (qui fulgore aul^e exuto , verbi ^ ini minifterium , niagnammiter m fe fufceperant ) toti- jBnque Stoinios , Chriltophorum , Petrum , & Johah- ^'n, ('PetroSraroriojuniore,& Gregorii Pauli Brelinenfis ^ a genitos :; Smalcium , Licinmm ^ Califlium , Niecie- « m , TwardochJebium > Mofcorovium , Goflavium , lecios 5 Chriftophorum & Danielem Rudnicios , (quo- ^ i hiceximia erudirione co pervenerat, ut Theologi^ ' lolafticx Grxcxquc Imgua: ProfelTor m ip^a Roma crca- ^^iir y ) Oftorodos , Voidovios , Volkelium, Pifto- ; ^ ' ^^^^^^^"^ > Crellium , Prypcovium, Rupnovium, ' mtmgium , Ruarum , Stegmannos , Gittichium Venc-- ^aum, Praetorium Lchocki^ Rynievicios , aliosque non P ^ pauco< Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. ai8 E p I J T. D I V t r A paucos: quorum cura induftiiaque, cum in nonnuUis Regalibus utriufque nationis urbibus , tiim vcro prarcipuc in magnatum nobilmmque (fublimiin hocRegno gauden- tium ubertate) his facris addidormn , oppidis & pradus , ccclefia: ac fchobe , florebant atque crefccbant. Haudqua- quam cnim ecclefia harc fquamvis nonadeo ut alix abun- daverit) defbtuta fuit carmtque , (apientibus , Yotcntibus, nobihbufque viris. Hac vere aurca cXtate Wi^Towatius in lucem cditur , lu fpem ecclefiae , rot tantofque ut vidimus quos imuaretur habens Prarceffores , quorum inclyta adla atque trophxa ipfiim itimulare erigcreque poterant. Acceperat quidcm nuper haud leve eccle/ia vulnus , amiilb anno 1.604 , dic Martii tertia , Fauflo illo Socino : quem fcijucnti , Petrus Statorius Stoinski (qui velut os , indivulfulque ipfms co- mes fuit) ftrenuus ille veritatis (cui & in medio Turcaruin , in ipla Byzantina arce , haud veritus cft prxbcre tcftimo- nium; propugnaror propagatorquc y fequuius tft anno. Hoc damnum Wisfowatii nativitas compenfavit : qui vc- lut e cineribus avi , in ecclcfi^j^rodutcmolumcntum. Bi- cnnio a Socini obitu , unica hha ejus , a Chriftophoro Morftinio avunculo (qui tutelam cjus gercns loco parcntis ci erat ) Staniflao Wiflbwatio in matrimonium collocata > Anno 1608 , dic 16 Novembris , primo partu tah avo inajoribusquc dignum , cnixa eft ncpotem. Imponitur ci , Andrcije Morftinii matris avuncuh crgo , ANi^RE^ no- jwen: quod haud fruftra (e gefliflc , ^adis fuis comproba- rit. Felicem Wiflx^watii nativitatis tcmpore , ftatum ccclcfix fuifledeprsedicavimus. Verum enim vero haudquaquam co fenfu,ut planc ab omnibus adverfis immunem cxtitiflccen- leremus. Immo vero per crucem perpeflioncfquc , ad ta- lem ut vidimus , pervencrat florem. Quanquam non mi- nus periculi perlecutionumque plena , in qux adolcfcebat , xnftarent tempora , fequiorque poft auream illam fequerc- tur artas. Multorumquecalamitas ac Sanguis docuit,quantx molis efl[ct talem erigere ecclcfiam. Quas Tragadias > brevitati ftudentes , ac propofito noftro infiftaites , com- modiori referramus tcmpori ac hco. Opus Jgitur tunc crat , Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, 300 H 4 A. WissowATir. 129 vins animo & pcclore firmo prxditis , qui & ipfi ca ' pj; jftiiicrent , & alios limilia perferre docercnt : non tan- tL , jubaido fed ctiam monftrando tolerare labores. Pri" rr crgo parentum , malos dics inftare confiderantium > cu. fiiit, Andrcam noftrum, probitate ac vcritate , fi- in cjue {quasfcmper& ubicjue (ecum pollet ferre ) bo- ni mbuere artibus. IlIudpodlTimum per {cipibs y hoc , -^i meJiusfiejct, & aliorum promoveoant ope. Et ut tC imodius idficret , gcnitorcjus ( pra:ter cxteras ratio- \ii ) pofTcllionibus fuis m Podlachia divcnditis , in mino- rc Polouiam , utpote cultiorem. regionem , commigra- irffcri ^quc in Cracovicnfi ^rincipe Rcgni Palatinatu lcdc f j pagum Tankowka , a Chriftcphoro Morftinio uxo- 1 ; vunculo , condudum tenuit . Huk fiiium in vicinmn R iborlco ablcgat , ut illic mia cum mcmorati Morftinii I ; ( quibus pxdagogum domi alebat ) ftudiis operam p.arct. Hic fub optimi Morllinii ( quem Willbwatius II ter , memoriam viri grata rccolens mente , Scnatorera h ktix Dci merito appcllarc (bhtus efl ) infpcclione > n rum dodrinxque primis iftis rudimentis , induftria d [^entiaquc eo profecit , ut a prxccptorc iplb , idoncus jucarctur,qui inilluftriorem promovcrctur lchoIam.Mic • t X crgo, anno 16 19, non tam xtatc quam mgcnio t tarus, innuper creclum Racovienfe^gymnafium. ^loFebat tunc tcmporis fchola ha^c , velut Athcnx Sar- i zicx , ad invidiam usque nobiUs : Fundatoribus Scho- 1 liiisquevirisdc patria ccclefiaquc optimc meritis gau- s : uiter quos eminebat , Jacobus Sieninius Podolix i atmides , K<acovix , a genitore fuo fundati oppidi , ha:- i ac herus.His accenfendi Redores Praeccptoresque,fimi - i i prudentia eruditionequc pra:diti:intcr quos,non tcmpo • J quidem , fcd dignitatc , primum mcrito fi'bi vindicat :um magaus ille K>hanncs Crellius: qui Athcnxihuji^ 'iirowatio iruidingrcdicnte , poft infignis dodrinae vi- s , Brokajum , ' Manlium , Nieciccium , Paulumquc rokierum , cUvum fumma cum laude regebat. In quo unere fucccilbres habuit , inclytos illos , Martinum Rua- m , & hinc Joachimum Stegmannum , quos ( Wiflb- atio iam e gymnafio hoc cgrefib) cxcepit , Adamus P X f ratt- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 %7^o Epist, De y 1 r a Francus Silefius , probitate cruditionecjue ccsetaneorum m mini fecundus. Quem in niiuiere hoc lequutos accepimus Petrum Teiciimannum > Georgium Nigrinum , (k qi: agmen id claudit Laurenaum Stegmannum ( qui infkmi ciim Schola hjec tollercrui' taflus , Tribandri airumlit no jncn ) onmes praeftantes animo viros. Felias tunc pa rentescrant, quibus meatemporafilii nafcebantur> quc velurad bonarum artium mcrcatum , Racoviamx mitter poterant. Facbtantibus id , non Ibliim his qui Ariani A nabaptiibcque vocabantur > ( pencs quos oppidi fcholscqu illius habcnx fuere ) verum & Evajigelicorum , ncc noi Romajio-Catholicorum , proceribus nobilibusque. Ir: ut plerunque trecenti equeftris ordinis juvcncs , pra^tcrci vium oppidanorum filios , ( quibus jundis &pe miikna- rium nunicrus exccdcbat ) in gymnaiio hoc Ihidiis operair navantes numerarcntur; In hac fchola & Wiflbwatius noftcr , hamaaiorum ai- tiiim habiiit profcdum ^ brevique cx mkrioribus in riipre- mam eveclus cft clalTem , ftudus impigrc incumbcndo. In quibus tam afliduus fuit , ut ncc paternarn domum invifc- rc , per plures annos ci vacaverit. Parcntibus tamcn cjus vifendi copia fiebat , cuni ad Synodos , qur Racoviae quo- tannis celebrabantur , genitor ejus Ecddix RobcoYienfis Diaconus , commcarct. Poft nonnullos in ftaidiis cxados annos , cum parciucs cernercnt , per breve temporis Ipa- tium 5 tantum eum profecific , quantura ad viram intcr eoncives honefte ducendam fufficeret-, meditabantur ip- fume fchcla revocarc > atque fecundiim confuetudincm gentis > in famulitmm ahcui magnatum tradcrc , ut inde ad majora ei patcret aditus. Vcriim nonnullorum qm in fchola ecclefiaque excellebant , inprimis vero liimmi viri Martini Ruari cura , ifti parentum cjus conatus , inliibiti funt , fuadendbus amicis , ut tanta indolc prxditus pucr > ad fublimiora couverterctur > optantibusquv^ ut Faufti illius Socini unigcnita^ primogcnitus , ftudiis Theologia^ t)peram dando , fucceifu temporis avum ipfis reprxlcn- tarcL. Offercnte itaque ccclefia in ftudiis ejus promovcndig •pcm fiiam > parentcs his al&4ifam pr^ebucrc» Rcnsaii/it A. W 1 5 s o vr A r i I. I le r Racoviar , in propofito impigre pergens. Haud pa- ri ftudiorum cjus profcdum adjuvabat , quod holpitia ii. leiiia , ac promdc quoadiana converfationc urcretur, k uinis lUms CrcUu , (qm Recloratus muncre dcpolito ^ Ei cfiaften Kacovienfium agcns , nonnullis in Theologica fai Itatc inftruciidis , facras hicras intcrprctaiido , opc- ra dabat , ) viri dodlrina lixnulquc Sc pietate cmi- lit islimi : a quo cum morum , tum dodnna: , haud a (c hauiisfe iucrementa , fcmpcr grata fatcbatiir IJI tc. Gymnafio Racoviano cgrcflus, Illuftriflimi dorriini A- idri Pctri Tarlonis Palatmi Lubhnenfis rogatu , liho- i'u cjus natu maximi ( minoribus in fchola Raco- r:-c i ftudiis opcram dantibus ) humanioribus porro us imbuendi , annoi6i9> lulccpit curam. In cujus [mxiutis ( rehgionc Romano-Cathohci ) aula , multis ^u iivis fe Oilercntibus illecebris , a rcdto tramitc ne )a im quidem le dmiovcri pallus cft : & a lacris quae n vcris agnita amplcxus fuerat , non modo ic abduci rin:me finebat , verum eandcm omni oblata occa- , propag-irc aJiilque inltillarc latagebat. Tan- ic^ quiim a mcmorato Domino Ibllicitarctur , uc fui cphorum agcns , m exteras cum co profi- :erur oras , nolcns juvcnis rchgioms a fua diver- proail, a patcrna domo cuftos elle , mehoremquc is oras vilcndi prxftolans occafionem , gratiis Pala- :dis , ahum qui Pontificix addidlus crat rehgioni , ut nunus obirct commcndavit : atquc ita Irnc arrcpta an- aulailla lubcns fc cxpedivit. -evipofthrec, anno nimirum commodiorem pcrjrinas oras adcundi , nadus cft occaricncm. Ablcga- tur 3 ccdefia parcntibusquc, qui in id , ut quam optinmni lus artibus progrcffum habcr^t, fedulo incimibebant. :s in hoc itinere nonnullos prxftantcs comites, (quc- ;Uidam in patria , alii m cxtcris , pcregrinationis fb- addidcre) u: 5 Martinum Ruarum , Joaciiimmn ab isbcrg Paftorium , GcorgiumNicrniricium , Ale- -lum Ciaplicium > Nicolauni Lubieniccium , Pctruin P 4 SuchcH Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 Epist. De Vita Suchodolium > ^iLioicjue iiClem facris addictos viros. Solvcns Gcdauo niari , variafque oras prxtcrveclus , iu Bataviam appulit y in qua cumprimis Lugduni commora- tus cft, in loct illius Acadcmia qux prxclans tuac tcmporis fiiperbiebat Vins litcris opcram dando. Invifebat cjuoquc inrerdum, novo exortun\ Amftelxdamenfium Athcnauni, cjiiiquemclyros Profeilbrcs , Volfium atque Barla-iim , ad quos ei femper hber patcbat aditus. Ibidem cum Epifcopio, (Jiuxellxo , ahifque eximiis pieque dodis viris , quibus artas ac regio illa ferax erat , notitiam familiariratcmque contraxit. OfFendit etiam tunc temporis in Batavia , Chri- ftophorum Arciflevium Equitcm Polonum , qui Socictati Indije occidentaHs operam fuam navans , a Curatonbu^ cjus in Americam cum mihtum manu , ciim ad Brafiliam aliaque corum ditioni fubjeda loca tutanda , tum ad nova acquirenda, expcdicbatur. Fueratis a juventute , horum quos Arianos vocant , addidus facris : veriim inrer Rcfor- matos degens , ad eorum communionem accelicrat. Quod tamen hac fecit conditione ^ ut ci dc Trinitatis Jogmatc, a comnniniopinioncdincncire hceret , priorcmquc de uni- rate Tei rctmcre fjrntcntiam : impigrc fatcn foiuus, Ariancs (eu Photaiianos (prout vulgo audiunt) cacteris , purius de Dco (entirc : quod & htcris fuis ad Rcgem Vladiflaum IV y cwm in patriam rcverterctur datis , haud veritus cfl: inferc- ic Is m priftma: amicitix ; quam cum noftro Wiflbwatia coluerat ngimm , invitabat cum > ut vela (ecum facicns , in Americam trajiceret j innuens > haud dcflituiam iilic divinar glorix promovcndj^ nieficm. Ncc difficultcr ani- mum cjus , »d raliadudum propeiifum , flexifict ni cmn ^ tam Ipngincjuo difcriminiique plcno itincre retraxiUent , ciim parcntes procul rclidli, hujufque rei infcii , tum ccdc- fia cujus curx fc commif^rat , quibhs inconfultis niliil novi tcntarc voliiit, Maturiori itaque harc , gratiis Arcificvio pro favorc adis , rclcrvavit confilio, Hinc in propofito pergcns , trajccit in Angliam : in qua nonnullos inngnes illius Regni viros , vidcre alloquique ci contigit. Indc in Galham transfretavit , cujus varas pro- Ylnriis urbibusqueperagratis ? Lutetix Parilloruiii ftudio- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 dun bbu nrs A-Wi<sowATir, -atia potiiTuTium hxfit ; Sorbonam aliaquc Profcllb' Dodorum ccllcgia frequentando. Ibidemei cum ' illo Hu<;one Grotio > Petro Gaflendo , Marino ino> nonnullisquealiis clarilfimis viris , notitiam lamquc contraherc conngit. In omnibus autem oc- bus , religionis quam ut veram ampledlebatur, pro- :x aliisque ijiftillanda: > haud immemor fuit^ quam .ice in Acadcmiis Athenxisquc non dubitavit pro- : atqueprcpi^gnarc, aIiqi!oc annorum > in occidentalibus oris commora- fpatuim 5 iii patiiam h.^ud fme frudu redux , anno , Adami Suchodolii ( Sacrapae poft Horodlenfis ) ma- iicorumqueiuvcnis rogatu > morum ftudiorumque acmodcramen rufccpit :qux rcs cx utriufque voto :rceflit. ucns annus > trigefimus nimirtim & ocftavus fupra mum &: fcxccntefimum , Unitariis > imo&Ccrteris :c]uique tenacibas viris > perquam funeftus accidit. ir tunc vere ocellus Polonix , afylum atque profii- xolum , rcligionis mufarumque lacrarium : Eccic- y mnafio , Typographiaque Racovicnfi fublatis. Dam- parabilis occirionem dedir > ftudioibrum quorundam j^ itas , qiu Iigneam crucifixi imagincm extra oppi- itam , lapiditus fregere, Hinc adverfarii adolefccn- ( a parcntibus ab perulantiam caftigatis ) hbere miC' lumdudum quxrebint anfam calumniandi noccndi- iCti , totam eorum quos Arianos lumcupabant , ad- ur fociecatcm . Obruitur calumnia Siemnius Raco- oparcha > cui Ixfaf Divmx & Rcgia^ Majeflatis crimeii ^rur : fimilitcr fcholx profcflbres , & ecclefix pafto- tanquam perpetrati facmoris aucT:ores , juventutifque xcquendum llimulatores. Nihil contra valuit accu- mnmocenrix ixxx validis rationibus evjdla demon- ^ : nihil ipfius Sieninii > foiis feptuagcnarii > patricii patria cum jadura patrimonii prxclariilimeineriti , iquam Patrix Patri in Comitiis Regni fiepius accla- n eft ; juramcnto(ipfi , ut teftaretur^fe infao hxc pcr- ^elTcj extorto) Sancita purgatio ; Nihil compluri- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 2-34 B P I S T. D E V I T A iim ordjnis equeftris dclcgatoriu-n, noh tantum Arianx , vocarui)fed 8c Grxcx-, &: hvaiigclicx , imo & Roiv.ano-Ca tholicae religioni additlorum , contra cxtraordinarium & fummarium, novo& inaudico in libera Republica cxcm plo, judicii hujus proceflum , fefe opiX>naitium , prote ffcatio. Deccrnitur Waiibwiae in regni coniitiis , ( terr-r) cqueftri mmirum , ordine, fummo cum pracjudici. cau(a; hujus judicio exclufo ) fcholain Racovianam ellc <n rucndam , ecclefiam Arianis adimendam atouc occluden- dam , t • - ^hiara toUendam , ecclclix pallores , fcho- larquepro - .s ac pracceptores , intamia noca.os profai bendos. Qux cunfla pxequutioni impigre mandata , bre- vi triftem habucre cventHm. Ac iion cafu hoc perterritus nofter , fequcu.. .u.:..j , cum nonnullisaliisequeltxigenere orcis , comitiorum cclcbra- tionc inftante , Warlawiam tcndit. lllicque in Delegaro- rum ordinis equcftris camcra , occafionc fe ofterenne , ncc pudore nectimoredeterritus eft , quominus prope ipfius Regis Sciiatorumquc latus,fidei quam profitcbatur rcdderet rationem : tam cum Romano-CathoUcis, quam cum Evan-- gehcis dereligionis articuhs , ob quos cum fuis maximc cxofus erat , difceptando. Similes vctitatis propagandac occafioncs , in illultrium virorum prxicntia , frpuis ipfi obtingcbant, quasetiam fprctis pcricuhs haud quaquam pra:tcrlabi fincbat : verum hxc brevitaci ihidcntibus cun(fta haud vacat reccnler Annoi640, cnixo iogaiu gcii;ii.ui LUperius mcmorati Suchodolii, quamvis RefiDrmacor um lacris addiilse, juvcnis (quem jam humanioribus artibus probc imbuerat; extcras potiflimiim oras vifendi gratia , iterum tiinquam ephorus fufcepit curam. Peregrinatus igitur inprimis m Germaniii , Galha , ac Belgio ( in quibus oris jam cum nonnulUs prx- daris vif is notitia ei iiitercelFcrac ) poft aliquot annos repa- triavit: Suchodohumque matri,fe vero eccIefia:,incohimcm ftitit. '^crum enimvero brevi a reditu eorum , de Willb- watio fada confiUa , dcquc Suchodolio concepta (f>es , i« caffum cocid-cre. Decrcverant in Synodo aimo 1 641 Czar- ^oviis cclebrata WilTowatium jam pridcm ad iacrum mi- niftc- Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 A. WrssoWATrr. iftcrium (ncquiquani quibufdim confiiiguineorum Ibda- umqueejusobmccuabiis ) tjuo gloriam divmam ruclius romovercc, propeufum j ( necjue tamen ia talibus pxx- xem at(]ue ftftiiiancem ) ecclefiar qux in iixreditario Su- lodolii oppido Piaski colligebatur , prarficere. Sed Su- lodolius , matris affinium<iue opera , ad Calviuianoruin icra pertraftus , memoratam ecclefiam occludcre mandat. xpoftulannbus cum eo hac de rc , Chriftophoro Lubieni- 3o, noftroqueWiflbwatio, ( his etemm ab ecclefia id egotii commillum erat ) ex amicorum fententia per unum ;cIelTaftarum rclpondit , fe ecclefiam non aperturum , ve- •ri cnim fe , ne Unitarii , cives Piafecenfes ad fuam con- vTtant religionem. Quum hoc fratrum jpropofitum haud fucccfnflet , Wif- )watio de alio provilum eft loco. Prima itaqueipfum ^miuis palioris perai^cntem Ukraina vidit : in qua anno <>43 > Scnatu^EccIehaftidconfulto , in oppido Szerfznie, ib patrocinio Stcphani Wojnarowii Venationis Rcgix in alatinatu Kyovicnfi prxfedi , pro collega datur ]channi :oinio eruditione ac cloqucntia emiiientrifimo concionato- Dum fic in uno Re^ni Polonise angulo , Wi.Towatius in nea Domini impigre operatur ; maltero , in minori ni- lurum PoIoniaiiiHungarix confiniis , atrox paternam do- lum obruit caiamitas. Genitoris cjus ( ob xquitatem qui- -m & niodcftiam nonnulbs rradus iUius incolarum acce- :i , verum ob religionis diverfitatcm plcrifque invi/i ; prx- ;uin no Tiinc Wtbcmirowa , quodin Palatinatus Craco- enas fubmontanaoraemptum polfidcbat , latrones ho- .inefquc nequam noclu invadunt , peauiiaquc ac fupclle- ilidjreptis , ipfum crudelicer contimdunt , plufque ad- .icquam repcr^-rant extorquere volcnres , carbonibus can- ■ntibus torqucnc atque adurunt : unde poft aliquoc oclava nempe Oaobris anni 1^45 , vita fundus Triftis de tali genitoris vitx tcrmino nuncius , perculic p.dem ut par crat Wiirowatii noftri animum , vcrum mdquaquam plane proftravit. NoveriC aiim mcerorem h^ud-« Early European Bcxjks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. x^6 E p X s T. D 1 V r T A in adveri^s temperare : qucm tiinc tcmporis ^ potiflimiim, facris olficioque ad quod vocatus erat incumbendo , modc- rabarur atque excutiebat. Ob vigilantiam in muncre , ciim auditoribus > tum ipfi ecclefix patrono Wojnarovio gra- tus. Nc€ minore ipfum Nicmiricii , luculenti cenfus haeredcs magnxqueinillis oris audloritatis viri, fevore profeque- boiitur. Quorum natu maximus Georgius Kyovieniis Archicamcrarius , jam pridcm ab ccclefia flagitaverat , ut Wiflbwatium ex extcris reducem > ipfi concedercnt y in divinis rebus miniftrandi gratia. Tunc vero ipfum invita- bat , ut cum co Boryfthenem trajicicns > in oppidum fuum Oreladripam hujus fluminis (itum,profiafceretur:his eum animans verbis , San6ius (iuquit) c^ttdrcas ^pojlolus co^no- minis tuus , Scythis eifque jinitimis populis Evangelium frdidi' cafjefcrtUTy tu in eafdem mecum vude orasy idem a^iirrus. Ve- riim alia fuit tiratrum mcns , qui ipfum aimo 1 6 44 c Kyo- Tienfi in vicinum Volynix Palatinamm tranftidcrunt , at- que ecclefix , qux partim in Halitzany fub patrocinio Ale- xandri Czaplidi ( Martmo Bcrcfci Toparcha , tam ecclefi^e quam patria: gratifTimo altoque fangmnc aeto viro , geni- ti) partim vero apud affinem cjus Tobiam Ivanicium in hx- reditario cjus ivaniciano 5 colligcbatur i prxfecerunt. Ad- dimtur ei infuper vicinx KillcUncnfis Bcrcftenfifque > a gprmanis Martino ac Gcorgio Czaphciis fundatx ccclefix : ut earum > illuc cxcurrendo > fratres vihtandi , -paftorcf- que in mimeribus eorum ( facrarum prxfcrtim communio num tempore ) juvandi ^ curam gereret. Dum fic ftrcnue Chriftiani Unkarii facris luxi, iiivigi- Unt 5 nec advarfarii eorum interim quicfcimt. Eodeni il- lo i644anno, haud leviter gravi periecuxionc (quxvelut umbra corpus pios fequi folct ) ccclcfiarum ibtus contur- bitus, rehgionifqueexercitiicurfus inillisoris rcrardatus cft, Impetuntur gcminx illx modo memorat^ ccclefuc , quorum incrementa in malcvohs invidiam , atque hinc no- cendi libidincm concitarunt . Rapitur in j us Gcorgius Cza- phcius KilTelini dominus , ecclcfixque qux ibidcm crat pa- tronus . Qimm ci objicitur > bU^phcmias ipfum Arianas. A. WlSSOWATIt 237 r i KifTelinum transferre , miniftrofque ac rrjecepto* icovienfes profcriptos ac infam.cs apud fe foverc. c quamvis merum fuerit figmentum , ( paftores enim ccacc Kirtclincnfis, (cholxque pra^ceptores, nunquam Ra- i ioaierant jniliil tamen profuit ad innoccntcs ab inju- ( erfariorum protegcudos.Cujus etiam haudlcve cdidc- )ecimen,dum AdamumHulevicium dcWojutyn(cum OUD )ftmodum Wiflbwatius nofter , affihitatcm , duda cjus germana , contraxit ) & Alexandrum Czapli- icorgii rilium , fiimmi Tnbunalis , ad quod nego- iioc devolutum crat , membra , quod Ananorum ( m idiunt ) facris eflait addicti , a caufx hujus judicio er- cluccnt. Quofado, Czaphcius millc aureorum Hun- >^um fumma mulclarur , injungiturqne ei ut ccclefij: . Los > gymnafiic^uc prxceptores , coram Tribunali li- Itat quibus (ab amias inevitabili periculo fubduftis) luud coi »arentibus , iterum aliquot florcnorum miUibus Ipo- har : : ecclefia vero Kiflelincnfis , immo & vicina Bereften- lis ndims cvertitur , feverequc mandatur ne unquam pcft- hai.-eJigionis cxercitium iilic pcragatur. Prsetcrea Mat- thi Twardochlebius per triginta KilTelmcnfis y & Toachi- -Jipnovuis per aliquot annos Brcftcnfis ecclefiarunx - vUm paftores , tmicjamvita funcli , tanquam infa- nxproclamantur , pecuniaque pro eis etiam (blvendaim- : : ita ut ad minimum viginti & ahquot florenorum is , omnes muldlx ac expenfa: tunc temporis Cza- conftitermt. Andrca! porro & Alexandro Czaphciis j M rini Bercfci dum viveret domini filiis , muldbe qui- dc non irrogantur , veriim fub gravibus psnis interdi- cit; , in propriis corum ditiombus , rcligionis exer- citm. laud parum acerbo hoc cafii multorum in illis oris con- ft« lati lunt animi, Nihilominus tamen Wiflbwatius in & a memoracis locis munia fiiaobibat : multa qua^ ei ab ^rfariis adverfa obveniebant fuftmendo. Pertepe a fa- tticulis ob religionis exercitia calumniis obrutus in jus ra- tr , & ad ipfum ufque fiimmum Regni Tribunal trahi- *. Ita ut parum abfuerit , quinpatriaob religionis pra- Ji. ejicereturj jamque deftinaverat in Bat^iam pridcm a Cc 1^1 Epist. Ds Vtta adamatam cederc > nifi a fratribus dctcntus fui/Tct , qui k bores hos cjus , ciim conliliis tum auxiius jmpigre ferre j vabant. His pcriculis , fummo afpirante numme , felicitcr antlatis , aJiauaatifpcr refpiravit , atquc hac quietc jam quadragcnarius animum ad uxorem ducendam app^ cuit, ut in fecundis fociam , in advcrfis vero Icvamcn h bcret. Copulavit fi bi matrimonio, cjuam jam pridcm mc rum probitate iibi oommendatam a.mbicbat , virginem / lexandram Rupnoviam , Joachimo Rupnovio & Ehfabi tha Andrese Lubicniecii filia genitam. Sufficcret dixillc kis eam parcntibus , quorum virtus mcritanue m patriar. ccclcfiamque nemmem latebant , prognatam fuilic. Vcj bo tamcn innucre , qui majores cognatique ejus fiiere , i & hac ex parte tah marito ( quamvis illc non tam majorUr propijiquorumque , quam proprix ipfius virtutis rationcr liabuerit ) dignam fmfle pateat , haud obcire arbitramur Patcr Joachimus Rupnovius ( vir vt coactanci ejus teftantur in omni fcibili vcrfatus ) in primo juventutis flore , glorir divina: amore dudlus , facrum in fe fufceperat minifterium * quod variis in locis , ut Lublini , Kreloviae , Racovix , Be refciquc digne obivit , prxtuhtquc id mundi hujus honori bus 5 fpreta confanguincorum qui in eo poUebant multitu dine ac fpIendore.Ortum ducebat c clariflima Sreniaviorur gcnte, quorum primi progcnitores ad fluvium Srcniaw f quo in rci memoriam pro infigni utuntur)BoIcflao prim Polonorum Regc fccptrum tenaite, ftrenuam patriae nava runt opcram. Stirpis parcns Mirollaus Comes de Nakicl Chronographis fiuifc pcrhibctur , a quo raulti prxclar propagati viri , tam oUm quam nunc intcr patrix fulcra at que dccora reccnfentur : ad idem etcnim ftemma , Lubo mirfcii (Principum titulo decorati) Cmithacque in Wisni Comites , ncc non Stadnicii aliacque celcbres profapia: , ge- iius fiium refcrmit. Patcr Joacnimi Nicolaus ( Synodid leu gcncralis diaconi in ecclefia munere fundus ) con)ugem cx Gieraltorum haud ignobili ftirpe prognatam habiiit.i: Cujus gcnitrix c Czaikoviorum , ipfius vero e Bahorum % r nobihfumis familiis , ortum traxejce, Atqueha?c paternx-* domus dccora fuifle acccpimus» Conjux J Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courJesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 A. NV I s s o w A T t r. i,^^ Conjux Rupnovii , genitrix vero Alexandrr noftrx , E- lilabcthafuit ) ex antiquiflima Lubienieciorum ftcmniatis RoJa , femilia oriunda : AndrcaiJIaLubieiiiecio procrcuta , ^iu auJa Rcgis ( cujus gratia pollcbat ) fponte rclicla , for- iiiaquc cuiii prxlencc tum Ircrata fpreta , ncc non confaii- guirieoriim(intct quos & xnagnum iliurn Johannein Sarium Zamorc iUm Sarmatias rhocniccm nurnerabat ) fiilgorc pro nihilo rcpurato 3 inviix iJIi auam Arianani vocant fcOiX /e Ibciavit. Immo ejufdcm reiigionis ecclciiis , proprio fumtu , ( paucorum excmplo ; in variis locis pall-o- rcm agens miiiiftravit , atque earundcm accrrimus pro- gnator propagatorque extitit : quod tot cum adver- riis habitr dilputationcs , multiquc ad eadem (acra ad- ucti ( intcr quos Stanislaus & Chnflophorus juniores Datu germani cjus fiiere ; abunde ttdantur. Pater cjus "^tanislaus fiiit Kizefimovia! dommus , Lublinenfis terrse Qux-ftor , fimulque ex hoc & Sendom.iricnii Palatmatu ad jud]ciacxerccndadelcgatus. Matcr tamolim quam nunc clarifnniorum Sobiefciorum fbholes fuit. Conjux Chri- ftinaOftrovia, morum gravitate probirateque con(picua inatrona, in Gryphiorum vetdliffima gentc genita : fub cujus utpoteavio: fua: infpedione, Alexandra^ noftra flo- rem a:tatisfc tranfcgiflcgloriatur. Hujus gcrmanus fuic Petrus iUe Oftrovius , maxima cum laudc Jcgatione ad 1 urcarum Monarcham funclus : germana vcro Johaunc Niemojovio , m.agno illo dccore colummeque ecclcfi^ ^ marito gaudebat , ex quo filiam Sicninio Podolia: Palatini- dx nuptam fufcepit. Recenfebat infupcr mcmorata Chri- ftina> mtcr progcnitorcs conlangumeosque fuos , pr^e- ftantiilimas Suchodol iorum Orzechoviorumque ( quorum illamatrcm, ha:caviam ejus protiilit j pro{apias : exqui- bus multi in patria ccclcfiaque prxclari prcdiere herocs* Cum , talibus majoribus confaiiguineisque gaudcnte , vir- tutisque corum imitatrice virguie , Wiflov^-atius matrimo^ nium , per camque cum memoratis viris affinitatem con- traxit. Nupciar, matrc ( patcr enim jam decelTerat ) virgi- nemelocante, facris more ccclcfia: ufitato peradlis, cele- *^^^^^_^^int in Hahtzany , inxdibus virrute gcnereqiie fpe- <ftatiiSmi viri Alcxandn Czaplicii 5 f|^onfe matruelis atquc rutons , ^^o Epist. Db Vita tutoris , Anno i ^48 . die tcrtia Maji. Eodom anno Synodi confuko , transfcrtur e Volynia j minorem Poloniam , eccIe(Lrque Lublmen^is qte in Sic: liskacoIligeUicur , curaei committiturj I-rmius Lublii puriori do^drinx domicilium prxbucrat , incly tus illc Tcn cinius Palitini Bcirenfis fimulque & Lublmcnfis Satrcir^j munenbus fum^us : in cujus ccdibus f illic loci ubipol^ Inodum Jdiiitaium eredum eft collcgium ) ccclcfia lcho' laquc quondam floruerat. Ver iim iplb patrono , ut & pa- ftore ecclcfix Paclefio , vita fundis , mutatio fcquutadl . cxerciriumaue religionis aliquantifper ccllavit. Poftmo. dimi tamcu ab aliis refumtum., ad annum ufque 161- vigait : quo ecclcfia hxc a malevolis nefando diruta di modo , addito iiifiipcr Iblatii loco , a liimmo Tribuna; fcvero nc unquam pofthac rcftaurarcrur intcrdi^lo, Quc fadlo civcs Lublincnfes cum finitimis , in vicino urbi pagc Sicdliska , fiib patrocinio Nicolai Suchodolii Chclmeuli! territorii Dapifcri , ad lacra congregabantur. Paftoreii Joci hujus , Chriftophorus Lubicniecius Junior vir gloria divinx zclo flagrans , adannum ufque 1648 , quo muiiu! hoc una cum vita rcliquit , cgerat. Huic a fratrum focietatc , Wiflbv^atius prac cxteris qui fam populofam ecclcfiam moderarctur , idoneus judicatus f ne- quicquam eum fratribus inVoIynia apud fe retincrc nircnti bus ) fucccflbr datur : adjutorquc ci Paulu^ Myslicus addi* tur. Acccperat iterum proximc claplo anno , haud levc, quamvis non infolitum ccclcfia vulnus. Jonas Slichtingii-^ magnum illud ccclcfix jubar acornamcntum ( Wilfowa tio ctiam noftro aflinitatc jun<ftus ) ob cditam ipfius foe lacrx Scripturx vcrbis confcflionem ClibcIIo hocWarfawix carnificis manu publice combufto ) rcgno infamia teftus profcribitur , ignique ac aqife ei intcrdicitur. Ecclcfia huic malo medcri , vcl (altcm nc ultcrius fcrperet providcrc cupicns , Wiflbwatio ad fratrcs Cracovienfis Sendo- miricnfifque Palatinatus lcgationis munus imponit , ftimu- laudi cos gratia , ut viros idoncos ad comitia rcgni dcle- gent , ecclcflx caufam acfturos. Vix domum (qux in Suchodgly in vicina Scdiifcorum crat ) Icgationc fcliciter fuute Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 ir>o A. W 1 s s o w A T 1 I. 141 lus rediit , & eccc mortuo Vladiflao rege , fervile in ^l'c iiia exarfit bellum , Cofaccique rcbcllcs duce Theodo- ro iimieliiicio , exercitu Polonico profligato atque fuga- 0 ad Viitula; ufque ripam graflantur : inprimis iii Aria- ( uti audiunt ) ob religionem eis invifos fxvicntes. d non pauci utriufquc fexus his facris addidli hommes iwi, in Ukraina, ( prxfertim Conftantinoviac ) tuiK r >oris crudelker ab ipfls martyrio aftedb , tcftantur. 1- ribus Lublincniibus his pcrcuUis ac difperf s , ca^tero-- .i que excmplo m tunora (e conferentibus , Wiflbwatms u uxorc germanoque illius Andrca Rupnovio ac noii :s auditorum luoriuti , in Borufliam concelTit : ibiquc proculacelcbcnunocmporio Gcdano , in Buszkowy ^lo -nnis Ardsfcvii praedio , commoratus eft. Vcruntamen ' llic mutatione hac fadla otiabatur , fed ter pcr hebdo- fin .en uiZalcocinum ejufdcm Arciircvii papm , ai •r .iones peragendas , aliaquc collcgia ac colloquia facra fratnbus iiabenda , itabat. Smuliterque , in Strafli- 1 n Pauli Ivanicii prxdium , in quo fepius laudatus Mar- ; s Ruarus , Dantifcanx ecclefuc qux illic tunc CQlligcba- ^u:uram gercns , degebat •, ad facram fynaxin lingua Po- Ic ca , Ruaro Gcrmanica eandem pcragcntc , cclcbran- ' 1 commcarc folcbat. Tali modo hycme in Pruflia trans- ., tumultus turbine ia regno ceflantc, anno 1649 tationem fuam in terram/ Lublinenfcm rcvcrfus eft , ai itonbufquc in unum coUedis , iteruni munia fua obi- innovertentc , Synodi dccrcto, ( fruftra patrono fra- tDusque Lublincnhs ccctus , plurimum votis obmtenti- bi; c Lublincnfi in Scndomirienfcm (c confert Palatma- »1 , paftorcm civium Racovianorum adurus : qui mife- r do ( ut lupra vidimus ) modo , loci illius ccclefia fu- * , in Radoftow uno a Racovia lapidc diflTito pago , ad cclebranda convcniebant. Patrona Radoftovicnfis fmt, fiate conipicua matrona , vidua Dommi Wylamii , cx il- ■ I Iri Cikoviorum proCipia , a magnoquc illo Staniflao Ci- ; vio Biecenfi Caftellano excrcituumquc rcgm ducc , 05- iiducens: qux una cum Racovianis caeterifquc ecclchac .iis mcmbris > fununa cum humawtatc Wiflowatmm cxccpit , Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 14^ E r i s r, D B V I T A cxcepit , ac in aedes fuas reccpit , atq^ue dum vixit fmgu- lari piolcauuta cft benevolcntia, Ipiequoque in muiiiis fuisobcunaishauclcjuaquamnegligeiiscxciat: pixter alias cnnn ad ccclefiam Ipectantes occupationes , ter pcr bebdo- madcn cum auditoribus , gui eo Racovia cum domina fua fepius memorati Podolicnns Palatinidx vidua , commea- rc (blebant , lacra celebrabat : diebus vero vciicris jejunio acprccibus pt*r totum diem vacabant. Verumciumvero ncc illic diu , tam pulcrum religionis excrcitii curlum , hu- mam generis adverlarius > pacatum fivit. Anno 165^ vi- cinus parochiTs Szumfceniis 5 quem memorati coetus mcre- mcnta peflime habebant , mfidias flruit : ac primo quidem cpiftolam ad Willowatium exarat , tanquam amicus ipfiim monens > ut a lacris peragendis fuperfedeat , pencula nam- que ipfi hujus rci caula imminere. Nofter confcientia: du- ilam fequutus y refcripfit , fe uUis minis periculisque a di- vinae glorix promovendx ftudio , abfterreri minime pallU- rum : oftendens infupcr iniquitatcm afflidionum quas aSa- cerdotibus pcrfarpe patiebantur. Sacrificus his exaccrbatus nocendi libidinc fcrvens , Warfawiam peterc , iIHcque li- tcras Wiflbwatii m gcncralibus regni comitiis coram equc- ftris ordinis delegatis legendas cxhibcre : priorisque Raco- vianae ecclefia: modo & hanc tollcre fatagcns , fingit calum- niaturquc , cives Racovianos Radofkoviam ad lacra cuntes , crucifixi imaginis pedem fregilfe , id vero paltoris eorum WiiTowatii inftindu perpctratum efTe. Gratis hxc a no- ccndi cupidis excipiunmr auribus , moxquc expeditur maii- datum manu figilloquc Regio munitum , atque ad WilFo- watii ardes defertur : quo ipfe , nec non patrona Radofto- vienfis , praecipuique Racovianorum ci vium , ad comitia re- gni atabantur , facinoris rationem reddituri* Sublata nio- ra , comparcnt Warfawix nonnulli iiicol« Racovienfes 9 cum propofito Wifibwatium ( qui idem facere volebat ) licjus prarlentia opus ellct eodcm arcedcndi- Verum illis coram fe filtcntibus , cauli hujus judicium ad aliud dilFer- tur tempus. Interim proba illa matrona , coetus memo- rati patrona > vita ftmgitur ^ Radoftoviam vcro Dominus Siemuta , maritus filiarum ejus natu majoris , ( miuor c- wmStcphanoNiciniiicio PaJatinanis Kyovienfis Arcluca- mcrario Early European Books, Copyright © 20 11 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 A. W I § s o w A T I 2,4j lonupferat) religione pontificiu^ j krreditatis jurc ecclc/iamquc illam Ciiriftianis Unitariis ademit.Qua one fada , Willbwacius indc nccellc habiut ccderc : i'it:o advcrlarii coeptum negotium urgcredcftitcrunt. tovi.v hoc paclo facris filcntio impofito , Wiilbwatio a) profpcclumcflloco. Migrac anno i6]i in Cra- '1 lem Palatinatum , atquc cx uiuiiimi fratrum fenten- 1 crtus Robcovienfis minittcrio , Serino Morftu)io ivuj i iliius Philipovienfis Satrapx digno filio , (huic ^ ' ^n^icnfis a genitoi-e fiio ercilx cccIj^.c cura com- fiirrogatur. Ecclcfia hxc fundara liut a Sebaitiano •oYio Robcovix domino , ob morum gcavitatcm '^t; is Chriftianinominedccorato , qui coetui huic mi- -Tli idi onerc in fc reccpto , laudabili cxemplo patronum paft cmque ejus fimul cgcrat. Tunctemporis vero poft alibs Abrahamus Micrzciuus mcmorati Philipovienfis Sm. X haud dcgcner gencr , tutelam ejus gcrcbat. Atquc inh :is ceclefix miniltcrio Wiflbwatius quadriennium ex- cgit ^^rxterea vero Luclavianx ecclcfix , cujus miniftcr tunc rat Johanncs Mofzowski (in Hungaria quondam ob xcl^)nem a Lutheranis , quorum facra deleruerat , ad ragi 1 damnatus ) inipcctionis ac vifitationis a fratri- bus ibi commifiam curam obibat. Similitcrque trans Dur ccium amncm in pagum Luzna, in quo pix quxdam ««»nx ob fcnedutem coetom Robcoviaimm frequeutarc non alentcs degcbant ^ ad facra pcragcnda cxcurrcre G> • '^"^ Obvcriiebant ci iixc itincra lacicnti , ab adverlariis aud xquis hxc afi>icicbanr oculas ) non pauca (qux uttnoiimmus) adverfa: venira&ex lus fcUciter divina c^citope. Ordinariis his occupatioiubus ccmpus fiirri- pier^ , hbris fi:ribendis impendebat. Et ut alia fileam ^ ^ocviillicNovumlnftrumenram notis illuftravit: pfal^ ythmis Polonicis , rogatu fratrum in ufum eccle- 1 , reddidit , additis eodem fini nou paucis hymnis- nuaveratinfupexnonparvum volumen , quo (pro- hac aSynodo etiam fibi dcmandata ; Gchovio jfe- ^dtrigintaejusrationes, qmbus homines ab Aria- ^i^i a (prout vulgo iiuncupaiuur ) rehgione abftcrrer^ coo atur, relpoDlumdcdit. Ycrum hac, ut &alia ab cn %AA A. W I s s o w A T I r. co ha^lcnu* elaborata manufcripra , cum ca:tcris ejus lib; ) m perfecutione de qua mox , pericre. Ibidem Robcoe i anno 1^54, die zo Januarii, gcnitricem fiiam Agneti Socinam amifit : cjua: in ardibus cjus larga in ipfum cor- ceni(jucacprolem , pro bencficiis ad mortem ufquep.^ Ititis , cffiila bencdidionc , Servatori fpiritum comini- davit : ibidcmque a filio terrx mandata quiefcit. Ingredimur aunum millefimum fcxccntefimum qu eua£;cfimum quintum , qui Patria: Wiflbwatii , poi. fimum vero his qui cadem cum ipfo facra colcbant , fui. ftus accidit. Is enim annus fuit , quo Carolus Gufta: fuecorum Rex , torrcnris inftar Polomam mvadcns , . tam tcrc occupavcrat. Ita ut Cafimiro Regc regno ex- ( dcnte , plerique ' Palatinatus , prxdpuique Senatorui, j <}om & exercitus rcgni cum fuis dudioribus , ncc n : ipfum rcgni caput Cracovia , ejus fc ncccflc habuer: 1 fubmittere tutela:. Eo inprimis rcfpeau , ut a Mofc; ' Cofaccifquc, ab alia parte regnum igni ferroquc irama- 1 ccr vaftantibus , protcgercntur. Hinc belli turbmc ccflar : unicuiquc ad fua redeundi promulgata libcrtate , Wiflov ' rius c Ro2noviana arcc , quo fc c«m fuis procellam h; . vitans contuferat , ad ftationcm rediit , jcjuniorum in ' rim celebrationcm ob mutatum patria: ftatum, liaud int mittens. Vix trimcftri pacate perafto , & cccc novus tur ! quietcm hanc conculfit. Concitantur a quibufdam, Poloi rum contra Succos ruftici , ad prxfidia corum , contra ' dcm datam ex oppidis cjicicnda : praemii vero loco , A anorum (ut audiunt; bona villaequc eis promittuntur , p nmquc per oppida in foris atque templis publice c fugge pronunaatur, ut ipfos invadant atque (tanquam vi<Sur pro ahenis deli<5bis ) trucidcnt , pofrcflionesque ac bona ijpiant. His incitari ruftici , multorum fubdiri con^ proprioshcros, haud impigri fuere. Confluxit plusqus trium milhum turba , atque Sandecia oppido proditic cxpugnato , pra;fidioquc Suecico ouod ilhc crat madat 1 Arianorum viUas ac pr;edia , Saccrdotibus ipfis viam mc ftrantibus, fccuribus, ligonibus , fudibusque praeuftis i ^ itrua:i, ijiopinato invaduat, omniaque ftrro ac flamn J imTccnr. Multos ciim fidcm cjuiiifc noUcnc , immanit : trucidan • A. W I 5 s o w A T I r. 145 tn dant, alios conmfos (emivivos relinqiiunt , ncc dcbi- lic fexui infannbusoue parccntes : qua: cuncYarecenlere, r ta. imquc renovare dolorem , horrct animus , nec locus icon tcmpusquefinimt. Dum harc torrentis infbr ge- ru ur , Wiflowatius nofter , a cujus xdibus quadrantc cai im millians maleferiati (acrifico duce jam jam ingru - cn s diftabant , trifti hoc accepto nuncio , omni fiiblata a, uxoreliberisque rhcdac impofitis , Roznoviam (c cc crt. Porro bona kre cundla , mterque ea bibiiothc- 01 egregic inftrudam , vitamfuam (uormnque prxfcn- - ti: no eripieiiS periculo, necefle habuit illic relinquerc ma-- lorumquc rabiei exponcre. Verum non diu ipfls Ro- 71 /izy vixque unius diei , tutum prjebuit afylum , hcrus I flttan loci(religionepontificius) veritusneei malc cede- lC juodtalcs haDcret hofpites , rufticorum turba illuc ap- 'frnnquaAte , rogat Wiflfewatium , ut ipfiim metu , (e Tc ) pcriculo , Jiberarc , atque ocyus inde difcedere vclit. h/x itaque accingit fe itineri Wiflbwatius , cogirurquc nc tu , mcdia bruma , gelu frigoreque admodum intcnfb, cc inter medias eos perfcquentium flammas , trans Viftu- ia per viginti ferc milliaria , profici^ci, Ex his peri- I cc > peculiari gratia divina eluclatus , Viftiila fluvio tra- ico, conccdit in pagum nomine Czarkowy. Harrcs io , ccclefi.rque patronus fiiit Hieronymus Gratus Mo- & ovius , incomparabilis illius Hieronymi Mofcorovii (ccm ipfi advcrfarii veritatis vi adad:i,falti funt ralem fiiif- & dc quo ccclcfiar \ix merito gloriarentmO ex filio Andrca J tios: maj^ni vcro illius Andrex Duditlui pronepos: noftro I c .m Wiflovvatio fangume jundus , utpote patrui ejus Be- niidi Willbwatii filia genitus- Sub hujus patrocinio , c lcfix a lcniore quem memoravimusMofcorovio erccbc> ptorem tunctemporis agebat Staniflaus Lubieniecius(qui aio 1675 die ^^i^ Hamburgi in exilio vira fundlus t ) rcconditje vir erudicionis, Hic Wiflowatius cum fuis ln t ]uantifper refpiravit , tempusque quo illic commoraii 1 iit facra pcragendo trivit , confluxerant ctcnim Czar- I vios, audito cum illic efle , ejus quondam auditorcs. ^ jotidic illic concioncs admonitionesque , tam diurnis Ram antclucanis horis , pcragebantur : flatisquc tempoiri- prout ratio oofccbat , jejuniis precibusque vacabanr. 0.5 Vc- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 I T A %46 E p I s T. D E Verum enimvcro non diu his gavifi funt , pra^datrix namoueillaftupidorumturba , ab aftutioribus ftnnulata > recentibusquc Ipoliis ille6b , Czarkovios ( ubi mulros Arianos confluxille refciverant ; tendere , atque fub Opa- rovecia oppido , uno tantum lapide inde diftante , Viftu- lam trajiccre nunciatur. Concluditur unaniraiter a fratri- bus, protinus uide fugiendum. Vix unum autaltcrum confecerant milliare , & ccce malcferiati illi, inCzarko- viano igni ac fcrro graflantur : ccclefiam flammis exurunt , bona diripiunt , bibliothecam memorati Lubieniecii dif- cerpunt , librisque ejus Pinczoviam u{que viam fternunt. Hxchisque fimihapafllm tunc perpetrabantur. In taU- bus itaque conftituti anguftiis > prarcibus ad Deum fufis , quorfum Cc conferrent deliberabant. In patria a populari^ bus minimc (e tutos cfle cernebant : nec confultius extra patriam in vicinas Silcfiam aut Hungariam Cprout multi optabant) cedcrc vidcbatur. Omnes namque tranfitus a prardonibus ficariisquc obfefli erant , nonnullosque jam qui id tentavcrant , horrenda morte fublatos > non vana rcfe- rebat fajna. In taU itaque cafu , quum non poflet melius rcperiri remedium , ^lacuit vicina Cracovia. Commiferat fcha:curbs ("prout lupra innuimus ) cum cxteris regni- colis , Succorum clientelar atque protedioni , atque in eam (iitpote prj: ca^teris tutam atquc munitam) non praici ex vi- cinia , ciim Romancnfes , Dam Evangelici , bclli minas vitantes , (e contulcrant. Eodem ergo & memorati fra- tres , graviori compulfi neccflitate , vcnia a civitatis rcdh> ribus impctrata , declinarunt. Urbem ingredientes , Wisfb- watio committunt ut omnium nomine, gubernatore (is ve- ro erat inclytus ille PaulusWirt2ius)falutato,gratias ipfi pro promiflb protedionis patrocmio agat.Quod etiam oratione ad eum habita , cxequutus eft. Trij^inta fere femilicX Cra- coviam ingrcfl^E funt ; & quoniam iecus ac fperabant, pro- ptcr fcditioiies bellicosque rnotus , nullaindediicedcndi at- que ad fua redcundi dabatur facultas j prima omnium cura iiiit rcligionis exercitium , cujus quondam libcrtate , re- gum diplomatibus munita , in hac civitate gavifi fu^re, do- ncc prrtcrito durantc feculo , ecclefia illa a malefenatis (qui tam in vivos , quam mortuos infepulcrjis conditos , morc Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 A. W I S S O W A T I T. 147 nonluimano livierunt ) nulla dc caulidirueretur. ^> nc vero hanc nafti occalionem , a memoraro gubci- lai : y xque ac cjeteri , lacra peragendi libertatem^ obtinu- ^rc. Atquc hoc poft tot advcrla maximum fuit Iblatmm. 1*11 parvum in tam bono propofito adjumentum crat , quo lecum haberent plures in divinis excrcitatos viros : 0111 b civitatis amplitudincm opcram inter fe partiverc > lacr quotidic bii; unufquifquc in luis vicis peragendo , dic- hus :t6 folis ac jejuniorum ( qux unaquaque cclebrabantur made^ m unum omnes convcniebant locum : idem- i . .ccitabant dikiplmae ecclelia{ticx , fraclionifquc lacri paii temporc. Statis infupcr tcmporibus conveniebant ad (acr um litcrarum fenliim indagandum atque cruendjim , 11 collegiorum ope , Jonas Shchtmgius magnam 110- 1 is cornmentariis illic iUuftravit partem. Atque his uiannum tempus trivcrc : atque inter oblidipnum qttt *r redintcgrabantur angultias ac ftrcpitus , cum femc quc ficpc ludati , nunquam tamcn divinagratiam - V _iis pofiti, patienter perfeverarunt. lidemanno i^^yurbsRegi Polonia: , priftino ac le- t^ite D fuo domino , quarta ab ipfo obfidione cinda , dcdi- ecifque e rcgno exccdentibus , unicuique ad fua re- iata vcnia , WifTowatius quoquc cum liiis Cracovia atque in fubmontanam fe confert regionem, Rob- ' ccmnquepetit. Verumcnimvero lon^e aham quam re- tli iaat, rcperit illic rcrum facicm: a'dcsfiia§ dirutas at- oiic iftatas , fupelledilcm bonaque omnia ablata : bibUo- thccn f cujus damnum maxime cum pcrcuUt ) cgregiis ram^pis quam manu exaratis inftruftam hbris , a Sacer- - odisrulticifqucdireptam atque laccratam. Itaquc tali ibti )ftenfo , ruinifque tantum a:dium paftoralium Robco- Ivia: ventis, confert fc in hxreditarium fuum pagum no- ^ rnm Wrocmirowa , dimidio inde milliaridilTitum : atquc * nidt inttioiiis fiiac mcmor , fratres ciim in patria tum ex- ^tritcndifpcrfos , litcris (uis ad facra cclcbranda m unum >Ilit. V umcnimvcro non harc cft Chnfti cultorum fbrs , ur fdiU c otio fruantur, fixamque hic in terris habeant (edem. |\i|f:(piravcrant > & ccce novus majorquc poft iila prxlu- a4 dia> Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 E p r s T. D E V I T A du, cosconftcrnavitturbo. Quod cnim antca, vd fub prxtcxtu , vel contra quofdam untum molicban- tur , nunc tandcm contra oinnes ^ non modo rclj- quias illas rufticorum , led&cxteros funul& femclex- tcrminarc ftudcntcs ^ palam confurgunt adverlani, AtGuc ficccclc/iailla, quxaccntum annis in hoc rcgno liabuit domialium , prorfus inde exftirpatur , & ficut pcr fancrm- iiem perfccutioncsque crevcrat , fmiili quoquc modo^dc crcfcit. Annus agcbatur millcfimus fexccntcfimus quinquagefi- mus & oclavus , quo johanne Cafimiro regnante, horraidi carminis in Arianos vulgo didlos fertur conftdtuno. Quam hicfubjungcrc ferxque mandarc poftcritati , haud abs rc forc arbitramur. Sic autcm verba ejas (cnant j Quamvis fcclam ^rianam , vr/ nt eam nonnulli \ocant ndbaptifticam , in Dominiis nojlris degere propagare , fem- fer lex publica vetucrit , cum tamen fatali quodam I{cipubli- Cit cafu ; mcyyiorata fc[la nuperis temporibus , 1n dcminiis no- flristam^gniquam MagniDucatus Lithaani.t , dilatare fe incepcrit j qucc Filii Dciprcexternitatcm minuit reafunmdo Cr in fuo v/^c)rr rclinqucndo , contra eos, jUtutum Vladijlai lagclloms antcccfjcris nojlride Hcercticis , cx ccn/enfu omnium ordinum conjhtuimus : Ut (i quis talis inventus fuerit , qui fe- ciam hanc (^4rianam , in dominiis noflris cum l{egni tum M. D. Lithvanix provinciis cis anncxis , aufusfucrit propteri , jpar^crc , vcl^irjcdicare , eamque CT ajfertores cjus protc^ere 0* jovere , fucritquc ca de rc legitime convi^lus ; quilibct ta- lis , prxdifh (latuto ftihjacere ^ fine uUa dilatione per Ca- pitaneos ncjlros ofjicia eorum , pocna capitis ajjici dcbct , ftth privationc Capitayicatus . ^t fautoribus eonm , tan- quam pro pccna pcrduellionis , forum in Tribunali intcr caufas confcrvatas mixti fori ajjignamus , ad inliantiam cujums , fi- ctit C7 Capita>ieis eorumque ojficiis : in Magno vcro Lucatu Lithvanix , inTribmali in quovis B^geflro. Vblcntcs tamen clemcntiam nofiram oflenderc , f aliquis talis inventus fucrit , qui huic feSl^'fua renunciarc noluerit , huic triennium ad di- vcndendas pofjcjfiones concedimus , falv/t honorum perfona- rum fecuritate atqtie debitorumrepetitione. Quo tcmpore ni- hilominus , nulUexcrQitUmmorflti/tfeCi^tfu^ pcr^^crc debe- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 m A. W I s s o w A T r r, 149 & mllis muniis publicis immifccrc fepoterit y fub poonis fuf iusexprejjis. yn di propofiti noftri , conftitutionem hanc vcntilarc : Nc :tiam tempus locusve finit , xternam illam totius Rci- pu! cx de pace ac (ecuritate difTidentium in religione , plu- ne: cdintegratam lcgem , totque Regum fancitam jura- mtcis, ipfiopponere. De titulis ctiam cognominibus- qu .\rianorum ac Anabaptillarum , injufte impadis , in tai . rerum atrocitare conqueri , fupervacaneum forer. Q d ad dilTenfum in fidci dogmatibus attmct : re£lene an m: ! credidcrunt ? Si male j cur uon m Chriftiana chari- lat ^rudiebantur , fpirituali^uc potms quam carnab gLadio cso iciebantur ? prxfertim cum talianunquam detrcdave- nr , fcd iemper parati fuerint , ultro cum adverfariis con- gr icndi captantcs occafiones : haud venti in ipforum le plis ac cocnobiis , coramque ipfis Regibus , lummis T mnalibus , Epifcopis cxterisquc myftis , rehgionis Cux rclererationcm. Sin vero bencj quid commilerint hi cnfontes pcrfcquuntiu: j qualc autem falatium quanta- qi merccs maneateos , qui taliapropter Filium illum H ^iNis patiuntur , ipfi dijudicent. Veriim his juftilH- or Judici commilTis , ad propofitum revcrtamur. erculit ceu fulmen hoc edidtnm multos , qui terrenam prarfcrcntes patrix , exiUi miferias formidantes t f rr;ioncm mutarunt, atque vehit palea vento flante , a cx- tr.j avulfi funt : quibusdam in Papx Romani , ahis in Cal- ▼I caftra transfugientibus. Quodpofterius ne fieret, a p tificiis mox prohibitum eft. At non WilTowatius nofter ^ Mne hoc conltcriutus , in munere fuo obeundo minimc aviticontemtis pericufis ac lac^ueis,qui ei hujus rei crgo , q )tidie ftruebantur : inprimis a vicino Zbyfcenfi paroclio. < us cxtcris nocendi Wiflowatio artibus miflis , unum levoh crga ipfum animi ejusque conatus , ( in quo fin- Jaris divnu emicuit providentia ) hbet commemorare l*cimen. Convcnerant frcquentes Robcoviam fratres, » icjunium , difciphnamque ecclefiafticam , nec non ba- fTmi, (acriquc panis fradlionis ritus celebranda. Simul ^ixcparochus iJterelcivit^ (cujus domicilium vix una 5 ttntum r Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ^5© Episr. De Vita tantum indc diftabat lapidc ) colleftis nequam nulliusqu: pondcris hominibus , Kobcoviam tendit , ni animo habciii WifTowatium capere , rchquos vcrobonis fpohatos dilh- parc. Vcriim & hic , Summo favcntc Nummc , in caflum propofitum ejus cecidit. Appropinquantibus namquc ipfis , mgcntcs rcpcnte oborta: (unt ncbuU , den(a'quc tencbrx Robcoviam ex ocuhs cjus {iibduxcrunt : ita ut nullo modo pagum invcnire pollent. Po^tquam igitur (at diuerras- lcnt , coadi funt irrito conatu revcrti : Sacrifico admodum irato > atquc in harc crumpcntc vcrba ^ Ipfe ( inquit ) Dia- holtis hos ^yirianos ttiutKr. At contra Robcoviar congrega- ti ( apud quos nuUx crant tencbtcr ) abi ha:c refciverc , pe- culian Dci hxc adfcribcbant curx : ac pcr biduum facris occupati, pacatc difccflerunt , idem & poftea feditantes. Cum talcs noccndi modi haud cx animo adverlariis fucce- derent , gravius in eos fulmen vibrarunt , Rcgiis manda- tis ( qux vulgo Univcrfalia vocantur ) emiflis , quibusta- les flmilcsquc congrcgationes , Arianis didlis , (cvcre in- rcrdiccbanmr : fniiulquc jubebantur Satrapx ( vulgo Ca- pitanci ; cxtcriquc ofticialcs , ut ubicunquc invenirent , qiiahscunquc (tatus aut conditionis hujus fc£be homines , tum viros tum muhcrcs, congrcgatos facra pcragcre,captos vinclosquc in carccrcm conjiccrcnt , ac poenis afficcrcnt. Conftcrnarunt hxc plcrosquc , at non Andrcam nofhum , qui ut in omnibusf ita & hic , virilitcr fc gcffit. Paratus crat illc, ibidcm loci prout antca, munia fua obire : (ed patronus ccclcfix vcrims ne pofleflRoncs amittcrct , non aufus eft diutius locum congrcgandi in villa fua conccdeje. Itaque Wiflbwatius haud dii?)itavit , in Wrocmirovianum hxre- ditarium fuum prxdium , xdibus fuis hujus rei gratia apcrtis , fratrcs ut ad facra convcnircnt invitarc. Acccde- bant eum nonnulli palam , ahi timidiorcs nod:u : porro lios qui non vcnicbant , partim ipfc adibat, partim vcro pcr epiftolas officii admoncbat , atque in fidc confirmabat. Atquc hoc pafto , quotidic fere Cicra in xdibus cjus pcra- gcbantur, omnesnamqucfimul (prout antca fadlitabant^ tunc convenire non audcbanr. Hi*; iraquc tum (ccundum Ipiritum , tum {ecundum corpus^^holpitalitate (cilicet) mi- luftrandum erat : quodcciam utrumquc pro viribus prar- ■ ^ ibbat. A. W I s s o w A T I r. it; quamvisinter mediaipfi impendentia difcrimina- ut&htes ob religioius praxma Spiritualibus (proui H ntur^ipli motas, tanquam noft mtolica , prxtcrimus e ad magis notabilia tranfgredimur, * anus crat fexagcfimus , lupra miilefimum & fexccn- ^'luim, quotcrminoexiliieorum<jui Ariam Anabapti- le nuncupantur mftante, multi("pra:fertim vero u quos -c entus cenfus , confangumeorumquc fplcndor, a ter- - avelli haud fmebat patria in religmc nutabant. Hi po- pc :runc , ut colloquium charitativum de religione inter Kc lano-Cathohcos , & eos qui damnati erant Arianorum- m. nomine audiebant , mftitueretur. Obtuht hujus rei a xdes fuas , unus ex primariis regni fenatoribus . . oi nnes WieJopoIski Szaframec, tunc Voyniceu/is Caftel- larSc Satrapx Warfawicnfis , poft vero & Cracoviends ini , dignitatibus fimaus : impetraturque huius rci . ab Epiicopo Cracovicnfi. PcricuIoCc pleniun hoc IP: erat aleaf. Si enim provocati non comparuiflcnt , m quod cmCx fux dilfiderent , accuOrcntur : ilh vero "i hdevacillabant, juftam facramutandi fc nunc na- ellc arbitrarentur caulam. Porro comparcrc minim^ n utilcque vidcbatur j vcrcbatur lumque , adverfkrios |J iptionis ponus quam correaioms corum ftudio , hxc w uillc. Hxc itaque nonnulli confidcrantes , domi Cc nuerunt: aiu inprocmdu jam cxiftentes ab amicis u lunt : itmerum alu difficultatc retardati , poft pcr- demum dilputationero advolarunt. At Wifibwatius , omnibus re(pe<ftibus pofthabitis , fprcrisquc pc- > ac incommodis , divino tantum firctus auxilio , dc- iceiitmareium: illicvelutm theatro quodam , ultima loc -1 patria vcntati teftimonium daturus , nutantesquc in " ^nhrmaturus. Comparuit itaque ad prsfixum <icm , r«. n VlJ'''^^''^'^ comitatus,in arce Ro2now,ubi memc- rl r^^'^"^""^ refidcbat,Iocusquc difputandi dcfignatus e- ^^«-iicpraetcr multorum lum advcrfkiorum tum amico- >f peaationem, cimda ei ex animo cefi^re. Amanter Jum a Caftellano exccptus,menfeque ejus humaniter '^us , linguJarem bencvolentiam ejus cum fociis fuis «^F tus elt : ncqmcquam uiYidcntibus ficmentibufque qui cunx Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Ept^t. De V I T A cum antehac pcrfequcbantar laccrdotibus^qui eo tunc adrui nam cjus fpcdandani advoltrint. Confluxeruiit ad colloqui um hoc non pauci Rortiano-Catholici > quorum prarcipuj inqucillisoriscelcbres riicre j Rychlovius Barnardinorum ReformatorumrrovincialisjHcnningusRedlor Cracovicnfis Jcfuita^NicoIaus Cichovius itidcm Je{uita>&c.Cum hisWiC- fbwatius per totos quinquc dies i ab undecima ad decimam (cxtam Martii , memorati anni 1660, dc praecipuis in reli- gionc controvcrfiis > (^mprimis verodeeaob quam patna cjicicbantur ) animofc , & ut ipli talfi funt folide dccerta- vit. Sxpc advcrfarios ad incitas rcdigebat , agnolcente id , fuisquc interdum non redc rcfpondcntibus , irafccnrc Ca- ftellano colloquii hujus moderatorc. Qni { ut alia filcam ) palam faffus cil , argumcntum aWiflbwatio folum PA- TRJIM fummum bnumqueillum DEUM efleprobans, cx I. Cor. VIII. produdum , pertotam nodem fom- num ci adcmiflc. Idcm , Wilfowatio facerdotes acritcr uri];ente > probando Filmm Dei non cfle ipfum fummum Dcum , ideo quod diem Judicii ultimi ignoravent , Cicho- viu!quc (iibtilis illc Jefuita co cfTet dclaplus > ut dicerct pof- fv eflie fummum Dcum ( fi nimirum non fit prima per- jfbna) qui non omnia fciat iratus in hxc erupit verba 5 Kolo i^itur e^o { fiitur Cafl:cllanus ) talcm Jiimmum habre Dcum, qui de dic illa nefciVit. Vcrum hncc pcnitius nofccre cupicntem > ad adla hujus colloquii , quorum fumma , prout a fcribis cakimo cxcepta cilAVengcrfcii Hiftoria^Ec- clefiafticx anncxa., nupcr in lucem prodiit, remittimus. Inter cctcra advcrfariorum dc hac dilpurationc tcftimonia, & hoc haud indignum notatu 5 fcripto confignatum rcpe- rimus. Dominus Caftcllanus cum Nobiliflimo Wladiflao * MoHtmio colloqucns , videns Coenobiarcham ( Guardia- wus vulgo dicitur ) fe accedcntcm , rogat D. Morftinium iftmproximumconccdat conclave, facriHciquc de collo- qUTO audiat judicium, Quo fodo , interrogat Caftellanus t rxniobjarcham, quomodo ci difputatio hax piacucrit ? Illc ad harc Et [i omnes ( inquit ) rx infcrno prodircnt , fent fortius rcligioncm fuiim tutari , qunm hic unus. Caftella- jms i>orrc) ; Qyid vcro fiplurcs ejfent : funt autem ( addidit ) -y^rf pMci tde^ : Nefcio rclpoudlt altcr , Quidjam cum eis a- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 A. W I s s o w A T I r. ; foret. Porro haud infruduofam hanc difceptatio- 1 illc , tcftarum fecere j ciim adverlariorum erga la- ciah: mitiorcs cfFecfti animi ; tum vero potiflimiim , hauc aucorum c]ui in religionc fua nutabant , poft col- '^-^' m hoc habitum » Itabiijs in ca ( quajiquam cundis perlcvcrantia. m rca varii rumorcs, con)ugis familixque Willbwatii , :bant aures. His ipfum ab adverfariis corftumelia - . ^ m , illis in carccrem conjedum , aliis capite plcx- um diis alia quac Iibenter vidillcnt , divulgantibus. Vc- tm^i xc incolumis ipfius ad luos rcdirus , refutavit atquc difli vrit : advcrliriorumque expcdationc fi:uftrata fuos cxh:ravit. Auxit malcvolorum invidiam admirationem- qucj Viflbwatii poft paucos dics , a memorato Caftellano tcni] re carnifprivn ad fe invitatio. Haud detredlavit id qiui/isiterum tcrrerctur: Ipcrabat cnim fe rurfus , ali- ouic oni illic efficicndi nadlurum occafionem. Inter fa- luuiumliis eum Illuftr. Dn. WielopoIskiafFatus eft 5 Pr/or/ (ait ) yicc , ut Theclogum te excepi , nunc y$rc inquam amici Cr vicini , ^atus mihi ejl tuus adventus. Ncc uda tantum \\xc fuiflc verba , evcntus comprobavit. Pcr )nnuIlos dics humanifrimc a Caftcllano tradatus cft : colUuiaamica (inprimis derehgionc ) invicem mifeendo j ui pi fentia aliquot Saccrdotum , nonnuHorumque equi- Tandcm WifTowatio abitum parantc , pra:(entc cjus Theodoro & Andrea Lachovio de Mofcorow utri^que cognato , fevocatum his follicitavic vcrbis ; Do- % itur; \icem tuam ofrater ! cernens te in egeflatem per etil m quod tibi imminct delapjurum ; itaque nobifcum hic poti remane , homreque ac patrimoyuo retentis nojtram pro^ ^tetreligionem: ego yero ffubjungit Caftcllanus) ad vit^ tw empora ^osfidendum tibi dabo opimum pnedium nomine G»'^, infupcr autemfpondeo tibi me effeElurum , utCr ^^egni magnatibus collegis meis y annuatim haud contem^ ■ icn* m pecuni^'habeas fummam > dodis etemm yirisprout tu cs y yatria noflra indiget. ' udleviusid, ac perfccutionis cxiluque , contra WiC- aum vibratum eft tclum. Vcrumcrdmvcro ut in c«::i5boi\ispropofitis , itafic feic, coaftaotcia ixmno- 4 *54 Epist. Db Vita tumquc noflcr Andreas prxftitit animum. Maluit itaqu< bona > bomque v^iri faniam , cjuam bonain perdere conla cntiam : & potius clegit opprobrimn cum populo jJci pan quam temporariam peccati habcre fruitionem. Brevibus igitur 5 gratiis Domino Caftellano pro benevolentia adis , relpondit , confcicntiam quominus defiderio ejus (atxs facc-^ fet obftare. Ciim ergo nec duris nec njollibus , a propoficc ipfiim dimoYcri pofle ccrneret Caitcllanus > necelle habuit his acqiiiefccre. Nihilominus tamen amanter ipfum dimi- fit , & opem fuam (quanquam jam lcro) pollicitus eft. Taiidemcodcm i^^oanno, funefta illa nunquamquc obliviom tradcnda , Chriftianis Unitariis , decmia njmi- rmii maifis Julii , aftiillit dies. Qua (i vitam retinere vel- lcnt , patria cedere cogebantur : Cundorum manibus > ad cos ut prolcriptos atque infamcs impmie maclandos ac tru- cidandos , fi ultra dcfinitum tempus rcmanerent , fblutis. Terminus is ab adverlariis accelerams , muJtis inopinato accidit: inconftiwtionenamqueamii 1^58 , triennii iplis ad bona divendenda conccfTum erat tempus . Veriim nec id jmiiens pacate licuit tranfigerc : fed uno anno demto , exi- Jium eorum maturarunt. Multi itaquc vix quidnam pro pofleflionibus bonifque fiiis acceperunt : ahos quindccima , vigefima , ahos pretii quo conftabant parte , alios denique nuda fpe & promiflb Iblvendi , contentos efle oportuit. Multi , nullo modo poflcflioncs (uas vendcrc potuerc : in- colis haud ignaris pro eis ha^c renianfura. Willbv^atii por- ro noltri fenoribus tunc intenti atque diftradti , villam nia- paliaque ( ut & nonnullorum aliorum ) miles a Rege im- petrata , occupavit atque pofiedit. Simul ctiam aljarum , qux harreditario ad eum jure devolvebantm' , nec non pc- omiarum quas a debitoribus imposlibile tuncerat repetere, haudlevem fecit jaduram, Hisitaque patricX , fibi vcro bona confcientia meliorumque bonorum (pe relidis , cum eodem ammo praeditis viris , Polonia exccdit. Pelluntur igituratquedi(perguntur , totegrcgii cives , multique de patriaoptime menti , ac clariflimis quibufvis profapiis fan- gainc inncxi , caro e carne , & os cx oflibus Reipublica: : iiwitaBtummfrapkbejos, vcmm&iiifiajud^os ac Ma- homc- imuK bonis honoreque fpoliati W I s s o w A T I K ranos ( quibus in Polonia Jibere dcgcrc licet ) re- . Mulci tunc tanquam bene rc curata , gaudc- atque exultabant , felix poft Arianorum diP- n regnuni tbre augurantcs. Alii commiicrationc , niiferis opcm ferre non audebant j majori 13 . cxules po:nx le obnoxios fore (cientes. Ulis cnim ad ia lacra accedentibus [xit a non paucis fadum ) ho- ^oflefnonesque reftitucbantur : porro his , Arianis rriflc , aut laltem commercium cum eis habuillc con- , incvitabili bonorum confiscatione culpa luenda e- neculli rcmedio locus remancbat. Pars itaquc (c]uo |UCcommoderc proriperc, vitamquc pcriculis fub- mc c potuitj Borufliam, pars Marchiam Brandeburgicam, Sikamalii, aliidenique Tranlylvaniam, Hunganamque jnbt rc.Vcrum hos poftremos ((^uamvis & aliis fua incom- mc i haud deflicre) nova obruit calamitas. Vix cnmi, Car- er is montibus trajcdis in Maramorofienicm Rcgni i i^arici Comitatum , fub lUultris Comius Francifci Ra- ife rotcdlionc commoraturi , pervcncrant ^ & ecce a Cx- &r no militc (occultis ut fercbatur , e Polonia a malc- vo , nunciis ac ftimulis incitato) mifcri exulcs , quorum qUi^cntorum ampUus cratnumcrus , viatico fimul & bo- lus mnibus , (qua^ vclut e mcdiis fiamrais e |Jatr!a cri- \nt ) vcftibusquc ad nuditatem ufque , miicrando fpo- jj modo. * )rx6 Wiilbwatius nofter , prxmonitus multos cde qui CL fidiarentur , tcrminum pra:fixum antevcrtit , atquc fi X hmina linquens , in Silefiam cum fuis (e contulit. L)pcr femdtrecommoratus cft, tempusquc facra cum fia ibus qui eodcm conceirerant , peragendo tnvit. Hinc fet hyemcm , motibus aliquatcnus ledatis , remeavit in t am : in qua nonnulli adnuc fratrum ac fbrorum , pras- n vero \idux ac orphani^quibus fumtus ad migrandlim ' (iippetebat , remanicrant : miferos pro virih confiliis iiiquc adjutnrus . Audito advenra ipfius > non pauci 6 )ris fuis ad cum confluxere y quibus ctiara quo ad iflic munia fua ot>cundo miniftravit. yeme hoc pa6to in patria , media inter ipfi imminentia M imina crati&^) cura iniUubus i ftauoiMbtts ic raoven- tibus^ Early European BcxjIcs, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 1^6 E P I S T. D I V 1 T A tibus y ftiagis turbulcntum inftarct tempus , confilio fr^ trumanno i66i iterum patria cxcedit : montefcjue Carpa thios pcriculi ac incommodiplcnos tranfgrcflus , in Huii gariam Csefarcopoliu (incolis K^sKmarl(\ oppidum in Sc€ pufienfi Comitatu fitum , cujus Toparcha llluftris Comc Stcphanus Tekeh crat ^ ab aliquot fratrum dedudus cft IlJic acftatcm tranfcgit apud veterem amicumjohannem P;^ terfbnium infij^ncm mcdicinx docftorcm , qui codem oL candem cau(am, Polonias vale diclo, commigraverat. H\n< hyeme inflantc rurfum in patriam cxcurrit : fratres qui ir ca adhuc latcbant , prxfcrtim vcro nonnullas pias matro- nas , quorum manti aj^oftatje crant , officii admoniturus , atque in religione conhrmaturus, Sequenti i66%. anno, vere novo , novisquc ingruen- tibus incommodis , rurfum amicorum confulto patrix li- minaliquit, atque iterum Caipathiis montibus fiiperatis Cxfareopolin remcavit. Ibidem pcr totum hxfit annum : nuUa enim jam fpcs affulgcbat aliquid boni in Poloiiia effi- ciendi. Eo namquc adverfariorum ardor jam ' proceflcrat , ut & maritos qui ad ipfos defeccrant, uxorcs autem pri- ftinx tenaccs lubcbant religionis , in jus rapcrent muldas- que cis irrogarent , idco quod Arianis conjugibus cohabita- rcnt. Inttfrim tamen & in Hungaria minimc otiabatur : vc- rum,tum fecracum his qui ilHc pra:fcntes adcrant,adeumvc cxcurrebant , pcragcndo \ tum fcripta nonnulla in ami- corum gratiam communcmque ufum , aec non epiftolas admoflitorias ad difpcrfos exules , cxarando ; tempus tcrebat. Attamcn non habcns il!ic talem prout optabat , divinx gloriac promovcndx commoditatem ; animo quor-^ fum fo confcrret voIutabat.Vicina Tranfylvania(quamvis m- commodis fuis haud carcrct ; rcligionis cui ipfe addi(fhis c- rat , prae ca^teris regionibus hbertate florebat. In ea nam- qucPrincipes ( morc a Johannis Sigifmundi tcmporibus rccepto ) juramento (ancirc Iblcnt fe , llcformatorum , Unitariorum,Saxonum Auguftanx confeflioni addidorum, & Romano^Cathohcorum,religionis immunitatem confer- vaturos. Ex his Unitarii , Claudiopoli (cujus avitatis athcnaeique gubernacula tenent ) atquc in Siculorura Co- xnitatu > inprirais cruuient ; m ipla quoque Hungaria , pra:- fcrrim Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ad arc( W r s 8 o w A T X i; fcn a in Barovicnfi Comitatu , haud paucas nUfttcfant cc- dc Jamquc hujus rcigratia, cocperat Hungaricam rcrclinguam, fortc accidcret ut ci a fratribus pro* h^c demandarctur • Hxc agitantcm , nuncius a fra- tnb . deprchcndit , quo Cruciburgum in Silcfiam , ad Sy- noG n ad primam diem Martii, anni 166^. indidam ebatur. Accingit fe propcre itincri , atquc pcr Polo- ria periculis fcatente cmenfa, coram fratribus fc fifiit* : Synodo deccrnitur, Wiflbwatium una cum Joachimo lanno juniorc,in PaladnatumRheni delegcndosrin qua ic laudatiflimus principum Eledor comcs Palatinus i , cxulum mifirratus laborcs , in nova rcftaurata co- Manhcimo, /ub patrocinii fui ahs , commorandii* :onccflcrat locum* Committit igiturfe itincri cum anb fuo Theodoro ac memorato Sfcgmanno eorum* amiliis , atquc per LuGitiam , Mifiiiam , Thuringi- -lafliam, Naflbviam, Wettcraviam, Franconiam,ahaf jcrmania: rcgioncs in Palatinatum proficifiritur. Haud r clavit & in itinerc hoc ,inprimis vero in primaxiis quae paucxei adeunda^ crant civitatibiis , reJigionis quam tcbatur reddcre rationcm , camque alus inlHllarc , xuidiflimulata ob quam patria^ hmiiu linqucrcc cau* " indcm variis moleftiis pcriculifquc cxantlatis , codem i;ki^63 anno, Manheimum ad conflucntem Rjicm & Ncari fluviorum fitum oppidum ^ allabuntur. Atquc b bcnigoiflimi qucm memoravimus Principis protc- ^ . iC > triennium haud infehcitcr cx^crc. In propriis ac- dils , concioncs (acras , juvcntutis examina , dif^ ci|:tiam ccclcfiafticam , ncc non facri baptifini, pa- niljc facri fradionis ritus , aliaquc rchgionis cxcrcitia , ni c Cuo cclebrabant. Ncc tantum domcfticis parietibu^ ^ ineri contcnti fu^rc,(cd omni nifu in id incumbcbant,ut ia*icorumultcrius promulgarcntur. Haud parum hac in !^ conferebat , Scrcnilfimi EJedoris quo Wiflbwatium pucquebatur favor : quicrcbro, vel eum in palatia fua flcndo, vcl ipfc tcdlum ejus cum aulicis fuis liibcundo i feiliaria cum co , prarfertim dcrchgionc , mifccbat col- ^ aia* Vcriim non tam felicitcr , fimilia colloquia , cum Early European BcxjIcs, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. 300 H 4 4 E P i S T; D fe V I fubdicis hujus Domitii fuccefrerfr. Poitquam cmiti ^ tiimore, tum fGriptis , librisque huc {Huc fparfis , non- iiuiios ui reJigione fua yacillare feciflenrjcitaiitiir Heidelbcr- ^m > ad corrtparendum coram Cancellaria Eledorali. U- lic uijungiair eis i nt pofthac curh qiioquam Eledoris fub- dito ( cui !cgi tameti Priace^s ipfe non fubjacebat ) de rc- ligionc colloquantm: > neve uUum dc ea agencem libellum cuiquam legendum tradant. Hocpadbo feligionis eorum propagationis hbeiftate reftridla , cernentes it propofitum Duodnabucrant aflequi haiid poffe 5 bello pnrfertim Lo- tharingico , pefteque t quas magnarrii mcolarum haulit par- tem ) graflantc ; communicatis cum collcgis liiis connIiis> migrandum itlde decrevere. Fratres quidcm rcHqui cupie- bant > ut ad eos tenderent., difperlis exulibus miniftraturi : quorum nonnuIH in Boruflia Marchiaquc , fub patrdcinii gioriohllimi Pnnci{?um Ele^Voris Brandcburgici alis y alii in Sikfia 5 Celfiflimorum Lignicenfium & Bregenfuim Du- cum protedtione gaudentes ^ alii alibi cornmorobantur. Vc- rumWillowatius nofter^animum potius appliciiit ad confe- rendum fe iri pridem a fe adamatam Bataviamrperfrpe cum di6lis tum fcriptis prodere Iblitus ; Dcu,m illic quictas ojhrh dete fedes, SoWit itaque cum fuis Manheiirio Rhenofluminc, multasque celebres Germanix r^rbes prxtervedlus ( ncc in hoc itinere veritatis propugnandx propagandxque prarter- labi finens occafiones } Amftelaedamum , hbertace redo- rumque prudentia inclytam civitat^m , florentilhmumquc nori tantum Bataviae > fed & totius orbis emporium , anno 1666 appuHt. Atquc hic poft tot tantosqne ut vidimus la- bores , velutin exoptato portu refpiravit. Ncque tamen & illic mhil agendo tempus confumfic : vcrum & hic curai iaborisque (iii reliquitvcttigia. Invenerat& ibi non pau- cos veritatis amatores ac promotores > incidcratque in tem- ptis quo publici juris ficbant , fratrum Polonicorum qui U- nitarii appellari amant , in unum colle^fta fcrrpta. Huic 0- peri & Wiflbwatius noftcr opcram fuam navavit , atquc m memoratis libris adomandis corrigendisqueftrenue dc- fudavit. Ibidem nonnulla > tam dida6tica quam exegetica, concinnavit fcripta: inter qUvX commenrarii in SS. Apo- ftolorum Adus , atque in SS: Jacobi & Jfuda: epiftolas mi- rc , Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 A. W I s s o w A T r ti > quos amicis flagitantibiis didis opcribus infertos , ju i cm emitti curavit , nomine tamen fuonon prafixo , a C rianamquc quxrenda erat alienifTimus, Vita: rcliquum, 11 cientia fuji aiiis iiiftillanda impendebat : fiikeptis non- n lis prxftantis animi juvcnibus , bonis artibus imbuendi g ria, -lic jam tanquam in termino curfus laborumquc,Wi/Io- viumpoft tot tantasque peregrinationes , in Bataviaiu uflum ftitimus, In qua prout ipfe fateri (blebat , prout li iquam antchac in vita fua , pacate requicvit : tutius iii m^- 10 quam in patria degens , propinquisquc ac confangui- ; relidtis , amicos complurcs nadus , qui eum auxiliis »c< (iliisque fuis juvcre , quorum quotidiana converiationc fflU is anJmum recreabat. «! ,)uictem hanc , ifiajdr cxcepit , a cundlis (cilicet l^bo- #iri is Hberatio , atquc jii mcliorem ex hac vira niigratio : Wl criam pacace accidit , levcmque morbum , placida fe- ^q ira cft mors. Dics crat decima feptima Junii , anni fu^ T> mille/imum fexcentefimum fcptuagcfimi odlavi 3 qua uni librorum more (blico incumbcntem paralyfis com- ir , qux tamen ipfum non protinus confecir , Dei nam- ^ gratia , conjugisque vigilanfia , recollcclis viribus ad u :diit : dextrum tamcn latus ( hac enim parrc paralyfi ''^ us erat ) haud Icvitcr dcbilitatum fuit. Hinc febricula i veniente vires fuas magis ac magis minui ^cnfit, ica - iccelTc habuerit procumbcre. Tandem poftquam dua- o hebdomadis leclo aflfixus jacuiflct , judijio mcmoria- 'cjiplena, maxime vero ( morcis formidmc fugaia ' fir- futuri boni fpe ad extremum ulque prxdi :us , dic v»ge- i nona Julii , peregrinationis fux dies ( qui mali fucre l icu Crcatori Rcdcmtorique fuo commcndato , fiixiit. ucntis menfis Augufti die fecunda , exuvia^ cjus depor * itur , miferumque ac cixris & mcommodis exhaufturti <^ pufculum , in quo magnus ille animus tanquam holpes os (eptuaginracommoratus clt , tcrra: mandacur. Nc- \ ^quam cnim totus pcriit , vivjt namque cjus polt fuiiera V :us , parteque meliore fui viget ac vigcbit , famaque vi- * r n bonorum ( quibus multis flebihs occidit ) memcria , M ue in ipfius monumeutis (quanquam non multa relique- 1 R i rit> \6o tprsT. DlVlTA titj pluranamquelcgebatquam fcribebat) nunqoam moritura pcrmanebit. Liter fcripta cx incditis > maximi duiit, breves quidcm 5 haqd levis tamen pondcris foetus > quos emcndaturus fi licuiflct crat. Horum alteri I{cligiortil Tationalis , altcri Stimulorum yirtutum frjEnorum^ue peccato^ rum timlus. Atque hi tradatus , ut prx cartcris lucubratio- nibus fuis , in luccm cmitterentur , morri vianus dcfvde- tavit : fterans hsec nonnihil mortalibus confcrre poflc , ad vcra nolcenda , bonaque facicnda. Harc ctenim jugitcr pro liimma omniiim rerUm ducebat ^ & prout ipfc iii id omni- bus nicumbebat viribus , ita& aliis idem iii animum in- ducerefatagcbat. Inter cartcros vero filio natu minimo ( quem majoribus vita fundlis , folum fupcrflitcm relicjuit ) inter ultimas admonitiones , hanc moriturus dedit j Prout ( fatur ) me fccijfe yidijli ofucr ! tu qnoque , femper , quod Verum atque bonum cura ^ O' roga ^ omnis inhocjjs. At- cjueharchifqucfimilia , prxcipua fuere, qux adftantibun fcque invifentibus inculcabat,charitatcm concordiamque in- prmiis commcndans , tam diu donec vitam fimul cum vo cc amitteret : bono certamine peradlo , dcfideratam attiii - gcns mecam : tam xtaris , quam maloruni fatur. Scqucnti milJe/imo (excenccfimo feptuagefimo & nono , conjux Wiflbwatii noftri, Alexandra Rupnovia anncs ciuin- cjuaginta & fex nata , maritum quo orbata accrbam duce- bat vitam , fcquuta eft anno : poftquam morbo laborans . pcr idcm fere quo iUc temporis fpatmm , Jcdo aifixa decu- Duiflet. Ad cxtrcmum mentis memoriacquc compos, ac (b* bilem vitae mclioris fpem habcns , dic 1 3 Novcmbris , aiu* mam Summo commendatam Numini exhalavit : cju^jdem- que menfls 17 dic,juxta maritum fita quiefat.Laiidibus cjus ( inter quas haud poftrema cenferipoteft , quod AIcxandr^E ad exitum uique haud friiftra gencrit nomcn ) inimorari jionvacat: hanc unam tantum , quam ipla pro maxima lcmper duxit , verbo innuiffc fuificiat • ^od ^ndres J^lffoyvatiidileflafueritconjux. Fortunati amBo 1 fi vcra cft, proptcr quam tam multa malajpafli funt , rcligioi lin falfaomnium. mortalium ihfehafljmi : hoc cnim mi- lcre tolcratar vitac confummatio : illud vcxO laborum tcr- minus > & ad mcliorcm vitam tranfitus * ^pfis cxtitiflct. Atqti^ A. W I s s o w A T r r. itfi :c fic virum hunc , pcr adorum ipfius orbcm , 2d mctam ufquc dcduximus cunabulis , virxquc iiarravimus annalcsrcx cujus qux memoravimus ta- xihiia animi cjus facilc clucent ornamcnta. Cor- um , quas ipfe dum vixit nunquam effingcrc pcr^ minus neceire ducimus dclinearc dotcs. cnt ctiam in multorum adhuc rccenti mcmoria , ve- ncra x ipfius faciei Ccuris annisquc haud pariim cxhauftx) fa veftigia. Harc igitur cpx cum corpore dcpofuit , ^ ntcs j altius afccndamus , animiquc ipfms virtutes. paui pemtius contcmplcmur , in mcmoriam jam dicfU tbn£n rcvocando , ex quibus omnium virtutum hau4 diffi Iter colligi potcft cxcmplar. £: rimiim quidem fundamentum bonum firmumcjuc t^rrr , re(flinin)irumamorcm, propenfumque ad verum im & bonum lacicndum fcmpcr gcrebat animum : auu xd ultimum cundarum adlionum collinans fcopum, canaco confcrciitia fcrutabatur , bonum fcmper retinen- <!ri )ua in re nc m crroris fcopulos impingerct ,prudcntiat irquc quas (divino dono cis prarditus)virtuti fuperad- dkie.t, faxciproelucebat:,vi{iimquccorporismyopem ac debrm , animi pcrfpicacitas prudcntiaquc (virtutum geni- JTTx ompenfabat : quam tamcn modellia (empcr modc- ir. Rclieioncm, quam vcram cfle duxit , amplc- xu-, Deum , Chnftumque cjus , ex lceis ipforum prxlcri- pto puracoluit mcntc , carnaUbus pofthabitis rationibus: rrr tota ipfius intcv pcrpeflioncs pcrfecutioncsque tolcra-^ atur vita. Fiduciam in Dco firmam collocans , ac illis cjus credcns , fpcm futuri boni pcrpctuo immo- i ge/T^t. Idcoque curabat , utinculpatamcoram Dco nibusque habcrct confcicntiam : potiusquc bona fua > uc virifimam ,. quam hanc amittere maluir. Ncq A pura dc divinis [cmx magno ipfi conftitit ; prxditua lu. lotitia : fed fidcm Ipemque immotam ac ftabilcm ha- , fecundum ca cpx fciebat facicndo , charitatqln his Itruebat , & a Summi Numinis amorc omnia ada :ordiebaair.In prccibus quotidianis a(fiduus,in concio- iii s admonitionibusquc vigilans ac fcrvcns,(qua in rc elo- itia quapolicbathaud parum eum adjuYabatjin difput^ R 5 upnl: i^t Epist. De Vtta tationibus rcligionis erj^o flrenuus , adomnia ad Dci j>!on amrpcdantia icmrcr paratus.Nccdifficilius ac diila^cx acli- ejiis pcrlpicitur juftitia crgaquc proximos chari^^'- pe tatcm amoren;c]ue Dci jugitcr comitabatui ^ jjtibu< omcia , pauix ridem , rfiagiflratui honorem , propinqui^ arviorem , ecclcfix obcdientiam , lcgibus obfervanriani mifcriSGue opem , (empcr dcbitam cxlubuit : cuncbspixv ut fibi fieri cuperet , fimiliter faciens. Jam vcro , pictaii Dco , juftiticxque proximo debite , temperantiani , a mundo (cupiditates cjus fugiendo) incontamnjatum fc prx- ftans, (bcjabat, A voiiipratibus carnis illicicis prorfus ab- horrebat: in licitis modciatc (e gerebat y fobrie ac cafte vi ' tam duccndo. Oculorum cupiditas , non magis apudeun: locum habuit : & quanquam lautiorc uti potuiflet condi r.onc 5 gloriam dmnam tcrrcnis pra:tulit bonis , fbrtcqu( fua contcntus vixit : atque patria cjeclus , polTclT^onun- haud gravi tulit jaduram ammo , fpem melicris habcm thefauri. Porrocx ep quod Dci habuit j^ratia, fcmpei cgcntibus pro virjbus erogabat. De craltino nunquan: follicitus fuit:crcbro ipfi ciim jam ad incitas rcdacftus vidcre tur , infpcrato cpe fapcrvcnicntc. Faftuni an.bitjoncmque cum internum tum cxteraum longe fugicbat: veftium e- nim xdiumcjue fplcndorcm minime curabat ^porroclatu? animus prorfus apud cum c?:ulabat. Er quancuam ipfi hauc dicfucrint t^hajCjuibus hujus niundi homifies glcriai'i Iblent: ncquaquani tamcii fe iiip}:a alips extollcba:. 'uamvis vero honorc TTi non qus^rgr.et , apud iragnos tamen in magm fuit arfbmatione : cundis bonis gratus &: acccptus ^ c]ui mc- moriam cjus , & poft obituni , gratarccolunt mentc. Su- * blimes illas humilitatcm ir^odcftiamquc > pvx reliquis co- luit virtutibus: omniquc tcmpore tum erga infcriorcs quam fiipcriorcs> comcs pra:ftitit mores. Tcmpcranti.)^ , for- titudinem paticnriamquc f quarum ad abundantiam ufqiie vidimus cxcm^:>Ia) fupcrftruxerat : abftdnendoque ab illi- citis , advcria forti (uftinebat animo, In bono propofito ( a quo ncc adverfis , ncp fecundis , avelli fc paticbatur ) jugitcr conftantcm pra^ftititanimum. Inquibus cum er- rare contigit , ( homo cnim fuit , nec caruit lapfibus ] ne- ijuaquam contumax pcrvicaxque cxtitit ; lcd fempcr moni^ tus A. Wl^SOWATII. 165 cUora (cqucbarur. Taivicm ad hoc omiiium virtutum 311- lanimiratis, noikr Audrcas pervenerat ralligium,quod o :mta igtiomuiia , aucem liilHnuerit; , eamque tol- irn non taiiium alios , fed &: le ipfiim vincere potuerit : iM od omm cura cundisque incumbebat vitibus , me- majoris illius omni exccptione fententia: , cjuam pro ' /I Dolo feledam , tum in ore, tum in corde jugiter gella- a: qua rhapfodiam hanc claudimus > A m a t V i e- IIA CURAM^ tc c calamo efhidi, ftylo anguftia temporis feptus pro- ^ itc : gravi ( ut nofti ) ludu , aUisquc obrutus occu-^ A inibus. Tu his fruere , Vinque talis memoriam> fem- c Jcagere mente repoftain^ (leldtdami anno d nato N^^TO EI y millcfimofexcentefimo , o^tuagcfimo ^ incHnte. Tuus ^uem noJH^ V Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 yiNDICIiE Pro :nitariorum in PoLOKiA Religionis libertateg' EQJJITE POLONO IConiqiptaB^ Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliottieek, Den Haag. 300 H 4 i67 VINDICI.E ProUnjtanorum in Polonia Religionis libertate, uib EqHtte Polono confcriptd. Egimiisinvettruinmonumentis, proPhi- loiophis , quibus impudeiis Jingua , Tiru- lcnta crimh:aaonurn fpicula ir. hgcbat , non ibium taccrc iaa^:ram no.i fuifle, fed etiam vi(Lc:jram , imv j nefas judicatuxii efTc , vd iiiUiimum rennrcere au: fjbtrahere dc acer- II adctcniionc illoruin , qui rcronditam rerum divmarum h nauarumquc (ci;iiciam , prctiofiilimum inquam the- :um , humano crencri rcvclarant. Paritcr & mihi per- lenti , qui fancta utilisfimi foederis a Majoribus nollris ■liehgione dilfidcniious Varfavise initi , ip(orumc]ue ju- T ientorum a c|ninquefcrcniilimis Regibus noftris prx- - )rum , & Icgum pubiicarum vincuia , rumpantur , qul ^)hdo]or ! ) iiiter Cliriftianos fidcs tam fancla vacillct ^ gnum prorfus vifum cft obmurckere , quin potius vcl p( :critatis caufa , fidci & pictatis Majorum , ac mnocen- n. afflicla: , apologiam iulcipere. Quippe libertas confd- ei arum inxftimabilc & a coclo , datum bonum , nec uila pura vciiale vci auro j atque fic juftitia ut legum , ita &C rt [lorum columen , pax x^qui Rerum pubhcarum oecono- n- & proma.conHa , Charitas Chriftian.c g-nds tcircra, frs& quidcin jurcjurando Rcgum iS: Orcffnum fmata^ 11 mcumim imperii fundamentum , adeoque legum pu- b arum {an(!litas & falus publica ( qux omriia in uno ifto nt Dtio quod aggrcchor concurrunt ) ] ure fiio patrocuiium 9 a lovis bono poftulant & facilc obtinent. Iliudipfum ego vn rarlens ago , &l \\xc omnia fumpto hxrcfcos iniquo prae- u a parte pr^evalente , in partc infirmiore vjoi<4ii de- rr aftro , citracujuiquam noxam oiRnfamve , & ad affli- (^rum innocentiam vmdicandam, Itaque UNITAKIOS Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 ^68 V I H D I C I AE qui in Rcgno Polonia: & M. D, Lithvanix ac provjnciis illi^: annexis, non minus qium in Tranfylvanix rcgno , Unum Deum Patrem, et Unigenitum E I u s FiLiUM Jesum Christum Domuium noftrum> cum Spiritu S. profitenmr,& cum jure mentocjuc U N i- TARii & Christiani, i fidein Chriftum , & pereuminUnum Dcum vocari debeant tamen praeter fidei & animi fiii fententiam , t aliis invidiofis titulis appel- lantur 5 gaudere debere pace & libertate publia , qux foc- dieri Majorum & juramcntis Rcgum Elcdorum ac kgibus -publicis innixa eft, & ftante illo Majorum fcederc & jureju- rando,ac jultitia arquitateque debita,ftare Unitariorum ju?a^ hoc inquam eft , quod mihi idoneis documentis proban-1 dum incumbit. Ac merito quidem fidei Majorum & Re- irum ac mnocentix noftras apologiam ago , cum iniqua illa & impotens criminatio , hoc quoquc tempore , jam a- lamitofb , qium ^ratiar divmo: mdigo , non filcat , quin imo objiciat , id fieri nec poflc nec dcbere. At vero po- tius antiqua illa & necefFaria oblivionis lege redufta , Uni- tariis • Son minm ^udm in TrAnfylvAnU regn^. ] Pfinccps cnim Tranfylvania: juiamcnto coiifirmat iura Reformatoram,Umta- riorum,Saxonum Augulbnx ConfelTioni adhxrentium & Pon- tiificiorum. Emincnt Unitarii Claudiopoli Sc Thordx : & ha^ bcntinTranlylvania 8c fiiculia plures quam 200 Ecclefias. f ^liii invtdtofit tituUs AfpdUntur.] Ncmpe sAnabaptiHA ) cum tamcnbaptifmus Catechumcnorum , id cft it) fidc Chrifti-^ ana inftitutorum 8c Symbolum Apoftolicum prohtentium , id- quc pcr totiuscorpotis in aquam merfationem^ proutnos faci* xuusjauftoj^itatc Sacrx Scripturas & vcteris Ecclcfix praxi confir- mctur: &Uniiariifratrc$ininfantiabaptizatos ad iterandum baptifmum non cogant. ^riiVii j crcdo ut veteribus Ariano- mm injuriis ulcifcendis fiat prxtextus. At; Ariani opinati lunt Filium Dci antc Matrcm imo & ante Adamum &antemun- dum conditum rcipfacxiitifle, cx nihilo crcatum cffc ,Patiibus &Prophetisappwui(rc> tandemincarnatumefle. H«c inquam propugnarunt , Juftinum , Ircnacum , TheophiUim , Tct- uillianum , Origcnem , Dionvfium Alexandxiaum , aliofaue ratrcs , ut auaoYcs dogmatis lui fecuti ; quod cum fidci noftr« M eonfcffionc nequaquam confentit. Imo Ariani acerrimc per- ^ fccutifum?hotiniEpifcopiSyrmenfis,&amiquioriscoPauhSa- ^ xnofatcmEpifcopi Antiochixdilcipulos, nuiprimorum Chri- ilianorum, Nazarxorum , Ebionitamm, Thcodoti Byzancini ^ .Artcmonis alioram<]uc primo & fccundo feculo vivcntium <kicm reiincm«}, primoivjim vcruatwnuiUxuflt > quamctw* 1 Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 U N r T A K 1 O R « M ^ &C* t6f odeftis & quietis publicx ftudiofis civibus^, promit- ileticquabilis pacis & libertatis , omni mcliori mo- b -x&munitx , ftrida& accurata, qualem a Ma* cxperti funt, oblcrvatio : nihilque pra:fenti patria^f mis ftatui magis accommodum forct , quam fi mu- cordia in civiliDus , tolerantia infacris , poftliminio cilicrctur , & in commimc confulcretur. Alioqui non ajc im , non Noftrum omnium , non tot Regum fides , rion rgum majeftas , non pax communis , noii libertas ae- c^ual is , non a:(^uitas , non Refpublica ftabit. Pnrvidc- hnxitxc pcrjurii , &preirurx mcntium mala , Majoreg noft m omnium communes , quos Galliaium & vicina- ' ".crmaniarum calamitates , cx bellis (acris ortac , ac illma imperia concuticntes , cundta ferro , flam- ruore , cinerc , vatlitate , & ejulatu implcntes » c;mt. & ^equos reddiderunt. Mortuo cnmi Augufto Re- r^cllonidaruni uUinio, cum acccderent ad libcriorcm^ ]iic juris hxrcditarii exorrem clccbonem , ( qux ul^ quci Gallias lacro bcllo ardcntcs provolans , Henricum \^<d]!um , cm habenas mipcrii deferrct , invenit:; genc- lalixdcre Variavix mito , Ant\o (alutis 1 57 5 ? die 18 }a- nua:, hocantc omnia cavcruiit ut marcjuali Republi- *a, ion obftante lentcntiarum fidei diverdtate , icqualis pa»k: libertas , seternum inconcufla fcrvaretur. Placet crl ipfa ex corpore legum Polomqirum deprompta , & -:~at 0 (ermone donata , infcrerc. '^ocVrjtcipue nobis R^ex <'lt6s juramento conjirmahit ^ pacem publicam inter fcijfos CSr vifos injide religione confcrvare , CT mox : Cum au^ ^ftti I{epublica noflra y fitnon exiguum in caufa B^eligionis '^b lian<jedijjidium, occurrendo huic rei , ne ex ijU caufa^inter hofiiesoriatur aliqua noxia feditio , qua^n in uliis Regnis cla^ re{'iemus : fpondemus hoc nobis inVicem pro nobis fuccef^ l^ 4s nojhis , inperpetuum ^Jub vinculojuramenti ^jide , ho^ ^ , & conjcientiis nojlris , quod nos quifumus dijjldentes de 'cl ione , pacem inter nos confervabimus propter diverfam ^ t <T diffcrentiam in Ecclefiis ^fanguinem non Profundemuy, ^ e nospoenis ajjiciemus , veluti conffcatione bonorum , 1»- Uiay carceribus , exilio , neque magijlratum ullum vel um ad tale facinus ulh modo jHvabimus : J^nQ vcro fi c[uis Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. fanguinem tx ijia caufa ejfundere velit , hu/c nos omnes vire* noj. ras ofpoicre tenebimur , etiamfifrcttextu decreti vel pro- cejjus dlicujus juridici hocjacere yelit. Addita eft & claufuU ifta : Hxc omnia jpomlemus nobis mutuo pro pejicntate nojira, fervare confcanter O' tenere , juh fide , honore ^ conjcientiis nojiris. yero huic corcventioni adyerfari , paccm Gr ordi- ttempublicum dejhuere yolucrit , contra talcm omnes confur^e- mus in efus dejlruciionem.. Hic cft ille SyncretHmus Majo rum , hic focdeiis ncxus, ha:c con(ervandorum m xquabii; pacc ac libcrtate , & retinendorum in officio civmm dc rc ligione dilTidcntium ratio unice neceflaria, rite, provi- dcntcr &: opportunc ab omnibus Ordinibus inita. Noii diffiteor eqmdem hanc lcgcm , licet unanimi confenfu & applaufuOrdmum PoHtJcoruni , tempore & loco acmodo debito latam , utnova fulpicioni fesiper funt obnoxia, non cfle * a (acro ordine & Malbviis admiflam & approbatam. Scd confenfui Orduium acceflit tunc trancifcus Craflinius Epifcopus Cracovienlis , qui focdus illud , quod, Rci- publicarfummeneceirariumeflevidcrat, liibfcriptione fua firmare non dubitavit. C^ua in rc Petrus Mylcovius vcfl:igiis ejus inftitir , & dum fccundi interregni tempore Amio 1586 , foederi Ordinum CiacovienU , cui articulus illede pace inter diffidentcs de religione fcrvanda bis in- fertus erat , fublcripfit ; Craflinium ut Pontificaiu Cra- covienfi , ita & hac jequitate animique bcncvolenria er- ea diffidentes ab fuaHxIeha, nno erga pacem publiam retulit : ut & Laurentius Goflicius Epifcopus Camenc- cenfis, Nominatus Chelmenfis , anno fequcnte fublcri- pfit geiierali omnium Polonix & Lithvanix Ordinum foederi Varfavia: die 7. Martii in Generali Convenrione per Archiepifcopum Primatem fecta , inito ac pubiico confcn- fuomniumordmumconfcripto, ciuo& illud ta-dusdilli- dentium Varfavicnle Anni 1575 > & articulus pacis jura- nicntis m aSacro orditie & Mafoviiu^ Pontifices & Msfovits ure- conciUabilcsdiflidentiumabEcclcliaRomanahalks , lcinpci cxcipiunt 8c uroieftantur contta Gr;rcorum , Evan<iehcoruni ,K Unitariorum )'.»ra Veium ramen !ibertas Antiponrificiorum ss- €to ftattalo , f< innititurfolidis tunilamentis , qux Exceptiono & ProieaationcsCleii & Maloviomm convellexe non poi- U N I t A t O R 11 M, &c. iL/i legdm fancitius , approbatus cft. At vero illuci cft n utilem & ncceHarianl Reipublicac legcm ab ordi- jliticis foedus avitum redintegrantibus , identidcm amelTc: puta Anno 1586.17. Decemb. 87. . . .1 , 8. Ma)i , & itcrum alibi 9. Maji , & 1 9. Aug. ( :l:ob. & Anno 1 6} i.intcr ha:c & juramentis Regum it i elTc tcr hac conccpta formula^ Pacem & trantjindi'^ *:cr dijjidcntes de religione tuehory manu tenebo^ nec ullo Ijwrisdi^lione nojlra , yel ojjiciorum nojlrorum C7* Sta^ oirumvis au6loritate quempiam ajjici ojfrimiquc cauft ic s permittam ^ nec ipfe ajjiciam j necopprimum^ uti nCod. 11. Polon.ip. 116. 117. Atque hoc jura- 1 Elcdi Reges Polonix fxpius ad tanto majorem jrpetuse legi conciliandam , circa elcclior.is & coro- natioi adlus pra:ftiterunt , & hanc lancHonem pacis con- ^probarunt: utHcnricus LutctixAnno i^^^.io^ icriter eum initio rcluclantcm compcllantc Toannd f(L0, Capitanco Odolanovicnfi, uno ex Oratorihus , 'rabis , nonregnabis ) Sc Cracoviae in coiiventu Co- lis Anno 1574,^* xi.Fcbr. Stephanus Mcggicfii iuo 576. 8. Febr. datis aliquct diplomatibus , & Cra- coVakti convcntu Coronatjonis dic 4. Maji praf ntiLus ^uatA:Epiicopis. Sigifhiundus III. in confirrnariouc pa- ctorA convcneorum , inter ordines Poloixix &: Orarcres ' ^cnes Varfaviam in Cor iiiis Anno 1 587. 19.^ Aug', lacovix in convcntu Cc ronationis cLc i8 . Dccemb^ h\ anni, tum inrcccilu Comitiorum Coronationis X Anno 1588. 30. Januarii, & paul6 ante nempe luiar. in dcplomatc omnia jura cciifurmante [ rxfcn- chicpifcopo Primate & quincuc Epifcopis , ac mul- oribus , Proceribus ac Ec|uitjbus diveria ofiicia pcr 3i &varias ejus Satrapias gcrentibus, &. provinciar .degatis. Vladiflaus qucquc aliquotics Anno 1652. ^\'ovcmb. & 16^3. mcnfc Febr. ut & Sereniflimus crftcs Toannes Calimu'us Anno 1648. & 49. more uca ele6}:ioncm & coronationciii. Tacebo vero :cm pacis inter di/ndcntcs de rcligione (ervandx , utiaJi ahquoties approbatam &c ftabilitam cife > ..racovix Anno 1 576. 30. Maji, i^ij. iS.Dccemb. Anno Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninkliilce Bibliotheek, Den Haa Anno 16)1. Sl His deeatifis fine violarione Iegisfii5 damcnulis , fidei publicac , aequalitatis & julbc libcrtatis . pacis communis & Sacramenti ac confcientiae tot Regum , um fcedus dillidentium , cjuam articulus de pace inter cos lervanda , violari non potuit. Quod (i ut par erat ob/er- vatum fiiiflTet , non rebellaffent Cofaci , non perdmiirent in vifcera regni (bcios Tartaros & Mofcos , cum tot do- lendis exercimum Polonicorum & Litvanicoruni dadi- bus , & provinciarum infandis calamitatibus , non pcr- traxiiTent adfe omncs Ruthcnos fidci vindicandx obtcntu: verbo dicam , non accerfivifTemus nobis bellum G)j(acicum lentinam malorum , vcl (altem illud nobis xternam labem & irreparabilia damna non attulifTet. Jam fateamur nc- ccfle eft , Fregimus leges , rapuere venti I{obur irfvi^lum : Exul hoc nohis peperit nefandum ^^^uitas probrum. Hx decennales & acerbiffimae calamirates , qux jufto ju- dicio divino in nos confpirarunt , doceant patriam , orh- nem fidei violationem & (blutionem confcientix , non tanmm privatim fed & publice cfTe nocivam, Tot nocu- menta pofteris exeiriplo futura , fiant noftra documenta* Non poteft ulla ratione tertii in Decalogo pracccpti , ac di- vinorum oraculorum fidcs cum tam impudcntc in perni- ciem generis humani & conviilfionem fbcietatis civilis in- venta nuper perfidia (cjuac fe umbone illo Conftantienfis dc- creti , Hijereticis non efje fervandam Jtdem : tegit ) confiftcrc f non poteft hxc impmiita abire. Hinc tot obvia fiint cx- cmpla eorum , qui cum fidem etiam Turcis vel GcntilibuSi c|uales olim Gabaonitae & Babilonii fliere , datam fregc- pnt , cxitium fibi & fiiis acceleraverc. Cujus rei & ad Var- Bam Vladiflai Rcgis noxio Pontificum confilio obfccundan- • Son pertr axijjent dd fe omnes Rf^thehos,'] Omncs cmitl Ec* delias Ruthcnorum , quac vctercs Grxcorum ritus rcfincnt • &PatriarchxConrtaminopolitano (ubfunt , pcrfnmmam vim & injuriam Pontificii invafcrunt, vioIarunt,& Romano Pontifici fubjeccrunt,aclTnita$ fc.EcclefixRomanat vocarunt.Fadiumid u- bique fruftra rcclamantibus & vim fibi inferriquerentibusKuthc- liis : qui idco Cofacis , ob violatafua jura & itiutatam antiquarit #ivi!i$ regirainis formam bellum contraPolonos inchoaritibui. lacile fe adjunxerunt, ut ita communi ftudio libertatem faam Wam » Ecclcfiafilcam 5c Civilem . vindicaicn(« U N I T A^R^I O K U My 8CC.^ l^j & Polonoriim nunquam non dolendani cladem , iJiu, . domefticum exemplum habemus. Ccrce ipfi vetercs ( :(ia: Dodlorcs , Ambrofius Lib. & j de officiis, Au- . :iius quxlt. 13 & 14. m Jolue, Lyranus in Jofue , aii iie,fidem etiam perfidis pr^Eltandam elle docent. Non eltniveniensPrinapi , ut cumaliquo barbaro &c infidcli Hj( efiiftineat, Lingua iurayi mentcm iniuratam gero. vcl^ t^. nefcicbatis linguam mihi Hon cfjc offcam } Quid enim re- fta ?rincipi, li fidem qua: intemcrata iervanda & colenda jrft fi conrdentiam ,qux diligentius quam pupilla oculi cir )dienda eft , violare audet / Ergo fi vel Turcis &c Gen- tihisy non tantum hxreticis & fchifinaticis fidem de pace lei .nda dedilTent & juraflent Majores & tot Rcges noitn , lcnnda tamen erat , nec erant diilidentes ab Ecclefia Ro- m. a & Grxci & Evangelici & Unitarii tot injuriis contra to tbcdcra & juramenta & legcs afficiendi. Et certc pul~ ch m eft, & Deo ac hommibus probis & prudentibus gra- rii ,cum fubjedi, licet natione, monbus , Iingua , habitu, re ;ione diverfi , animorum tamen concordia , Iibertate cc muni , xquahtate necellaria gaudent , m uno foIo\ lu uno & coelo & fole & Rege qmeti & xquabilem in (c P icipis gratiam experti degmit , communibus bo- ni Tuuntur , pari jure fine difcrimme retuientur , pa- ritque communia mala patiuntur vcl propulfant ! Q s autem eft , quem lateat e conttario fummam in cc njuftitiam elle , fi Princeps fiibje(ftos pari jure & Ht -tate , prarfertim in libera Republica , gaudere nolit , & o ncs quidem communia onera xauc portare , nonnul- lc /ero tantum communibus bonis trui velit. Hac rationc aJtiantur animi nobilitans & a Rege & a Repub: fi illenon P rem fcd vitricum, hxc non matrem led novercam agat, E lonne tain rationi congruit , quam pubhca: rei elt ialu- tt , cives acivibus dogmatis fidci difjundos , ne in- T^tmvexcnt &opprimant , Remque pubhcam inteftinis c ts motibusque non tantum concutiant , fcd lacerent & trtanc, tenaci toleranti^ glutine conjungere ? Nonne e im xquitati eft confonum , ut prarter communis patria^ * :>bcdientix vincula , fanguinis > affinitatis , & amicitix vculis obftri^ti, mutuofeamcnc> cgkrcnt, fynceram S coh- Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ^74 YiNOlciAi concordiam iiiter fc reiineant , xquabili Ubertatc gaudcaiit^ licct tentenriis in fide &l confcqucnter conrcicntiis (cjuibus foli Deo quilibet obligatur ; dUcrepent ? Pietas deinum , nonne hoc vcl inaxiaie exigit ? Quid enim magis (acra pa- ginanovi federis > quam amorem etiam immicorujTi , quam concordiam > dileckionem , unicam vcrorum Chn- fti dilcipulorum teircram , perfettionis vinculum , legis complemcntum > multorum vitiorum operculum ^ ui- culcat & commendatrEt nonne fummus Monarchatam c\^ cmplo quani mandato fuo nobis ad tolerandos , non ad tol lendos & eradicandoe in fide a nobis diirentientcs prseit ^ Redc igitur Rex Gothorum Theodatus oUm dixit : Cum divinitas divcrjas feligiones patititur , nos non aiulsmus mam imponere. Jura Majeftatis & gladii Principes a Deo , icd non jus in confcientias habenc , nuUi hoc Dcus coiicclTita Jmo vero hcec tria fibifoii reliquit , in quibus ncc vult , potejl habere parem ^ creare aliquid ex nihilo ^ prccfcire ju- tnra^Cr dominari confcientiis. Harc enim cft regalis lane & digna Stcphano Rege Polonise laudatiflimo fcnrcntia. Uti vcro prudentiflimc jmpcrator Maximilianus 1 1 . eos qui dominarivelint confcicnttjs humanXy ipfam cxliarcem invadcre^ Henrico Valcfio Polonia cxcedenti > ita Tcrilfime & Hcn- ncus iple dccimoquinto dchinc anno in Galliis cxadlo , ei parricidjc Monacni idu jam jam moriturus (cum a quibus Ixlhs , ab iifdcm dodus fucrit) dixit , religionem cjje , fm^ gulare hominis trga Dcuffr ojjicium , in quod carnali briichio nihil fit iuris. Quapropter conlcicntiarum impcrium foli Deo convenicns fibi arrogare & crudeliter cxcrccre , Dco & omni aequitati valde contrarium cft. Non jam dcfccn- demus in campum Theologicum , ut de fidei Catholicx ▼critate certamcn ineamus. Hoc tamen elt diccndum , ouod (ciri pubhce expedit, hunc ncquaquam ha^reticum ellc aicendum , multo minus hxrcfeos obtentu vexandum , vcl occidcndum, vel faltem fidc & Iibertate publica fraudan- dum , qui fymbolo Apoftofico , ut antiquilTimo ita vcris- fimo & vere Cathofico , velut unicx Chriftiaiu baptifini tefFerac adhacret , illudque firmitcr tenet , & prout in fonat , intelligit , imo nuic fimphd & gcnuinje fidei ac- quicfcciis , Deum or« , & ftudct ut , id ^nod in regeneri^- U N. r T A R I O R U M ) &C. l/J • fymholo bapUK^tns in Patre Filio & Spiritu Si efl i fem^er obtineat , Patrem fcilicet Filiurrt cum eo adoret , & Spiritum S. aui cx Patre mturn ejus c\l , frontereatur , (ut Hilarius li- S. Triiurateduodecimum Goncludens ait) ad hsec jiiftitia^ dcditus eft , publicx quieti & (aluti favet > \i\ .cui civili paret , ' lcgibus communibus fc fubjicit > ti ics publicas pendit. Is inc|uani ncque in Ecclefi- ) que in avili forO) pro ha:retico & fcditiofo homine s efl , licctab aliis in his vcl illis quae vel ad caput :i !os fidei fundamentales Symbolo Apoftohco con- s m pcrtinent , vel dilertis fcriptura: Canonicx ver- i ui , vel ratione humana comprehcndi non polfunt, ni t. Nam ut hdem didlis divino tcftimonio aditruam, iiuicredit lejum effe Chriihim ex Deo ruitus ejl ; diHgit eum quigenuit , diti^^it eum qui genitus I. (oan. 5- I. Dico igicur Uiutarios gcnerali iJ cium de religione (quibus fbedcra & jura publica UL icnta Regum patrocinantur in Polonia) nomine in- ncc polle illxfa veritate &i charitace Chriftiana^ : fidei confeirione vere CathoHca omnibus nempc iftiano nomine gaudent communi, hjcreticis accen- Jiliil enun magis inculcant , quam fidem in Chri- fum, DeiFiUum, mundi Scrvatorem , Rcgem & im coeleftem , arternum Pontificem , & omuium 1 : Symbolo Apoftolico , quo folo primiriva Ec- \x ^ntenta fiiit , in omnibus adhrrcnt : omnia in fa- l ris , c[\xx fidem & mores vivcndi abunde docent , laide recipiunt, tenent , colunt , ob diverlam fcri- pOir: xplicationem neminem damnant^cxpc^lantes usque danioines d Dco plene inftruantur, inrerim omnibus Vi , arquitatcm , & niodeftiam fyncere teftantur > ia probant,& monentc Sacra Scriptura altiora fc non it , fupra ea quac fcripta funt fapere non audent , & ^ q^ omnem humanum captum excedunt , curiofa inda- gine.olarcnoIunt,acdeniqueIegibus patriis Tiverc gefti- unt. cerim habeantur illi pro hserctias ab iis qui fidei & di- leftjiis Chriftianje obUvilci audent. Non tamen propter- « fi s publica > ob.corum in fidc a ca^teris diilcnlum 5 eft S X frau- 1 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Ha V 1 N D I C f AE frangenda. Sedut fcaplum fcapham , ligoncm li(ronem voccmus, faedcris & juramcnti violati , utinf^ijnia ita & penculum , c]uod ccrte eft graviffimum & Dc\im habct fe- vcrilhmum vuidicem metuendum e{l:. Hojlem cjuiferiet mihi erit Cartha^inenfir , diccbat ille.hc mihi Chriftianus qui profitetur Synibolum A- poftohcum,&: Polonus cjui Polonis parcntibus natus, Eques gui nobili familia cditiis eft. Ad hxc vcl Vnitarh cum Ponti- ncns, Gra:cis& Evangchcisderehgioneconlcnciunt,velab iisdem dillcntiunt. Confcntimus pmfcdo inviccm in Sym- bolo Apoftolico , adejusprofcHionem baptizati ninomcn Patris & Filii 8c Spiiitus Sandli. Confcntimus ctiam fi fim- phciter iecundum divinarum lcripturarum verba clara& mcntem,h3ec facrofan<f>a nominaconcipimus , & vcl cum Hilario crcdimus nos ba])tizatos , in confejfwne auSioris CT uni^eniti doni, & ut vctus formula habct, in nomen mitten- tis Patris , Tenientis Filii O' teflantis Paracleti. Tria enim ///-linquitRathbertusPafchafius Abbas Carbicnfis , ajjno- Jcunt fua.s provrictates , Munus , Munerans , Muneratus : Ungens , unclus ,ungucntum. Sedquia tantomyfteno ex- phcando primxvae fimplicitatis rudimenta fufficerc non ae- duntur , ideo in explicationc horum facrofaiK^lorum nomi- num , Patris & Filii & Spintus S. hcet in ea omnes baptize- irmr , diflentimus : ncquc tamcn quenc|uam , (|ui Jeliim crcflat cfle Chriftum , imo qui crcdat & confitcatur Patrcm & Filium & Spiritum S. hosque trcs in carlo tcftantcs efic unum , Chrifliani appcllationc privare , & fi pie vivat ac Icgibus pareat , a communione Ecclcfiae & vita: aetcnia , tantc) minus pacis & hbcrtatis pubhca: , ac fccderis illius V^iavienfis , exdudereullo modo poflijmus. Vcrbodi- cam : Confentimus & diflentimus invicem omncs > <jni Chrifti nominc a fidc in eam ccnfcmur , prout quifque re- gulam fidei retincns , vcl ab ea difccdcns , vcrum vcl falfum amplcxus eft:. In quibus confentimus , horum nomine , nos mutuo vexaie & inledari extremac impictatis foret. In Quibus vero inviccm diflcntimus , neque propter hxc per- Kcutionum ic^us mutuo nobis intentare debemus. Nam Jioftri Majores lanato iznCto & pcrpetuo foedere inviccm Uhi cavcruiit , nehoc luiquam ullo pr«tcKU fiyc dccrcti Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Oen Haag. UNXTARIORUM,&C. 2.77 ceft Jagellonis Vielmienfe Anno 1414. & Augufti vienfe 1 564. aliaque, qua^ injuria , utpote foedcrc pu- , &poftcriorum Regum jurainentis & diplomatibus bus pubhcis &t)raxis continu^ praefcnptione antiqua- 4a , mo & nunquam in adum deduda , a Pontificiis con* tra 3s torquentur ) five procefliis aiicujus jundici & pa:na- rur de harreticis ftatutarum ( qux HuiTitas advenas pete- bai , nunc autem l\ revocentur fratres Bohemicae Con- fci nis , proinde & omnes Evangelico nominc comprc- htn^s Confenfu Sendomirienfi coujunclos cum primispc- ihr , fed iJlo iplb foedere abrogatx, & abolitx lunt ) har> 110 ue ad coniervandam paccm mutuam omni conatu in ooi :ientiis obligare voluerunt. Adde quod Ecclefia Ro- :r i ii Unitarios , ut vult , ex diflidentmm de Religiont cxpungere & excludere poflec , prima quidcm fpccie> rcl uorum a fe diffidcntium articulos , & ritus approba- re autem ip(a ad oppnmcndos alios per noftn ruinam — ret. Ac proinde notum cft prudcntioribus & liberta- tis ublica^ amantibus , in pacria civibus , quam prava in- tei one comniHnis libertatis ofores , velint Unitarios foc- de publico exclufos. Ncmpeut fempcr prava& nociva evagaturaexempla , vel tenuem tramitem quarrunt : c ab exofiflima & imbccilliore partc , mitium fit. Pex Unitanorum peti Evangelicos , crebra eaquc triftis :uit experientia. Vidcrunt Majores noftri , in diftur- ^ne Ecclefiarum Cracovix & Lublmi , ea via proccflumi Vidimus nos nupcr Racovia Vilnam , Killehno Ma- iit^y propcralfe violacx hbertatis hbidinem. Sed quid? ^ audax communis hbertatis opprcflio , graflandi viani 1 , vel in Unitariis , vel in Evangelicis conftitit. Mi- vcro. Fixit jam in campo Pontificio pedem , fixit & \£3L. Stridum & fummum jus rcfcitis ufu, rcceptis ticiis , fummarium inquam jiuris proceflum perinvi- - u Unitariis ^dlae haerefeos introdutlum : vidcrunt jam * id fe , (enfetunt & accufarunt communemquc civium ' 'm implorarunt ahquot Proceres Pontificii , ac prac ^ eris Paulus Grodzicius Archicamerarius Roiauenfis noii S 5 nega- ' Ali^iuot Proceres Pontijitii. ] Ipfc qtloqUC YiCC-CanCCllariuS RC- ;iH tlic^tonymus Radz.iejgwski| 178 V I N D I C T AE negavit exprrtus fe iina cum aliis parum provide & norio cxemplo in rummanum illum proceHiim in ncgotio Raco- viano , dicendo Fiat pro una \icc , confenfiflc"* in Generali- bus Anm 1658. comkiis. Nec ab|idit illudaTcro tunc tempons quidem Nynipham Cavalcnam , qua^ ex Ofloli- nii Pro-canceUarii ccrebro igneo velut Pallas armata ad in- dicendum a:quabili Polona: libertati bellum prolilue- rat , teneram adhuc & a parente rubcntem , ab aviti mo- ris ftudiolis oppreflam & fepultam vifam fuifle : (cd Parentem e)us oppreflione & fepultura Ubcrtans mvidia cxofiffimse fibi f^cte tccla , animum vindifta* & mutandi patrii moris cupidum fatiafle. Habetis in manibus epita- phium Cavalcnx ab antiqux virtutis & fidei Equite (quis- quisiileeft) conlcriptum , habetis & Jignum Oilbhiiio rcfponfum * in ^enera/ihus ^nni 163S. Comitiis. ] Tribus Veibis illud c- difleram. aliquot Hudiofi fcholx Racoviann:, ter juvcnilcm pctulantiam , in vic.no a^.^ro , imaginetn paflionis nominicx j Japidibus fregcrunt & de)o^erunt Hi dcprcheiifi , ad comi- tia dcdutti nullam j^oenAn] lubierunt , fed toca communiras pcr funmiariuni juris proceiTu i^ & gravcprarjudicium afflicia, Ecclciia 6c ty^)Ograpiiia & lchola adcmta , inlontes Proteflo- ifs profripti, ambi;;uiratum pleno&iniquodecreto, omnes malcvolorum libidini cxpofiti. Porro contraciccretiim Rc- gtum in negolio Racoviano latutn , utpotc liberrati non ran- tum Unitatiorum, led &: Giaccorum Sc Evangelicoium , imo & Pontihciomm, & lcgibus patriis adverliim, proreliati (unt • Nuncii Tcriestresfive Delegati Provinciarum , non tantum Unitarii , fed & Evangclici Sc Gra^ci, imoJc Pomificii ; quo- rum nomina a^^pono JaniifTius Radz.ivil Dux in Birzc & Dubinki, S. R. J. Princeps, Archicamcrarius MagniDuca- fUs Litvaniae &c. Dclcgaius Diftiictus Vilcominenlis. Jo- ^nncs Antoniu?. Tyszkewic Dapifer Magni Ducatus Litvaniac Delcgatus Palatinatus Viinenlis. Bogullaus ComcsdeLefTno Les7X/.ynski , Palatinidc$13eirenfis, Delcgatus Pal.Polnanicu- fis Joanncs Schlichting de Bucowictz Judex Terrelhis Schvo- Ycnfis, DclegatusPalat. Posn. Sbigneusde Goray Gorayski, Dclegacus Pal.. Lublinenfis. Nicolaus de Wozniki Abramo- ^vicz Capitancus & Delcratus Starodubenfis. Petrus Koch- lcWski Judex Tcrrcftris &Dclcgatus Palat. Breftenfis. Gc- orgius Niemiritz in Caeinichow , Dclcgatus Pal. Kyovicn- fis. Georgius Dux in Cctwertyp, , Delegatus Pal. volinicrifis <5abriel Hulcwitz in WojutynDelcgatus Pal. Volin. Aicxan- dcr Czaplic in Haliczany , Dclcgatus Palat. Volinicn^ IU« Atc^uQ b« coruiTi ^rotcftatio Aftis pubHcis dt iftlata. Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 doci tas U N r r A R r o R u M, &C. ijy um tpitaphio illi oppolitum , egregia hujus ici enta. Unus idcmquc inlans in ruiium avitz -hbcr- tu^, & malc oppreirus ac lcpultus in iisdem ilUs s revixit , -& velle Jtala exutus , Polona m- .j.ai videri volebat», & fic in medium admillus prxma- turi . olcvit ac per ruinam Unitariorum ad EvangeUcosvac dem -x ad ipfos Pontifidos Premendos grallatus eft. Atquc cmporc converlum hulTc ut hbcrtatis lU & totius KC 1 1 >Hcx orbem videmus & adhuc fentmius : nam co- ''' iT artuediraeftiUabelhTurcici citra conlenfum Ordi- Jexperiundum ablblucum impcrmm molcs , & hac kibt i cum magna exiftimationis & auri jaaura , ad ean- dcm lolem cxcitandam & firmandam excita Colacorum v:^; uxIuoordini& fux reUgioiu Ulatarmii mjunarum r viriumque fuarum conlcia , infpcrato arma m ubUcam vertit & ignaios arcamduces oprelht , ac de- .i.iii fupra propria vou eo potentix & audacix crevit. UuiroptcnntereireGrxcorum , prxcipue vero Evange- Jico;m , ne Unitanorum jura firangantur ,^ neve pars Pon- ■"""icin nobis maxima laborantibus invidia , vexandis & uendis a fe diflidentibus alluefcat , & fuam arrogan- tianfirmct , jam ante patrum memorii lamores ani- ma. erterunt. Et certe xquiras hoc iuadet & pacis pubUcc ac fiietatis civiUs confervanda: ratio , ut populares mvicem veltiilentiantvclfe tolercnt , & omni benevolentix ac "fl )rum <?cnerc profequantur , feduloquc provideant , s pra-valens ( quxcunque tandcm iUa fiierit; debiUo- primar. Ita in Tran(>lvania , iii qua pridominan- jformati , infirmiores Auguftani & Pontihcu cum rus citraullumreligionispericulum concordant, Cc dant opcram ne a Rcformatis oppnmantur , eodern .rSx medio Auguftani cum Remonftrantibus m Hol- i fc tutantur , neccll uUa alia in taU Rcpublica , m : am plures reiigioncs dantur, falutis confervandx ratio, 1 ut pars potentior concordia infirmiorum coercea- ATuein conemmimumquidempars debihor pcc- Quinimo, ut dicam id quod res cft , intereft partis loris , ut intra terminos .rqmtatis retmeatur , aUoqiu ij.iipocentiaiP ai cftranis &confusa: liccntisc ^<^^P"'"j^j^^' Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag. V r N D I C I AB hdat nccc/Tc cfl:. Quis autcm non vidcat vel in Colius Po- lonia; cxcmplo , nullara Rcrapublicam adeo eUc validam ut non lih a viJiillmis lervis , mjuria & opportunkatc cxci' tis , penculum metuenduni fjt ?. Optima igitur civitatis lervandxratioha:cdl, ut quivis juic iUo vcl a maioribus relidto , vel propnis mcritis <|uae/ito , & acquabih pace gaudcat. Ncc]ue vcro iu Rcpublica Polona , quamvis u, « pnxvaJcantPontificii, dillidentes ab his prccanam vd aiu mamtrahunt, vcUibcrtatem obtinent, fcd omues utin Iibera RcDublica folet fieri , communi juie, libertate & pace gaudcnt. Hanc viveiidi Icgem a Majoribus fcnptam , lancitam, munitam , duiicimus , accepimus , le.^imus ad hanc docti & C^ch , luftituti & imbuti fumus. Nec cft utdicantPontificiifiiamReligionemin Polonia cfle ccco- nomam & magiftrani , alias cfll- pcregrinas 8c adveiias. ISam illud quidcm vcrum cft , omiiem qux a Pontificia Sc Grar^ dimdet rcligionem , in Polonia, fcd non ui Orbe Chiiltiano cfic pcrcgriiijim Sc advenam. Scd quje reliaio cum fcriprura facra & fymboio Apoftohco , ut noftra Uni- tana , concordat , iJIa ncquaquam peregnna , icd potius domma & fola vcre Catholica , jurc ccofen dcbct. Alioaui Samogitx > qui adhuc-ex parte idolorum impio cuitui dc- diti fuiit & partem conftituunt Litvania: , dicci cnt jure Po- lonis & Litvanis & Samogitis Pontificiis , corum rc!i2i- onem c/lc pcrcgrinam ^^'advcnam , liiam vci6 cllcceco- nomam & magiftram. At enim, id c(l vcrius , qmd prius, id prius , (juod ab imio: id ab initio^quod ab ^poflolis, inquit TertuIhanus.Atquc hx ipCx ratipnes omncs.ut pro Evan{;c- J^Qrum , ita& pro Unitanorumhbertatc, contraPonti- nciorum multorum (neque cnim omncs adeo fimt a le dis- lidentibus& hbertati pacique commum iniqui:; arrogaii- nam militant. Dico igitur lalva majorum IVEdcratoriun & Rcgum noftrorum flde, (ilvam efib tranquilhrarcm & Ii- bertatem publicam , falva cfle noftra omnia , omncsque diilidentes de rehgionc tam Pontificios quam Antiponti- ftciosfutnquc cnim ab ic fidei ientCntiis diiTident , & mutuo iu iIJis, &ilh hisfunt dillidcntes de rclifflonc) xquaua- cc gauderc. f> / i r nro objicitur , Unitarios non poile gattdere,fidc il- la U N I T A R T 0 R H M , &C. 11 > lcris Majorum & juramentorum Regiorum publica, ^rr < c Jibcrtatcque communi. Quid ita ? Quiainquiunt , illud &: juramcntum intelligit dilTidcntes de religione 11 iana , at non funt dilTidentes de religione , lcd i r ' )ne Chriftiana. Quodtam vcrum cft , quam eum ium Symbolum ApoftoUcum profitcatur , ac prom- dc4] nifi Clxriftianus fit, Chriftianum non eflc. Idco nec n eft hanc diltindioncm efle nuperam , & apud ma- I ji\ -loftros mauditam , qui gcneratim fanciunt , pacem ciit rvandara intcr omncs dc rcHgione diflldcntcsjquicun- qxie c Ghriftianos efle profiteantur , quique jam tiim par- tciDivium conftituebant. Certe ilh nunquam in animum andi crant fuum , ut aliquGddifcrimen inter (c religionis obr tu faccrcnt. Prifca illi Polona fide & candorc lecum mviccm , ncminem unquam in commmii patria con- IX caufa vexari , imo vero omncs de rcligione difll- > pacc & tranquillitatc publica , ut in fibcra Republi- ct , gaudcrc dcbcrc dcccrnunt. Alioqui Unitarios in cdcris, quod cum reliquis civibus mia inibant & (iib- onibu^ firmabant , initio palam excIufiflTent , & ita ^ ^ in fq m herbis opprcflTiflc eloriati fiuirent. Sed tantum , ut hoc animimi corum lubirct , utpotius Unitariis :ates Saiatorias , & rcgni ac provinciaUa oflEcia varia- luniabono RcipubUae comraitterent : idquod jam iudum vaiit. Ac primum quidem in promj)tu cft , cam & dcmonftrcm triginta fcrme ante lancitum Variayio: fxdus amiis , lententix Unitarix reftitutx i la, ut per viros dodos & pos ex Germania , Italia & luaormndos, itaprxapue per Nobiliflimos regni ci- .urfa& in hcrbis rclicla, firmas radiccs egifle & fc- ^ L fuccrcviflc.Tacco taatos approbatores inter Canom- cqi^^racovicnles, Iprcta vcritate exofa j ad atheiCnum con- >s , quorum e numero quidam ad primarias dignitates fiafticas promoti , hxrcleos fuipicionc imo & infamia - labant.ac Pontificis cenfura notabantur. At vero per mem Tricefllium &Filium ejus Andream JoannemPhi- •'^ ium Aulicum Rcgium & lacobum PriluJJiumNotaiiutn i cltrcm Cracovicnfem viros nobilisfimos & docftrjna <f picuos, iniuis reformationis Sigifmundo I, Regefar S 5 ^i?. ^^8*' V I M D I c r Ai ftis, rocii corum Aiidreas Fricius Modrevius Secretariuj Regms, vir rcnpt,sclannin.us, &moxcumeo Nicolaus Oldmcius Pmczovia: ho^res , Eques fplcndidifllmus , ( de quo Onchovius Aunal. 3. F,rpatrUn<s,utf.otcinSicncnn,;n Umiliaortus, unde multi clariViri inPoloniajuerunt ex qui- ^usSbi^ncusCracovienfisEpifiopusO-urbis R^om^ Cardia - , i<t cuteros pratermittam , patrummemoria fuit: Stanis- Jaus LKlocius Lancicienfis Archicamerarius , ( qux dim- tas apud nos fcnatorix eft proxima, Tnbunum pkbis Ro - manomorereaeyocavens) Fraterque ejus Chriftopho- rusSatrapa Cvulgo Capitaucus ) Gollyncnfis , Hicrony- musi^hil.povius ; JuarftorPaiatinatus Cracovicnfis,Martinus Chelmius VcxiIlifcrCracovicnlis. Nicolaus Rejus Aulicus Kegius Stanillaus Cicov/us primo Archicamerarius Cra- covienfis & Dux exercituiun Regni in Molcoviam lenun- aatus , poftCaftellanus Bieccnds , Senator gravifllmus & paas bellique artibus illuftriflimiis , Zelofi & Fortcs Patroni fcntcntiaj Lfnitariae cxtitenint. Atquc lios antc mtrodudum lub comitia Pctncovicnlia Anno 1565. inter Rcformatos & Unitarios fchifina fadlum compcrio. Hos proxime poft cxorturn /chifma Joannes Lutomirfcius^Caitellanus Raven- lis , PpftcaSiradienhs&ThcfauranusCuria;Rcgni, Lan- cicien/is Radomienfifquc Prxfcdus ( Capitancus Vulgo dici- tur j^cumquc eofratcr Staniflaus Secretarius Regius & Eccleuarum minoris Polonix Superintendens, Nicolaus Sie- nicius vulgo Dcmofthencs Polonicus didus , Camcrx' E- qucftns in prxdidis Comitiis Anno 1 5 6 5 Prsefes, poftea Archicamerarius Chelmcnfis , Tcnutanus Taniogorcn/is , vir in Repubhca pra:ftantiflimus , Toannes Niemojevius |u- dcxTcrrc(i:ns& Ddegatus Inorlaainavienfls , aliiquc fir- mo pcdc Iccuti funt : animo illis heroico cxemplo addentc JoaraicSigifmundoRegeHungarix rcnunciato & Tranfyl- vanix Pniicipc, qui Unitarix rdigionis profcflbrcs fovit& promovit, eandemqucipfe ad extrcmum rctinuit. Ar Augufto Regc defiindo ad foedus illud ineundum , ut & ad unioncm cum Litvanis , & ad erigendum fuprcmum judi ciorum trihunal , non parum cum pnmis contulit memo- ratus Sicnicius Magni Ulius Zamofcii CanccIIani & Lnpcra- toris vicmus & amicus. Qiiis jam non vidcat Unitanos non Unitariorum, &C. xgj non fiiifTe ab illo foedere in primo cjusexordio lu > , ffd horum magnam parccm fuislc qux tunc jltf Micagcrebancur , toedus illud pepigifle, illudquc icmium Intcrreguorum dehinc & Eled:ionum adta> jfi ; iublcriptioniDus juxta cum cxteris civibus appro- 1 1 munivil le, Hoc autcm jus fbcdens line controver- fia hk ico & Stephano Rcgibus florente ut confcientiarum libort; : ita & Republica > Unitarios retmuille proba: noa exigu xemplorum copia,eorum mciuam qui pncciouas in KeifiK k Magiio Ducaru Licvania' dignitates Seriatorias , & Auhc'^prov:nciAlia ofFicii gcfllrunt. Primus nobis fc o{l\;i|^annes de CiechanowiccKiSZkaGubcrnator Samo- gi' lai in Magno Ducaru Litvanix S. R. Mti*: Pincerna , pc{ti3arte!linus Viiacnfis , hifcc dignitatibus intcr prin- ciPOTpra:cipuo5 Lithvaniar Scnatores c<: Proceres adlcftus , orum Patronus munificentillimus. Hunc fequicur jo*u|sCzaplicdc Szpano -v Caltcllanus Kyovienfis: tum Kicius Kazimirski de Bibcrftein Dominus in Lewartow, V]r^»gi.:s , legationibus adComicia Regni & accrrima acis (icfenfionc cl^riffimus. His adjungo Staniflaum dc ijienieczLubienieaum Qua:ilorem SatrapixLublincn- ^is ,1 ad judicia in Satrapia Sendomirienfi & Lublincnfi «•'^' rcida Deputacum 5 cujus tcrgemmi filii inlblito fer- rcpti exuto non tantum (plendore aulx Regia? > fed ^iikcis fcculi amore, Unitarix iententi^c profelTbrcs & pra.-dies,Iiberc cicra omnem periculi vcl invidice metum exriftant, Horum nonnulli Sigismundi Tertii tempora attii|!ntes , numerum {cquentium auxermit. Quamvis Mgismundus ( qui m Senatu Politico (eptem Pontifi- Ivenic, quinquevero Evangelicos rehquit) nullum titariis > pra^ccr Staninaum Cicovium , ad Senato- Hignicatcm promoverit , Aulica tamen & provincialia I illis non denegavit. Imo vero in cjus Elcv^lione lchalcus Ordinis Equcftris Paulus de Orzechowiec ^ Or^ llrjs defe^Jtme cUrijfimus.'] Quin & Conftantinus Dux iil rog, PiUcinus KyovicnUs, & Romanus Hoyski Domi- [inHoiZcza, CalteUanus Kyovienfis , Capitaneus Volodi- [icnris , quamvis religionem Unitariam , quam in cordc hlcac-bantur aperrcnon fmt profcflij Uiutaiioium tamw loics vV. ratronl fucrunt. Early European Bcx>ks, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. j«4 V I N D I C I AE Orzechowski Pincerna Chclmenfis , qui poftea Archic merarms Chehnenfis &: Capitaneus Surafenfis , amphl: morum bonorum hsres , Magni ilhus Zamofcinntimus micus & Confiharius , imo & Comitiah audoritatc Am j 1 59omter Deputatos confihi belhci & Rcipubhca; Provifil rcs e medioLcgatorimiTerreftrium adlcitus , extitit. ll eadcm ftimiharccenfentUnitariiStajiillaum Orzechoviur ArchicamcrarmmLubhnenfem, Dominum inPiaski, i utriquc ronguinis jure junaum Petrum deOftrow Oftrow ki Aulicum Regium , qui ad Aulam Turcicam legationer &aIiamunuaRegcfibicommiiragIoriorcobivit. His ac cciirendi JacobusdeSiemioSieninslci Palatinides Podoh^ Racovu: & luculenti cenfus haeres , de Republica cum patrj monii jailura optimc meritus,& ftrenuus Unitaruc profel fioivs Parronus:Stephanus Niemiritz in Czerniechow , Ho roszki, Norinsko &c. Archicamerarms Kyovienfis, Capita neus Owrucenfis : Hieronymus de Mofcoro-<v Mofcorows ki & Paulus Lubienietzki Judex Confccderationis Palatina tus Lubhnenlis Anno 165 i.Viri egregii,quifepius ad Com miiriones Rcgales & Lcgationes provincialium nomini iu Comitiis Generahbus obeundas, & ad exercenda judiciJ in fuprcmo ReguiTribmiah, vcl ad jus tcmpore Interregn lecundum Confojdcrationem { Kaptur vulgo vocant; di- ccndum adhibiti, impofita munia , cum laude , quamdm (ua vtrturi laus citra mvidiam permanfit,gelTcre. Hic filen- tio ori-tercundi mihincquaquam funt,Chriftophoius deZe- iauki Zcleuski Judex Terrae Lucovienfis,Petrus in Suchodo- hi Suchodolski Dapifcr Chdmenfis , Paulus de Suchodohi Suchodolsb Pmcerna Chclmenfis, Sunijliusde M oyfta^vice Cikowski Iixrcditarms mBren,KrzcIow, Korabniki,vir fc- natono gcnere & genio,Chriftophorus inRaciborsko Mor- ftin,Capitai^us Philipovienfis^foaunes de Konari Konarski Tribuims ChehnenfisWIadillaus DuxZbarafius inWoIosz- ^ycc JauuffiusDux ZaaavienIisPaIatinusVoIynia:,Chorno- ftajus Breftcnfis Chlcbovicius Minfcenfis, in Lithwama Pa- latim. Bafilius Zicnkievicz Marfchalcus & Judex Tcrreftris NovogrodenfisLitvania:,Andrcas Lairora venator Lublincn- lis,BcriurausSuchorabski Enfifo BeIzenfis,BaItha&r Wys- zkowski Judei Branfcenfis , Abrahamus Szczepanowski Jude.T Nov.c aYitat is Korczyii C^trcnfis. Jani utcouti- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 300 H 4 Unitariorum>&c. i8$ mus libertatis Unirariorum ufus appareat , adjiciam hos ]ui Vladiflao Regc ad Majorum prarrogativas admifli , ad loftra tcmpora pcrvenere. Martinus Czaplic de Szpanow BereltiDominus , &: frater ejus Georgius KifTclini Domi- (lus , Viri nobiliflimi , mulris illuftribus familiis (anguinc umcxi , & in Comitiis ac Tribunali fupremo Rcgni , ut & in judi.ciis Confoederationis fub interregnum , infigncs : nec dcgeneres filii eorum,Andrcas & utcrqueAlcxander am- plirtimarum poifeflionum hxrcdcs , cundli autem Ecclelia- rumUnitariarum fundatores ac fautorcs,viri domi forisque , togar & militia: clari , mercntur commemorationem : Ccd & Chriftophorus in Lachowce Sieniuta, & Andreas in Pias- ki Suchodolski , viri illuftres & divitcs , ac potcntcs Uni- tariorum Patroni. Floret adhuc patcrna: Hdci & dignitatis & virtutis hxrcs , Georgius Niemieritz de Czerniechow Dominus m Horofzki , Ufzomir , orcl &c. Archicamera- rius Kyowicnfis , Capitaneus Owruccnfis, animi fortunar- ^ quedotibus Principibus comparandus, m Comitiis & Tri- bunali clarilTimus , & meritis in Rempublicam pacc bclio- cjue egregius. Taceamnc Gabrielem in Jwanitzc Iwa- nitzki vicccapitancum Vlodimirienfem , Stcphanum de Linicwo Linew^ski Judicem Caftrenfem Vlodimirienlcm , Michaiflem Liniewski , & Adamum de Wojuryn Hulcwitz ad Tribunal Rcgni fupremum cx Palatinatu Volixiicnsi Deputatos , Nicolaum Kochanowski vicecapitaneum Ra- domix , Sigifmundum Wezyk in Vidawa Thefaurarium Varfawienfem , Stephanum Kazimirski de Bibcrftein Du- ftorem militum ftrenuum , Cyrillum Chrzanftovvski Nuncium Palatinatus Cracovienfis ad Comitia Regni , A- brahamum Krzcsz ejusdem muneris , N. Zulinski Subju- dicem Satrapix Belzenfis , Eliam dc Bukowietz Szlichtyng Vice-Palatinum Gnefiienfem , Burgrabium terrar Coftya- nenfis , Martianum Wifzowaty Siibdapifcrum Palatinatus Podlachise , Bafilium dc Bieniew Bicnicwski Tribumun Lucovienfem,StaniflaumBieniewski Tribunum Partzovien- fem , Andrcam dt Mofcorow Molcorowski fingularis in conventibus Nobilitatis Sendomirienfis AuiHroritatis Ora- torem,viros in toga prxftantes ?His Subjicio Stephanum de Wojnarow^ Wojnarowski Y^ft^^i^J^^^ R^giaE ia Palati- 2.86 VlNDrciAE lutu Kijovien fi prarfcaum , magni aninu v mun , Pau lum Zienkiewicz Cichinski Sccretarium & Aulicum Rt gium , Staiiinaum Lubjcnictzki Notarium Tiicfauri Re- gni , Phareliim Domaratzki idern ofRcium gercnrem, To- anncm de Micrzcn Micrzcnsla primo Subdapiferum Vol- coviccnfcm, pofl: Marfchalcum Vilcomirienfcm, Capitane- um Vafilcovicnfem , Nicolaum in Suchodoly Suchodolskj Auhcum RcjTium , Dapiferum Cliclmcnfem , Capitaneum Taino,[rorcincm , Ordinum Duaorem, Chriftophorum de Wyszliow Wyszkowski Propinccrnam Tcrrae Bidfcenfis , Stephanum GrckdeRtbkow Vicepalatinum & duaorem' ordinum Podlacliia; , Stcphanum Niemiritz in Czernie- chow , Toporyszcza , Przyborsk &c. Priraum Propin- ccrnam poftca Archicamcrarmm Palatinatus Kyovicnfis , Auhcum Regiuni, in Comiais & Tribunali in xtate adhuc juvcnili florerccntcm,in Republica toga & fago inclarefcen- tem, &affinemejus Nicolaum LuWnietzki in Wyiokie, OrdinumDuclores.TaccoMorftiiiiosrci Saluiariar adVelici- am adminiftros, & intcr eos cgrcgium juvcnem Sbigneum prxcipuo Officio Vehcix admotum & Terra: Mozircnfis GIadiferum:taceo Tohiam in Svvanitze SwanitzkiPropincer- mm Palatinatus Czcrnihowicnfis , iit & fratrem cjus Pau- lum Strafiini Dominum, & Michaclirm KeKnvsl^, illum ex Volinienfi Palatinatu , lios ex Ducatu Prusfiar , ad Comi- tia Rcgni fepius Dclegatos : tacco alios divcrla munia ge- rcntcs. Fclfum jam & feltinantcm mo^ari cogit , Elias^e Arciszcwo Arciszewski , Eques illuftris , Aulicus Rcgius & Tribunus mihtum egrc<^ius , bellis Molcoviticis & Pruf iicis clarus , ideoquc Vladillao Regi belli fcientiflimo , & Staniflao Koniccpolski Duci fbrtiflimo charus , & Bo<ni- llaus de Przypkowicc Przypkowski Tribimus militum &I- h accr , & in hifloria Litvanica celebris , (]ui nupcr contra Mofiros fortiflimc dimicans pro patriaoccubii;; . Quis jam a:quus audeatdiccre tot illuftres & Nobilifluiios viros ( ut ahos prxtercani ) & gcncre & dignitatibus variis- <]ue officiis, & inReropublicam meritis prxltantiflimos , jure foederis Majorum exclufbs , & pacc ac hberrate publi- ca nonnifi pcr conmventiara ac precario gaviibs efl^e? Vel nie Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Unitario«.um,&c. iS7 -nte rcs pfa pro me loquitur , & jus ufumque libcr- nitariorum Fratrum , qua cum cx'tens civibus Polo- •cgavisifunt& adhuc gaudcnt, evmcit allata cx- umcopia, quamnonjaaantia& vaiix gloria: cu- icrcrcait , fcd ipfa ncccflltas vel invito extorlit. Quid, ^imtarii juxta cum cactcris civibus Polonis locum m itibus Equeftris Ordmis & faciUutcm diccndarum riarum, fcrcndorum fuffragiorum , &non tantum ilium & Judicum & Delcgatorum , (cd & Rcgum dorum ,'atquealia nobilitatis jura conllantcr & ma- )Oinmcmoriafme contradiclione obtmuerint ? Mcrito ■ e uniuscu)usqueprobi&a:quivinanimumadmiratio , quitiat i utcumgcnsPolona ad invidiam extcro- , &obtabilemlibcrtatcmretinc^t&oftentet, nihil- oi ius m tam xquaU Republica , prxtextu te hgio- ni anta dari pomt ina: quahtas. Exdudcre cniin Unita- quorum Majores fenatoriis vanisque emincntislmns ir.ius fUndi (unt ,& fratrum multi adhuc officia honora- d.tnaobtmentl pace & libertate tot Ma)orum toedcnbus &lC2um jiuraiAcntis & legibus pubhcis muniu , mhil a- h. Aquam ei xqnah maequalcm , ex Scnatore plcbc- n 1 , ex RecTum ekaore mancipium,ex cqmte agalonem, c rribuno & primipilo Uxam , ex ha:rede , vernam , ex ii^ro&mgenuofcrvum, exPolono non Polonum, ta- c : vcUe En quo tendit iniquitas ! Tahane m Repub ica l ^ra , m ftatu populari & i%quaU ferenda ? ut hic vcl lUe , Mbus prarpollcns & prxfidcns , civem fibi parem ob di- vfam Hdciientcntiama fua, priYctnataluim )ure & avi- ilibertate, quara ei non dedit , cum cam utcrque a Ma- iribus, &quidcmcumtot& tantis ut vidimus obtelta- i. nibus&ad)urationibusaccepermt. Veftram cgo fadcin .seqmtatem , 6 CIVES appcllo, &;per communia pa. ttas Ubcrtatis jura , per Majorum )uratam fcedcris im, per pacem & falutem pubUcam, per fanguinis acula&omnialkraobteftor , videtequid agant quidve editentur Ubertatis & a:qualitatis hoftes , & ingema am- tioni famulantia , ac antiquum Reipublicx ftatum pcro- ! Obicntununchujus, nunc ilUus haereleos , vel alicu- s crimiiiis , cuam qiwefito prxtextu coramunia jma m- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 l88 V I N 1 C J AE^ Vaferunt, violarunt , labcfadarunt , vobis vef^on ani madvertentibus , vcl connivenribus , vcl aiam in /inum ri- dcntibus & ingcminanribus , Eugc.nc flc quidcm malc. Cre- ditemihi, inrerni ifti & domcftici hoftes , bella, attcren- do cladibus & cxadionibus Equcftri Ordini , aim ipfi Cmi extra idum,movent & fovent , patrios mores (permuit , a- vitas confaetudiiics boni ordinis & imperii conlervandi ob- ftacula vocant, ac proinde antiquant , anriquara ab Orco re- yocant , & invidii li^^rrefeos tecrunt firmantque , variis ar- tibus libertatem appetunt , & aii reftringi ac cocrceri podit, cxperiuntur : ubi hoc perfeccrmt , dempu larva apertc eam adorientur , & opprelium ibunt , atque ita , nifi tempeftive ignjs fuppofitos cincri dolofo , frigida fuffuderis , incen- dio inevitabili libertatem confument, rerum fummam ad paucos , qui facilius corrumpi pofTmt , & largitionibus pa- tcant , reduccnt : & fine fcnfu , fenfim Hifpanicx Liquifi- tionis , vel (altem Auftriaci dominationis jugum in Polo- niam noftram intruducent. Inite rationes vobifcum , & videte quid domi , quid foris fiat , quomodo in fylva pieta- tis latentes raptores alienx libertatis lupi, publicx quieti in- hicnt , quomodo Patrum memoria florente Iibcrtate con- lcientiarum publica Floruerit & Respublica , & quomodo noftra memorxa afflida illa & hxc afflida fit, ac defa- lutcpericlitetur. Nondum vobis o popiilarcs media ad re- ftitucndam civibus religionis obtentu afflidl:is libertarem , nondum ad rcftituendam rem , & Iibertatem publicam dc- fiuit. Circumfpiciteeos qui f)atri^e noftn^t libertati favent , horum amicitiam prenlatc &: colite. Quod fi ad xquitatem & modcratiohem Majorum redieritis , Optimo & Dignifii- mo habcnas imperii libcre , poftquam tempus Ele^ftionis advcnerit, deferentes , tumdicetur inpopulis, MoRrBus ANTiquis Stat Res Polona ViRisquE. Quocircap^rfonatis civibus larvam ipfi Principi non ac- ceptam detrahite ,technas & molimina eorum detcgite , quitatem & aequalitarem poftliminio revocate , fidcm Ma- jorum& Regum ac veftram propriam' fvncere & fi^-miter tenete , cuftodite, coUce , foedus mter diftidentes de fidc iH- itum & firmatura toties , fervate > optiniui» Rcipuhjica: V N ITARlORUM,&c. tum, qualemMajoresreliquerc, in quo Princeps Ma , tatem , Senatus auaoritatcm , populus libcrtatem iu- 1 m , ;undi cum Rcge ordincs laudabxJi proportione ab- I utam potcftatem obtineaiit , ddigentcr cuftodite : legcs c .'cutioni mandatcjus ommbus cx'a:quo dicitc. Sic virtu- ti avitani Deus opt. Ma.Y. gratia & bcnedictionc , c>is thriltianus tcftmionio & laudc percnnatura ar- F'babit , ac poftcrorum mcmoria; commcndabir. /oqui Unirarn affliai folatium certum & cfficax t.JIoSeryatoris didlo invcnicnt. Bcati critis amndo \os ■ mriesiodio habebunt , O- fep.irabuntvos, CT contumcliis vos '•■ctent, & iiomenyejlrum cjicieuttanquam malum frcpter J ium H o M I N I s. Exuttatc in llla dic Cr gaudetcy ccctf f n merces ve(ha multa efl in ccrlis. Luc. v i . 1 1 , z 3 . Nul^. 1 ennn aliam odii & perfecutionum acerbiflimam inUni- os caufam habctis , quam quod filjum hommis ci Spi- r i Saiido conceptum , ex virgine natum, efleChriftum aFiIium DciacRegcm ca^lcftcm confitcantur. Ita iilos f iis xterui gaudii prsemium , m tcrns vero tranquiJIx aentixgaudium, red-x fadorum & avitx iibeitati» -atisquc defcnfc gloria, & bonorum commifcratio nnebit. Vos autemetiam atquc etiam moneo, videte nadei violata.', libertatis proditi-, & Reipublica: perdi- ^ mfamia apud poftcritatem laboretis , & non tantum ; fed & tot innocentes pervcrlaium machinationura os, hberos & fubjeaos vcftros , & uxoresipfas , cor- tis jufta Dei vindida confiliis veftris , in cxtremam f lam acperniciemconjiciatis , &totius orbis ludibrio c onatis, ac demum tot noxis dcvindti coram trcmendo -Worrupti Judicis tribuuali ohm comparcatis. En vobis M-i divina humanaquc quie Unitarios tutantur. Horum J^orationem coram Deo & homiuibus prxtcndcre non peftis. >cd dicet aliquis. Parens harreticus. harrctico filio , il- itimus illcgitimo ( nam& hoc impudenter nonnulli non tum Unitariis,fed& omnibus Evangehcis objiciunt; ) c squalis libertatis jura induigcre & rehnqucre non erat , aim & ipfe iilud non habuerit. Ncmo cnim i<l, quod non habct. At , obonc l tecum habita , 6c T Tidc 1 m VrNDlClAI Tidc annontui majorcs Evangelicam vel Unirariam reli- gioncm profcfh fuiit. Mihi quidem Komfertum c'i Frin- <im VsadKhilios , Comites Gorcams, Tencinios , Lefcinios Ojlrorogios offolinios , Zborovios, Znmofcios , Lubomir- Jcios, Sobtcfcios , Cicoyios,Tirlejos , Lanfcoronios , Olesuicior Siemmos , Myfcovios, Sienavios , Slupectos, Stadnicios R c- jos, Lutomirfcios yGojlomios, CKyxovios , VoloVtcios^Mcn- anics, Zclinfcios, Gnojenios , Bonaros , Triceljios, Cocha- movios , Morjlinios , Lajfocios , aliosquc Illujirijfmos & No- t>iliflimos Yiros , Augufto, & Hcnrico, & Stcph2no & Sigismunao Tcrtio Rcgibus , rcligionem Evangclicam vel Umtariam profcfTos fuifle , & acerrimos ejus patronos cx- titifle , nihilominus intcr Senatorcs , & officialcs Rcrni vcl provinciarum , fiiblimcm locum occupailc. Inter iios!oua:- rc majorcs tuos ; ccrto ccrtius , ncc invitus crcdo , agno- Iccs omncs hos , ciuorum de fanguine crctus cs , jurc na- talmm avito & Iibcrtate communi gavifos cfle. Qmd igitur impcdit quo minus jam horum poftcri candcni x- quitatem expcriantur ? Valde cc|uidcm a fide & arquitate Majorum difccdimus , /i hos qui Evangclicam vcl Unita- nam fidcm profitentur non rantum a dignitatibus Se- natoriis & principalibus officiis , fcd ctiam a pace publica & communis libcrtatis lucisquc ufura arccmus , honore, ciiftimationc , hxrcdiratc , fucccffionc & omni jure fpo- liamus. Egregiam-vcro laudcmO' fpoliaampla refcrtis. Quod igitur Iicuit Majonbus tuis , quamvis alii Ecclcll^c Romana adharrcnt , hoc liceat & mihi , etiamfi tu illis adharreas , vel ad eam damnata Majorum vcl Parcntum fidc fis rcverfus. ^is cnim (prxfcrtim. in Republica hbera) imponat mihi necejjitatem,vel credendiquod nolim.vel quod \r- iimnon credendiy inquit lacfbeus Ladantius. Sihacvel illa ^dcs eft bona &vcra ac genuina,</ccfWo potius quam jubendo, multo minus nocendo , monendo quam minando , ut Auguftinus ahcubi fcribit,eft inflillanda. Fx)dcm judice Hrretici non Jnortc ple<5lcndi , ncc ullis Icgibus occidciidi, Icd folo gi»- fpu:itus,i Cathohca Ecclcha interfici debcnt. Atquc hic cft vcra: fidei gcniu«,ha:c indoles , ut Icnitcr inftillari & pla- cidc doccri cupi^t , & ip^a modcftia omnibus ic comnien- dct, U W 1 T A R I O R U M- X^i U falfa & errans opinio , ruis diififa viribus , & fui is y furit & ruit , fidci purions profellbrcs fcrit > aximc tmiet. Soc dhuc dicct quisquam. Unitarios cflc pace & libcr- tate p >Iica excludcndos , imo & patria pclIcndos,tanquam io{tcs,perducIlcs,perfidos5Cum in proxima Reipubli-j dfione Suecis addi(Sli & jundi fiicrint,iilHemCraco-^ hi adfucrinc,adha:(erint.tandem etiam nonnulli cum >^Cracovienfi , tiiubus patria^ excedere, quam in .lancrc maluerint. Ad has & fimilcs criminationes » ut b^iter refpoiideam rcs monet ipfa. Ac vcrum quidem nitarios in Palatinatu Cracovienfi habitantes > Serc- nului Rcgis Succix , occupata jam Cracovia , ibidem comlDrantis protcdioni , le fuaquc cundba , ut tum res frre^tfubjcciile ; poft harc & Sendomirix & Varlaviac quoMH nomiiia fua cidcm tanouam Patrono , non fuic ncxBiramenti dcdille. Sed hoc fecerunt cum univcrfa Rc- publ,, cui fi tam difficiU tempore fqualeillud fuit Mo- fchcAn & Cofacorum immcnu potentii, mari calamita- tumv^tvaniam & RufTuim inundante Sc ultimum toti Re- gno.s^itium parante ) licuit S. Kx. M^is. Suecix pa- trodb 9 ufque dum res componantur , fe fubdere , ccrtc ' libcrtas fuic Unitanis , quorum tunc multi a Pro- .^.a..bus Ciacovienfibus , Scndomirienfibus , Kyo- Vicnius , Volmienfibus , & Podlachicnfibus , ad prse- i Regiam Majeflatcm delegabantur, & qui funt par$ »licar & cives juri & rcgimini publicofubied:i. Atquc cdeditam Cracoviam Regni caput, poft deditionem a & militum Quartanorum , dedentibus le Craco- T 1 vien^ • qmmtunc mulri.'] ExPalatinataCracovienfi, Petrus dcBicl- l3|A^icrz:lneta , & Stanillaui Sierakowski. atinacii Scndomiriciifi , Stephanus Niemiritz in C«erme- vPiopiuccrna Kyovicnfis, & Chxillophorus Wisivvoaty d< S nki. atinaru KyorienG , Gcorgim» Nicmiiitz Archicamerarius vienfis. alinacu Volinicnfi , Alcxandcr Czaplic Szpanowski in Kis- i, 5c AndreasBratko-.vski. £x§{atinatu Fodlachiccfi , KicoUus Lubicnictz.ki Ue Lubic- Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 192' V I N D I C I AE Tienfibus , Scndomirienfibus , Kyovienfibus RufTia. Vn micnfibulque, perDelcgatos Provinciahbu; , UnrtJZ Palatimtu Cracoyicnd agcntcs , patrocinio ReL fb" f ferunt, nec quidquam vcl antc alios avcs, vel Zmn patria:quc fraudcm vel noram , vel prxjudicium feceru^ t Neque enim tunc ralur.s confervanda: , alia ratio vel Ktwa blicc vel Jnitariis fuit. Nec integrum fuit Unitariis rd^ ftcrc toti Reipublicx , Rcgi Patrono fc fubiicicnte , veS Regi , cui tota Refpublica non refiftcbat. Multi tamen Unitariorum in Magno Ducatu Litvanix, in Palatinatu, Lublinenli , Bclzenf, & partibus KuOix dc?entes , & r aiuecisremotiorcs, fidem iis fuam obligarc^ncccne non habueirunt, imo contra Succos arma una cum cxtcrisavi- r bus ceperunt.MuIti quoque in Ungariam velSilefiam (e fub- t: dacentes,evcntuircrumirttentifiicre. Excefliflcnt tamen & t. omnes proculdubio in Hungariam vel SiJe/iam , fi commo- tis contra SuecosProvmaalibus & rufticis Iationibus,Luthe- ros (fic enim omnes Antipontificii vulgo vocamur inomina- tim vcro Unitaiios & Suecos pariter maaantibus,ac omnes ▼urum tranfirus obfideniibus , vitam & chara pignora, tanquam e.x media ilamma eripcrc,&vel in cxoticum folum tranrduccre IicuifTct mifcris . At cum alia falutis & fidei confervandxratiorclicflanon edet, Cracoviam fiib prxfi- dium Regis Patroiu fc contulcrunt, inibiquein eiusfidc pcr- manfcrunt , arma tamen contra patriam non fumpfcrunt , belhcis conh ns contra popuiares ( ad qux ctiam nunquam vocati vcl adhibiti funt ) fc non immifbucrunt , fitis habu- crunt hbcrtate conlcicntia: & Iibero rcligionis exeratio , quod Stephano Rcge & initio regni Sigifiiiundi (quanquam & dcccnnio fcre ante obitum Augufti ; ut in ahis prinapa- iibus urbibus , ita&milla Mctropoli habuerunt knidcrc & pro patrix falute ac qmete publica vota & preces faccre [ m omnibus Dci ordinationi & tcmpori fe fubjiacntes. O- pcram Sucas nuliam commodarunt , quam quod tfiius , if- quegcnteGermanus , ad fcribcndas ahquando htcras lati- nas , a Gubernatore Cracovicnfi adhibitus fucnt ; nonnul- 11 vcro ab eodem Gubernatorc in cujus tunc eranr potcffate , ^m hteris mifii fuerint , qui etiam vitam amittere , quam hdem juratam Eillcie malucrunt. Atque fic corpus illud Pratrum Umtarioium Cracovix fegeflit. Uti vero particu- larct Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 300 H 4 Unitariorum, &c. 195 ^irci:priva« quoriuidam adtionesjtotamUnitariorumlo- ticti m non obiigant ut pro iis refpondere , multo mmus ieantur:(ic & corum quiCracovias infideRegisPatroni p.anicruiitjfadlumjUnitariorum communitatem non igit, ncc in popularium mentibus lufpiciones & pcrfe- :s contraomncs Unitarios excitare mcrito poteft.Suo c bono vel malo m tanta rerum confufione , & fataJi 3licx neceHitatejid agit,quod ei dura neceflitas cxtor- id ultimum quidam cum pracfidio Cracovienfi ob in- 1 multorum Prcccrum & popularium,inter mille op- a 5 & horrendas minas exceflerimt , & bona ac pof- cs , bonorumque virorum & bonorum ci vium po- 1 -lerdidcrunt , nc confiricntias pcrdcrent , & ut fc in- -.id tcmpus fiibduccrcnt. Et pcrmanent illi quidem i ejus cui femel jurarunt , fcd liia tantum , citra cu- im , rnulto minus patrix noxam agunt, illiusquc pa- : tranquillitatem ac in priftinum ftatum rcftituti- cYpccUnt > quod unicuique intcgrum cllc nccH*audi . . L > juradivinahumanaqucdocent. Hacenimra- , ncquc fidcm juratam , neque dcbitam in Patriam ut non ncmo dixit omncs chariuares compIe6litur} atcmexuunt. At enim invidia , cx fidc perfidiam , cute vitium fadt : cum potius confl:ans & invida Uni- um fides , quam Regi Succo quamvis extero cum Re- :a datam & juratam lcrvarunt , argumcnto efie de- X eos propriis Rcgibus & Dominis fuis non nisi fidc- l^Fe pollc , quod etiam adhuc femper teftaui fimt. nobrcm adomncs malcvolorum criminationes nihil repono ad vindicandam fidcm & innocentiamFratrum ^ um 5 rcligionisquc incontaminatam famam , quam cmx oratio ad Principem Tranlylvanix , cum eum diem ) Martij Anno 1657 in Regia Cracoviensi ( nequc 1 alitcr ficri pomit) falutarcmus , habita continet. Nos it 5 quoriim infonti fanguine criminafuaexpiatum ibant '} rranei nojlri , nifi divina innocenti<£ patrocinante providen^ thfepti ^ & adhunc ufque diem confervati effemus. Non r>ijj latet Screnifjimam Cclfitudinem tuam ^quo paSto Duces CT e:^:itus noflri , omnesque B^gniiflius incoU fuh patrocinium "^rotectionem Sacrjt Regii^ Majejlatis Suecia iurata fide 'cdidcrint . Intcr alios cives nos mmcrus fuimus.Nul- T 5 k Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 ^94 V I N D T C T AB UcumSereniJJimo \cgc SticcU confilia ^ nullaarnia unquam mifcuimus , iniurias nuiximas quibus pmptcr conjcicntiam ve- xabamurjumma fatientia tulimus.Hoc jccimus ^uod omncs fe- cere, qui I{e^c extra rc^num exaciojn pr.cjcntijjimo patris dif- crimine exiftimabant je fide , qua I{egi fuo objki^li fucrant , plancfolutos ejfe. Nos Scrcnijjlmo l{cgi Cafmiro jidcm ad extrcymm fcrvaVmus , illum omnibus publicis cor^ihutioni- bus etiam ultra yires iuvimus , in omnibus bcllicis expeditiom- bus illi adfuimuSyCapita nojlra pro falute ejus periculis ohjc^a- vrmus , multos ex nojlris , quidam ctiam filios , fortiflime pro patria dimicantcs amijimus y omncspro I{ege nojlro mori f urati fuimus. Scd cum ipje regnum dcfpcratis rcbus de^ Jereret , vicijjim defereretur ab omnihus I{cgni incolis , quo- ta pars nos juimus reliqui , oncripotius l{egi extra rcgnum Je- fe rccipicnti , quam fubfidio ullo futuri. Ma^fimus igitur cum cditeris in patria , univcrfis fcfc Screnijjimo R^gi Sue- cix dedcntibus^ foli hoc conjllio refragari non potuimus. Quid fiy Scrcnijjlmc Princeps } Non multcpcfl opportunamy ut ipfis vidcbatiir , occafionem naCii , mutato confiUo , mutant fdcm iurciurandojancitam y CT undique contra Scrcmjji- vium \egcm. Succidc arma cicnt. ^od juum inccptum , utjeux faujlumquc cjfct nojlro fanguinc fancirc confccrarevolucrunty rion aliam. ob caujam^quam quod ipfis Lcrctici vidcremur^ Edi- 6ium publicant (jT ubique proclamari faciunt^ immiffa & efRifa uiidic|uc rufticomm & latroimm raoicjUt Luchcri (fic cnim nos appcUitarcamaiit) a^quc cum Succis ubicunque dcpre- hendi pofTmt , turcidentur , Ipolientar , bona eorum di- ripiantur, poffcfTiones dcvaftcntur , & omnis in eos hoiliJi' cas & crudclitas impune excrccatur. Edidum illud pro-' tinus m faclum vertitur. Quot quot dcprehcnfi funt , nuics mifcrabihter trucidati^quidam ctiam ignibus uftulati, bona corura clircpta, domus expoUata^ , quibufHam etiam crudchter nccatis nftn aha quam afini (cpultura concella cfl:, corporibus eorumcauibus & valturibus ad dilanxandum projcclis. Ita etiam ultra mortcm inmijeros Jh^itum fuit. <>^/J hic aliud confilii nobis reliqmm erat, quam , ocijjime o- mnibus qu£ Afportari yiequibant reli6iis,fugerc C^vitam crudc- lijfmxmorti cripere. Quofdam etiam jiigicntes rabics PaganO" rum duciorihus eorum plcbanis infecuta cfi , ut ipfi quidem ^^crrimc cvajcrint^c4tcrum libcros cum omnibus impedimentis Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. u m NTTARI01LUM> &C. 195 Quo autemfu^crcmus^ Limitcs Hungaride Si^ atrocitate nohis occlufi crant. Nullum aliud rejlahat nifi ad eos quorum frotcclicni ac patrocinio dediti quorum ex occafione , h<tc tam nefanda Cr atro^ itesvatichamur y a tjuihus etiam bcmgne rccepti CT habiti fumus. Licet autcm truculentas contrihu- orum manus evaferimus , non evafimus tamen acfr" orum odia infcllationes ^provtcr hoc folum quodnos cr^on poincriKt. Nos fro patrix defcrtcrihus , pro per- lih injamant , ncs ad c<£dem dcpofcunt , nos ptr urhis s c dioncm ter rcpctitam , petchant. QuJrum ohfidi-* :n c c duce dcpulfc cjfcnt, tcrtia nohis incidit priorihus dua^ h/^s m^ igravior^ ac aiuturnior , quippe expriorum duarum i>\fiiCi :itu , n:ulto maicribus viribus incepta , admim- 'jtratiZ. os mifri profugi confumptis qujt nohifcum attule-- ramus opia c^^ejhite indics aggravcfccnte premehamur.Cr' vj ad^ lem dcvenichant. Has tantas tcnchras , tMtam cali^ vtem idvcntus Scre?iijjimx Celjitudinis tu^ jama dijjipavit , & lui i attulit , ac fpiritum rcddidit. Tan idicet orbis Chriftianus , aii Uiiitarii qui vel hoc ut dic incRmodo, in ifta Rcipublicx convcrfione , ad (in c< ervationem > citra pcrndix infamiam & patrix noxai ic geflerunt , vel cum popularibus contra Succos bellai !it , poflint faiva Majorum & Rcgum fidc , a Jibcr- atc i acc pubhca cxcludi. Profccto , neminem qui rem arqua ice , citra religionis invidiam (qua immerito ur- gemi perpcnderitjhoc didurum eflc credo. Nam quod Thea iEuropa:i auclor , homo rcrum Foionicarum igna- rus , • felsa rclationc dcceptus , lcnbit ^ nos in coUoquio illol )runicnfi Charitativo > primum quidem Reforma- tic .ic :ere vokuffc , fed tanquam cos qui non numeremur inrcr fidentts in rcligionc Chriftiana & non includamur Conf ieratione Regnija Rcformatis turpitcr efle rejedlos, (cuin mcn ifti pro termino illo non comparuerint) poftea vero eodcm termino Auguftanam Confeflionem profes- fbs c j non moramur, Quippe omnes quibus veritas & ar< tas cordi cft , tam fatentur qiiam fciunt , rem (c alitec anc habcre , & aliter id tempons adam cfle > nos- quci tram Unitariam Confcflionem (quas ctiam Anno 1 6^1 pis vulgata jam erat , confcripta jum fymboli Apo ftolM vticulgs :)apcrt« profeflbs eflc, mVBk EpiTcopo Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courfesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 V 1 N p I C t AB Samogitir. Colloqiiii lUius Pra:/Ide,& tota illi afliaentium corona, & Rcgem ipfum ciim nos in primo Lerninio Anno i^44comparuiireinCclligeret, pro fcciindo Anno. 4« ter- ininp,non uc anteaomnes Diflidentes ab Ecclefia Romana fed folos Auguftana: & Refbrmata: ConfeflTioms focios in- vitafl^e. Qiun imo idem Rex , in Hteris ad Daiitiibnos ante fccundum terminum datis, apertius mentemfiam ex- ponit,lcad oolloc|uium illud invitare eos tantum in reliaione Chriftiaua Dilfidentes , cjui fan^flam Trinitatcm profitc- antur : palam flgnificans nos qiiidem ctiam Diflldentes in Ciinftiana rcliorionc elle , led acl hoc colloquium non invi- tari , haud dubic ex fjMritualium conlilio , qui nos in fidci articulis , nullis Conciliis , nullis Patribus , fcd folis SS. /cripturis , niti intelligunt : ex qiiibus & ipfimet multos fidoi articulos,qui iplis hint cum Auguftanis & Reformatis communes , & hunc ipfum dc landla Trmitate , prout ab ipfls creditur , articuJum probari non pofle exiftimant. Qur cum ita fe habeant , 8c impudcnti illi calumniatori , mii di£li Theatri audori , credulo illulit , ita & imprudenti fcriptori, nullumrclponfumdebemus. Titio enim in flu- vium conjectusfer fe cxtin^uitur. Ac proinde quivis qui de rebus a^quum ferre velit judicium , facile videt, fecundum sequitatera, & rationcm, & focderis Majorum noftrorum, & Rcgii jiuamenti mcncem ; Unitarios illo foedcrc publico comprehcndi , & communibus non cantum juribus , fed & bcncficiis dignitatum & officiorum gaudere debere , fi fidei & a^quitatis ac meritorum , nec non iibertatis & quietis acfalutis publiccC ratio habcatur:atque in ultimahaccc patriaj uofbrx mutatione,modo decenti&convcnienti fc geflille,nec ulla perfidia vei aiicujus infamia: macula,ad(pergi pofl^e. Nc igitur ampiius molevoli prodeant , cum fuis exceptionibus & criminationibus , qux profedo uti m fe iiint futiics , ita nec iilis ipfis , nec Regibus , (quorum conicientia: innixa hujus foederis fides nunquam impune violari potcftjncc pa- tria: uciies,quos ideo vei profani I^occa; dido monicosvelim, ~ yieu rumpite facdera pacis Neuregnis pojlfertc fdem — ' ob cujus violacionem publicam , incegra regna tti cxtre- fliam adducuiitur ruiuam & mcerituni. J I N I S. Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reprocluced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4 Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 300 H 4